ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

TRẦN MINH TUẤN

ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG THÍCH HỢP
CỦA CÁC LOẠI HÌNH SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT
NÔNG NGHIỆP TẠI XÃ HÒA BÌNH, HUYỆN ĐỒNG HỶ,
TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên - Năm 2015


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

TRẦN MINH TUẤN

ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG THÍCH HỢP
CỦA CÁC LOẠI HÌNH SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT
NÔNG NGHIỆP TẠI XÃ HÒA BÌNH, HUYỆN ĐỒNG HỶ,
TỈNH THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Quản lý đất đai
Mã số: 60850103

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Đàm Xuân Vận


dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái
Nguyên, các thầy cô giáo trong Khoa Quản lý Tài nguyên và Phòng Đào tạo trường
Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã trang bị cho tôi những kiến thức quý báu và
giúp tôi hoàn thiện luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của UBND xã Hòa Bình, UBND huyện
Đồng Hỷ, phòng thống kê, Hội nông dân tập thể đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá
trình thu thập số liệu và kiểm nghiệm kết quả nghiên cứu.
Tôi xin trân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã nhiệt tình giúp đỡ
tôi trong quá trình nghiên cứu.

Thái Nguyên, ngày 30 tháng 07 năm 2015
Tác giả

Trần Minh Tuấn


iii

MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ ii
MỤC LỤC ................................................................................................................. iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ....................................................................... vi
DANH MỤC BẢNG ................................................................................................ vii
DANH MỤC HÌNH .................................................................................................. ix
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài ......................................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài ...........................................................................2

2.3.3. Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất ..........................................28
2.3.4 Phương pháp xây dựng bản đồ dơn vị đất đai bằng công nghệ GIS .......29
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ..................................30
3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội .............................................................30
3.1.1. Điều kiện tự nhiên ..................................................................................30
3.1.2. Điều kiện kinh tế, xã hội.........................................................................32
3.2. Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai .....................................................................42
3.2.1. Xác định các yếu tố và chỉ tiêu phân cấp bản đồ đơn vị đất đai ............43
3.2.2. Xây dựng các bản đồ đơn tính ................................................................46
3.2.3. Mô tả các đơn vị bản đồ đất đai (LMU) .................................................53
3.3. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp xã Hòa Bình ..........................60
3.3.1. Các loại hình sử dụng đất của xã Hòa Bình ...........................................60
3.3.2. Các hệ thống sử dụng đất của xã Hòa Bình............................................62
3.3.3. Xác định các yêu cầu sử dụng đất ..........................................................64
3.4. Đánh giá hiệu quả của các loại hình sử dụng đất .........................................65
3.4.1. Đánh giá hiệu quả kinh tế của các kiểu dụng đất ...................................65
3.4.2. Phân tích hiệu quả môi trường của các loại hình sử dụng đất ...............70
3.4.3. Phân tích hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng đất .......................73
3.4.4. Lựa chọn các loại hình sử dụng đất ........................................................76


v

3.5. Các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp ...........................77
3.5.1. Giải pháp nâng cao chất lượng đất .........................................................77
3.5.2. Giải pháp về thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp ........................79
3.5.3. Giải pháp đầu tư .....................................................................................80
3.5.4. Giải pháp về nguồn nhân lực ..................................................................80
3.5.5. Giải pháp về khuyến nông và áp dụng khoa học kỹ thuật……………..80
3.5.6. Hoàn thiện các chính sách tác động đến hiệu quả sử dụng đất sản xuất


: Food and Agriculture Organization
(Tổ chức Nông lương Liên hiệp Quốc)

GIS

: Geographic Information System (Hệ thống thông tin địa lý)

