1
NGHIÊN CỨU NHỮNG QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ TICH HỒ CHÍ MINH
VÀ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM
VỀ VAI TRÒ CỦA HOẠT ĐỘNG VĂN HOÁ NGHỆ THUẬT

Lịch sử cho thấy rằng, bất cứ lực lượng xã hội - chính trị nào muốn tác
động tích cực vào quá trình phát triển đều phải nắm lấy văn hoá. Khi xã hội
có những chuyển biến lớn lao thì lực lượng tiên phong lại càng coi trọng vai
trò của văn hoá. Các chính đảng có sứ mệnh lãnh đạo xã hội xưa nay đều sử
dụng văn hoá văn nghệ như là một vũ khí lợi hại trong cuộc đấu tranh giai cấp
trên mặt trận tư tưởng. Dù công khai hay che giấu việc sử dụng văn hoá văn
nghệ như là lợi khí đều được các lực lượng chính trị sử dụng một cách có ý
thức, có tổ chức.
Ở nước ta từ ngày có Đảng, văn nghệ đã thực sự trở thành một bộ phận khăng
khí của cách mạng, trở thành vũ khí đắc lực trong sự nghiệp đấu tranh vì độc lập,
tự do, dân chủ. văn hoá ngày càng có vai trò quan trọng góp phần vào việc định
hình nội dung sống của con người và xã hội. Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành
Trung ương lần thứ IV khoá VII (14-1-1993) khẳng định: "Nhiệm vụ trọng tâm
của văn hoá văn nghệ nước ta là góp phần xây dựng con người Việt Nam về trí
tuệ, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống, có nhân cách tốt đẹp, có bản lĩnh vững
vàng ngang tầm sự nghiệp đổi mới vì dân giàu nước mạnh, xã hội văn minh” 1
Xuất phát từ cơ sở lý luận Mác – Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng
Cộng sản Việt Nam ngay từ những ngày đầu lãnh đạo cách mạng Việt Nam
đã xác định: “văn hoá nghệ thuật cũng như mọi hoạt động khác không thể
đứng ngoài mà phải ở trong kinh tế và chính trị” 2 . Hoạt động văn hoá nghệ
thuật là bộ phận không thể tách rời của cuộc sống, hoạt động văn hoá nghệ
1 §CSVN (1993) VKHN lần thứ 4 BCHTW khoá VII, NxbCTQG.H.Tr53.)

2HCM

(1995) ToµnTËp., NxbCTQG.H. T6.Tr 368

3
4
5
6

HỒ CHÍ MINH - Về công tác văn hoá văn nghệ. ST. H.1971. Tr72
HỒ CHÍ MINH -Văn hoá nghệ thuật cũng là một mặt trận Văn học.H.1981.Tr 349.
HỒ CHÍ MINH - Về công tác văn hoá văn nghệ. ST. H.1971.Tr 63.
TRẦN TUẤN HIỆP - điện ảnh phía Nam - những điều lạ // NTĐA 9/1992.Tr 72.


3
chính trị, nhiều khi với một sức mạnh phi thường” 7. Trong các văn kiện chủ
yếu của Đảng như Chính cương vắn tắt của Đảng (1930); Lời kêu gọi nhân
dịp thành Đảng Cộng sản Đông Dương (1930); Chương trình tóm tắt của
Đảng (1931); Chương trình hành động của Đảng Cộng sản Đông Dương
(1932); Án nghị quyết của Trung ương (1931), Nghị quyết Đại hội Đảng lần
thứ nhất (27-31/3/1935); Nghị quyết Trung ương tháng 8 và 9/1937)… đã nêu
ra những vấn đề: chống mọi chính sách, thủ đoạn văn hoá của đế quốc, vạch
trần những cách lừa bịp về giáo dục, báo chí, xuất bản của chúng; làm cách
mạng để thực hiện tự do tư tưởng, tự do ngôn luận, tự do xuất bản.., kêu gọi
trí thức đi theo cách mạng; đào tạo đội ngũ trí thức, nhà báo của Đảng; ra
những sách báo bí mật, ra báo chí bằng tiếng các dân tộc, dùng tiếng Việt,
tiếng Pháp, chữ Hán, chữ Nôm để viết báo tuyên truyền cách mạng.
Trong thời kỳ Mặt trận dân chủ Đông Dương 1936-1939, Trung ương chỉ
thị cho các báo chí công khai mở các mục về văn học, mỹ thuật, thể thao, v.v..
để thu hút thanh niên và đông đảo bạn đọc. Trong điều kiện hoạt động bí mật,
lúc công khai và khi mà nhiệm vụ trọng tâm là lật đổ ách thống trị của đế
quốc phong kiến tay sai, Đảng ta không có chính sách riêng và toàn diện về
văn hoá, song Đảng đã có những chủ trương thích hợp, đã chuẩn bị mọi mặt:

