A.

LỜI MỞ ĐẦU
Nhân cách là thuộc tính tâm lý của một cá nhân biểu hiện ở bản sắc
và giá trị xã hội của nó. Nói đến nhân cách chúng ta thường băn
khoăn nhân cách thực chất là gì? Tại sao con người lại có nhân
cách? Nhân cách được hình thành và phát triển như thế nào? Nhân
tố giáo dục ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển của nhân
cách như thế nào? Vai trò của nhân tố đó ra sao? Chúng ta liên hệ
gì đối với riêng mình?...Hàng loạt câu hỏi đặt ra về nhân cách, và
để giải quyết những thắc mắc nêu trên chúng ta hãy cùng nhau
phân tích ảnh hưởng của giáo dục đối với sự hình thành và phát
triển nhân cách con người Việt Nam hiện nay

1


B.

NỘI DUNG
I.
Khái niệm

1. Khái niệm về giáo dục
- Giáo dục được hiểu là quá trình hình thành và phát triển nhân cách
dưới ảnh hưởng của tất cả các hoạt động từ bên ngoài, được thực hiện
một cách có ý thức của con người trong nhà trường, gia đình và ngoài xã
hội.
Ví dụ: Ảnh hưởng của các hoạt động đa dạng nội khóa, ngoại khóa
của nhà trường; ảnh hưởng của lối dạy bảo, nếp sống trong gia đình;
ảnh hưởng của sách vở, tạp chí; ảnh hưởng của những tấm lòng nhân từ

khác nhau. Muốn hiểu rõ khái niệm nhân cách, trước hết cần phải hiểu
một số khái niệm có liên quan sau:
2.1. Con người: Là thành viên của một cộng đồng, một xã hội, vừa là
thực thể tự nhiên, vừa là một thực thể xã hội.
Con người là một thực thể gồm có 3 mặt: xã hội, sinh học và tâm lý.
- Về mặt sinh học: Con người là một động vật bậc cao, có dáng đứng
thẳng, có bộ não phát triển cao nhất, có đôi tay vừa là công cụ lao
động vừa là công cụ để nhận thức hiện thực khách quan. Nhưng phần
tự nhiên của con người đã được xã hội hoá vì vậy ta có thể nói rằng:
con người là một thực thể tự nhiên tự sản sinh ra mình bằng chính
hoạt động có ý thức.
- Về mặt xã hội: Bản chất con người là tổng hoà các mối quan hệ xã
hội, con người vừa là chủ thể, vừa là khách thể của các mối quan hệ
xã hội. Con người là một thành viên tích cực hoạt động, có khả năng
kế thừa nền văn minh của nhân loại. Hoạt động của con người là hoạt
động có ý thức.
- Về mặt tâm lý: Con người có mức độ phát triển tâm lý mới về chất
nhờ có lao động và ngôn ngữ.
2.2. Cá nhân: là một con người cụ thể của một cộng đồng, là thành
viên của xã hội. Cá nhân là một thực thể sinh vật – xã hội – văn hóa,
nhưng được xem một cách cụ thể riêng ở từng người để ta phân biệt
cá nhân này với cá nhân khác với cộng đồng.
2.3. Cá tính: Là những đặc điểm độc đáo ở mỗi người, nó tạo nên sắc
thái riêng ở từng người về mặt tâm lý. Nhờ đó ta có thể phân biệt
được người này với người kia một cách . Cá tính không phải là nhân

