HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ XUÂN

C¤NG T¸C X¢Y DùNG §¶NG CñA §¶NG Bé LI£N KHU III
Tõ N¡M 1948 §ÕN N¡M 1954

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2015


HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ XUÂN

C¤NG T¸C X¢Y DùNG §¶NG CñA §¶NG Bé LI£N KHU III
Tõ N¡M 1948 §ÕN N¡M 1954

Chuyên ngành : Lịch sử
Mã số

ng Cộng s n Vi t Nam

: 62 22 03 15

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS, TS NGUYỄN MẠNH HÀ
2. TS NGUYỄN BÌNH



18

1.1. Tình hình xây dựng Đảng trên ñịa bàn Liên khu III trước tháng 2-1948
và chủ trương của Trung ương Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh về
xây dựng Đảng
1.2. Công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu III từ tháng 2-1948
ñến tháng 5-1952

18
36

Chương 2: XÂY DỰNG ĐẢNG BỘ VỮNG MẠNH, ĐẢM BẢO LÃNH
ĐẠO CUỘC KHÁNG CHIẾN ĐẾN THẮNG LỢI (5/1952 - 7/1954)

2.1. Chủ trương mới của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh
về xây dựng Đảng
2.2. Đảng bộ Liên khu III tăng cường xây dựng Đảng về chính trị, tư
tưởng, tổ chức (5/1952 - 7/1954)

69
69
74

Chương 3: NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM
3.1. Nhận xét
3.2. Một số kinh nghiệm

103
103

mới tiến lên, xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức trở
thành nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách. Nghiên cứu, ñúc rút và vận dụng kinh
nghiệm về công tác xây dựng Đảng trong lịch sử góp phần ñáp ứng yêu cầu
của nhiệm vụ cấp bách ñó.
Công tác xây dựng Đảng trong những năm kháng chiến chống thực
dân Pháp ñể lại nhiều bài học, kinh nghiệm quý báu, cả thành công và
những hạn chế. Việc nghiên cứu, tổng kết, ñánh giá công tác xây dựng
Đảng thời kỳ này là một yêu cầu khách quan nhằm làm sáng rõ lịch sử của
Đảng, có ý nghĩa thiết thực phục vụ công tác xây dựng chỉnh ñốn Đảng
hiện nay.
Thực tiễn phong phú của quá trình Đảng lãnh ñạo cách mạng nói
chung và xây dựng Đảng nói riêng ñã ñược các nhà khoa học quan tâm
nghiên cứu. Tuy nhiên, ñến nay, còn nhiều vấn ñề cần ñược tiếp tục luận
giải và làm sáng tỏ thêm. Công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu
III từ năm 1948 ñến năm 1954 là một trong những vấn ñề ñó.
Là ñịa bàn chiến lược quan trọng, Liên khu III không chỉ trực tiếp
chiến ñấu, xây dựng, bảo vệ quê hương mà còn có nhiệm vụ chi viện sức
người, sức của cho chiến trường cả nước. Do ñó, công tác xây dựng Đảng


2

của Đảng bộ Liên khu thời kỳ này cũng hết sức khó khăn, phức tạp. Ở ñó,
Đảng bộ Liên khu ñã có những sáng tạo, những quyết ñịnh ñúng ñắn trong
việc ñề chủ trương và tổ chức chỉ ñạo thực hiện công tác xây dựng Đảng về
chính trị, tư tưởng và tổ chức. Thực tiễn phong phú về quá trình Đảng bộ
Liên khu tiến hành công tác xây dựng Đảng trong cuộc kháng chiến, ñến
nay, chưa ñược quan tâm nghiên cứu toàn diện, hệ thống và thấu ñáo.
Xuất phát từ những lý do trên, nghiên cứu sinh chọn ñề tài "Công tác
xây dựng Đảng của Đảng b Liên khu III từ năm


