ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

HOÀNG THỊ DIỆU LINH

QUẢN LÝ NỢ CÔNG CỦA TRUNG QUỐC
VÀ MỘT SỐ GỢI Ý CHO VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU

Hà Nội – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

HOÀNG THỊ DIỆU LINH

QUẢN LÝ NỢ CÔNG CỦA TRUNG QUỐC
VÀ MỘT SỐ GỢI Ý CHO VIỆT NAM

Chuyên ngành

: Kinh tế Quốc tế

Mã số : 60 31 01 06

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ

PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................... 1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
LUẬN VỀ QUẢN LÝ NỢ CÔNG ................................................................... 5
1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu .............................................................. 5
1.1.1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài ............................................ 5
1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước ............................................. 6
1.1.3. Vấn đề đặt ra .................................................................................... 9
1.2. Cơ sở lý luận về nợ công ........................................................................ 9
1.2.1. Nợ công và các khái niệm liên quan ................................................ 9
1.2.2. Phân loại nợ công .......................................................................... 11
1.2.3. Bản chất của nợ công ....................... Error! Bookmark not defined.
1.2.4. Vai trò của nợ công .......................... Error! Bookmark not defined.
1.2.5. Nguyên nhân dẫn đến nợ công ......... Error! Bookmark not defined.
1.2.6. Hậu quả của mất kiểm soát nợ công Error! Bookmark not defined.
1.3. Cơ sở lý luận về quản lý nợ công ......... Error! Bookmark not defined.
1.3.1. Khái niệm quản lý nợ công .............. Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Vai trò của quản lý nợ công ............. Error! Bookmark not defined.
1.3.3. Công cụ quản lý nợ công.................. Error! Bookmark not defined.
1.3.4. Nội dung của quản lý nợ công ......... Error! Bookmark not defined.
1.3.5.Đánh giá quản lý nợ công ( phương pháp HIPCs)Error! Bookmark
not defined.


CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨUError!

Bookmark

not

defined.

3.3.2. Những tồn tại, hạn chế ..................... Error! Bookmark not defined.
3.3.3. Nguyên nhân hạn chế ....................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 4: MỘT SỐ GỢI Ý CHO VIỆT NAM TRONG VIỆC QUẢN LÝ
NỢ CÔNG TỪ KINH NGHIỆM CỦA TRUNG QUỐCError!

Bookmark

not defined.
4.1. Khái quát về nợ công và quản lý nợ công của Việt Nam giai đoạn
2001-2014 .................................................... Error! Bookmark not defined.
4.1.1. Thực trạng nợ công ở Việt Nam ....... Error! Bookmark not defined.
4.1.2. Thực trạng quản lý nợ công của Việt NamError! Bookmark not
defined.
4.1.3. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng nợ công và hạn chế trong quản lý
nợ công hiện nay ở Việt Nam ..................... Error! Bookmark not defined.
4.2. Một số bài học kinh nghiệm từ trƣờng hợp Trung Quốc cho Việt Nam
trong việc quản lý nợ công trong giai đoạn tớiError!

Bookmark

not

defined.
4.2.1. Không được lơ là quản lý, giám sát chặt chẽError! Bookmark not
defined.
4.2.2. Cẩn trọng trong đầu tư..................... Error! Bookmark not defined.
4.2.3. Chi tiêu hiệu quả, tái tạo nguồn thu để trả nợError! Bookmark not
defined.
4.2.4. Minh bạch trong vay và sử dụng các khoản vayError!



ASXH

An sinh xã hội

2

DNNN

Doanh nghiệp nhà nƣớc

3

GDP

Gross Domestic Product

Tổng sản phẩm quốc nội
Phƣơng pháp đánh giá
hiệu quả quản lý nợ công

4

cũng nhƣ tình trạng nợ

HIPCS

công của các nƣớc nghèo
có tỷ lệ nợ cao.
5


1

Bảng 1.1

2

Bảng 1.2 Ngƣỡng nợ trong nƣớc theo phƣơng pháp HIPCs

3

Bảng 3.1

4

Bảng 4.1

5

Bảng 4.2 Biến động nợ công Việt Nam giai đoạn 2001 – 2014

6

Bảng 4.3

7

Bảng 4.4 Ngƣỡng nợ trong nƣớc theo tiêu chuẩn của HIPCs

Mức ngƣỡng phụ thuộc vào chính sách và thể chế

1

Hình 1.1

Phân loại nợ công

12

2

Hình 1.2

Phân loại nợ công theo một số tiêu chí về cấp quản
lý nợ, trách nhiệm đối với chủ nợ, phƣơng thức huy
động vốn và tính chất ƣu đãi khoản vay