3


cách mà nó chỉ là một bộ phận hợp thành nhân cách, nó làm cho nhân



Mỗi gia đình cần phải xem xét đến xã hội hóa trong gia đình ở 3 khía
cạnh sau:
+ Thiết chế gia đình là những quy định trong hành vi và lối sống nhằm
tạo ra sự thống nhất các hành động trong gia đình.
+ Giáo dục gia đình là sự truyền lại những cái đúng, cái sai và tri thức
cho mỗi cá nhân nhằm tạo ra những tri thức cao và hành vi đúng trong
mỗi cá nhân.
+ Hành vi của mỗi người lớn trong gia đình thể hiện nhân cách của họ.
Những hành vi này sẽ truyền lại cho các thế hệ sau bằng các con đường
bắt chước và lây lan.Vì vậy những người lớn trong gia đình phải là các
tấm gương mẫu mực trong hành vi để con trẻ noi theo.
b. Nhà trường
Trường học là cơ quan chủ yếu chịu trách nhiệm hình thành cho trẻ em
các tri thức khoa học và kĩ thuật, các giá trị chuẩn mực văn hóa mà xã
hội mong đợi.
Nếu tính cả tuổi nhà trẻ mẫu giáo trung bình mỗi cá nhân thường dành
12, 15, 18 và 21 năm học chính thức. Do đó, giáo dục trong nhà trường
thường hướng vào những vấn đề cơ bản sau:
+ Giáo dục tri thức là trang bị cho người học những tri thức của nhân
loại về tự nhiên,xã hội,con người và những kĩ năng khác trong hoạt động
nhận thức,lao động của mỗi cá nhân.
+ Giáo dục nhân cách cho người học qua việc định hướng sự lựa chọn
các hành vi xã hội,các chuẩn mực,các khuôn mẫu xã hội để cho mỗi con
người tự lựa chọn và thể hiện hành vi của mình sao cho hợp logic nhất
trong những trường hợp và hoàn cảnh xã hội nhất định.

5


xã hội và do đó nó tiêu biểu cho một công cụ mạnh mẽ của kiểm soát xã
hội.
Vai trò của giáo dục đối với sự hình thành và phát triển
nhân cách của con người – Liên hệ thực tế
Giáo dục giữ vai trò chủ đạo trong sự hình thành và phát triển nhân cách
con người
Với nghĩa rộng, giáo dục bao gồm giáo dục nhà trường, giáo dục xã hội,
giáo dục gia đình. Trong đó giáo dục nhà trường là quá trình tác động
một cách chuyên biệt, không chỉ cung cấp cho học sinh những năng lực
và phẩm chất trí tuệ hứng thú, mặt khác việc giáo dục thông qua các
hình thức sinh hoạt tập thể và hoạt động xã hôi công ích là những tác
động đặc thù ảnh hưởng đến sự phát triển những phẩm chất đạo đức
của nhân cách .
III.

Giáo dục xã hội thông qua sách báo phim ảnh truyền hình, giao
tiếp xã hội ...với những nội dung lành mạnh là những tác động tích
cực hỗ trợ cho giáo dục nhà trường. Giáo dục gia đình tuy không
có chương trình kế hoạch và nội dung xác định như giáo dục nhà
trường, song với việc tổ chức cuộc sống có nề nếp trật tự gia phong
với việc xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa cha mẹ và con cái,
giữa các thành viên trong gia đình thuộc các thế hệ ...là những tác
động góp phần tạo nên nền tảng ban đầu của sự hình thành nhân
cách.
Như vậy giáo dục giữ vai trò quyết định xu hướng hình thành và phát
triển nhân cách, có thể nói như vậy là vì :
-

Giáo dục vạch ra chiều hướng cho sự hình thành và phát triển
nhân cách của học sinh và dẫn dắt sự hinh thành và phát triển

thể đối với những trẻ bị câm điếc bẩm sinh.
-

Giáo dục có thể uốn nắn những phẩm chất tâm lý xấu do sự tác
động tự phát của môi trường xã hội gây nên và làm cho nó phát
triển theo chiều hướng mong muốn của xã hội.

Ví dụ: Như các trại cải tạo, giáo dưỡng, ở đó các trẻ em hỏng, phạm
pháp sẽ được cải tạo, giáo dục uốn nắn thành những công dân có ích.
8


-

Giáo dục có thể đi trước hiện thực, trong khi tác động tự phát của
xã hội chỉ ảnh hưởng đến cá nhân ở mức độ hiện có của nó. Chẳng
hạn mục tiêu giáo dục của chúng ta là xây dưng con ng mới xã hội
chủ nghĩa. Đây là tính chất tiên tiến của giáo dục.

-

Trong những trường hợp đặc biệt, giáo dục có thể phát triển tối đa
mặt mạnh của các yếu tố khác.
Ví dụ: những trẻ em học sinh có tư chất (sự kết hợp những đặc
điểm giải phẫu và những điểm chức năng tâm sinh lí) trong một
lĩnh vực với tác động giáo dục có thể phát triển năng khiếu về lĩnh
vực đó (năng khiếu toán, văn, âm nhạc ...) –ví dụ bồi dưỡng học
sinh giỏi môn toán, ngữ văn... Hay bồi dưỡng hội khỏe phù đổng
thể dục thể thao




11