ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
**********************

NGUYỄN THỊ YẾN

TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIA ĐÌNH VÀ Ý NGHĨA
CỦA NÓ ĐỐI VỚI XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Triết học

Hà Nội – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
**********************

NGUYỄN THỊ YẾN

TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIA ĐÌNH VÀ Ý NGHĨA
CỦA NÓ ĐỐI VỚI XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Triết học
Mã số: 60 22 03 01

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Đỗ Thị Hòa Hới


MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 7
1. Lý do chọn đề tài. .......................................................................................... 7
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. .................................. 9
3. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài. ............... Error! Bookmark not defined.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu............... Error! Bookmark not defined.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn.Error! Bookmark
not defined.
6. Những đóng góp của luận văn. ................... Error! Bookmark not defined.
7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn. .. Error! Bookmark not defined.
8. Kết cấu của luận văn. .................................. Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 1 KHÁI NIỆM GIA ĐÌNH VÀ TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ
GIA ĐÌNH ...................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1. Khái lƣợc về “gia đình”. ........................ Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Khái niệm gia đình ................................ Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Khái lược về chức năng của gia đình. .. Error! Bookmark not defined.
1.1.3. Các quan hệ cơ bản của gia đình.......... Error! Bookmark not defined.
1.2. Nội dung tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về gia đình.Error! Bookmark not
defined.
1.2.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh
Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình.Error!

Bookmark

not

defined.
1.2.3. Tư tưởng Hồ Chí Minh về phụ nữ trong gia đình.Error!

Bookmark

Tiểu kết chƣơng 2 .......................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 11


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài.
Trải dài trong tiến trình phát triển của lịch sử Việt Nam, gia đình luôn là nền
tảng, nguồn nội lực quan trọng để phát triển đất nước, cho đến nay gia đình vẫn
tiếp tục đảm nhận vai trò quan trọng đó. Gia đình là nơi con người được sinh ra và
lớn lên, được nuôi nấng, dạy bảo từ thủa lọt lòng mẹ, là nơi ta ra đi và cũng là chốn
ta sẽ quay về trên những nẻo đường đời gian khó. Hạnh phúc hay bất hạnh lớn nhất
của đời người thường bắt nguồn từ đây. Gia đình là một tế bào xã hội thu nhỏ,
trong đó hiện diện đầy đủ các quan hệ xã hội như: quan hệ kinh tế, quan hệ giáo
dục, quan hệ văn hóa, quan hệ tổ chức, v.v… Do đó, sức sống trường tồn của quốc
gia, dân tộc phụ thuộc rất nhiều vào sức sống sự tồn tại và phát triển của mỗi gia
đình. Cho nên vấn đề này đã được Hồ Chí Minh quan tâm từ rất sớm và để lại
những tư tưởng sâu sắc, rất đáng để nghiên cứu, học tập, kế thừa. Hơn thế có thể
nói gia đình là vấn đề quan trọng của mọi dân tộc và mọi thời đại. Ngày nay những
biến chuyển xã hội trong và ngoài nước đã và đang dội vào gia đình Việt Nam trên
nhiều phương diện và đưa đến những hệ quả đa chiều. Trong những năm gần đây,
vấn đề gia đình nổi lên như một tiêu điểm trọng yếu được Đảng và Nhà nước quan
tâm đặc biệt, thể hiện trong các chủ trương, chính sách cả ở tầm vĩ mô và vi mô.
Từ sau đổi mới ở Việt Nam những biến chuyển kinh tế – xã hội đang tác động
mạnh mẽ đến thiết chế gia đình, một thiết chế lâu đời, bền vững song cũng hết sức
nhạy cảm với mọi biến động của xã hội đang đặt ra những vấn đề mới cần được
giải quyết.
Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa và
mở rộng giao lưu, hội nhập quốc tế ở nước ta với phát triển kinh tế thị trường đã
đem lại nhiều thành tựu quan trọng, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho

Minh để vận dụng vào giải quyết các vấn đề cấp bách của xây dựng gia đình Việt
Nam hiện nay, tôi lựa chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình và ý nghĩa
của nó đối với xây dựng gia đình văn hóa ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận
văn thạc sĩ chuyên ngành Triết học của mình.


2. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài.
Cho đến nay, các vấn đề liên quan đến gia đình như xây dựng văn hóa gia đình,
giáo dục đạo đức gia đình… đã được các nhà nghiên cứu, các học giả, các nhà báo,
nhà văn, nhà thơ… quan tâm tìm hiểu, nghiên cứu. Bằng nhiều cách tiếp cận lịch
sử, văn hóa, báo chí ở những phạm vi khác nhau, mỗi công trình đưa ra những luận
giải sâu sắc về vấn đề đó theo các góc độ chuyên biệt. Qua tìm hiểu các tài liệu liên
quan, chúng tôi bước đầu chia làm hai nhóm, nhóm 1 là: các tài liệu nghiên cứu về
gia đình Việt Nam, gia đình văn hóa Việt Nam; nhóm 2 là: các tài liệu nghiên cứu
tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình Việt Nam và gia đình văn hóa mới.
* Nhóm 1: Các tài liệu nghiên cứu về gia đình Việt Nam, gia đình văn hóa
Việt Nam.
Trong số các tài liệu ở mảng này, đáng chú ý phải nhắc sách: “Vai trò gia đình
trong việc xây dựng nhân cách con người Việt Nam”, của GS Lê Thi, Nxb Phụ nữ,
Hà Nội, 1997. Trong cuốn sách này tác giả với lối tiếp cận triết học xã hội đã nêu
và phân tích vai trò gia đình trong sự hình thành nhân cách con người, đề xuất định
hướng đối với vấn đề xã hội hóa một số chức năng gia đình. Đặt sự phát triển, chức
năng, giáo dục hình thành các mẫu con người qua các giai đoạn lịch sử trong gia
đình Việt Nam. Yêu cầu về nhiệm vụ của gia đình đối với sự hình thành nhân cách
con người mới trong quá trình đổi mới đất nước hiện nay. Trong đó tác giả còn đề
xuất xây dựng các thiết chế xã hội khác là điều kiện đối với việc xây dựng con
người như: tạo dựng sự hợp tác giữa gia đình, nhà trường và xã hội, sự hỗ trợ của
nhà nước trong việc giáo dục, đào tạo con người của mỗi gia đình.
Tiếp tục mở rộng hướng nghiên cứu trên, năm 2002, GS Lê Thi xuất bản cuốn
sách: “Gia đình Việt Nam trong bối cảnh đất nước đổi mới”, Nxb Khoa học xã

1.

Hà Thị Bắc (2015), Giáo dục đạo đức trong gia đình Việt Nam hiện nay, Luận
án tiến sĩ Triết học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Hà Nội

2.

Hoàng Chí Bảo (2006), Văn hóa và con người Việt Nam trong tiến trình công
nghiệp hóa hiện đại hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị Quốc gia,
Hà Nội.

3.

Hoàng Chí Bảo (2009), Văn hóa đạo đức Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị Quốc
gia, Hà Nội.

4.

Hoàng Chí Bảo, Phạm Quang Nghị, Vũ Ngọc Khánh (2009), Tư tưởng Hồ
Chí Minh về đạo làm người, Nxb Hà Nội.

5.

Hoàng Chí Bảo, Trần Thị Minh Tuyết (2014), Góp phần tìm hiểu tư tưởng và
đạo đức Hồ Chí Minh, Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội

6.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2011), Thông tư số 12/2011/TT-BVHTTDL
ngày 10 tháng 10 năm 2011 quy định chi tiết về tiêu chuẩn, trình tự, thủ tục,

XII, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
14. Võ Nguyên Giáp (2007), Những vấn đề giáo dục hiện nay, quan điểm và giải
pháp, Nxb Tri thức, Hà Nội.
15. Võ Nguyên Giáp (2007), “Đổi mới có tính cách mạng nền giáo dục và đào
tạo của nước nhà‟‟, Tạp chí Toàn cảnh sự kiện – dư luận (206), tr.4-7.
16. Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Tử Nên, Vũ Kỳ, Phùng Đăng Bách (2007), Những
mẩu chuyện về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, Nxb Thông Tấn, Hà Nội.
17. Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Thiện Nhân, Hoàng Tụy…(2007), Những vấn đề
giáo dục hiện nay : quan điểm và giải pháp, Nxb Trí thức, Hà Nội.
18. Võ Nguyên Giáp (2015), Thế giới còn thay đổi nhưng tư tưởng

Hồ Chí

Minh sống mãi, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
19. Nguyễn Thị Thu Hà (2015), “Nữ lãnh đạo và gia đình-một số biểu hiện định
kiến giới‟‟, Tạp chí Nghiên cứu gia đình & giới (3), tr.43-48.
20. Nguyễn Thị Song Hà (2015), “Vai trò của gia đình trong thời kỳ công nghiệp
hóa hiện đại hóa và hội nhập hiện nay‟‟, Tạp chí Ngiên cứu gia đình & giới
(2), tr.3-11.
21. Nguyễn Thị Việt Hà (2014), Xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay theo quan
điểm Hồ Chí Minh, Luận văn thạc sĩ Chính trị học, Học viện Chính trị Quốc
gia Hồ Chí Minh.