4

4. Cơ sở lý luận, nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
.

Cơ sở lý luận

Tác giả luận án vận dụng chủ nghĩa duy vật lịch sử và phép biện
chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan
ñiểm của Đảng về xây dựng Đảng làm cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu.
.2. Nguồn tài liệu
Luận án sử dụng các nguồn tài liệu sau:
- Các Nghị quyết của Đại hội Đảng toàn quốc; các nghị quyết, chỉ thị
của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Ban Thường vụ Trung ương (sau
Đại hội II là Bộ Chính trị), Ban Bí thư, Liên khu uỷ III, các tỉnh uỷ, thành
uỷ trên ñịa bàn Liên khu III về công tác xây dựng Đảng từ năm 1948 ñến
năm 1954 ñã ñược công bố trong Vă kiện Đảng toàn tập hoặc hiện lưu tại
Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng; Phòng Tư liệu Viện Lịch sử
Đảng và các cơ quan lưu trữ khác.
- Báo cáo tổng kết của Trung ương, Liên khu uỷ III, các tỉnh ủy,
thành uỷ, các cơ quan chính quyền các ñịa phương trên ñịa bàn về quá trình
lãnh ñạo, thực hiện nhiệm vụ cách mạng nói chung và công tác xây dựng
Đảng nói riêng
- Sách lịch sử Đảng bộ các ñịa phương thuộc ñịa bàn Liên khu III ñã
xuất bản; hồi ký của các nhân chứng lịch sử có liên quan ñến ñề tài luận án.
- Các bài nói, bài viết của một số ñồng chí lãnh ñạo Đảng, Chính
phủ, lãnh ñạo Liên khu III về công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên
khu trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
- Luận án cũng kế thừa những kết quả khoa học từ các công trình, ñề

1948 ñến năm 1954; vai trò của công tác xây dựng Đảng ñối với sự nghiệp
lãnh ñạo kháng chiến, kiến quốc của Đảng bộ Liên khu; góp phần làm
phong phú, toàn diện và sâu sắc hơn công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử
Đảng Cộng sản Việt Nam; cung cấp thêm những luận cứ khoa học phục vụ
công tác xây dựng, chỉnh ñốn Đảng hiện nay.
6. Bố cục của luận án
Ngoài phần mở ñầu, kết luận, danh mục công trình của tác giả ñã công
bố liên quan ñến ñề tài luận án, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án
gồm 3 chương, 6 tiết.


6

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Cho ñến nay, công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu III từ
năm 1948 ñến năm 1954 ñược ñề cập ở những mức ñộ, phạm vi, góc ñộ
khác nhau trong một số công trình nghiên cứu về lịch sử Đảng, lịch sử dân
tộc, lịch sử quân sự, lịch sử các ban, ngành, ñoàn thể Trung ương và lịch sử
Đảng bộ; các ban, ngành, ñoàn thể ñịa phương.
1.1. Những công trình nghiên cứu chung về Lịch sử Đảng Cộng
sản Việt Nam và công tác xây dựng Đảng
Lịc sử Đảng Cộng sản Việt Nam, sơ thảo, tập 1 (1920-1954) [147],
là công trình lịch sử chính thức của Đảng về thời kỳ Đảng thành lập, lãnh ñạo
nhân dân ñấu tranh giành chính quyền và kháng chiến chống thực dân Pháp
xâm lược. Công trình ñã tái hiện một cách sinh ñộng cuộc kháng chiến chống
thực dân Pháp của nhân dân ta dưới sự lãnh ñạo của Đảng, trình bày một số
nét cơ bản về công tác xây dựng Đảng nói chung về các mặt chính trị, tư

Nam 1930-2000 [106], Lịch sử biên niên công tác tư tưởng của Đảng Cộng
sản Việt Nam (1925-1954) [107] phản ánh công tác lãnh ñạo tư tưởng của
Đảng từ năm 1925 ñến năm 2000, trong ñó ñề cập ñến một số sự kiện liên
quan trực tiếp tới công tác lãnh ñạo tư tưởng của Đảng bộ Liên khu III, của
một số tỉnh uỷ, thành uỷ thuộc Liên khu trong thời kỳ kháng chiến chống
thực dân Pháp.
Công trình Lịch sử công tác t chức của Đảng Cộng sản Việt Nam
(1930-2000) [184] nghiên cứu chủ trương, ñường lối của Đảng về công tác
tổ chức và quá trình hình thành, phát triển hệ thống tổ chức của Đảng từ
năm 1930 ñến năm 2000. Khi ñề cập ñến công tác tổ chức của Đảng bộ
Liên khu III trong kháng chiến chống thực dân Pháp, công trình ñã ñưa ra