13

3

Hình 1.3

Vai trò của nợ công

16

4

Hình 1.4


8

Hình 3.3

Quản lý quá trình vay nợ của Trung Quốc giai
đoạn 2009 – 2014

43

9

Hình 3.4

Quản lý quá trình sử dụng vốn vay của Trung
Quốc giai đoạn 2009 – 2014

44

10

Hình 3.5

Quản lý quá trình sử dụng vốn vay của Trung
Quốc giai đoạn 2009 – 2014

46

11

Hình 4.1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Năm 2014 đƣợc xem là năm đánh dấu chấm dứt giai đoạn phát triển kinh
tế cao độ của Trung Quốc sau một giai đoạn dài hơn tới ba mƣơi năm. Nhiều
chuyên gia tài chính ví Trung Quốc nhƣ một cơ thể cƣờng tráng nhƣng tiềm
ẩn đủ các bệnh tật bên trong. Giới phân tích tài chính đều thấy đƣợc rằng,
Trung Quốc hiện có một nền kinh tế thiếu cân đối và tồn tại quá nhiều khuyết
điểm, đặc biệt là vấn đề chênh lệch giàu nghèo, ô nhiễm môi trƣờng một cách
trầm trọng. Bên cạnh đó, có một vấn đề lớn mà các chuyên gia đều cùng nhận
định, đó chính là quả bom mà khi nổ ra sẽ làm tan rã, hoặc có thể là hủy diệt
toàn bộ nền kinh tế nƣớc này. Đó chính là quả bom ‟ nợ công ˮ.
Theo thống kê mới nhất, tỷ lệ nợ/GDP của Trung Quốc 6 tháng đầu năm
2014 là 250%, tỷ lệ này so với các nền kinh tế nhƣ Mỹ, Anh và Nhật Bản thì
vẫn thấp hơn (260%, 277% và 415%). Tuy nhiên, điều đáng quan tâm là tình
hình nợ nói chung và nợ công nói riêng tại Trung Quốc có tốc độ tăng rất
nhanh kể từ năm 2009 đến nay, trong khi nền kinh tế thì đang tăng trƣởng
chậm lại so với thời kỳ trƣớc.
Ngoài ra, vào cuối tháng 8 năm 2014, Quốc hội Trung Quốc lần đầu tiên
thông qua các điều khoản sửa đổi trong Luật Ngân sách, trong đó có bổ sung
các nội dung nhằm siết chặt quản lý nợ công, nhất là nợ của các chính quyền
địa phƣơng. Những điều này cho thấy rằng, vấn đề nợ công đang là vấn đề
nan giải và vô cùng khó giải quyết đối với nền kinh tế Trung Quốc.
Mặc dù đã có những động thái nhằm cải thiện tình hình nợ công, nhƣ sửa
đổi Luật, thông qua kế hoạch thúc đẩy cải cách tài chính, vạch ra lộ trình cải
cách tài chính trong các năm tới, tuy nhiên, thực tế cho thấy, tình hình vẫn
còn tồn tại quá nhiều dấu hiệu tiêu cực.

1




Quốc thời gian qua diễn ra như thế nào ? Việt Nam có thể học tập được
những bài học gì qua kinh nghiệm của Trung Quốc ?ˮ.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm rõ nguyên nhân của việc nợ công
tăng cao, mất kiểm soát tại Trung Quốc từ năm 2009 đến nay (2014). Từ đó,
đề tài đặt ra một số vấn đề về quản lý nợ công, tránh để mức nợ công vƣợt
quá cao tại Việt Nam trong những năm tới.
Để thực hiện đƣợc mục đích nghiên cứu này, tác giả triển khai thực hiện
bốn nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể :
- Hệ thống hóa các vấn đề cơ sở lý luận liên quan đến nợ công và quản lý
nợ công.
- Phân tích, đánh giá thực trạng nợ công và quản lý nợ công tại Trung
Quốc trong giai đoạn 2009 – 2014, rút ra những kết quả, những hạn chế và
nhìn nhận nguyên nhân của những hạn chế trên.
- Rút ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong vấn đề quản lý
nợ công từ thực tiễn tình hình nợ công tại Trung Quốc.
-Đề xuất một số gợi ý cho công tác quản lý nợ công tại Việt Nam trong
giai đoạn tới.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn là thực trạng quản lý nợ công tại
Trung Quốc giai đoạn 2009 – 2014 và từ đó rút ra bài học cho việc quản lý và
sử dụng nợ công ở Việt Nam.
* Phạm vi nghiên cứu
+ Không gian : hai nƣớc Trung Quốc và Việt Nam.
+ Nội dung : Luận văn nghiên cứu những vấn đề cơ sở lý luận và thực
tiễn về nợ công và quản lý nợ công; thực trạng quản lý nợ công ở Trung Quốc

