Chuyên đề
Chuyên đề
KIỂM NGHIỆM THUỐC BẰNG PHƯƠNG PHÁP SINH HỌC
KIỂM NGHIỆM THUỐC BẰNG PHƯƠNG PHÁP SINH HỌCI. MỞ ĐẦU
I. MỞ ĐẦUTrong ngành Dược có nhiều phương pháp khác nhau để kiểm tra
Trong ngành Dược có nhiều phương pháp khác nhau để kiểm tra
chất lượng của thuốc như phương pháp hoá học, phương pháp vật
chất lượng của thuốc như phương pháp hoá học, phương pháp vật
lý, phương pháp sinh học.
lý, phương pháp sinh học.Phương pháp hoá, vật lý tiến hành nhanh, chính xác nhưng chỉ
Phương pháp hoá, vật lý tiến hành nhanh, chính xác nhưng chỉ
áp dụng được với các chất thành phần hoá học đã biết. Một số dược
áp dụng được với các chất thành phần hoá học đã biết. Một số dược
phẩm có yêu cầu về hiệu lực tác dụng, hoặc những tính chất riêng
phẩm có yêu cầu về hiệu lực tác dụng, hoặc những tính chất riêng
biệt như độ an toàn của vaccine, độc tính bất thường hay yếu tố gây
biệt như độ an toàn của vaccine, độc tính bất thường hay yếu tố gây
sốt của một số loại thuốc…Những tiêu chuẩn này không thể xác

vật

- Kiểm nghiệm thuốc bằng các thử nghiệm vi sinh vật.
- Kiểm nghiệm thuốc bằng các thử nghiệm vi sinh vật.


1.2. Chất chuẩn
1.2. Chất chuẩn

Chất chuẩn là một yếu tố quan trọng để đánh giá chất lượng
Chất chuẩn là một yếu tố quan trọng để đánh giá chất lượng
chất thử. Chất chuẩn được chia làm hai loại:
chất thử. Chất chuẩn được chia làm hai loại:
- Chất chuẩn gốc
- Chất chuẩn gốc
- Chất chuẩn thứ cấp
- Chất chuẩn thứ cấp

Chất chuẩn phải được bảo quản trong các ống thuỷ tinh ở
Chất chuẩn phải được bảo quản trong các ống thuỷ tinh ở
nhiệt độ thích hợp tuỳ theo mẫu (thường ở nhiệt độ < 5
nhiệt độ thích hợp tuỳ theo mẫu (thường ở nhiệt độ < 5
0
0

2.1. Nguyên tắc

Kiểm nghiệm thuốc bằng các phép thử trên động
Kiểm nghiệm thuốc bằng các phép thử trên động
vật dựa trên sự đáp ứng của động vật thí nghiệm
vật dựa trên sự đáp ứng của động vật thí nghiệm
đối với các chế phẩm được đưa vào cơ thể một liều
đối với các chế phẩm được đưa vào cơ thể một liều
lượng theo qui định của từng thí nghiệm đẻ đánh
lượng theo qui định của từng thí nghiệm đẻ đánh
giá chất lượng của chế phẩm cần thử.
giá chất lượng của chế phẩm cần thử.


2.2. Động vật thí nghiệm
2.2. Động vật thí nghiệm

Yêu cầu: Động vật thí nghiệm phải đồng đều, thuần khiết
Yêu cầu: Động vật thí nghiệm phải đồng đều, thuần khiết
về nòi giống, khoẻ mạnh không nhiễm bệnh, không có
về nòi giống, khoẻ mạnh không nhiễm bệnh, không có
thai và được nuôi dưỡng đầy đủ. Chất lượng của động
thai và được nuôi dưỡng đầy đủ. Chất lượng của động
vật quyết định sự chính xác của phép thử.
vật quyết định sự chính xác của phép thử.

2.3. Thử Invivo và Invitro.
2.3. Thử Invivo và Invitro.

Thử nghiệm được tiến hành trên cơ thể động vật sống

, MLD,
liều thử chất hạ áp, liều thử chất gây sốt.
liều thử chất hạ áp, liều thử chất gây sốt.