vào sự nghiệp cách mạng của nhân dân.
Cách mạng Tháng Tám thành công, văn nghệ sĩ lại cùng với nhân dân
bước vào cuộc chiến đấu mới: xây dựng lại đời sống về mọi mặt và tiến hành
cuộc kháng chiến anh hùng chống thực dân Pháp.
Trong giai đoạn lịch sử này, ngay trong điều kiện kháng chiến, Đảng vẫn
không ngừng cụ thể hóa đường lối văn hoá văn nghệ, nêu ra và giải quyết nhiều
vấn đề rất cơ bản của lý luận văn nghệ: vấn đề tự do và quy luật trong sáng tạo
nghệ thuật, vấn đề quan điểm đối với văn hoá cổ và văn hoá nước ngoài, vấn đề
đào tạo con người mới và cán bộ mới cho công cuộc kháng chiến kiến quốc là
nhiệm vụ của văn hoá, vấn đề nhận thức sâu sắc hơn về quan điểm dân tộc, khoa
học, đại chúng trong Đề cương văn hoá trước yêu cầu mới, vấn đề học tập lý
luận Mác- Lênin để tạo bước chuyển căn bản trong thế giới quan và tâm hồn văn
nghệ sĩ.
Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, hoà bình được lập lại, nửa nước được giải
phóng, cách mạng chuyển sang giai đoạn mới, nhân dân ta phải gánh vác hai
nhiệm vụ cực kỳ khó khăn và vĩ đại: Chiến đấu chống một kẻ thù lớn mạnh và


5
hung hãn là đế quốc Mỹ và chuẩn bị bắt tay xây dựng chủ nghĩa xã hội trên
nửa nước. Trong giai đoạn này, trên lĩnh vực văn hoá văn nghệ đặt ra một số
vấn đề mới và xuất hiện những khó khăn nhất định. Đảng lại kịp thời đưa ra
những giải đáp lý luận giúp quyết những vấn đề tư tưởng và nghệ thuật (vấn
đề Nhân văn, Giai phẩm, vấn đề mối quan hệ giữa chính trị và văn nghệ, về
chủ nghĩa nhân đạo mới, về công tác lãnh đạo của Đảng với văn nghệ, vấn đề
miêu tả sự thật và phê bình xây dựng, v.v…).
Những phương hướng sáng suốt và kịp thời của Đảng nêu ra trong thời kỳ này
đã giúp văn nghệ sĩ tránh được những sai lầm, vấp váp, xác định rõ nhiệm vụ của
văn nghệ sĩ, lôi cuốn, cổ vũ các nhà văn nghệ ở miền Bắc cũng như miền Nam “ra
sức xây dựng một nền văn nghệ dân tộc, phong phú, tích cực góp phần xây dựng

