PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt mà thế hệ đi trước truyền lại cho
thế hệ đi sau những kinh nghiệm tham gia vào đời sống sản xuất và hoạt động.
Giáo dục xuất hiện cùng với sự xuất hiện của loài người và chỉ có trong đời sống
con người. Trải qua quá trình phát triển lâu dài của lịch sử, cùng với sự phát triển
mạnh mẽ của xã hội, giáo dục đã khẳng định vai trò ưu việt của mình với việc hoàn
thiện nhân cách con người.
Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển
mạnh mẽ thì giáo dục càng cần thiết hơn bao giờ hết. Đó là phương tiện hữu hiệu
nhất tạo nên nguồn lực con người, vì mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Đảng và
nhà nước ta đã xác định: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu, là nền tảng thúc đẩy
công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”.
Giáo dục là yếu tố truyền thống mà điểm khởi đầu và kết thúc đều là con
người. Thực tế cho thấy, không có con người trừu tượng, phi lịch sử mà chỉ có con
người hiện thực, chịu sự tác động của nhiều yếu tố: gia đình và xã hội, truyền thống
và hiện đại, dân tộc và quốc tế. Trong đó, yếu tố truyền thống đóng vai trò cơ sở,
nền tảng hình thành những yếu tố hiện đại.
Quá trình hình thành phát triển giáo dục nhân loại, có rất nhiều nhà giáo dục
tài ba lỗi lạc với những quan điểm đã trở thành chân lý thời đại. Khổng Tử là một
trong những nhà giáo dục vĩ đại ấy. Thời Xuân thu - Chiến quốc (770-221 trước
công nguyên) là thời kỳ “bách gia tranh minh”. Nhiều vấn đề cơ bản về tự nhiên, xã
hội, nhân sinh được “bách gia chư tử” bàn luận và đấu tranh kịch liệt để tranh giành
ảnh hưởng với nhau nhưng không một học phái nào đề cao đúng mức và đạt được
thành tựu vầ mặt giáo dục bằng Khổng Tử. Một đời Khổng Tử đề cao việc học và
chính ông cũng là tấm gương học tập không mệt mỏi. Ồng cho rằng phàm là con
người ai ai cũng phải học, vua phải học để làm vua, quan phải học để làm quan, dân
phải học để làm dân. Quan điểm giáo dục của Khổng Tử hướng người ta vươn tới
cái “nhân, lễ, trí, dũng”. Để đạt được lý tưởng cao đẹp này, mỗi chúng ta phải được
giáo dục, có giáo dục và tự giáo dục. Nghĩa là “dạy và học là việc suốt đời”(Lễ Kí
1

chúng ta biết kế thừa có chọn lọc những nhân tố có giá trị trong tư tưởng giáo dục
của Khổng Tử thì sẽ có được nhiều bài học kinh nghiệm quý giá, góp phần giải
quyết những vấn đề đặt ra trong sự nghiệp đào tạo con người hiện nay.
2


Vì vậy, hướng tới mục tiêu xây dựng và bảo vệ đất nước thời kỳ đổi mới:
công nghiệp hóa - hiện đại hóa, xem xét mối quan hệ giữa quan niệm giáo dục của
Khổng Tử với sự nghiệp giáo dục đào tạo con người ở Việt Nam hiện nay là việc
làm cần thiết.
Do tính cấp thiết của đề tài, do tính giới hạn của thời gian cũng như là sự vô
cùng trong nội dung nghiên cứu về giáo dục nên trong đề tài này em chỉ tập trung
vào thời kỳ phát triển của triết học cổ đại Trung Quốc mà trọng tâm nghiên cứu là
quan niệm của Khổng Tử về giáo dục, từ đó đi vào nghiên cứu những ảnh hưởng
của nó trong tình hình thực tiễn nước ta hiện nay. Vì vậy, em quyết định chọn đề
tài: “Tư tưởng giáo dục của Khổng Tử và ý nghĩa của nó đối với sự nghiệp đào tạo
con người ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài khóa luận của mình.
2. Tình hình nghiên cứu
Tư tưởng về giáo dục trong triết học Khổng Tử là một trong những tư tưởng
lớn của triết học nhân loại, đã có nhiều công trình nghiên cứu về tư tưởng triết học
đó.
Đề cập đến những vấn đề này gồm các tài liệu như: cuốn sách “Khổng Tử”
của tác giả Nguyễn Hiến Lê. Đây là một trong những cuốn sách chuyên biệt về
Khổng Tử. Trong tác phẩm, tác giả đã trình bày một cách khúc triết về thân thế, sự
nghiệp giáo dục và một số quan điểm chính của Khổng Tử trên cơ sở của bộ Luận
ngữ. Ngoài ra còn có các tài liệu như “Lịch sử triết học phương Đông” (tập1) của
Nguyễn Đăng Thục và cuốn “Đại cương triết học Trung Quốc” của Doãn Chính
(chủ biên), đây cũng là tài liệu giới thiệu chung về những tư tưởng triết học của
Khổng Tử .
Ở khía cạnh khác, nghiên cứu những ảnh hưởng của những tư tưởng triết học

