ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------

NGUYỄN HỒNG HẠNH

THU THẬP VÀ XỬ LÝ THÔNG TIN KINH TẾ
CỦA NHÀ BÁO

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Báo chí học

Hà Nội – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------

NGUYỄN HỒNG HẠNH

THU THẬP VÀ XỬ LÝ THÔNG TIN KINH TẾ
CỦA NHÀ BÁO
Chuyên ngành: Báo chí học
Mã số: 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Trần Bá Dung

Hà Nội - 2016

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài .............................................. 12
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ......................................................... 15
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .......................................................... 16
5. Phương pháp nghiên cứu ....................................................................... 17
6. Đóng góp về lý luận và thực tiễn của đề tài ............................................ 17
7. Bố cục của luận văn .............................................................................. 18
CHƢƠNG 1: KỸ NĂNG THU THẬP VÀ XỬ LÝ THÔNG TIN KINH
TẾ CỦA NHÀ BÁO – TIẾP CẬN TỪ LÝ THUYẾTError!

Bookmark

not defined.
1.1. Khái niệm............................................ Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Thông tin và thông tin kinh tế.............. Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Thu thập thông tin kinh tế ................... Error! Bookmark not defined.
1.1.3. Xử lý thông tin kinh tế......................... Error! Bookmark not defined.
1.1.4. Kỹ năng ............................................. Error! Bookmark not defined.
1.2. Đặc trƣng loại hình báo in................... Error! Bookmark not defined.
1.3. Kỹ năng thu thập thông tin kinh tế của nhà báoError! Bookmark not
defined.
1.3.1. Kỹ năng giao tiếp ............................... Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Kỹ năng nghiên cứu tài liệu văn bản ... Error! Bookmark not defined.
1.3.3. Kỹ năng quan sát ................................ Error! Bookmark not defined.
1.3.4. Kỹ năng phỏng vấn............................. Error! Bookmark not defined.
1.4. Kỹ năng xử lý thông tin kinh tế của nhà báoError! Bookmark not
defined.
1.4.1. Tập hợp, hệ thống hoá thông tin theo từng vấn đề, lĩnh vực .........Error!
Bookmark not defined.
1.4.2. Phân tích và kiểm tra độ chính xác của thông tin, tính hợp lý của tài
liệu, số liệu .................................................. Error! Bookmark not defined.

defined.

Bookmark

not


3.1.3. Nâng cao trách nhiệm xã hội của người làm báoError! Bookmark not
defined.
3.1.4. Minh bạch hoá thông tin ..................... Error! Bookmark not defined.
3.2. Một số kiến nghị .................................. Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Đối với cơ quan báo chí...................... Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Đối với Hội Nhà báo Việt Nam ........... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chƣơng 3 ...................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ................................................ Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................. 19
PHỤ LỤC .................................................. Error! Bookmark not defined.


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1: Mức độ sử dụng kỹ năng nghiên cứu tài liệu văn bản để thu thập
thông tin kinh tế........................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.2: Về thông tin mà nhà báo quan tâm khi nghiên cứu văn bản ...Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.3: Mức độ sử dụng kỹ năng quan sát để thu thập thông tin kinh tế
................................................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.4: Về mức độ sử dụng kỹ năng kiểm tra độ chính xác của thông tin,
tính hợp lý của tài liệu, số liệu ...................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.5: Về phương pháp chuyển thuật ngữ chuyên ngành kinh tế sang ngôn
ngữ báo chí (người trả lời chọn nhiều đáp án)Error! Bookmark not defined.