GO

: Tổng giá trị sản xuất

HTX

: Hợp tác xã

KT – XH

: Kinh Tế - Xã Hội

LĐ

: Lao động

LH

: Loại hình

LMU


UBND

: Ủy ban nhân dân

XDCB

: Xây dựng cơ bản

XHCN

: Xã hội chủ nghĩa


vii

DANH MỤC BẢNG
Trang
Bảng 3.1. Các loại đất sản xuất nông nghiệp của xã Hòa Bình ....................... 31
Bảng 3.2. Hiện trạng sử dụng đất Hòa Bình năm 2013 ................................... 34
Bảng 3.3.Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp xã Hòa Bình
năm 2013 ........................................................................................ 35
Bảng 3.4(a) Tình hình sản xuất một số cây trồng chính .................................. 37
Bảng 3.4.(b) Diễn biến sản xuất ngành chăn nuôi giai đoạn 2011 - 2013 ....... 38
Bảng 3.5. Các chỉ tiêu phân cấp của bản đồ đơn vị đất đai ............................. 45
Bảng 3.6. Cấu trúc của bản đồ đất ................................................................... 46
Bảng 3.7. Thuộc tính của bản đồ đất................................................................ 46
Bảng 3.8. Tổng hợp kết quả thuộc tính của bản đồ đất.................................... 47
Bảng 3.9. Cấu trúc của bản đồ độ dốc ............................................................ 47
Bảng 3.10. Thuộc tính của bản đồ độ dốc ........................................................ 48
Bảng 3.11. Tổng hợp kết quả thuộc tính của bản đồ độ dốc ............................ 48

ix

DANH MỤC HÌNH
Trang
Hình 1.1.Sơ đồ các bước chính trong đánh giá đất và quy hoạch sử dụng đất .........14
Hình 1.2. Sơ đồ cấu trúc của phân hạng thích hợp đất đai theo FAO.......................15
Hình 3.1. Bản đồ thổ nhưỡng xã Hòa Bình ...............................................................32
Hình 3.2. Cơ cấu các thành phần dân tộc ..................................................................33
Hình 3.3. Hiện trạng sử đất của xã Hòa Bình năm 2013 ..........................................33
Hình 3.4. Bản đồ hiện trạng sử dụng đất xã Hòa Bình năm 2013 ............................36
Hình 3.5. Cơ cấu kinh tế của xã Hòa Bình năm 2013 ...............................................39
Hình 3.6. Quy trình GIS trong xây dựng bản đồ đơn vị đất đai................................42
Hình 3.7. Bản đồ đơn vị đất đai ................................................................................58
Hình 3.8. Cảnh quan LUT 2 màu – lúa .....................................................................62
Hình 3.9. Cảnh quan LUT chuyên rau, màu và cây CNNN .....................................62
Hình 3.10. Cảnh quan LUT 2 lúa .............................................................................62
Hình 3.11. Cảnh quan LUT 2 lúa – màu ...................................................................62


i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là
trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện nghiên cứu đã được cám ơn và các thông
tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Thái Nguyên, ngày 30 tháng 07 năm 2015
Tác giả


Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai, từ đó đánh giá các loại hình sử dụng đất trên
các đơn vị đất đai làm cơ sở đề xuất hướng phát triển sử dụng đất sản xuất nông
nghiệp của xã Hòa Bình, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.


3

2.2. Mục tiêu cụ thể
- Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai của xã.
- Trên cơ sở kết quả đánh giá các loại hình sử dụng đất, đề xuất được các loại
hình sử dụng đất thích hợp phục vụ sản xuất nông nghiệp tại xã Hòa Bình, huyện
Đồng Hỷ.
- Xác định hướng phát triển trong sử dụng đất nông nghiệp của xã Hòa Bình,
huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên thông qua yêu cầu sử dụng đất của các loại hình
sử dụng đất.
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
* Về khoa học
- Góp phần bổ sung và hoàn thiện cơ sở lý luận khoa học cho việc sử dụng đất
nông nghiệp tại xã Hòa Bình, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên và khu vực vùng
đồi núi phía Bắc Việt Nam.
* Về thực tiễn
- Kết quả nghiên cứu chỉ rõ thế mạnh và sự hạn chế của các đặc tính, tính chất
đất đai và các loại hình sử dụng đất hiện tại trong sản xuất nông nghiệp ở khu vực
nghiên cứu.
- So sánh ưu thế của loại hình sử dụng đất đề xuất với loại hình sử dụng đất
trước đây của xã.
- Xây dựng các giải pháp sử dụng hợp lý, có hiệu quả và bền vững nguồn tài
nguyên đất cho phát triển nông nghiệp trên địa bàn xã Hòa Bình - huyện Đồng Hỷ Tỉnh Thái Nguyên.