3

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Nợ công là đề tài có tính thời sự thời gian gần đây. Do tầm quan trọng
của nợ công và quản lý nợ công trong nền kinh tế, quản lý nợ công nói chung
và quản lý nợ công tại Việt Nam nói riêng là vấn đề nhận đƣợc nhiều sự quan
tâm từ các học giả, chuyên gia trong và ngoài nƣớc.
1.1.1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài
Về các công trình nghiên cứu liên quan đến nợ công ở ngoài nƣớc, số
lƣợng các công trình nghiên cứu là rất lớn và trong phạm vi đề tài, tác giả
không thể liệt kê hết các sách, giáo trình cũng nhƣ các báo cáo khoa học, các
luận án, luận văn liên quan đến đề tài này. Tác giả xin trích dẫn một số công
trình nghiên cứu sau đây :
- Rudiger Dornbusch, Mario Draghi (1990) trong cuốn ‟Public Debt
Management: Theory and History” ( Quản lý nợ công: Các học thuyết và lịch
sử hình thành) từ Cambridge University Press, xuất bản ngày 30 tháng 11
năm 1990, với tổng 354 trang, đã đề cập đến những vấn đề về các học thuyết
và các nội dung liên quan đến quản lý nợ công trên thế giới.
- Greiner, Alfred, Fincke, Bettina (2009) với cuốn ‟ Public Debt and
Economic Growth” ( Nợ công và tăng trƣởng kinh tế) xuất bản năm 2009, đã
đề cập đến những vấn đề cơ bản liên quan đến nợ công và mối quan hệ giữa
nợ công đối với sự phát triển, tăng trƣởng của một nền kinh tế.
- Souligna Souphithack (2012) trong luận án tiến sĩ kinh tế ‟Quản lý nợ
chính phủ ở Cộng hoà Dân chủ nhân dân Lào - thực trạng và định hướng
hoàn thiện ˮ đã tập trung nghiên cứu những vấn đề cơ bản về nợ và quản lý
nợ Chính phủ, thực trạng quản lý nợ của Chính phủ ở CHDCND Lào và kinh
5


nghiệm một số nƣớc, sau đó tiến hành phân tích và đánh giá thực trạng công
tác quản lý vay, trả nợ của Chính phủ Lào. Cuối cùng, đề tài đƣa ra các định
hƣớng hoàn thiện công tác quản lý nợ Chính Phủ tại nƣớc CHDCND Lào

- PGS.TS. Nguyễn Kim Bảo và ThS. Hà Hồng Vân (2012) với đề tài cấp
Bộ ‟ Sự trỗi dậy của kinh tế Trung Quốc giai đoạn 2011 – 2020 và những vấn
đề đặt ra đối với sự phát triển kinh tế của Việt Nam ˮ từ Viện khoa học xã hội
Việt Nam và Viện Nghiên cứu Trung Quốc đã tìm hiểu và nghiên cứu các vấn
đề nổi bật trong nền kinh tế Trung Quốc từ năm 2011 đến nay và nhìn nhận
triển vọng cho giai đoạn 2013 đến 2020, trong đó đề tài đã nêu ra đƣợc mối
liên hệ với sự phát triển kinh tế của Việt Nam, từ đó có những định hƣớng
phát triển kinh tế xã hội nƣớc ta phù hợp và hiệu quả hơn.
- Ts. Nguyễn Đình Liêm (02/01/2013) trong ấn phẩm xuất bản gần đây
của Viện Nghiên cứu Trung Quốc ‟ Những vấn đề nổi bật trong quan hệ
Trung Quốc - Việt Nam 10 năm đầu thế kỷ XXI và triển vọng đến năm 2020 ˮ
đã làm rõ các điểm nổi bật trong quan hệ Trung Quốc – Việt Nam 10 năm đầu
của thế kỷ XXI, từ đó đƣa ra những nhận định về triển vọng của mối quan hệ
này đến năm 2020, trong đó có nhấn mạnh các vấn đề liên quan đến kinh tế
Trung Quốc và mối quan hệ với kinh tế Việt Nam.
Ngoài ra ở Việt Nam, cũng có nhiều công trình nghiên cứu về nợ công
nói chung và nợ công tại Việt Nam nói riêng, đặc biệt là các đề tài về nghiên
cứu nợ công châu Âu và bài học cho Việt Nam nhƣ :
- Đào Quang Thông (1994) tổng hợp lại những khái niệm cơ bản, về nợ
nƣớc ngoài, sau đó tiến hành phân tích thực trạng nợ nƣớc ngoài của Việt
Nam; và đề ra phƣơng hƣớng và biện pháp giải quyết nợ nƣớc ngoài cho Việt
Nam trong những năm sau đó. Các nội dung này đƣợc biểu hiện cụ thể trong
luận án phó tiến sĩ khoa học kinh tế ‟ Các giải pháp giải quyết nợ nước ngoài
của Việt Nam ˮ bảo vệ năm 1994 từ trƣờng Đại học Kinh tế quốc dân.
- Nguyễn Ngọc Thuỷ Tiên (2002) đã nghiên cứu về vị trí, vai trò quản
lí nợ nƣớc ngoài, kinh nghiệm vay nợ các nƣớc trên thế giới, phân tích đánh

