PHÁT HUY DÂN CHỦ TRONG ĐẢNG ĐỂ NÂNG CAO NĂNG
LỰC LÃNH ĐẠO VÀ SỨC CHIẾN ĐẤU CỦA ĐẢNG

Đảng Cộng sản Việt Namlà đội tiên phong của giai cấp công nhân,
đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam. Từ
khi ra đời, Đảng là tổ chức chính trị duy nhất lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Khi
cách mạng thắng lợi, giành được chính quyền, Đảng trở thành Đảng duy nhất cầm
quyền, lãnh đạo xây dựng xã hội mới - xã hội do nhân dân làm chủ. Để thực hiện
tốt nhiệm vụ đó, trước hết Đảng phải là tấm gương thực hành dân chủ. Chủ tịch
Hồ Chí Minh khẳng định: “Để làm cho Đảng mạnh, thì phải mở rộng dân chủ”(1),
trong Đảng “phải thật sự mở rộng dân chủ để tất cả đảng viên bày tỏ hết ý kiến
của mình” (2) Mặt khác, mỗi đảng viên bất cứ ở địa vị nào cũng phải làm gương
dân chủ.
1. Vấn đề thực hiện dân chủ trong Đảng
Trong thời kỳ lãnh đạo đấu tranh giành chính quyền và kháng chiến
chống xâm lược, phải hoạt động trong hoàn cảnh hết sức khó khăn, Đảng đã động
viên tinh thần trách nhiệm, tính chủ động, sáng tạo của mỗi đảng viên từ Trung
ương đến cơ sở để tổ chức, lãnh đạo quần chúng thực hiện thắng lợi nhiệm vụ
cách mạng. Lúc đó, ngoài lợi ích dân tộc, lợi ích giai cấp, hầu như không ai nghĩ


đến lợi ích cá nhân. Mọi cán bộ, đảng viên đều một lòng, một dạ phục vụ Tổ
quốc, phục vụ nhân dân nên quan hệ trong Đảng là bình đẳng, đoàn kết, thống
nhất. Dân chủ trong Đảng được phát huy, trở thành bài học kinh nghiệm thành
công và truyền thống quý báu của Đảng ta.
Khi trở thành Đảng cầm quyền, trong điều kiện xây dựng đất nước hòa
bình, nhiều tổ chức đảng và đảng viên được giao đảm nhiệm những cương vị lãnh
đạo, chỉ huy, quản lý trong hệ thống chính trị và bộ máy kinh tế, văn hóa, xã hội,
ngoại giao..., trở thành có quyền lực. Cùng với sự tác động tiêu cực của mặt trái
cơ chế thị trường, của giao lưu, hội nhập quốc tế, của chiến lược “diễn biến hòa
bình”, nhất là sự chưa thường xuyên giữ vững và nâng cao năng lực lãnh đạo, sức

khi rất trắng trợn. Trong khi tình trạng mất dân chủ hoặc dân chủ hình thức còn
nặng thì những biểu hiện dân chủ cực đoan, tự do vô kỷ luật cũng không ít”(3)


Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng vừa qua cũng đã nhận
định: “Công tác tổ chức trên một số mặt còn yếu; chưa thực hiện đầy đủ các
nguyên tắc tổ chức, hoạt động của Đảng. Chậm xây dựng, hoàn thiện tổ chức cơ
chế giám sát trong Đảng và trong hệ thống chính trị, giám sát của nhân dân đối
với hoạt động của Đảng, Nhà nước và cán bộ, đảng viên. Còn thiếu những quy
chế cụ thể bảo đảm phát huy dân chủ, thực hiện đúng đắn nguyên tắc tập trung
dân chủ. Một số cấp ủy, tổ chức đảng và cán bộ lãnh đạo thiếu tôn trọng và phát
huy quyền của đảng viên, ít lắng nghe ý kiến cấp dưới; cán bộ lãnh đạo ở một số
nơi gia trưởng, độc đoán, chuyên quyền, mất dân chủ hoặc dân chủ hình thức”(4).
Nhiều tổ chức đảng có hiện tượng cấp ủy và tổ chức cấp dưới không
dám phê bình thẳng thắn cấp ủy cấp trên, nhất là người đứng đầu. Trong sinh hoạt
đảng, do những lý do khác nhau, nhiều đảng viên không dám nói chính kiến của
mình, ngại đấu tranh, phê bình khuyết điểm của cán bộ đảng, chính quyền cấp
trên và cả của đồng chí mình, né tránh các vấn đề phức tạp. Tình trạng thiếu dân
chủ thường đi đôi với hiện tượng quan liêu, gia trưởng, độc đoán, chuyên quyền.
Một số vụ việc tham nhũng lớn vừa qua, hầu như không một vụ nào do tổ chức
đảng và đảng viên tại chỗ phát hiện mà đều do đảng viên cấp dưới, quần chúng
hoặc cơ quan báo chí, cơ quan pháp luật phát hiện. Điều đó cho thấy sự yếu kém
về sức chiến đấu của tổ chức đảng và đảng viên.
2. Những nội dung cơ bản của phát huy dân chủ trong Đảng