5

khăn. Trong 45 năm qua, theo kết quả đánh giá của Liên hợp quốc về "Chương trình
môi trường " cho thấy: 1,2 tỷ ha đất đang bị thoái hoá ở mức trung bình hoặc
nghiêm trọng do những hoạt động của con người. Cho đến những năm đầu của thế
kỷ 21 này vẫn còn gần 1/10 dân số thế giới thiếu ăn và bị đe dọa hàng năm mức sản
xuất so với yêu cầu sử dụng lương thực trên thế giới vẫn thiếu hụt từ 150 - 200 triệu
tấn. Mặt khác, hàng năm có khoảng 6 - 7 triệu ha đất nông nghiệp bị loại bỏ do xói
mòn và thoái hoá. Để giải quyết được nhu cầu về lương thực không ngừng gia tăng
con người phải tiến hành thâm canh tăng vụ, tăng năng suất cây trồng và mở rộng
diện tích đất nông nghiệp. Bên cạnh đó, việc ngăn chặn được những suy thoái về tài
nguyên đất đai gây ra do sự thiếu hiểu biết của con người và hướng tới việc sử dụng
và quản lý đất một cách có hiệu quả trong tương lai thì công tác nghiên cứu về đánh
giá đất là rất quan trọng và cần thiết.
Như vậy, đánh giá đất đai gắn liền với sự tồn tại của loài người và khoa học
công nghệ; gắn liền với việc sử dụng đất hiện tại và tương lai; là cơ sở cốt lõi để sử
dụng đất bền vững. Việc đánh giá đất phải được xem xét trên phạm vi rất rộng, bao
gồm cả không gian, thời gian, các yếu tố tự nhiên và xã hội. Đánh giá đất đai không
chỉ là lĩnh vực khoa học tự nhiên mà còn mang tính kinh tế và kỹ thuật nữa [16]. Vì
vậy, cần kết hợp chuyên gia của nhiều ngành tham gia đánh giá đất.
1.2. Cơ sở lí luận về đánh giá đất
* Đánh giá đất đai dựa vào các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và
hiệu quả về môi trường
- Đánh giá đất đai dựa vào hiệu quả kinh tế
Đánh giá kinh tế đất là các ước tính thực tế của sự thích nghi về kinh tế ở mỗi
đơn vị đất đai theo các chỉ tiêu về kinh tế. Các chỉ tiêu này cũng thể hiện mối liên
quan tới các đặc tính của đất đai.
Các chỉ tiêu kinh tế thường dùng trong đánh giá đất là:

- Đánh giá đất đai về mặt tự nhiên nhấn mạnh các khía cạnh bền vững tương
đối của sự thích nghi cuả các điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng… vì chúng ít thay đổi
hơn so với các yếu tố kinh tế.
- Đánh giá đất đai về mặt tự nhiên được sử dụng để chia các đơn vị đất đai
thành các nhóm quản lý, phục vụ các nghiên cứu chi tiết và hoàn toàn có giá trị
trong thời gian lâu dài vì các mức thích nghi về mặt tự nhiên thay đổi rất chậm.


7

1.3. Tình hình nghiên cứu đánh giá đất trên thế giới
Công tác đánh giá đất đai có vai trò rất lớn trong việc sử dụng tài nguyên đất
đai bền vững và trở thành công cụ cần thiết cho việc quy hoạch, bố trí sử dụng đất
hợp lý.Đánh giá đất đai đã được nghiên cứu từ lâu trên thế giới và trở thành một
khâu trọng yếu trong các hoạt động đánh giá tài nguyên hay quy hoạch sử dụng đất.
Hiện nay, những kết quả và thành tựu về đánh giá đất đai đã được người ta tổng kết
trong phạm vi hoạt động của các tổ chức Liên hợp quốc và coi đó như tàisản trí thức
chung của nhân loại. Có thể khái quát một số phương pháp đánh giá đất đai trên thế
giới như sau:

1.3.1. Đánh giá đất đai ở Canađa
Canađa đánh giá đất đai theo các tính chất tự nhiên của đất và năng suất ngũ
cốc nhiều năm. Trong nhóm cây ngũ cốc lấy cây lúa mì làm tiêu chuẩn và khi có
nhiều loại cây thì dùng hệ số quy đổi ra lúa mì. Trong đánh giá đất đai các chỉ tiêu
thường được lưu ý là thành phần cơ giới, cấu trúc đất, mức độ muối độc trong đất,
xói mòn và đá lẫn. Phẩm chất đất đai được đánh giá bằng thang điểm 100 theo tiêu
chuẩn trồng lúa mì. Trên cơ sở đó đất của Canađa được chia thành 7 nhóm:
- Nhóm 1 gồm những loại đất có thể trồng được nhiều loại cây, địa hình bằng
phẳng, tầng đất dày, khả năng giữ nước tốt, không bị xói mòn.
- Nhóm 2 gồm những loại đất bị xói mòn do điều kiện khí hậu không thuận