Một điều đáng chủ ý là trong giai đoạn từ sau khi có chỉ thị về xuất bản, việc
ưu tiên xuất bản các sách kinh điển của chủ nghĩa Mác- Lênin, những quan
điểm của Mác, Ăngghen, Lênin và văn hoá nghệ thuật đã tạo một bước ngoặt
trong sự phát triển lí luận và phê bình nghệ thuật ở Việt Nam.
Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, cả nước ta bước
vào thời kỳ lịch sử mới. Tại Đại hội IV, Đảng lại tiếp tục khẳng định và phát
triển những tư tưởng “biến mọi giá trị văn hoá thành tài sản của nhân dân và
tạo điều kiện để nhân dân trực tiếp sáng tạo ra mọi giá trị văn hoá” 13 Trên cơ
sở những đòi hỏi tất yếu của cuộc sống cộng đồng, của quyền làm chủ tập thể,
phải tôn trọng và đảm bảo các quyền công dân, bảo đảm sự phát triển phong
phú của nhân cách, bồi dưỡng và phát huy sở trường và năng khiếu cá nhân,
tạo điều kiện cho mọi người “tự do tìm tòi và sáng tạo trên các lĩnh vực sản
xuất, hoạt động khoa học, kỹ thuật, văn hoá, văn học nghệ thuật .."14
Đại hội V tiếp tục quan điểm của Đại hội IV, nêu rõ : “nền văn hoá mới là nền
văn hoá có nội dung xã hội chủ nghĩa và tính chất dân tộc, có tính đảng và tính nhân
dân sâu sắc, thấm nhuần chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế vô sản” 15.
Suốt trong những năm tháng từ sau Đại hội IV đến Đại hội VI, nhân dân
ta tiến hành xây dựng đất nước trong tình hình kinh tế xã hội vô cùng khó
khăn. Cách quản lý xã hội đã quen trong thời chiến trở nên lỗi thời khi hoà
bình lập lại, sự kéo dài cơ chế tập trung quan liêu bao cấp đã tạo nên những trì
trệ trên các lĩnh vực hoạt động xã hội, những vấn đề kinh tế - xã hội của một
13 Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV. ST. H.1977. Tr 56.

14

Báo cáo chính trị của Ban chấp hành trung ương Đảng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V. 3-1982.).
1515 Báo cáo chính trị của Ban chấp hành trung ương Đảng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V. 3-1982. Tr73.


7


Báo cáo chính trị của Ban chấp hành trung ương Đảng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V. 3-1982. Tr222
Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI. ST.H.1987.Tr 130.
Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI. ST.H.1987. Tr 209.


8
có tính chiến lược, những chính sách lớn được nêu ra trong nghị quyết, trong
đó có việc đề ra phương hướng và một số biện pháp cụ thể khắc phục những
nhược điểm thiếu sót trong lãnh đạo và quản lý văn hoá nghệ thuật, “đã tạo
điều kiện cho văn hoá, nghệ thuật đạt nhiều thành tựu, đáp ứng một phần nhu
cầu hưởng thụ văn hoá của các tầng lớp nhân dân, đóng góp tích cực vào sự
nghiệp đổi mới”19.
Kế thừa và phát triển đường lối văn nghệ nhiều năm trước, Đại hội VIII tiếp tục
xác định “xây dựng nền văn hóa mới, tạo ra một đời sống tinh thần cao đẹp, phong
phú và đa dạng, có nội dung nhân đạo, dân chủ, tiến bộ. Phát huy vai trò văn hoá,
nghệ thuật trong việc nuôi dưỡng, nâng cao tâm hồn Việt Nam”20.
Sau 6 năm thực hiện Nghị quyết 05 của Bộ Chính trị, gần 2 năm thực hiện
nghị quyết Đại hội VII, Đảng lại có nghị quyết “Về một số nhiệm vụ văn hoá, văn
nghệ những năm trước mắt” (ngày 14-1-1993). Cùng với sự khẳng định những
quan điểm đổi mới có tính nguyên tắc của Đảng trên lĩnh vực văn hoá văn nghệ,
Nghị quyết đã chỉ ra một số nhược điểm của nghị quyết 05, những thiếu sót chung
quanh việc phổ biến và thực hiện nghị quyết 05. Những tư tưởng chỉ đạo và
những biện pháp thực hiện đối với văn hoá văn nghệ nước nhà.
Tiếp tục đi theo những quan điểm được đề cập trong Nghị quyết 05 Khoá
VII, Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ IX của Đảng tiếp tục khẳng định “Xây
dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc vừa là mục tiêu,
vừa là động lực của sự nghiệp cách mạng Việt nam”, xác định moị hoạt động
văn hoá nghệ thuật phải trở thành bộ phận khăng khít của sự nghiệp đổi mới
trong giai đoạn hiện nay, Đảng đã chỉ rõ “Mọi hoạt động văn hoá nhằm xây