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ADB

Ngân hàng Phát triển Châu Á

CPI

Consumer Price Index
Chỉ số giá tiêu dùng

EU

European Union
Liên minh châu Âu

FDI

Foreign Direct Investment
Đầu tư trực tiếp nước ngoài

GDP

Gross Domestic Product
Tổng sản phẩm quốc nội

Nxb

Nhà xuất bản


Tổ chức Thương mại Thế giới


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong xu thế hội nhập và toàn cầu hoá, hoạt động kinh tế thực sự là
động lực quan trọng của bất kỳ nền kinh tế với quy mô và thể chế nào. Vấn đề
thông tin kinh tế cần phải được lan toả và kiểm chứng thông qua nhiều hoạt
động khác nhau, trong đó, kênh báo chí luôn được đánh giá là một kênh
truyền thông khách quan, kịp thời và có sức mạnh thực sự, góp phần minh
bạch hơn những vấn đề khác nhau trong hoạt động kinh tế của các chủ thể và
khách thể liên quan.
Không chỉ ở Việt Nam mà nhiều nước trên thế giới, thông tin kinh tế
luôn xuất hiện dày đặc và thường xuyên trên các trang nhật báo, các kênh
truyền hình và đài phát thanh. Công chúng luôn có nhu cầu lớn về thông tin
kinh tế bởi nó có tầm quan trọng trong đời sống. Và các cơ quan báo chí cũng
tìm mọi cách để thỏa mãn công chúng. Tuy nhiên, nhà báo nào và cơ quan
báo chí nào thường xuyên có được tin kinh tế sốt dẻo đúng nhu cầu của công
chúng? Để có được thông tin kinh tế đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của công
chúng đòi hỏi nhà báo phải có kỹ năng về thu thập và xử lý thông tin kinh tế.
Thế nhưng, không phải nhà báo nào cũng có được kỹ năng thu thập và xử lý
thông tin kinh tế thành thục. Bởi lẽ đó, việc tìm hiểu và nghiên cứu về kỹ
năng thu thập và xử lý thông tin kinh tế của nhà báo có tính cấp thiết và có
nhiều ý nghĩa không chỉ trong lý luận mà cả trong thực tiễn.
Việt Nam gia nhập WTO (năm 2006), tiếp đó là ký kết các hiệp định
thương mại tự do với Hàn Quốc, Nga... Đặc biệt là Hiệp định xuyên Thái
Bình Dương (TPP), bên cạnh thách thức đã mở ra cơ hội để nền kinh tế nước
nhà cất cánh. Nước ta đang ngày càng hòa nhập sâu vào kinh tế thế giới.
Trong đó, thông tin về kinh tế không chỉ là nhu cầu cần thiết cho giới lãnh
đạo tham khảo đưa ra quyết sách phù hợp, mà đã trở thành nhu cầu không thể

mang lại kết quả tốt nhất.


2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Trên thế giới đã có một số công trình nghiên cứu về các kỹ năng cần
thiết đối với nhà báo như:
Cuốn “Nhà báo - Bí quyết kỹ năng - nghề nghiệp” (Nxb Lao động,
1998) do Nguyễn Văn Dững và Hoàng Anh biên dịch, dựa theo tác phẩm
“Nhà báo và Thông tin” của tác giả Vootsxkobonhicop và Iyview, trình bày
một cách tỉ mỉ và sinh động các kinh nghiệm xử lý thông tin, xử lý văn bản
của phóng viên, nhà báo và biên tập viên.
Cuốn “Mười bí quyết kỹ năng nghề báo” (Nxb Lao động, 2002) của
Eric Fikhtelius, đưa ra 10 lời khuyên về các vấn đề lý luận báo chí, kỹ năng
làm báo, những yêu cầu đối với người làm báo, kỹ thuật ghi chép, phỏng vấn,
dàn dựng.
Cuốn “Hướng dẫn tìm kiếm trên Internet và viết báo của hãng thông
tấn AP” (Nxb Thông tấn, 2007) của Frank Bass, ngoài việc chỉ ra cách tìm
kiếm thông tin nhanh và hiệu quả nhất, còn hướng dẫn các nhà báo cách tạo,
sắp xếp và lưu cơ sở dữ liệu của mình với sự hỗ trợ của một vài phần mềm
trên máy tính.
Cuốn “Kỹ năng phỏng vấn dành cho các nhà báo” (Nxb Thông tấn,
2007) của Sally Adams và Wynford Hicks, đưa ra những lời khuyên về cách
xử lý với từng đối tượng được phỏng vấn, những mách nước về các phương
pháp ghi chép và ghi âm…
Cuốn “Nhà báo hiện đại” (Nxb Trẻ, 2009). Đây là bản dịch tiếng Việt
đầu tiên của giáo trình nổi tiếng News Reporting and Writing của ban biên
soạn The Missouri Group thuộc Khoa báo chí Đại học Missouri, đề cập đầy
đủ những kỹ năng làm báo hiện đại trên thế giới, giúp người cầm bút trong
nước cùng sánh vai với sự trui rèn của các đồng nghiệp khắp năm châu.
Ở Việt Nam, lĩnh vực này cũng đã thu hút sự quan tâm của các nhà

trường hội tụ truyền thông.