Kết quả phân hạng được thể hiện dưới dạng phần trăm (%) hoặc điểm. Mỗi
yếu tố được phân thành nhiều cấp và tính bằng %.
Dựa theo nguyên tắc trên, đất đai của Ấn Độ được chia thành 6 nhóm:
- Nhóm thượng hảo hạng: đất đạt 80 - 100%, có thể trồng bất kỳ loại cây nào
cũng cho năng suất cao.
- Nhóm tốt: Đạt 60 - 79%, đất có thể trồng bất kỳ loại cây nào nhưng cho năng
suất thấp hơn.
- Nhóm trung bình: Đạt 40 - 59%, đất trồng được một số nhóm cây trồng
không đòi hỏi đầu tư chăm sóc nhiều.
- Nhóm nghèo: đạt 20 - 39%, đất chỉ trồng được một số loại cây cỏ.
- Nhóm rất nghèo: đạt 10 - 19%, đất chỉ làm đồng cỏ chăn thả gia súc.
- Nhóm cuối cùng: Đạt dưới 10%, đất không thể dùng vào sản xuất nông
nghiệp được.


ii

LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của nhiều cơ
quan, nhiều tổ chức và cá nhân.Tôi xin trân trọng bày tỏ lời cảm ơn với tất cả tập thể và

các cá nhân đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu.Trước hết, tôi xin
bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo PGS.TS.Đàm Xuân Vận, đã trực tiếp hướng
dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái
Nguyên, các thầy cô giáo trong Khoa Quản lý Tài nguyên và Phòng Đào tạo trường
Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã trang bị cho tôi những kiến thức quý báu và
giúp tôi hoàn thiện luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của UBND xã Hòa Bình, UBND huyện
Đồng Hỷ, phòng thống kê, Hội nông dân tập thể đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá

Trên cơ sở các phương pháp đánh giá đó, đất đai của nước Anh được chia
thành 5 nhóm:
- Nhóm 1 gồm các loại đất thuận lợi nhiều mặt để sản xuất nông nghiệp, trồng
được nhiều loại cây cho năng suất cao.
- Nhóm 2 gồm các loại đất có một số yếu tố hạn chế nhưng mức độ ảnh hưởng
không lớn lắm, có khả năng thích hợp với nhiều loại cây trồng.
- Nhóm 3 gồm các loại đất có chất lượng trung bình, thích hợp với trồng cỏ và
một số ít cây lương thực, tầng đất mỏng, địa hình không bằng phẳng, khí hậu quá lạnh.
- Nhóm 4 gồm các loại đất nghèo dinh dưỡng, canh tác khó khăn, chỉ trồng
được các loại cây ít đòi hỏi đầu tư thâm canh.
- Nhóm 5 gồm các loại đất chỉ thích hợp làm đồng cỏ, chăn nuôi, không trồng
được cây lương thực.


11

Tóm lại, khi đánh giá đất đai theo phương pháp này còn gặp nhiều khó khãn vì
năng suất của cây trồng phụ thuộc vào loại cây được chọn, điều kiện đất đai và khả
năng đầu tư của người sử dụng đất.[13]

1.3.5. Đánh giá đất đai ở Liên Xô (cũ)
Phương pháp đánh giá được hình thành từ đầu những năm 50, sau đó đã được
phát triển và hoàn thiện vào năm 1986 nhằm tiến hành đánh giá và thống kê chất
lượng tài nguyên đất đai để phục vụ cho mục đích xây dựng chiến lược quản lý và
sử dụng đất cho các đơn vị hành chính và sản xuất trên lãnh thổ Liên bang Xô Viết.
Phương pháp đánh giá đất ở Liên Xô cũ được ứng dụng theo hai hướng là đánh giá
đất chung và riêng (theo hiệu suất cây trồng là ngũ cốc và cây họ đậu). Đơn vị đánh
giá đất là các chủng, loại đất. Quy định đánh giá đất cho cây có tưới, đất được tiêu
úng, đất trồng cây lâu năm, đất trồng cỏ thâm canh và đồng cỏ chăn thả. Chỉ tiêu
đánh giá đất là năng suất, giá thành sản phẩm (rúp/ha), mức hoàn vốn, địa tô cấp sai