bánh xe nhỏ và một cái đinh ốc” trong một bộ máy dân chủ - xã hội vĩ đại, thống
nhất, do toàn đội tiên phong giác ngộ của toàn bộ giai cấp công nhân điều khiển”.22
Văn hoá luôn luôn vận động, không ngừng vận động. Các giá trị văn hoá
dù rất cao đẹp của thế hệ này, của thời đại này cũng không thể đáp ứng hoàn
toàn cho nhu cầu của cuộc sống mới ở thế hệ sau, thời đại sau. Từ thế hệ này
sang thế hệ khác, từ thời đại này đến thời đại kia đều có sự kế thừa, điều
chỉnh và phát huy các giá trị từng có để phù hợp với môi trường và điều kiện
đổi mới.
Trong những năm tháng chiến đấu để giải phóng và bảo vệ Tổ quốc, ý
thức tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng, tất cả vì độc lập tự do đã trở
thành nhịp đập, hơi thở, thành mệnh lệnh đối với tất cả mọi người Việt Nam
yêu nước. Cả nước hoạt động dưới sự chi phối khắc nghiệt của quy luật chiến
22

V.I. Lênin TT, T12, NxbST.H.1980, Tr123.


10
tranh. Cái bất bình thường của chiến tranh được chấp nhận cả trong đời sống
thường ngày cũng như trong sản xuất và công tác. Khi “cả nước lên đường
xao xuyến bờ tre từng hồi trống giục”, khi toàn dân lao vào cuộc chiến đấu
sinh tử với kẻ thù để giữ nước và giành lại toàn vẹn đất nước thì độc lập dân
tộc là đỉnh cao nhất định hướng cho mọi hoạt động trong đó có hoạt động văn
hoá nghệ thuật. Sáng tác và biểu diễn về cuộc chiến đấu vì độc lập, tự do của
dân tộc đã là cảm hứng chủ dạo của mọi nghệ sĩ - chiến sĩ. Nhu cầu lớn nhất
lúc đó là cổ vũ con người vượt qua trăm ngàn khó khăn để chiến đấu và giành
chiến thắng. Phản ánh, tái tạo những hình tượng nghệ thuật cao đẹp nhằm cổ
vũ quân dân ta trong cuộc kháng chiến, đó là nhiệm vụ lịch sử cũng là nhu
cầu, là lương tâm, tình cảm của người nghệ sĩ gắn bó tha thiết và hiểu biết sâu
sắc cuộc sống chiến đấu và sản xuất của nhân dân. “Với thành tựu đã đạt

không đầy đủ đã dẫn đến việc lãnh đạo, tổ chức và sử dụng hoạt động văn hoá
nghệ thuật không đúng tầm, dẫn đến can thiệp không thích hợp vào quá trình
sáng tạo và biểu diễn nghệ thuật:. Đây là một hạn chế trong lãnh đạo văn hoá
văn nghệ mà ngay từ năm 1957, Đảng đã tự phê bình: “Đảng Lao động Việt
Nam nhận rằng có một số cán bộ chính trị của Đảng can thiệp vào việc lựa
chọn chủ đề, hình thức và cá tính văn nghệ sĩ” 24
Đã có một số quan điểm hiểu “Văn nghệ phục vụ chính trị” 25, “Văn nghệ
phục tùng chính trị”26, một cách giản đơn, thô cứng, từ đó đã làm cho văn hoá
nghệ thuật chỉ tập trung khai thác những vấn đề trực tiếp liên quan đến nhiệm
vụ trước mắt, đến việc tuyên truyền các chủ trương chính sách một cách khô
khan, công thức, đến việc ca ngợi một chiều và thuyết minh giản đơn, đã vô
tình tầm thường hoá hoạt động văn hoá nghệ thuật, làm nghèo đi bức tranh
nghệ thuật, làm văn hoá nghệ thuật thiếu sức sống tự nhiên của nó.
Từ Đại hội VI, chúng ta đã thấy xuất hiện trong văn kiện những dòng
“Văn học nghệ thuật phải không ngừng nâng cao tính đảng và tính nhân dân,
gắn bó với hai nhiệm vụ chiến lược” 27 .
Nói văn hoá nghệ thuật gắn bó với hai nhiệm vụ chiến lược, với đời sống
nhân dân và sự nghiệp cách mạng do Đảng lãnh đạo, vừa tránh tạo nên sự
24
25
26
27

TRƯỜNG CHINH - Về văn hoá và nghệ thuật, tập I. Nxb Văn học. H.1985. Tr217.
CÁC MÁC - Bản thảo kinh tế triết học năm 1844.ST. H.1962.
MÁC- ANGGHEN - Tuyển tập, tập I. ST. H.1980.
Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI. ST.H.1987. Tr130.