8

một vài số liệu về phát triển ñảng viên, xây dựng cơ sở, mở lớp huấn luyện
của một vài tỉnh trên ñịa bàn Liên khu.
Công trình Đả

Cộng sản Việt Nam, những vấn ñề cơ bản về xây

dựng Đảng của GS, TS Mạch Quang Thắng [178] trình bày một cách hệ
thống, sâu sắc các vấn ñề xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ
chức, gợi mở ñịnh hướng nghiên cứu chung cho ñề tài luận án.
Cuốn Lịch sử công tác xây dựng Đảng (1930-2011) của PGS,TS
Nguyễn Trọng Phúc [174], trình bày quá trình xây dựng Đảng của Đảng
Cộng sản Việt Nam từ khi ra ñời ñến năm 2011. Công trình phản ánh rõ
quan ñiểm, chủ trương, nội dung xây dựng Đảng của Đảng và chủ tịch Hồ
Chí Minh trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp.
Công trình Lịch sử phong trào nông dân và Hội Nông dân Việt Nam

của Đảng bộ Liên khu.
Đề tài khoa học cấp bộ Đảng lãnh ñạo xây dựng hệ thống tổ chức
Đảng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 -1954) [110] do
TS Nguyễn Bình làm Chủ nhiệm nghiên cứu về công tác xây dựng hệ thống
tổ chức của Đảng trong cuộc kháng chiến. Đề tài tập trung trình bày quá
trình Đảng lãnh ñạo xây dựng hệ thống tổ chức Đảng từ Trung ương ñến ñịa
phương; trong ñó ñiểm một vài nét về công tác xây dựng tổ chức của một số
Liên khu, tỉnh, thành phố ñiển hình. Công tác xây dựng tổ chức của Đảng bộ
Liên khu III, ở một vài thời ñiểm, ñề tài ñưa ra một vài số liệu về số lượng
chi bộ, ñảng viên của Liên khu. Căn cứ vào những số liệu về tổ chức Đảng
mà ñề tài ñưa ra, tác giả luận án có ñiều kiện lựa chọn những những số liệu
ñáng tin cậy; và cũng là một cơ sở góp phần giúp tác giả so sánh, rút ra một
vài ñiểm giống, khác nhau về công tác xây dựng tổ chức giữa Liên khu III
với các Liên khu khác.


10

Các bài nghiên cứu trên ñều phản ánh những khía cạnh công tác xây
dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, tổ chức nói chung; công tác xây dựng
Đảng của các Liên khu nói riêng; nêu lên một số kinh nghiệm trong công
tác xây dựng Đảng của toàn Đảng cũng như kinh nghiệm xây dựng Đảng
của một số ñảng bộ ñịa phương. Điều ñó giúp tác giả luận án nghiên cứu
trên nhiều khía cạnh liên quan ñến chủ ñề của luận án.
.2. Những công trình nghiên cứu chung về Liên khu III
Trong một số sách viết về Liên khu III, ở những mức ñộ khác nhau,
công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu trong kháng chiến chống
thực dân Pháp ñã ñược ñề cập ñến. Phải kể ñến các công trình như:
Cuốn Q