Từ lý luận và thực tiễn ở các nước xã hội chủ nghĩa, cũng như tình hình
dân chủ trong Đảng ta vừa qua, cho thấy phát huy dân chủ trong tổ chức và sinh
hoạt đảng là yêu cầu cấp bách để nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu
của Đảng. Nội dung cơ bản về phát huy dân chủ trong Đảng hiện nay là:

Dân chủ không chỉ là quyền mà còn phải gắn với trách nhiệm của mọi
đảng viên. Lực lượng lãnh đạo thực hiện thắng lợi đường lối, chủ trương của
Đảng là các tổ chức đảng, các cấp ủy từ Trung ương đến cơ sở cùng toàn thể đảng
viên. Nhiệm vụ lãnh đạo này vô cùng phong phú, phức tạp bởi cuộc sống xã hội
là muôn màu muôn vẻ. Không thể có một khuôn mẫu duy nhất nào, một giải pháp
cố định nào cho mọi lĩnh vực, mọi lúc, mọi nơi. Phát huy dân chủ trong động


viên, tổ chức đảng viên lãnh đạo quần chúng đưa đường lối, chủ trương của Đảng
thành hiện thực cuộc sống là yêu cầu tất yếu, là thể hiện dân chủ trong Đảng.
Chúng ta cần nghiêm túc tổng kết và vận dụng những bài học lịch sử về
phát huy tinh thần trách nhiệm, nâng cao trình độ trí tuệ của cán bộ, đảng viên
trong hoạt động thực tiễn của các thời kỳ cách mạng trước đây vào tình hình
nhiệm vụ hiện nay. Trong điều kiện đảng cầm quyền, phát huy dân chủ trong lĩnh
vực này đặt ra những yêu cầu cao hơn, đa dạng hơn, đòi hỏi mọi tổ chức đảng,
mọi cấp ủy, và mọi đảng viên bất kể ở cương vị nào đều phải phát huy tinh thần
trách nhiệm, nâng cao trí tuệ, quán triệt sâu sắc quan điểm, tư tưởng, đường lối,
chủ trương, chính sách của Đảng, đồng thời chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám
làm, dám chịu trách nhiệm, tìm ra nhiều chủ trương, biện pháp cụ thể phù hợp và
thực sự nêu gương thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị của mỗi người, ở mỗi
địa phương, đơn vị, từng ngành cũng như cả nước. Mỗi tổ chức đảng, mỗi cấp ủy
và từng đảng viên phải đặt nội dung nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu,
phát huy dân chủ, giữ nghiêm kỷ luật, gắn bó với quần chúng, kiên quyết chống
quan liêu tham nhũng trong nội bộ Đảng, trong hệ thống chính trị và trong cả xã
hội thành mục tiêu họat động lãnh đạo của mình.
Một nhiệm vụ hết sức cấp bách hiện nay là Đảng phải nâng cao tầm trí
tuệ, đáp ứng yêu cầu lãnh đạo cách mạng trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp
hóa, hiện đại hóa đất nước và trong bối cảnh quốc tế hiện nay. Nếu không thường