12



13
Coi trọng chức năng thẩm mỹ của hoạt động văn hoá nghệ thuật là biểu
hiện sự coi trọng con người, quan tâm đến nhu cầu nhân bản nhất của con
người. “Cảm xúc về cái đẹp là một điều kiện làm nên phẩm giá con người.
Phải có nó con người mới có trí tuệ, phải có nó nhà bác học mới cất mình lên
tới những tư tưởng tầm cỡ thế giới, mới hiểu được bản chất và các hiện tượng
trong tính thống nhất của chúng; phải có nó người cộng sản mới có thể hiến
dâng cho Tổ quốc cả những hoài vọng cá nhân lẫn những lợi ích riêng tư của
mình, phải có nó người ta mới không thể quỵ ngã dưới sức đè nặng trĩu của
cuộc đời và làm nên những chiến công” 29 .
Phản ánh đời sống bằng hình tượng nghệ thuật, theo một lý tưởng thẩm mỹ
nhất định là một “đặc quyền” của hoạt động văn hoá nghệ thuật trong việc tham gia
vào sự nghiệp to lớn của con người là cải tạo cuộc sống. Con người đến với hoạt
động văn hoá nghệ thuật trước hết để được thưởng thức cái hay, cái đẹp, được vui
sướng, được giải trí, được chia sẻ cho cuộc sống tươi vui hơn, tốt đẹp hơn. Tác
phẩm nghệ thuật cũng như mọi hoạt động văn hoá nghệ thuật chỉ có đi theo hướng
chân - thiện - mỹ, ca ngợi và ủng hộ cái tích cực, cái mới, cái tiến bộ, đấu tranh
ngăn ngừa và loại bỏ cái xấu, cái ác mới có thể hấp dẫn người đọc, người nghe,
người xem, mới có dịp nói được với công chúng điều muốn nói. Khác đi, người ta
sẽ không đọc, không nghe, không xem mà chẳng thể nào bắt buộc nổi.
Ngay từ năm 1949, Hồ Chủ Tịch đã viết: “Văn nhân, nghệ sĩ thi đua nhau
sáng tác cho hay, cho nhiều để cổ động nhân dân, tuyên truyền ra thế giới, và để
lưu lại cho đời sau những sự tích vĩ đại trong cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc
ta” 30. Một lần khác, khi nói đến trách nhiệm của văn nghệ trong sự nghiệp chung
Người cũng yêu cầu: “miêu tả cho hay, cho chân thật và cho hùng hồn” bằng văn,
bằng thơ, bằng vẽ và bằng các nghệ thuật khác những người, những việc vô cùng
anh dũng, oanh liệt trong phong trào thi đua yêu nước của đồng bào miền Bắc và
cuộc đấu tranh yêu nước của đồng bào miền Nam.

Trình độ của công chúng nghệ thuật ngày càng được nâng cao thì nhu cầu
hưởng thụ văn hoá nghệ thuật và năng lực cảm thụ văn hoá nghệ thuật của
công chúng ngày càng hoàn thiện và phát triển phong phú hơn, hoạt động văn
hoá nghệ thuật, vì thế cần phấn đấu để thích ứng với sự phát triển đó. Chủ tịch
Hồ Chí Minh đã nhắc nhở các văn nghệ sĩ: “Chớ viết khô khan quá. Phải viết
cho văn chương. Vì ngày trước khác, người đọc chỉ muốn biết những việc
31
32

TỐ HỮU - Xây dựng một nền văn nghệ lớn xứng đáng với nhân dân, với thời đại ta. H. 1973. Tr49
Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI. ST.H.1987. Tr129- 130