Liên khu III, công tác lãnh ñạo và phong trào chiến tranh du kích vùng sau
lưng ñịch ñược phản ánh ñậm nét. Những thành công, chưa thành công
trong lãnh ñạo, chỉ ñạo thực hiện phong trào chiến tranh du kích của các
Đảng bộ trên ñịa bàn sẽ là một cơ sở ñể tác giả luận án ñánh giá phần nào
những thành công, hạn chế trong xác ñịnh nhiệm vụ chính trị của Đảng bộ
Liên khu. Phần nhận xét, ñánh giá của công trình ñề cập một vài khái cạnh
liên quan ñến công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu, có thể tham
khảo phục vụ việc tổng kết, ñánh giá công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ
Liên khu. Những kết quả của phong trào chiến tranh du kích mà công trình
thể hiện còn giúp cho tác giả luận án nhận thức rõ hơn vai trò quan trọng
của công tác xây dựng Đảng ñối với sự nghiệp kháng chiến trên ñịa bàn;
hiểu rõ sự chỉ ñạo thực hiện nhiệm vụ chính trị của các cấp bộ Đảng ở Bắc
Bộ, trong ñó có Đảng bộ Liên khu III.
Đề tài khoa học cấp bộ Vai trò của Liên khu uỷ III trong kháng chiến
chống thực dân Pháp xâm lược và trong những năm ñầu xây dựng, củng cố
miền Bắc [175] do TS Nguyễn Quý làm Chủ nhiệm ñã trình bày sự lãnh
ñạo của Liên khu ủy III ñối với công cuộc kháng chiến, kiến quốc của quân
và dân Liên khu từ tháng 2-1948 ñến tháng 7-1954. Đề tài khái quát một số
nét cơ bản về sự ra ñời của Liên khu ủy III; dựng lại quá trình Liên khu ủy
III lãnh ñạo quân và dân trên ñịa bàn kháng chiến chống ñịch ñánh chiếm
ñồng bằng; xây dựng lực lượng; phát triển phong trào chiến tranh du kích,
phối hợp với các chiến trường; các hoạt ñộng kinh tế, văn hóa, xã hội của


12

Liên khu v.v. Ở ñó, những chủ trương, chính sách của Liên khu ủy về ñẩy
mạnh kháng chiến, xây dựng lực lượng, phối hợp ñấu tranh, củng cố hậu
phương kháng chiến…; những trận chiến ñấu giằng co, cam go của quân và
dân ñịa phương chống ñịch càn quét ñược phản ánh sinh ñộng với nhiều

Các công trình lịch sử Đảng bộ nêu trên trình bày sự ra ñời, phát
triển và quá trình Đảng bộ các ñịa phương lãnh ñạo nhân dân thực hiện
nhiệm vụ kháng chiến, kiến quốc từ năm 1945 ñến năm 1954. Ở ñó, các
chủ trương kháng chiến, kiến quốc của các cấp ủy Đảng; các phong trào
chiến tranh du kích, ñấu tranh chính trị, kinh tế, văn hóa... và kết quả ñạt
ñược trên các mặt công tác ñược phản ánh sinh ñộng. Hòa trong phong trào
kháng chiến, các công trình cũng thể hiện những hoạt ñộng xây dựng Đảng
của các cấp bộ Đảng ñịa phương, tuy chỉ mới dừng ở mức khái lược, chủ
yếu ñưa ra một vài số liệu minh họa về xây dựng tổ chức như: số lượng
ñảng viên, một số chi bộ, các lớp bồi dưỡng, chỉnh huấn. Công tác lãnh ñạo
tư tưởng có ñược phản ánh nhưng còn mờ nhạt. Trong một vài thời ñoạn
của cuộc kháng chiến, ở nhiều ñịa phương, công tác xây dựng Đảng không
ñược ñề cập ñến. Hầu hết các công trình chưa có nhận xét, ñánh giá về
công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ mình. Mặc dù vậy, các công trình
lịch sử Đảng bộ ñịa phương không chỉ ñơn thuần cung cấp một số sự kiện,
số liệu về công tác xây dựng Đảng, mà thực tiễn kháng chiến sôi ñộng của
Đảng bộ, của quân và dân các tỉnh, thành là nguồn tài liệu không thể thiếu
ñể nghiên cứu sinh tham khảo phục vụ việc xây dựng nội dung nghiên cứu;
phân tích, ñánh giá, nhận xét một cách thấu ñáo những thành tựu, hạn chế,
cũng như rút ra những kinh nghiệm có ý nghĩa lý luận, thực tiễn về công
tác xây dựng Đảng của các ñịa phương trên ñịa bàn Liên khu.
Các ban, ngành, ñoàn thể một số tỉnh, thành trên ñịa bàn cũng ñã
nghiên cứu, biên soạn lịch sử tổ chức và hoạt ñộng của mình trong thời kỳ
kháng chiến chống thực dân Pháp. Tuy không ñề cập trực tiếp ñến công tác