giới (Soil map of the world, FAO - UNESCO, 1975, 1988, 1990).
Qua những hội thảo quốc tế người ta nhận thức được tầm quan trọng xuất phát
từ yêu cầu cấp thiết của thực tiến sản xuất đặt ra đó là cần phải có những giải pháp
hợp lý trong sử dụng đất nhằm hạn chế và ngăn chặn những tổn thất đối với tài
nguyên đất đai.
Thấy rõ được tầm quan trọng của công tác đánh giá, phân hạng đất đai là cơ sở
cho việc quy hoạch sử dụng đất, tổ chức FAO đã tập hợp các nhà khoa học đất và
các chuyên gia đầu ngành về nông nghiệp để tổng hợp các kết quả và kinh nghiệm
đánh giá đất đai của các nước và thấy rõ cần phải có những nỗ lực không chỉ đơn
phương ở từng quốc gia riêng rẽ, mà phải thống nhất các nguyên tắc và tiêu chuẩn
đánh giá đất đai trên phạm vi toàn cầu. Kết quả là Uỷ ban Quốc tế nghiên cứu đánh
giá đất đã được thành lập tại Rome (Italia) của tổ chức FAO đã cho ra đời bản dự
thảo đánh giá đất lần đầu tiên vào năm 1972. Sau đó đã được Blikman và Smyth
biên soạn và cho in ấn chính thức vào năm 1973. Năm 1975, bản dự thảo đã được
các chuyên gia đánh giá đất hàng đầu của tổ chức FAO tham gia đóng góp, đến năm
1976 "Đề cương đánh giá đất đai - A Framework for Land Evaluation,1976” đã
được biên soạn.
Cơ sở của phương pháp đánh giá đất theo FAO là dựa trên phân hạng đất thích
hợp (Land suitability classification). Nền tảng của phương pháp này là so sánh, đối


13

chiếu mức độ thích hợp giữa yêu cầu của các loại hình sử dụng đất (Land Use Type)
với chất lượng đất và đặc tính vốn có của đơn vị bản đồ đất (Land Mapping Unit),
kết hợp với việc phân tích các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường liên quan đến
sử dụng đất để lựa chọn phương án sử dụng đất tốt nhất.
Đánh giá đất theo FAO được ứng dụng rộng rãi để đánh giá khả năng của đất
đai đối với các mục đích sử dụng đất của con người trong sản xuất nông nghiệp,
lâm nghiệp, thuỷ lợi, quy hoạch vùng và bảo tồn thiên nhiên...

DANH MỤC BẢNG ................................................................................................ vii
DANH MỤC HÌNH .................................................................................................. ix
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài ......................................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài ...........................................................................2
2.1. Mục tiêu tổng quát ...........................................................................................2
2.2. Mục tiêu cụ thể ................................................................................................3
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn ............................................................................3
Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU ......................................................................4
1.1. Vai trò của công tác đánh giá đất.....................................................................4
1.2. Cơ sở lí luận về đánh giá đất............................................................................5
1.3. Tình hình nghiên cứu đánh giá đất ở nước ngoài ............................................7
1.3.1. Đánh giá đất đai ở Canađa ........................................................................7
1.3.2. Đánh giá đất đai ở Ấn Độ .........................................................................8
1.3.3. Đánh giá đất đai theo phân loại định lượng (Soil Taxonomy) của Mỹ ....9
1.3.4. Đánh giá đất đai ở Anh ...........................................................................10
1.3.5. Đánh giá đất đai ở Liên Xô (cũ) .............................................................11
1.3.6. Nghiên cứu đánh giá đất của tổ chức FAO ............................................12
1.3.7. Nhận xét chung về các phương pháp đánh giá đất đai ở nước ngoài .....18
1.4. Nghiên cứu về đánh giá đất ở Việt Nam........................................................18
Chương 2:NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ...........................26
2.1. Đối tượng và địa điểm nghiên cứu ................................................................26