7




- Lê Viết Tùng (2013) trong báo cáo khoa học ‟ Khủng hoảng nợ công
châu Âu và bài học cho Việt Nam ˮ Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng đã
đƣa ra những kiến thức tổng hợp về cuộc khủng hoảng nợ công ở các nƣớc
châu Âu, nguyên nhân chính dẫn đến cuộc khủng hoảng này và rút ra một số
bài học cho Việt Nam, cụ thể : (1) Tiếp tục hoàn thiện thể chế, luật pháp, (2)
Tạo lập môi trƣờng cạnh tranh bình đẳng, (3) Thực hiện tốt một số giải pháp
nhằm kiềm chế nợ công.
1.1.3. Vấn đề đặt ra
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trƣớc đây ở trong và ngoài nƣớc
đều đã đề cập đến các vấn đề liên quan đến kinh tế Trung Quốc và vấn đề nợ
công nói chung, nợ công tại Việt Nam nói riêng. Đồng thời, có nhiều công
trình nghiên cứu cũng đã nghiên cứu thực tiễn về cơ chế, chính sách quản lý
nợ công tại Việt Nam qua từng giai đoạn khác nhau. Tuy nhiên, các đề tài về
nghiên cứu vấn đề nợ công tại các quốc gia khác nhau, trong đó có Trung
Quốc, để rút bài học kinh nghiệm cho Việt Nam thì còn rất hạn chế, chủ yếu
là các đề tài về nghiên cứu nợ công Châu Âu và bài học cho Việt Nam. Đặc
biệt, trong giai đoạn hiện nay, thời điểm nghiên cứu tới năm 2014, và các đề
tài về nghiên cứu nợ công tại Trung Quốc, rút bài học cho Việt Nam hầu nhƣ
là không có. Vì vậy, có thể khẳng định đây là đề tài đầu tiên nghiên cứu có hệ
thống và cập nhật về nợ công và quản lý nợ công của Trung Quốc. Đồng thời,
luận văn cũng mang ý nghĩa thực tế đối với tình hình nợ công và quản lý nợ
công tại Việt Nam hiện nay, góp phần giúp công tác quản lý nợ công đƣợc
thực hiện hiệu quả hơn trong những năm tới, ít nhất là đến năm 2020.
1.2. Cơ sở lý luận về nợ công
1.2.1. Nợ công và các khái niệm liên quan
Có thể hiểu, nợ chính phủ, nợ công hoặc nợ quốc gia là tổng giá trị các
khoản tiền mà chính phủ thuộc mọi cấp từ trung ƣơng đến địa phƣơng đi vay
nhằm tài trợ cho các khoản thâm hụt ngân sách.
9