Ở phạm vi nghiên cứu hẹp hơn, một số học viên cao học và sinh viên
tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, khoa Báo chí – Truyền thông trường
Đại học Khoa học xã hội và nhân văn đã có một số luận văn thạc sĩ, khoá luận
tốt nghiệp về những đề tài liên quan đến hoạt động sáng tạo của nhà báo như:
Luận văn thạc sĩ của Káp Thành Long (Trường Đại học Khoa học xã
hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, 2008) “Kỹ năng xử lý đề tài
pháp luật trên báo in hiện nay” trình bày công việc của một phóng viên theo
dõi mảng đề tài pháp luật; các vấn đề đặt ra đối với phóng viên khi xử lý
thông tin về đề tài pháp luật; các cơ sở pháp lý ràng buộc và có ảnh hưởng
đến công việc của phóng viên.
Luận văn thạc sĩ của Sầm Vũ Thăng (Trường Đại học Khoa học xã hội
và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, 2010) “Phương thức thực hiện đề
tài pháp luật trên báo mạng điện tử” nghiên cứu thực tiễn thực hiện đề tài
pháp luật trên báo mạng điện tử qua việc khảo sát trường hợp Vietnamnet và
VTCnews.
Luận văn thạc sĩ của Ngô Bá Thành (Trường Đại học Khoa học xã hội
và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, 2010) “Thông tin kinh tế trên Đài
Truyền hình kỹ thuật số VTC” phân tích được thực trạng thông tin kinh tế trên
sóng Truyền hình kỹ thuật số VTC; Rút ra những ưu điểm, hạn chế của hoạt
động thông tin kinh tế trên Đài Truyền hình kỹ thuật số VTC; Từ đó đề xuất
một mô hình Kênh thông tin kinh tế ưu việt hơn so với thực tại, nhằm nâng
cao hiệu quả truyền tải thông tin kinh tế trên sóng của Đài truyền hình kỹ
thuật số VTC.
Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Hữu Tuấn (Trường Đại học Khoa học xã
hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, 2014) “Việc tiếp cận thông tin
tài chính của nhà báo Việt Nam hiện nay” tìm hiểu, đánh giá thực trạng vấn
đề tiếp cận và xử lý thông tin về lĩnh vực tài chính của đội ngũ nhà báo trong

thể như sau:


Làm rõ một số thuật ngữ, khái niệm cũng như những vấn đề có tính
phương pháp luận có liên quan đến đề tài.
Đánh giá thực trạng thu thập và xử lý thông tin kinh tế của nhà báo qua
các báo khảo sát.
Đề xuất một số kiến nghị và giải pháp nhằm góp phần nâng cao kỹ
năng thu thập và xử lý thông tin đối với nhà báo kinh tế ở Việt Nam hiện nay.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Để bao quát hết những gì mà tên đề tài đặt ra
cần đề cập đến những vấn đề như xác định nguồn thu thập, phương pháp thu
thập, yêu cầu trong thu thập và xử lý, những nhân tố ảnh hưởng đến khả năng
thu thập và xử lý thông tin kinh tế. Tuy nhiên, đối tượng nghiên cứu trong
luận văn này, tác giả luận văn chỉ tập trung vào kỹ năng thu thập và xử lý
thông tin kinh tế của nhà báo, còn những vấn đề khác đã được nhắc đến ở trên
sẽ được nghiên cứu trong một công trình ở tầm cao hơn. Theo đó, tác giả luận
văn tiến hành khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng thu thập và xử lý thông
tin của nhà báo kinh tế. Từ đó đưa ra giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao
hiệu quả thu thập và xử lý thông tin kinh tế của nhà báo.
Phạm vi nghiên cứu: Luận văn tập trung khảo sát trong phạm vi các nhà
báo và các bài báo chuyên ngành kinh tế ở Thời báo Kinh tế Việt Nam và Báo
Đầu tư. Đây là hai tờ báo chuyên về kinh tế hàng đầu và có uy tin ở nước ta hiện
nay. Ngoài ra tác giả cũng khảo sát, tham khảo một số cơ quan báo chí khác như
Thời báo Kinh tế Sài Gòn, Quân đội nhân dân, Kinh tế đô thị, Tuổi trẻ…
Về thời gian khảo sát từ tháng 03/2015 đến tháng 03/2016. Đây là
khoảng thời gian mà kinh tế nước ta có nhiều sự kiện nổi bật. Đặc biệt là Việt
Nam ký các Hiệp định thương mại tự do với Hàn Quốc, Nga… và Hiệp định
kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP).
Để có thể hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu, tác giả tiến hành phỏng vấn



văn cung cấp tài liệu tham khảo có cơ sở khoa học, góp phần giúp nhà báo có
thêm kiến thức và rèn luyện kỹ năng thu thập và xử lý thông tin kinh tế.
Đới với các cơ quan báo chí, luận văn có ý nghĩa trong việc tham khảo
các giải pháp để nâng cao trình độ thu thập và xử lý thông tin kinh tế của các
nhà báo.
7. Bố cục của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung
luận văn bao gồm ba chương:
Chương 1: Kỹ năng thu thập và xử lý thông tin kinh tế của nhà báo Tiếp cận từ lý thuyết.
Chương 2: Thực trạng thu thập và xử lý thông tin kinh tế của nhà báo.
Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị góp phần nâng cao kỹ năng
thu thập và xử lý thông tin kinh tế của nhà báo.