lịch sử, gắn lý luận với thực tiễn cùng với một số phương pháp khác như tổng hợp,
phân tích, đánh giá…
5. Đóng góp mới về mặt khoa học của đề tài
Đè tài trình bày tương đối có hệ thống và đánh giá khách quan những quan
niệm về giáo dục của Khổng Tử, trên cơ sở đó góp phần làm rõ hơn ý nghĩa của
những tư tưởng này đối với sự nghiệp giáo dục đào tạo con người ở nước ta hiện
nay.
6. Kết cấu đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài
được kết cấu thành 2 chương, 4 tiết.
Chương 1: Tư tưởng giáo dục trong triết học của Khổng Tử

4


1.1. Cơ sở hình thành tư tưởng giáo dục của Khổng Tử
1.2. Tư tưởng giáo dục của Khổng Tử
Chương 2: Ý nghĩa cùa tư tưởng giáo dục trong triết học của Khổng Tử đối với sự
nghiệp đào tạo con người ở Việt Nam hiện nay
2.1. Thực trạng nền giáo dục Việt Nam hiện nay
2.2. Ý nghĩa của tư tưởng giáo dục của Khổng Tử đối với nền giáo dục Việt Nam
hiện nay

PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC TRONG TRIẾT HỌC CỦA
KHỔNG TỬ
1.1.Cơ sở hình thành tư tưởng giáo dục của Khổng Tử
1.1.1. Hoàn cảnh kinh tế - xã hội Trung Quốc cổ đại với việc hình thành
tư tưởng giáo dục của Khổng Tử
Khổng Tử sống trong thời Xuân thu - Chiến quốc, thời kỳ xã hội Trung Quốc

Khổng Tử (551- 479 trước Công nguyên) tên Khâu, tự Trọng Ni, người làng
Xương Bình, huyện Khúc Phụ ( tỉnh Sơn Đông ngày nay). chứng kiến cảnh loạn lạc
triền miên của xã hội Trung Hoa, Khổng Tử đã đưa ra quan niệm về giáo dục của
mình với mong muốn là làm ổn định và khôi phục lại trật tự lễ nghĩa tông pháp của
nhà Chu
Nhìn một cách tổng thể, mục tiêu giáo dục của Khổng Tử là bồi dưỡng
người “nhân”, “quân tử” để ra làm quan, điều hòa mâu thuẫn giai cấp, “khôi phục
lễ” phục vụ cho mục đích chính trị. Về mặt quan điểm giáo dục, phương pháp dạy
học của Khổng Tử có nhiều tư tưởng tiến bộ. Những tư tưởng đó đã ảnh hưởng tích
cực đến sự phát triển của học thuyết giáo dục cũng như sự nghiệp giáo dục Trung
Quốc và các nước khác sau này. Các nhà Nho làm nghề dạy học đã kế thừa tư
tưởng của Khổng Tử để phát triển nền giáo dục. Vì thế, có thể khẳng định rằng
Khổng Tử thật sự là một nhà giáo dục kiệt xuất đương thời.
1.2.Tư tưởng giáo dục của Khổng Tử
Khổng Tử rất coi trọng giáo dục.Tuy còn nhiều hạn chế nhưng có thể nói Khổng
Tử là người đầu tiên đã xây dựng được một hệ thống tư tưởng giáo dục khá hoàn
chỉnh cả về mục đích, đối tượng, nội dung và phương pháp.
1.1. Vai trò, đối tượng, mục đích giáo dục
6