động của tổ chức đảng và đảng viên ở mọi cấp trong phạm vi tổ chức. Đảng viên
được trình bày quan điểm, ý kiến của mình trong tổ chức, được bảo lưu ý kiến và
kiến nghị với cơ quan có trách nhiệm của Đảng. Mọi cấp ủy viên có quyền và có
trách nhiệm phát biểu ý kiến, tranh luận thẳng thắn, tham gia các quyết định của
cấp ủy… Đó là những quy định nhằm thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ
trong tổ chức và sinh hoạt đảng.
Phát huy dân chủ trong sinh hoạt đảng ở tất cả các cấp của Đảng là một
nội dung quan trọng để phát huy dân chủ trong Đảng, làm gương cho mọi sinh
hoạt trong các tổ chức của hệ thống chính trị và trong mọi sinh hoạt xã hội.
Bốn là, dân chủ trong công tác cán bộ.


Thời kỳ đổi mới, công tác cán bộ đặt ra cho chúng ta những nhiệm vụ
mới mẻ hơn, phức tạp hơn, khó khăn hơn. Mặc dù, các Đại hội toàn quốc của
Đảng đều đề ra chủ trương, giải pháp phát huy dân chủ trong công tác cán bộ,
nhiều hội nghị Trung ương ra nghị quyết chuyên đề về công tác cán bộ, trong đó
có nhiều nội dung về phát huy dân chủ trong công tác cán bộ; nhưng nhìn chung
vẫn còn thiếu những cơ chế, chính sách thật sự phát huy dân chủ trong việc đào
tạo, bồi dưỡng, sử dụng đội ngũ cán bộ; dân chủ hóa công tác cán bộ còn chậm…
Để phát huy dân chủ trong công tác cán bộ, cần khẳng định nguyên tắc
Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ, không chỉ với cán bộ trong Đảng mà
với cán bộ cả nước. Đảng quyết định chủ trương, chính sách, cơ chế quản lý đối
với toàn bộ đội ngũ cán bộ. Việc lựa chọn cán bộ các cấp trong Đảng càng cần
thực hiện dân chủ để chọn được những đảng viên thực sự có phẩm chất chính trị,
có đạo đức, có trình độ lãnh đạo, có uy tín trong tập thể đảng viên và quần chúng
để giao giữ cương vị lãnh đạo trong Đảng. Đổi mới và hoàn thiện chế độ bầu cử.
Trong lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý cán bộ phải có sự phân công, phân cấp
hợp lý, phải bảo đảm mọi quyết định về cán bộ đều có sự lãnh đạo của tổ chức
đảng có thẩm quyền. Trong công tác cán bộ, tổ chức đảng thực hiện nguyên tắc
tập thể quyết định theo đa số, đồng thời phát huy trách nhiệm, tôn trọng quyền

Trong Đảng, từ Trung ương đến cơ sở phải chấp hành nghiêm túc các quy định về
chế độ báo cáo, chế độ tự phê bình và phê bình. Các cơ quan được bầu phải chịu
sự giám sát của tổ chức và đảng viên, phải báo cáo hoạt động trước tổ chức đã
bầu ra mình, thường xuyên báo cáo tình hình và hoạt động của mình đến các tổ
chức đảng cấp dưới và đảng viên. Xây dựng quy trình, quy chế ra quyết định của
Đảng, bảo đảm phát huy trí tuệ tập thể thông qua các đại hội, hội nghị toàn thể
hoặc hội nghị đại biểu. Hoàn thiện quy chế bảo đảm quyền kiểm tra , giám sát của
tập thể đối với cá nhân, của tổ chức với tổ chức, của cá nhân với cá nhân và tổ
chức, quy chế về bảo lưu ý kiến và xem xét ý kiến bảo lưu.
- Tăng cường công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng.
Tổng kết sự lãnh đạo trong quá trình đổi mới, Đảng ta khẳng định
những thành tựu và yếu kém đều bắt nguồn từ công tác xây dựng, chỉnh đốn
Đảng. Vì thế, Đảng đã quyết định mở cuộc vận động xây dựng, chỉnh đốn Đảng
nhân dịp kỷ niệm 30 năm thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh và kỷ
niệm 70 năm ngày thành lập Đảng. Xây dựng Đảng phải đi đôi với chỉnh đốn