22. Lê Thị Hồng Hải (2008), “Một số quan điểm của Hồ Chí Minh về vấn đề gia
đình‟‟, Tạp chí Nghiên cứu gia đình & giới (3), tr.12-20.
23. Lê Thị Hồng Hải (2015), “Chức năng xã hội hóa của gia đình Việt từ đổi
mới (1986) đến nay‟‟, Tạp chí Ngiên cứu gia đình & giới (1), tr.35-36.
24. Lê Như Hoa (2001), Văn hóa gia đình với việc hình thành và phát triển nhân
cách trẻ em, Nxb Văn hóa - Thông tin, Hà Nội

38. Trịnh Duy Luân, Helle Rydstron, Will Burghoorn (2008), Gia đình nông thôn
Việt Nam trong chuyển đổi, chương trình hợp tác nghiên cứu Việt Nam –
Thụy Điển, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
39. C.Mác và Ph.Ăng-ghen (1980), Tuyển tập, Tập 1, Nxb Sự thật, Hà Nội.
40. C.Mác và Ph.Ăng-ghen (1995), Toàn tập, Tập 3, Nxb Chính trị quốc gia, Hà
Nội.
41. C.Mác và Ph.Ăng-ghen (2002), Toàn tập, Tập 21, Nxb Chính trị quốc gia, Hà
Nội.
42. C.Mác và Ph.Ăng-ghen (1995), Toàn tập, Tập 22, Nxb Chính trị quốc gia,
Hà Nội.
43. C.Mác và Ph.Ăng-ghen (2002), Toàn tập, Tập 42, Nxb Chính trị quốc gia, Hà
Nội.
44. Lữ Tuyết Mai (2003), “Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vấn đề gia
đình‟‟, Tạp chí Khoa học phụ nữ (3), tr.19-24.
45. Trần Thị Tuyết Mai (2008), „„Văn hóa gia đình và gia đình văn hóa thời hội
nhập”, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật (287), tr.34-37.
46. Dương Thị Minh (2003), Gia đình Việt Nam và vai trò phụ nữ hiện nay, Luận
án tiến sĩ Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
47. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 1, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà
Nội.


48. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 2, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà
Nội.
49. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 3, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà
Nội.
50. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 4, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà
Nội.
51. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 5, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà
Nội.

65. Hoàng Thị Ái Nhiên (2009), “Phụ nữ Việt Nam tự hào làm theo Di chúc của
Bác Hồ‟‟, Tạp chí Cộng sản (9), tr.5
66. Nguyễn Thị Oanh (1998), Gia đình Việt Nam thời mở cửa, Nxb Trẻ, Hà Nội.
67. Phan Văn Phờ (2009), “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác xây
dựng gia đình văn hóa‟‟, Tạp chí Tuyên giáo (5), tr.25-47.
68. Vũ Hào Quang (chủ biên) (2006), Gia đình Việt Nam – quan hệ, quyền lực và
xu hướng biến đổi, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
69. Quốc hội (2014), Hiến pháp năm 2013 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam, Nxb Lao động, Hà Nội.
70. Quốc hội (2014), Luật Hôn nhân và gia đình, Nxb Lao động, Hà Nội.
71. Quốc hội (2015), Luật giáo dục (đã được sửa đổi bổ sung năm 2009), Nxb
Lao động, Hà Nội.
72. Lê Thị Quý (2003), Phụ nữ trong gia đình đô thị, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội.
73. Lê Thị Quý (chủ biên), Đặng Thị Linh, Hoa Hữu Vân (2010), Quản lý Nhà
nước về gia đình : lý luận và thực tiễn, Nxb Dân trí, Hà Nội.


74. G.Stenven (1990), Vai trò của Hồ Chí Minh trong lịch sử tiến bộ của phụ nữ,
Hội thảo quốc tế về Hồ Chí Minh, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
75. Nguyễn Thị Thọ (2011), Xây dựng đạo đức gia đình ở nước ta hiện nay, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
76. Lê Thi (chủ biên), Trương Mỹ Hoa, Nguyễn Kiến Giang (1996), Gia đình
Việt Nam ngày nay, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
77. Lê Thi (1997), Vai trò gia đình trong việc xây dựng nhân cách con người Việt
Nam, Nxb Phụ nữ, Hà Nội.
78. Lê Thi (2002), Gia đình Việt Nam trong bối cảnh đất nước đổi mới, Nxb
Khoa học xã hội, Hà Nội.
79. Lê Thi (2006), Cuộc sống biến động của hôn nhân, gia đình Việt Nam hiện
nay, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.

86. Trần Hữu Tòng, Trương Thìn (1997), Xây dựng gia đình văn hóa trong sự
nghiệp đổi mới, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.


87. Tổng cục thống kê (2010), “Thông cáo báo chí (ngiên cứu quốc gia về bạo
lực

gia

đình

đối

với

phụ

nữ

ở

Việt

https://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=418&ItemID=10692,

Nam‟‟,
ngày

25/11/2010.
88. Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn Quốc gia (1995), Gia đình Việt Nam