1.1.1.Vai trò
Khổng Tử cho rằng giáo dục có ý nghĩa tối quan trọng đối với mọi người trong xã
hội nói chung và từng cá nhân nói riêng.
Vì vậy, nếu mọi người được giáo dục tốt về nhân, lễ, trí, dũng thì nó sẽ có
tác dụng chi phối và điều hòa tốt các mối quan hệ xã hội của mỗi con người, làm
cho xã hội ổn định về mọi mặt.
1.1.2.Đối tượng giáo dục
Khổng Tử chủ trương dạy cho tất cả mọi người không phân biệt đẳng cấp,
giàu nghèo, chủng tộc. Mặt khác Khổng Tử lại cho rằng có những hạng người

người nhân mới có thể có được cuộc sống an vui lâu dài với lòng nhân của mình và
dẫu có ở vào hoàn cảnh nào, cũng có thể yên ổn, thanh thản.
Nội dung quan trọng nhất của Lễ mà Khổng Tử giáo dục học trò là pháp điển
của chế độ phong kiến. Khổng giáo dùng lễ cốt để tạo ra một thứ không khí lễ
nghĩa, khiến người ta có cái đạo đức, tập quán làm điều lành, điều phải một cách tự
nhiên. Giáo dục lễ còn giữ cho tình cảm hợp đạo trung, làm tiêu chuẩn cho hành vi.
Một nội dung quan trọng nữa trong tư tưởng giáo dục của Khổng Tử là tư
tưởng “Chính danh định phận”. Mỗi người phải tu thân, tề gia rồi mới trị quốc bình
thiên hạ. Thực hiện chính danh từ gia đình làm cơ sở cho chính danh toàn xã hội.
Tóm lại, nét nổi bật trong nội dung giáo dục của Khổng Tử là chú trọng những vấn
đề thiết thực của đời sống.
Tuy nhiên, giáo dục của Khổng Tử quá thiên về tinh thần, đạo đức, văn
chương, chính trị mà bỏ qua lĩnh vực sản xuất vật chất, rơi vào duy tâm phiến diện.
1.2.3. Phương pháp giáo dục con người
Trong quá trình dạy học rất nhiều năm của mình, Khổng Tử đã sử dụng rất
nhiều phương pháp, nhưng có một số phương pháp cơ bản như sau:
- Phương pháp dạy tùy đối tượng
- Phương pháp kết hợp học với suy nghĩ
- Phương pháp kết hợp học với tập
- Phương pháp học kết hợp với hành
- Phương pháp nêu gương

1.2.4. Những giá trị và hạn chế trong tư tưởng giáo dục của Khổng Tử

8


Mặc dù tư tưởng giáo dục của Khổng Tử có ảnh hưởng lớn đối với sự phát
triển của Trung Quốc và nhiều nước châu Á khác, những ảnh hưởng đó không đơn
thuần mang tính tích cực mà bên cạnh đó có những hạn chế.