15
thật. Còn bây giờ khác, sinh hoạt đã cao hơn, người ta thấy hay, thấy lạ, thấy
văn chương thì mới thích đọc” 33 .
Nghiên cứu các văn kiện Đại hội của Đảng qua các thời kỳ, có thể thấy
được bước phát triển về nhận thức và sự quan tâm ngày một thoả đáng hơn
của Đảng ta đối với việc đáp ứng nhu cầu văn hoá nghệ thuật của quần chúng.
Nếu như trong văn kiện Đại hội III, công tác văn hoá nghệ thuật được nhấn
mạnh ở mặt “phục vụ đắc lực cho đường lối và chính sách cách mạng của
Đảng, góp phần tích cực vào công việc giáo dục tư tưởng, tình cảm và cải tạo
con người theo chủ nghĩa xã hội…”34, đến “thoả mãn nhu cầu văn hoá to lớn
và ngày càng tăng”35.. Những điều chỉnh và phát triển về mặt nhận thức này là
sự mở đường cho văn hoá nghệ thuật phát triển.
Sự khác nhau về nhu cầu văn hoá tuỳ thuộc vào các tầng lớp xã hội, vào
trình độ văn hoá, trình độ cảm thụ thẩm mỹ của các đối tượng. Công chúng
ngày nay có sự phân tầng, phân nhóm. Sự phân tầng, phân nhóm này diễn ra ở
cả thành thị lẫn nông thôn, Do tác động từ nhiều phía mà trong thực tiễn nhu cầu
và thị hiếu văn hoá của công chúng rất phức tạp. Có thị hiếu lành mạnh và có cả

của nền văn hoá nghệ thuật chân chính, trái với thuần phong mỹ tục tốt đẹp
của dân tộc Việt Nam. Đáp ứng nhu cầu đa dạng của quần chúng nhân dân,
cần được đi theo hướng xây dựng “một xã hội dân chủ, văn minh, vì lợi ích
chân chính và phẩm giá con người” 37
3. Hoạt động văn hoá nghệ thuật là lĩnh vực sản xuất tinh thần, vừa
là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội.
Nền sản xuất vật chất tạo ra những sản phẩm vật chất giúp con người tồn
tại như một sinh thể thì “sản xuất tinh thần” (Chữ dùng của Mác- Ăngghen
trong “Hệ tư tưởng Đức”. Mác- Ăngghen Tuyển tập, tập 1, tr.275-278) tạo ra
những tư tưởng biểu tượng, ý thức, biểu hiện dưới dạng những sản phẩm tinh
thần đem đến cho con người sự hiểu biết, làm phát triển nhân cách và giúp
con người tồn tại với tư cách một sinh thể xã hội.
Ở ta, từ lâu, có quan niệm cho rằng văn hoá nghệ thuật thuộc lĩnh vực phi
sản xuất, văn hoá nghệ thuật chỉ là một lĩnh vực thuộc phúc lợi xã hội, là hệ
quả của kinh tế, phát triển văn hoá nghệ thuật được đến đâu là tuỳ thuộc khả
năng của kinh tế, của ngân sách. Vì quan niệm chưa đầy đủ về văn hoá nghệ
thuật mà nhiều hoạt động văn hoá nghệ thuật chưa được đối xử đúng như tầm
quan trọng của nó, việc quan tâm, đầu tư cơ sở vật chất và đầu tư cho con
người hoạt động trong các hoạt động văn hoá nghệ thuật không ngang tầm
37

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. ST. H.1991. Tr 10


17
như nó cần được như vậy; khi xây dựng các hệ thống chỉ tiêu kế hoạch còn
tình trạng thiếu cân đối giữa kinh tế và văn hoá…
Quan sát hoạt động nhiều mặt và phức tạp của đời sống xã hội có thể thấy
rằng ở nhiều nơi khi đánh giá kết quả công tác thường không đánh giá thoả
đáng vai trò tích cực, mở đường của văn hoá nghệ thuật; khi đánh giá những

