MỤC LỤC.............................................................................................................1
DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT................................................................ 4
DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ............................................................5
PHẦN I: MỞ ĐẦU................................................................................................6
1. Lí do chọn đề tài.............................................................................................6
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề............................................................................. 7
3. Mục đích nghiên cứu......................................................................................9
4. Nhiệm vụ nghiên cứu.....................................................................................9
5. Đối tượng nghiên cứu...................................................................................10
6. Phạm vi nghiên cứu......................................................................................10
7. Phương pháp nghiên cứu..............................................................................10
8. Đóng góp của đề tài......................................................................................11
9. Cấu trúc đề tài.............................................................................................. 11
PHẦN II: NỘI DUNG.........................................................................................12
CHƯƠNG I. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC KHẮC PHỤC LỖI PHÁT ÂM
CHO HỌC SINH LỚP 3 TRƯỜNG TIỂU HỌC THANH LẠNG ................ 12
1.1. Cơ sở lý luận........................................................................................12
1.1.1. Cơ sở tâm sinh lý của học sinh tiểu học........................................... 12
1.1.2. Một vài khái niệm liên quan.............................................................12
1.1.3. Vị trí, ý nghĩa của việc rèn phát âm trong dạy học tập đọc cho học sinh.....18
1.2. Cơ sở thực tiễn....................................................................................... 20
1.2.1. Vài nét về chương trình và sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 3..............20
1.2.2. Khảo sát thực trạng sửa lỗi phát âm cho HS lớp 3 Trường Tiểu học Thanh
Lạng 21

1


1.2.3. Kết quả khảo sát..................................................................................22
CHƯƠNG 2. BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC LỖI PHÁT ÂM CHO HS LỚP 3
TRƯỜNG TIỂU HỌC THANH LẠNG – THANH HÓA – TUYÊN HÓA –

PHẦN III: KẾT LUẬN.......................................................................................69
PHẦN TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................71
PHỤ LỤC 1.........................................................................................................73
PHỤ LỤC 2.........................................................................................................74
PHỤ LỤC 3.........................................................................................................76
PHỤ LỤC 4.........................................................................................................77


1

DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT

GV: Giáo viên
HS: Học sinh
SGK: Sách giáo khoa
SGV: Sách giáo viên
NXBGD: Nhà xuất bản Giáo dục


2

DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ
BIỂU ĐỒ

Bảng 1.1 Bảng sự khác biệt ngữ âm giữa các phương ngữ của tiếng Việt……15
Bảng 1.2 Các lỗi phát âm mà học sinh thường mắc phải...................................23
Bảng 1.3 Bảng khảo sát hứng thú của HS khi học Tập đọc...............................25
Bảng 1.4 Bảng khảo sát vai trò của phân môn Tập đọc đối với học..................25
Bảng 1.5 Bảng khảo sát thời gian học sinh học phát âm....................................25
Bảng 3.1 Bảng điều tra chất lượng ban đầu.......................................................52

những ước mơ tốt đẹp, khơi dậy những năng lực, hành động, sức mạnh sáng tạo
cũng như bồi dưỡng tâm hồn. Nếu không biết đọc con người sẽ không có điều
kiện hưởng thụ sự giáo dục mà xã hội dành cho họ, không thể hình thành được