10


chính sách tiền tệ trong từng thời kỳ ˮ. [Luật quản lý nợ công số
29/2009/QH12, Khoản 2, Điều 3]
‟ Nợ được Chính phủ bảo lãnh là khoản nợ của doanh nghiệp, tổ chức
tài chính, tín dụng vay trong nước, nước ngoài được Chính phủ bảo lãnh ˮ.
[Luật quản lý nợ công số 29/2009/QH12, Khoản 3, Điều 3]
‟ Nợ chính quyền địa phương là khoản nợ do Ủy ban nhân dân tỉnh,
thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là Ủy ban nhân dân cấp
tỉnh) ký kết, phát hành hoặc uỷ quyền phát hành ˮ. [Luật quản lý nợ công số
29/2009/QH12, Khoản 4, Điều 3]
Từ các khái niệm trên, nhìn chung, có thể hiểu rằng, nợ công là khái
niệm dùng để chỉ khoản phải hoàn trả, bao gồm khoản gốc, lãi, phí và chi phí
khác có liên quan tại một thời điểm, phát sinh từ việc vay của chủ thể đƣợc
phép vay vốn theo quy định của pháp luật, trong đó, nợ công bao gồm nợ
chính phủ, nợ đƣợc chính phủ bảo lãnh và các khoản nợ khác tùy theo quan
điểm ở từng quốc gia.
1.2.2. Phân loại nợ công
Về phân loại nợ công, tác giả tổng hợp trong hình 1.1. dƣới đây :
Hình 1.1. Phân loại nợ công
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1. Nguyễn Kim Bảo và Hà Hồng Vân, 2012. Sự trỗi dậy của kinh tế Trung
Quốc giai đoạn 2011 – 2020 và những vấn đề đặt ra đối với sự phát triển
kinh tế của Việt Nam. Đề tài Viện Nghiên cứu Trung Quốc, Hà Nội.
2. Phạm Thị Thanh Bình, 2013. Vấn đề nợ công ở một số nước trên thế giới
và hàm ý chính sách đối với Việt Nam. Hà Nội: NXB Khoa học Xã hội.
11


14. Tạ Đức Thanh, 2013. Khủng hoảng nợ công thế giới và bài học cho Việt
Nam. Tạp chí Tài chính, số 7, trang 25-28.
15. Sử Đình Thành và Bùi Thị Mai Hoài, 2010. Tài Chính Công Và Phân
Tích Chính Sách Thuế. Hà Nội: Nhà xuất bản Lao Động.
16. Sử Đình Thành và Bùi Thị Mai Hoài, 2006. Lý Thuyết Tài Chính Công.
TP.HCM: Nhà xuất bản Đại Học Quốc Gia.
17. Đào Quang Thông, 1994. Các giải pháp giải quyết nợ nước ngoài của
Việt Nam. Luận án tiến sĩ. Đại học Kinh tế quốc dân.
18. Đỗ Đình Thu, 2007. Các giải pháp tăng cường quản lý vay và trả nợ của
Chính phủ Việt Nam trong điều kiện hiện nay. Luận án tiến sĩ. Học viện
Tài chính.
19. Tạ Thị Thu, 2002. Một số vấn đề về chiến lược vay - trả nợ nước ngoài
dài hạn ở Việt Nam. Luận án tiến sĩ kinh tế. Đại học Kinh tế Quốc dân.
20. Trần Dục Thức, 2014. Những vấn đề cơ bản về quản trị. Đại học Mở, Hà Nội.
21. Tổng cục Thống kê, 2011. Tình hình kinh tế - xã hội Việt Nam mười năm
2001 – 2010. Hà Nội: Nhà xuất bản Thống kê.
22. Đỗ Thiên Anh Tuấn, 2013. Tương lai nợ công của Việt Nam: Xu hướng
và thử thách. Chƣơng trình giảng dạy FulBright.
23. Viê ̣t Tùng, 2015. Để bảo đảm an toàn và bề n vững nợ công ở Viê ̣t Nam .
Tạp chí Cộng sản, Hà Nội.
24. Lê Viết Tùng, 2013. Khủng hoảng nợ công châu Âu và bài học cho Việt
Nam. Báo cáo khoa học. Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng, Hà Nội.
25. Trung tâm Thông tin dữ liệu - Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung
ƣơng, 2013. Thông tin chuyên đề: Đầu tư công, nợ công và mức độ bền
vững ngân sách ở Việt Nam. Hà Nội.
26. Ủy ban Kinh tế Quốc hội, 2013. Nợ công và tính bền vững ở Việt Nam:
Quá khứ, hiện tại và tương lai. Hà Nội: Nxb Tri thức.

13


Mario

Draghi,,

30/11/1990. Public

Debt

Management: Theory and History ,Cambridge University Press.
35. Souligna Souphithack,, 24/04/2012. Quản lý nợ chính phủ ở Cộng hoà
Dân chủ nhân dân Lào - thực trạng và định hướng hoàn thiện , Luận án,
Học viện Tài chính Việt Nam.

Website:
36. www.fulbright.edu.vn
37. http://thoibaotaichinhvietnam.vn/
38. http://www.iwep.org.vn.

14