văn hoá nghệ thuật một cách phù hợp và sáng tạo vào hoàn cảnh cụ thể Việt
Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra đường lối
văn hoá nghệ thuật phù hợp với yêu cầu của cách mạng Việt Nam, Chủ tịch
Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam đã đưa hoạt động văn hoá nghệ
thuật vào cuộc chiến đấu giành độc lập, tự do cho dân tộc, vào công cuộc xây
dựng Chủ nghĩa xã hội của đất nước. Trong sự nghiệp toàn dân và vẻ vang đó,
nền văn hoá nghệ thuật mới - nền văn hoá nghệ thuật cách mạng, chân chính
được hình thành và phát triển trên nền tảng dòng chảy và truyền thống văn
hoá của dân tộc Việt Nam.
Sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Chủ tịch hồ Chí Minh và Đảng Cộng
sản Việt Nam đối với hoạt động văn hoá nghệ thuật ngay từ ngày đầu cho đến
sau này đều thể hiện sự nhất quán về quan điểm đối với sự nghiệp xây dựng
và phát huy vai trò một nền văn hoá nghệ thuật mới trong sự nghiệp cách
mạng của dân tộc. Đó chính là tính nhất quán về quan điểm trong vận dụng
sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin vào việc xây dựng nền văn hoá nghệ thuật
trong điều kiện, hoàn cảnh con người Việt Nam, đó là sự phát triển và bổ
sung các luận điểm khoa học phù hợp với thực tiễn cách mạng từng giai đoạn
và trình độ phát triển trong nhân dân. Điều đó đã giúp cho Đảng Cộng sản
Việt Nam khắc phục được những lạc hậu lý luận nhất thời, để trong suốt quá
trình lãnh đạo, xây dựng nền văn hoá mới Việt Nam luôn luôn có được những
nhận thức lý luận tiên tiến, phù hợp.
Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta, từ buổi đầu của cuộc cách mạng văn
hoá, từ khi chưa có chính quyền, trong những năm tháng vừa đánh giặc vừa


19
xây dựng đất nước đã thành công trong việc xây dựng mô hình văn nghệ sĩ chiến sĩ, đã tập hợp, tổ chức lực lượng các nhà văn hoá, giới trí thức, văn
nghệ sĩ cũ, tiến hành đào tạo thế hệ trí thức,văn nghệ sĩ mới. Thực hiện quan
điểm: "Cán bộ văn hoá nói riêng cũng như tất cả cán bộ ta nói chung phải rèn
luyện tư tưởng, chính trị, ý chí phấn đấu và tinh thần trách nhiệm… Đồng

tưởng khoa học, kết tinh những giá trị tiêu biểu về tính nhân văn và chủ nghĩa
nhân đạo trong nền văn hoá nhân loại, đã vạch rõ quy luật khách quan của
tiến bộ và văn minh chỉ rõ và khẳng định con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội
41
42
43

Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV. ST. H.1977. Tr 123.
Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI. ST.H.1987. Tr 84.
Văn kiện hội nghị lần thứ 4 ban chấp hành trung ương khoá VII, tháng 2-1993. Tr56.


21
là một sự lựa chon sáng suốt của Đảng và nhân dân ta, đúng như Chủ tịch Hồ
Chí Minh đã khẳng định: chỉ có chủ nghĩa xã hội mới đem lại sự giải phóng
thực sự và hoàn toàn cho nhân dân, đảm bảo cho con người được sống trong
độc lập, tự do, hạnh phúc.
Những quan niệm mới về chủ nghĩa xã hội, những điều chỉnh cơ bản về
giải pháp xây dựng chủ nghĩa xã hội phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh mới
từ sau Đại hội VI cho đến Đại hội IX đã phản ánh trình độ mới của Đảng ta về
lý luận xây dựng Chủ nghĩa xã hội, đây là những căn cứ cho định hướng xã
hội chủ nghĩa trong các hoạt động văn hoá nghệ thuật.
Để hoạt động văn hoá nghệ thuật đi đúng hướng và tiếp tục phát huy vai
trò trong sự nghiệp đổi mới của Đảng và dân tộc. Đảng ta đã xác định những
quan điểm cơ bản làm cơ sở định hướng cho hoạt động văn hoá nghệ thuật
trong giai đoạn hiện nay đó là:
- Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, đảm bảo sự gắn kết giữa
nhiệm vụ phát triển kinh tế là trung tâm, xây dựng chỉnh đốn Đảng là then
chốt với không ngừng nâng cao văn hoá tinh thần của xã hội chính là điều
kiện quyết định bảo đảm cho sự phát triển toàn diện, bền vững của đất nước.