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
I. Tài liệu tiếng Việt
1. Đỗ Thị Lan Anh (2007), Hoạt động xử lý thông tin của biên tập viên tại
các toà soạn báo mạng điện tử Việt Nam hiện nay, Khoá luận tốt nghiệp, Học
viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội.
2. Nguyễn Trọng Báu (1995), Biên tập ngôn ngữ sách và báo chí, NXB Quân
đội nhân dân, Hà Nội.
3. Ngọc Bích, Hồng Nhung, Học kinh nghiệm viết bài báo kinh tế của phóng
viên Thời báo Ngân hàng, />4. Nguyễn Ngọc Bích (2008), Kỹ năng của biên tập viên báo mạng điện tử,
Khoá luận tốt nghiệp, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội.
5. Bộ Nội vụ, Kỹ năng thu thập và xử lý thông tin, Chuyên đề 16,
/>huyenDe16.pdf
6. Trần Ngọc Châu (2009), Nhà báo viết về nghề báo, Nxb Trẻ, Thành phố
Hồ Chí Minh.

viết về kinh tế,
/>am-gi-de-nang-cao-nang-luc-doi-ngu-nha-bao-viet-ve-kinh-te


23. Hội Nhà báo Việt Nam, nhiều tác giả (1992), Nghề nghiệp và công
việc của nhà báo, Hà Nội.
24. Phạm Thành Hưng (2006), Thuật ngữ báo chí – truyền thông, Nxb Đại
học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
25. Lê Hương, 10 kỹ năng của nhà báo để có cuộc phỏng vấn thành công,
/>26. Đinh Văn Hường (2006), Các thể loại báo chí thông tấn, Nxb Đại học
Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
27. Ngô Thị Thùy Linh, (2014), Mức độ phản ứng ban đầu của cơ quan nhà
nước với báo chí”, Khoá luận tốt nghiệp, khoa Báo chí và Truyền thông,
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội
28. Phan Thanh Long (2004), Các biện pháp rèn luyện kỹ năng dạy học cho
sinh viên Cao đẳng Sư phạm, Luận án tiến sĩ Giáo dục, Hà Nội.
29. Káp Thành Long (2008), Kỹ năng xử lý đề tài pháp luật trên báo in hiện
nay, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Hà Nội.
30. Nguyễn Thành Lợi (2014), Tác nghiệp báo chí trong môi trường truyền
thông hiện đại, Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội.
31. Diệu Minh, Cuộc sống và cái chết của tác giả ảnh “Kền kền chờ đợi”,
/>32. Lưu Xuân Mới (2000), Lý luận dạy học Đại học, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
33. Lê Thị Nhã (2010), Lao động nhà báo – Lý thuyết và kỹ năng cơ bản, Nxb
Chính trị - Hành chính, Hà Nội.
34. Võ Thị Hồng Nhung, Phẩm chất của một nhà báo viết về kinh tế,
/>

35. Hoàng Phê (2015), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, Trung tâm Từ điển
học, Hà Nội.
36. Trần Thị Kim Phụng, Nhà báo cần rèn luyện kỹ năng giao tiếp tốt,

hoá – Thông tin, Hà Nội.
51. Trần Hồng Vân (2004), Thực trạng và giải pháp xử lý thông tin trong toà
soạn báo mạng điện tử hiện nay, Luận văn thạc sĩ, Học viện Báo chí và Tuyên
truyền, Hà Nội.
52. Nguyễn Như Ý (chủ biên) (1999), Đại từ điển Tiếng Việt,Nxb Văn hóaThông tin.
II. Tài liệu tiếng nƣớc ngoài dịch sang tiếng Việt
53. Sally Adams, Wynford Hicks (2007), Kỹ năng phỏng vấn dành cho các
nhà báo, Nxb Thông tấn, Hà Nội.
54. Frank Bass (2007), Hướng dẫn tìm kiếm trên Internet và viết báo của
hãng thông tấn AP, Nxb Thông tấn, Hà Nội.
55. V.A. Cruchetxki (1981), Những cơ sở của tâm lý học sư phạm, tập II, Nxb
Giáo dục, Hà Nội.
56. James H. Donnelley và các tác giả (2004), Quản trị học căn bản, Nxb
Thống kê, Hà Nội, trang 663 - 670.
57. Peter Eng và Jeff Hodson (2007), Tường thuật và viết tin, sổ tay những
điều cơ bản, Nxb Thông tấn, Hà Nội
58. Eric Fikhtelius (2002), Mười bí quyết kỹ năng nghề báo, Nxb Lao động,
Hà Nội.
59. Missouri Group (2009), Nhà báo hiện đại, Nxb Trẻ, TP. Hồ Chí Minh.