CHỦ NGHĨA NHÂN VĂN HỒ CHÍ MINH
ĐẶC ĐIỂM VÀ NGUỒN CỘI
GS. TRẦN VĂN GIÀU
Sau nhiều năm suy ngẫm về con người và sự nghiệp Hồ Chí Minh, nay đã đến
lúc tôi phải đúc kết sự suy ngẫm đó vì e không còn thời gian vật chất và cơ
hội thuận lợi nữa.
Cho phép tôi hiểu rằng tầm cỡ của một hiền triết chưa chắc ở chỗ giải
đáp mối tương quan giữa tồn tại và tư tưởng, ở chỗ xác định thế giới là thực
tại hay ảo ảnh, bất khả tri hay khả tri, ở chỗ lựa chọn giáo điều quen thuộc
hay sáng tạo mới lạ; mà chung quy là ở mức quan tâm tới con người, con
người thật đang phải sống trên trên quả đất này và còn phải sống lâu daìo đến
vô tận thời gian, lấy đó làm trung tâm của mọi suy tư và chủ đích của mọi
hành động. Cụ Hồ thuộc loại hiền triết đó; vì thế mà Cụ lớn. Tôi xin bàn về
chủ nghĩa nhân văn Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh chưa hề viết hay nói một bài riêng có hệ thống về chủ
nghĩa nhân văn. Chủ nghĩa nhân văn của Cụ toát ra từ toàn bộ cuộc đời liên
tục đấu tranh không biết mỏi, không lúc nào nghỉ ngơi, đã gặt hái nhiều thành
quả và còn gửi gắm lại nhiều kỳ vọng ở đời sau. Hành động và hành động
trước sau như một, chẳng phải là Chân, ít nhất cũng bằng câu chữ hay sao?
*
* *
Khi còn là anh Nguyễn thuỷ thủ tàu buôn, Nguyễn đã uất ức đến bật
khóc khi chứng kiến thực dân Pháp ở cảng Đa-Ka bắt người lao động da đen
nhảy xuống biển đang gầm thét để nối dây cáp bị đứt, người da đen bị sóng
nhấn chìm. Kiếm sống tại Lu-đơ -rơ, Nguyễn cũng khóc dòng kh đọc bài báo
biết một nhà yêu nước Ai-rơ-len tuyệt thực đến chết, chống anh thống trị.
Nguyễn là một lương tâm dễ xúc động với những gì gần hay xa liên can đến
thân phận dân nước mình, đến thân phận con người. Lại phải nói là người
cảm xúc mạnh mới viết nổi những trang bi ai đến thế mô tả cuộc hành hình
người nô lệ da đen ngày nọ theo kiểu Lich man rợ. Và phải là người biết đau
khổ, cái đau khổ của con người mới kể nổi chuyện "Pari" về một cụ cố người