dựng văn nghệ nhân dân Việt Nam” tại Đại hội đại hội đại biểu lần thứ hai
của Đảng tháng 2/1951 đã nêu cụ thể về cách tiếp cận, tiếp thu vốn văn nghệ
tiến bộ của thế giới: “Thành khẩn học tập vốn văn nghệ tiến bộ của thế giới,
văn nghệ tiến bộ của Liên Xô, Trung Quốc và các nước dân chủ nhân dân là
một công tác quan trọng đề ra cho những người văn nghệ kháng chiến Việt
Nam. Phải đề cao việc giới thiệu những tác phẩm và kinh nghiệm lý luận văn
nghệ mới của Liên Xô, Trung Quốc và các nước bạn, nói chung là văn nghệ
tiến bộ thế giới; Không những để giúp cho sự tiến bộ của những người công
tác văn nghệ mà còn để giáo dục tinh thần quốc tế cho nhân dân ta một cách
sinh động sâu sắc”51 .
Kinh nghiệm lịch sử cho chúng ta thấy rằng, ngày nay không một quốc
gia nào có thể phát triển bình thường nếu cô lập với thế giới bên ngoài. Bài
học thực tế đặt ra trước chúng ta yêu cầu đổi mới cách nhìn nhận, đánh giá
các hiện tượng văn hoá thế giới sao cho phù hợp với sự phát triển của đời
sống hiện đại. Vấn đề đặt ra ở đây là trong quá trình giao lưu, tiếp nhận phải
vừa đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa vừa bảo vệ và phát huy những tinh
hoa của dân tộc. Nghị quyết Đại hội lần thứ IX của Đảng khi đặt ra những yêu
cầu đối với việc xây dựng nền văn hoá mới có đoạn: “Tiếp thu tinh hoa và
góp phần làm phong phú thêm nền văn hoá của nhân loại. Đấu tranh chống sự
xâm nhập của văn hoá độc hại”52.
- Bốn là: Tăng nhanh mức đầu tư của Nhà nước và của xã hội cho sự
nghiệp văn hoá. Chú ý đầu tư từ các nguồn cơ bản như: ngân sách nhà nước,
phát triển các doanh nghiệp văn hoá, động viên các tầng lớp nhân dân cả
trong và ngoài nước đầu tư và đóng góp cho sự nghiệp văn hoá, vì sự phồn
vinh của văn hoá dân tộc.
Nhà nước không thể chỉ dùng các biện pháp hành chính để quản lý mà
phải quan tâm đến khía cạnh kinh tế của hoạt động văn hoá nghệ thuật, dùng
51
52


thuật trong giai đoạn hiện nay sẽ bảo đảm cho hoạt động văn hoá nghệ thuật giữ
đúng định hướng, phát huy vai trò của mình, góp phần đắc lực vào sự nghiệp đổi
mới của Đảng và đân tộc, xây dựng đời sống văn hoá, môi trường văn hoá lành
53

Văn kiện ĐHĐBTQ Lần thứ IX, Nxb CTQG. H. 2001 Tr114.


25
mạnh và phong phú ở cơ sở, đáp ứng nhu cầu văn hoá tinh thần ngày càng đa dạng
của các tầng lớp quần chúng nhân dân. Đồng thời tổ chức huy động và khai thác tốt
khả năng của mọi tổ chức, cá nhân tham gia sáng tạo được nhiều tác phẩm nghệ
thuật có giá trị, hình thành nhiều loại hình hoạt động văn hoá nghệ thuật đa dạng,
tạo nên sức mạnh tổng hợp, đồng bộ của mọi lực lượng, mọi khả năng trong toàn xã
hội nhằm không ngừng nâng cao chất lượng hưởng thụ và sáng tạo nghệ thuật cho
nhân dân lao động, góp phần xây dựng con người mới XHCN, xây dựng nền văn
hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.

***************************************