2.5. Một số thử nghiệm trên động vật áp dụng trong kiểm
2.5. Một số thử nghiệm trên động vật áp dụng trong kiểm
nghiệm thuốc
nghiệm thuốc

2.5.1. Thử độc tính bất thường
2.5.1. Thử độc tính bất thường

•
•
Nguyên tắc:
Nguyên tắc:

Độc tính bất thường của mẫu thử được đánh giá bằng số chuột
Độc tính bất thường của mẫu thử được đánh giá bằng số chuột
nhắt sống và chết trong thời gian 48 giờ sau khi chuột nhận được
nhắt sống và chết trong thời gian 48 giờ sau khi chuột nhận được
một lượng thuốc thử thích hợp bằng đường tiêm hoặc đường
một lượng thuốc thử thích hợp bằng đường tiêm hoặc đường
uống.
uống.

Thí nghiệm này thường được áp dụng cho các thuốc đông dược
Thí nghiệm này thường được áp dụng cho các thuốc đông dược
có dược liệu độc như ô đầu, phụ tử hay các chế phẩm đông dược
có dược liệu độc như ô đầu, phụ tử hay các chế phẩm đông dược

dung dịch chất thử bằng một trong các đường dùng sau:
+ Tiêm tĩnh mạch
+ Tiêm tĩnh mạch
+ Tiêm màng bụng
+ Tiêm màng bụng
+ Tiêm dưới da
+ Tiêm dưới da
+ Uống
+ Uống


•
•
Đánh giá kết quả:
Đánh giá kết quả:

Sau 48
Sau 48

Nguyên tắc:
Nguyên tắc:

Là một phương pháp sinh học để kiểm tra chất
Là một phương pháp sinh học để kiểm tra chất
lượng mẫu thử, dựa trên sự tăng thân nhiệt của thỏ
lượng mẫu thử, dựa trên sự tăng thân nhiệt của thỏ
sau khi được tiêm thuốc thử cần thử vào tĩnh mạch
sau khi được tiêm thuốc thử cần thử vào tĩnh mạch
tai.
tai.

Các dịch tiêm truyền yêu cầu bắt buộc phải thử
Các dịch tiêm truyền yêu cầu bắt buộc phải thử
chất gây sốt. Các thuốc tiêm nếu ghi trên nhãn
chất gây sốt. Các thuốc tiêm nếu ghi trên nhãn
“không có chất gây sốt” hoặc có thể tích từ 15ml
“không có chất gây sốt” hoặc có thể tích từ 15ml
trở lên cũng phải thử chất gây sốt.
trở lên cũng phải thử chất gây sốt.


•
•
Động vật thí nghiệm:
Động vật thí nghiệm:

Thực hiện trên thỏ trưởng thành, khoẻ mạnh, đực hoặc
Thực hiện trên thỏ trưởng thành, khoẻ mạnh, đực hoặc
cái (không có thai) nặng từ 1,5kg trở lên.


thể cho uống
thể cho uống
nước. Những con thỏ có sự chênh lệch nhiệt độ giữa các
nước. Những con thỏ có sự chênh lệch nhiệt độ giữa các
lần đo trong ngày ≥0,6
lần đo trong ngày ≥0,6
0
0
C không được dùng để thí
C không được dùng để thí
nghiệm.
nghiệm.


•
•
Dụng cụ thí nghiệm:
Dụng cụ thí nghiệm:

Các dụng cụ thuỷ tinh: bơm tiêm, kim tiêm phải được
Các dụng cụ thuỷ tinh: bơm tiêm, kim tiêm phải được
rửa sạch và khử trùng 250
rửa sạch và khử trùng 250
0
0
C/ 30 phút hoặc 200
C/ 30 phút hoặc 200
0
0

C. Nhiệt độ ban đầu là
trung bình cộng của 2 lần đo.
trung bình cộng của 2 lần đo.

Tiêm thuốc: Thể tích tiêm từ 0,5 – 10ml/ 1kg thỏ.
Tiêm thuốc: Thể tích tiêm từ 0,5 – 10ml/ 1kg thỏ.