Đảng, làm cho Đảng thường xuyên trong sạch, vững mạnh cả về chính trị, tư
tưởng và tổ chức để đáp ứng yêu cầu lãnh đạo cách mạng trong mọi tình huống.
Xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong sạch, vững mạnh có phần là kết quả của việc
phát huy dân chủ trong Đảng, đó cũng là biểu hiện trình độ dân chủ trong Đảng.
Nhưng điều quan trọng hơn, đây là điều kiện quan trọng hàng đầu để phát huy
dân chủ trong Đảng.
Yêu cầu cơ bản của việc xây dựng, chỉnh đốn Đảng là nâng cao bản
lĩnh chính trị và năng lực lãnh đạo của Đảng, nâng cao trình độ kiến thức, đạo
đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên; khắc phục có hiệu quả tệ tham nhũng; tăng
cường dân chủ và kỷ luật, củng cố khối đoàn kết thống nhất trong Đảng; tiếp tục
đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, khắc phục bệnh quan liêu, bao biện, xa
rời, coi thường quần chúng, củng cố mối liên hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhân
dân; xây dựng, chỉnh đốn Đảng phải thực hiện đúng các nguyên tắc tổ chức và

và là cán bộ, đảng viên tốt, nhưng khi đã có chức, có quyền thì lơi lỏng tu dưỡng,
mắc bệnh quan liêu, tham nhũng, hạch sách cấp dưới và quần chúng nhân dân.
Hiện tượng này cần được nhanh chóng khắc phục.
- Kiên quyết đẩy mạnh cuộc đấu tranh phòng chống quan liêu, tham
nhũng trong Đảng cũng như trong toàn xã hội.
Từ lý luận và thực tiễn phong trào cộng sản thế giới cũng như kinh
nghiệm đảng cầm quyền, xây dựng chủ nghĩa xã hội mấy chục năm qua ở nước
ta, Đảng ta nhận định hiện nay quan liêu, tham nhũng đã trở thành quốc nạn, là
một nguy cơ, thách thức đối với sự sống còn của Đảng, của cách mạng nước ta.
Đây là thủ phạm chính gây ra tình trạng mất dân chủ trong Đảng. Các tổ chức
đảng và đảng viên phải đi đầu, nêu gương chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí,
chống đặc quyền, đặc lợi, hách dịch, cửa quyền. Đây là những tệ nạn đang diễn ra
gây bức xúc trong xã hội hiện nay. Phát huy dân chủ và chống quan liêu, tham
nhũng là hai mặt gắn bó chặt chẽ với nhau, tác động, thúc đẩy lẫn nhau. Thực
hiện tốt việc chống quan liêu, tham nhũng, chống đặc quyền, đặc lợi trong Đảng
sẽ có tác động quyết định đến việc chống quan liêu, tham nhũng, thực hành dân
chủ, làm lành mạnh các quan hệ xã hội. Vì thế, đấu tranh phòng chống quan liêu,
tham nhũng là một nhiệm vụ trọng tâm của công tác xây dựng Đảng. Các cấp ủy
và tổ chức đảng, toàn thể cán bộ, đảng viên phải coi đây là nhiệm vụ chính trị của
mình trong công tác xây dựng Đảng.


Từ bản chất của Đảng và vai trò là Đảng cầm quyền, trước thực trạng
và yêu cầu phát huy dân chủ trong Đảng và trong xã hội hiện nay, vấn đề phát
huy dân chủ trong Đảng phải được nhận thức đó vừa là mục tiêu, vừa là động lực
để nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng. Các tổ chức đảng, cấp
ủy các cấp, mọi đảng viên phải tự giác thực hiện và kiên quyết đấu tranh với các
tư tưởng, hành vi sai trái vi phạm dân chủ trong Đảng và cả xã hội. Chỉ khi thực
hiện tốt nhiệm vụ này mới giữ vững và củng cố vai trò lãnh đạo của Đảng, lãnh
đạo toàn dân thực hiện thành công nhiệm vụ xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