Công tác phổ cập giáo dục ở tiểu học và trung học cơ sở đã có những bước
tiến dài góp phần giảm tỷ lệ mù chữ trong độ tuổi trên cả nước.
Nhờ những thành tựu của giáo dục và các lĩnh vực xã hội khác mà chỉ số
phát triển con người (HDI) của nước ta theo bảng xếp loại của Chương trình phát
triển Liên hợp quốc trong những năm gần đây có những tiến bộ đáng kể.
2.1.1.2. Hạn chế
Nền giáo dục nước ta vẫn còn nhiều bất cập, yếu kém, chưa đáp ứng được
yêu cầu của xã hội trong thời kỳ hội nhập.
Chất lượng giáo dục và đào tạo còn thấp, nhiều vấn đề hạn chế, yếu kém
chậm được khắc phục. Hệ thống giáo dục hiện nay thiếu đồng bộ, thiếu tính liên
thông giữa các cấp học và các trình độ đào tạo. Chất lượng đào tạo ở tất cả các cấp
học còn thấp, chương trình giáo dục, nhất là giáo dục ở bậc đại học còn hạn chế,
chưa đạt được mục tiêu của giáo dục và đào tạo. Khả năng chủ động, sáng tạo của
học sinh, sinh viên ít được bồi dưỡng, năng lực thực hành của học sinh, sinh viên
còn yếu.
Những năm gần đây đã có một số chuyển biến tích cực nhưng vì chưa động
tới các vấn đề cốt lõi - nơi sức ỳ đã bám rễ trong nhiều năm - nên chưa tạo đủ xung
lực cho một cuộc lột xác của giáo dục hiện đang là đòi hỏi cấp bách của xã hội.
2.1.2. Nguyên nhân của những hạn chế trong giáo dục ở Việt Nam
- Quan niệm, tư duy về giáo dục xơ cứng, cũ kỹ
- Chưa bình đẳng về cơ hội học tập thành công
- Khó khắc phục năng lực yếu kém của bộ máy tham mưu, quản lý và điều
hành
2.2.Ý nghĩa của tư tưởng giáo dục của Khổng Tử với nền giáo dục Việt
Nam hiện nay
2.2.1. Ý nghĩa của tư tưởng giáo dục của Khổng Tử
Tuy Khổng Tử không đề cao đúng mực vị trí của việc học tập khoa học tự
nhiên, kĩ thuật và hầu như chỉ hướng giáo dục - đào tạo vào mục đích làm quan
(nay là làm cán bộ quản lý) chứ không mở rộng ra nhiều ngành nghề, nhiều lĩnh
vực phục vụ nhưng tư tưởng khuyến học, trọng học của ông có một ý nghĩa động

 Đề cao vai trò của gia đình và giáo dục gia đình
 Giáo dục - đào tạo là cái “gốc” để xây dựng con người
Tuy nhiên cần khắc phục nhiều điểm hạn chế trong tư tưởng giáo dục của
Khổng Tử để xây dựng một nền giáo dục toàn diện và phát triển hơn
Thời đại ngày nay đã khác xa so với thời mà học thuyết Khổng Tử ra đời và
phát triển, do vậy bên cạnh những giá trị tích cực cần được kế thừa và phát huy, thì
vẫn còn không ít những tư tưởng lạc hậu, không còn phù hợp thậm chí có thể trở
thành lực cản đối với sự phát triển của nền giáo dục Việt Nam hiện nay. Đó là lý do
11


tại sao chúng ta phải có một cái nhìn biện chứng trong việc nghiên cứu tư tưởng
giáo dục của Khổng Tử.

PHẦN KẾT LUẬN
Trong lịch sử tư tưởng của nhân loại, khi nói đến vấn đề con người và giáo
dục con người, không ai quên tư tưởng giáo dục của Khổng Tử. Mặc dù ra đời ở
Trung Hoa cổ đại nhưng tầm ảnh hưởng của những tư tưởng ấy vượt xa ra khỏi
phạm vi của một dân tộc, để lại những bài học quý giá về giáo dục - đào tạo con
người.
Việc Khổng học quan tâm đến con người và sự nghiệp giáo dục - đào tạo con
người không phải xuất phát từ ý muốn chủ quan của ông mà nó phản ánh những tất
yếu của điều kiện lịch sử khách quan. Thời đại lịch sử mà Khổng học ra đời, hình
thành và phát triển là thời kỳ có những chuyển biến xã hội hết sức căn bản và lớn
lao về mọi mặt. Trong thời kỳ đó, chiến tranh xảy ra liên miên, đời sống nhân dân
hết sức khổ cực, “vương đạo suy vi”, nhân luân xáo trộn, …Thực tiễn đó đặt ra cho
các nhà triết học nhiều vấn đề thực tiễn cấp bách cần phải giải quyết để lập lại trật
tự xã hội và xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.
Ở Việt Nam hiện nay, trước yêu cầu của sự nghiệp đổi mới đất nước, thực
hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã

Việt Nam hiện nay là một việc làm hết sức cần thiết.

13