14

xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu nhưng những kết quả ñạt ñược cũng
như những khuyết ñiểm, hạn chế trong công tác của từng ban, ngành, ñoàn

mang tính minh họa trong diễn biến chung của cuộc kháng chiến. Các
công trình ñó chú trọng trình bày về các hoạt ñộng quân sự, diễn biến, kết
quả, ý nghĩa các chiến dịch, các trận chống càn, các hoạt ñộng chiến tranh
du kích, tổng kết các vấn ñề về kháng chiến, về chiến tranh du kích trên
ñịa bàn.
Công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu III ñược thực hiện
trên cơ sở sự lãnh ñạo của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Tuy nhiên, quan ñiểm, sự lãnh ñạo, chỉ ñạo cụ thể của Trung ương Đảng và
Chủ tịch Hồ Chí Minh ñối với công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên
khu III hầu như chưa ñược ñề cập ñến.
Công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu III từ năm 1948 ñến
năm 1954 ñược tiến hành trên nhiều mặt, trong ñó tập trung vào 3 mặt
chính trị, tư tưởng và tổ chức. Các công trình trên chủ yếu phản ánh về lịch
sử kháng chiến, tập trung vào lĩnh vực quân sự, chiến tranh du kích, chiến
tranh nhân dân trên ñịa bàn dưới sự lãnh ñạo của Đảng bộ Liên khu. Chỉ có
một số ít công trình ñiểm qua một vài nội dung trong công tác xây dựng
Đảng của Đảng bộ Liên khu nhưng còn hết sức chung chung và mờ nhạt.
- Bên cạnh những thành tựu ñạt ñược, công tác xây dựng Đảng của
Đảng bộ Liên khu III cũng còn nhiều khuyết ñiểm, hạn chế. Một số công
trình ñã ñưa ra một vài khuyết ñiểm, hạn chế trong công tác xây dựng
Đảng của Đảng bộ Liên khu như: phát triển Đảng “ẩu”; củng cố không
theo kịp ñà phát triển; thiếu cán bộ, bộ máy Đảng còn thiếu tính ổn ñịnh.
- Công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu III từ tháng
2-1948 ñến tháng 7-1954 ñể lại nhiều kinh nghiệm quý. Các công trình
ñã xuất bản chưa ñề cập ñến những kinh nghiệm trong công tác xây


16

dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu có ý nghĩa cho công tác xây dựng

- Tái hiện quá trình lãnh ñạo, tổ chức thực hiện công tác xây dựng
Đảng của Đảng bộ Liên khu III trên ba mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức từ
năm 1948 năm 1954.
- Đánh giá một cách khách quan những thành tựu, hạn chế cũng như
nguyên nhân của những thành tựu, hạn chế trong công tác xây dựng của
Đảng bộ Liên khu III.
- Đúc kết một số kinh nghiệm có ý nghĩa lý luận, thực tiễn từ lịch
sử công tác xây dựng Đảng của Đảng bộ Liên khu III từ năm 1948 ñến
năm 1954.


18

Chương 1
XÂY DỰNG ĐẢNG VỀ CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG,
TỔ CHỨC, ĐÁP ỨNG YÊU CẦU LÃNH ĐẠO KHÁNG CHIẾN
TRONG TÌNH HÌNH MỚI (2/1948 - 5/1952)
1.1. TÌNH HÌNH XÂY DỰNG ĐẢNG TRÊN ĐỊA BÀN LIÊN KHU III
TRƯỚC THÁNG 2-1948 VÀ CHỦ TRƯƠNG CỦA TRUNG ƯƠNG ĐẢNG, CHỦ
TỊCH HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG ĐẢNG