Theo dõi nhiệt độ thỏ ở những khoảng thời gian ít nhất
Theo dõi nhiệt độ thỏ ở những khoảng thời gian ít nhất
30 phút trong 3 giờ sau khi tiêm.
30 phút trong 3 giờ sau khi tiêm.


•
•
Đánh giá kết quả:
Đánh giá kết quả:

Nếu không có thỏ nào tăng nhiệt độ ≥ 0,6
Nếu không có thỏ nào tăng nhiệt độ ≥ 0,6
0
0
C hoặc tổng
C hoặc tổng
nhiệt độ của 3 thỏ ≤ 1,4
nhiệt độ của 3 thỏ ≤ 1,4
0
0
C thì chế phẩm thử đạt yêu c
C thì chế phẩm thử đạt yêu c

C thì chế phẩm coi như không đạt yêu cầu thử
C thì chế phẩm coi như không đạt yêu cầu thử
chất gây sốt.
chất gây sốt.

Phương pháp thử trên động vật còn được áp dụng để
Phương pháp thử trên động vật còn được áp dụng để
kiểm nghiệm nhiều loại dược phẩm có tính chất đặc biệt:
kiểm nghiệm nhiều loại dược phẩm có tính chất đặc biệt:
Định lượng các hormon, corticotropin (ACTH), insulin,
Định lượng các hormon, corticotropin (ACTH), insulin,
adrenalin, định lượng heparin, vitamin D, Oxytocin,
adrenalin, định lượng heparin, vitamin D, Oxytocin,
digitalin và các chế phẩm chứa glucosid trợ tim, kiểm tra
digitalin và các chế phẩm chứa glucosid trợ tim, kiểm tra
độ an toàn và hiệu lực của vacxin…
độ an toàn và hiệu lực của vacxin…


III. KIỂM NGHIỆM THUỐC BẰNG CÁC PHÉP
III. KIỂM NGHIỆM THUỐC BẰNG CÁC PHÉP
THỬ VI SINH VẬT
THỬ VI SINH VẬT

3.1. Đại cương về vi sinh vật
3.1. Đại cương về vi sinh vật

Vi sinh vật là những cơ thể sống có kích thước rất nhỏ
Vi sinh vật là những cơ thể sống có kích thước rất nhỏ
mà mắt thường không nhìn thấy được. Trong tự nhiên, vi

Vi khuẩn là những vi sinh vật đơn bào có cấu tạo tế bào
Vi khuẩn là những vi sinh vật đơn bào có cấu tạo tế bào
tiền nhân (Procaryote), có kích thước rất nhỏ, khoảng
tiền nhân (Procaryote), có kích thước rất nhỏ, khoảng
0,2- 2,0 x 2- 8 μm. Vi khuẩn có nhiều hình dáng khác
0,2- 2,0 x 2- 8 μm. Vi khuẩn có nhiều hình dáng khác
nhau: hình cầu, hình que, xoắn, dấu phẩy. Vi khuẩn sinh
nhau: hình cầu, hình que, xoắn, dấu phẩy. Vi khuẩn sinh
sản vô tính, một số tạo bào tử. Mỗi tế bào vi khuẩn chỉ
sản vô tính, một số tạo bào tử. Mỗi tế bào vi khuẩn chỉ
có một bào tử. Một số vi khuẩn có khả năng di động nhờ
có một bào tử. Một số vi khuẩn có khả năng di động nhờ
lông (flagella)
lông (flagella)

•
•
Phân loại:
Phân loại:

Với mục đích phục vụ cho công tác kiểm nghiệm thuốc,
Với mục đích phục vụ cho công tác kiểm nghiệm thuốc,
ta cần tìm hiểu vi khuẩn theo các nhóm dựa trên hình thể,
ta cần tìm hiểu vi khuẩn theo các nhóm dựa trên hình thể,
tính chất bắt màu thuốc nhuộm Gram và khẳ năng hô hấp
tính chất bắt màu thuốc nhuộm Gram và khẳ năng hô hấp
của chúng.
của chúng.