1.1.1. Sự ra ñời của Đảng bộ Liên khu III
Đầu năm 1948, thực dân Pháp ñẩy mạnh thực hiện chính sách bình
ñịnh, các ñịa bàn kháng chiến của ta bị chia cắt. Để ñiều hành hiệu quả
cuộc kháng chiến, Trung ương Đảng và Chính phủ chủ trương tổ chức lại
các Khu trong cả nước. Thực hiện nghị quyết thống nhất Khu Bắc Bộ của
Ban Chấp hành Trung ương Đảng, ngày 20-1-1948 và Sắc lệnh số 120-SL
ngày 25-1-1948 của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ñầu tháng 2-1948, Liên khu III
ñược thành lập, trên cơ sở sáp nhập Khu II, Khu III và Khu XI. Địa bàn
Liên khu III gồm 11 tỉnh, thành phố: Hải Kiến, Hải Dương, Hưng Yên,

Trung ương Đảng trực tiếp chỉ ñạo.
Trước tình hình các tỉnh Tả ngạn bị chiếm ñóng, cô lập, ñể lãnh ñạo,
ñiều hành kháng chiến thành công, ngày 24-5-1952, Trung ương Đảng ra
Nghị quyết số 08/NQ-TU tách 5 tỉnh phía Bắc sông Hồng của Liên khu III
gồm Hải Phòng, Kiến An, Thái Bình, Hải Dương, Hưng Yên thành lập Khu
Tả ngạn sông Hồng. Liên khu III từ thời ñiểm ñó ñến khi kết thúc cuộc
kháng chiến gồm 6 tỉnh, thành phố còn lại ở Hữu ngạn sông Hồng là Hà
Đông, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Sơn Tây và Hòa Bình, do Liên khu
ủy III lãnh ñạo.


20

Theo sự chỉ ñạo của Trung ương Đảng, Hội nghị Liên khu ủy lần thứ
3 họp từ ngày 20-5 ñến 2-6-1952, ra nghị quyết về tổ chức, phân công
nhiệm vụ cho các ñồng chí tham gia Ban Chấp hành Liên khu uỷ. Ban
Chấp hành Liên khu lúc này gồm 15 người, trong ñó có các ñồng chí: Lê
Thanh Nghị, Lê Thành, Lê Quốc Thân, Hà Kế Tấn, Vũ Thơ, Nguyễn Văn
Lộc…; Lê Thanh Nghị làm Bí thư kiêm Chính ủy; Hà Kế Tấn làm Phó Bí
thư (sau ñó ñồng chí Đặng Tính thay) [111, tr.565; 175, tr.30]. Liên khu ủy
chỉ ñịnh các ñồng chí phụ trách các Ban Dân vận, Nông vận, Tuyên huấn…
và phụ trách các tỉnh trong Liên khu.
.1.2. Những yếu tố tác ñộng ñến công tác xây dựng Đảng ở Liên
khu III
. Điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội
Liên khu III - trung tâm của ñồng bằng Bắc Bộ, là vùng ñất ñai rộng
lớn với ñiện tích 16.000 km2. Đây là vùng ñất có vị trí ñịa lý quan trọng:
phía Đông giáp biển, phía Bắc giáp Chiến khu Việt Bắc, phía Tây giáp
Chiến khu Tây Bắc, phía Nam giáp vùng tự do rộng lớn Khu IV. Vì vậy,
Liên khu có ñiều kiện thuận lợi trong việc liên lạc, nhận sự hỗ trợ cũng như

thương mại, có cảng biển lớn nhất ở miền Bắc, là ñầu mối giao thông
quan trọng, nơi giao lưu giữa Việt Nam với quốc tế. Sau thành phố Hà
Nội và Hải Phòng, Nam Định, Hải Dương là những ñô thị quan trọng, có
công thương nghiệp tương ñối phát triển, nằm trên tuyến ñường huyết
mạch nối hai thành phố lớn nhất miền Bắc là Hải Phòng, Hà Nội. Nam
Định nằm giữa các tỉnh Hữu ngạn sông Hồng, là trung tâm công nghiệp
dệt lớn nhất Bắc Bộ và Đông Dương.
Vùng ven biển, hải ñảo trải dài theo bờ biển các tỉnh Hải Phòng,
Kiến An, Thái Bình, Nam Định và Ninh Bình. Ngoài khơi có nhiều ñảo và
quần ñảo như Bạch Long Vĩ, Long Châu, Cát Bà, Cát Hải… Đặc ñiểm này