một nhân cách toàn diện. Đặc biệt trong thời đại bùng nổ thông tin thì biết đọc
ngày càng quan trọng vì nó giúp con người sử dụng các nguồn thông tin một
cách tốt nhất. Biết đọc sẽ giúp các em tự tìm hiểu tri thức khoa học xã hội loài
người, những điều mà nhà trường không có điều kiện truyền đạt hết.
Trong môn Tiếng Việt thì Tập đọc là phân môn chính có vị trí đặc biệt to
lớn ở nhà trường tiểu học, bởi vì giai đoạn này là giai đoạn then chốt trong quá
trình hình thành kỹ năng phát âm cho HS. Việc phát âm và luyện phát âm đúng
với chuẩn quy tắc tiếng Việt góp phần giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt và
giữ gìn bản sắc văn hóa Việt Nam. Vì vậy ngay từ đầu bậc tiểu học các em cần
được học môn Tập đọc một cách khoa học, cẩn thận. Đó là lý do vì sao Tập đọc
bố trí thành phân môn độc lập (thuộc môn Tiếng Việt) có tiết dạy riêng. Đối với
HS miền núi do ảnh hưởng của tiếng địa phương nên khả năng phát âm đang
gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt đối với Trường Tiểu học Thanh Lạng thuộc xã
Thanh Hóa là một xã biên giới vùng cao, nằm ở phía Tây của huyện Tuyên Hóa,
tỉnh Quảng Bình, học sinh là người miền núi do đó khả năng phát âm chưa
chuẩn nên chất lượng dạy và học đối với các môn học nói chung và đối với phân
môn Tập đọc lớp 3 nói riêng chưa cao. Việc sửa lỗi phát âm sai cho học sinh đã
được giáo viên quan tâm nhưng chưa có cách khắc phục cụ thể cho học sinh
vùng bản xứ.
Vì những lý do trên, tôi chọn đề tài “Khắc phục lỗi phát âm trong dạy
học Tập đọc cho học sinh lớp 3 Trường Tiểu học Thanh Lạng – Thanh Hóa
– Tuyên Hóa – Quảng Bình” để làm khóa luận nhằm góp phần nâng cao hiệu
quả dạy học tập đọc cho HS miền núi tỉnh Quảng Bình nói chung và HS Trường
Tiểu học Thanh Lạng – Thanh Hóa – Tuyên Hóa – Quảng Bình nói riêng.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề

“Dạy học tập đọc ở tiểu học” – Lê Phương Nga, đã nghiên cứu đến việc
xác định chuẩn chính âm trong tiếng Việt và hướng đến một trong ba mẫu hình
lý tưởng để luyện phát âm cho HS.
“Vui học Tiếng Việt” của tác giả Trần Mạnh Hưởng (NXB Giáo dục,
2000) đã biên soạn những trò chơi, những bài tập nhẹ nhàng về Tiếng Việt theo
yêu cầu kiến thức và kĩ năng sử dụng tiếng Việt ở bậc Tiểu học để học sinh vừa


có thể tự học mà vẫn được chơi các trò chơi cùng bạn bè theo tinh thần “Học vui
– vui học” một cách hứng thú và bổ ích.
Các công trình nghiên cứu trên đề cập đến những vấn đề khác nhau của
phân môn Tập đọc và luyện phát âm cho học sinh bậc tiểu học nhưng chưa có
công trình nghiên cứu nào nghiên cứu tìm hiểu về biện pháp khắc phục lỗi phát
âm cho học sinh lớp 3 – Trường Tiểu học Thanh Lạng – Thanh Hóa – Tuyên
Hóa – Quảng Bình. Các công trình nghiên cứu trên là cơ sở lí luận quý báu để
chúng tôi thực hiện đề tài: “Khắc phục lỗi phát âm trong dạy học Tập đọc cho
học sinh lớp 3 Trường Tiểu học Thanh Lạng – Thanh Hóa – Tuyên Hóa –
Quảng Bình”.
3. Mục đích nghiên cứu
Trong chương trình Tiểu học nói chung và môn Tiếng Việt nói riêng thì
phân môn Tập đọc có một vị trí hết sức quan trọng, nó giúp học sinh biết cách
phát âm đúng chuẩn Tiếng Việt, hình thành kỹ năng, kỹ xảo trong qua trình đọc.
Tuy nhiên trong thực tế dạy học Tiếng Việt hiện tượng học sinh mắc lỗi phát âm
còn rất phổ biến, đặc biệt là học sinh một số trường trên địa bàn các xã miền núi
thuộc huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình, cụ thể là trường Tiểu học Thanh
Lạng, xã Thanh Hóa, huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình.
Từ thực tế trên tôi đã chọn đề tài khóa luận này với mục đích đề xuất các
biện pháp để khắc phục lỗi phát âm và rèn kỹ năng phát âm chuẩn cho học sinh
tiểu học miền núi huyện Tuyên hóa, tỉnh Quảng Bình nói chung và học sinh lớp
3 trường Tiểu học Thanh lạng nói riêng.

Mục đích: Thu thập thông tin khoa học trên cơ sở nghiên cứu các văn bản
tài liệu, các công trình khoa học có liên quan làm cơ sở lí luận cho đề tài.
Phương pháp đọc, Phương pháp phân tích, Phương pháp tổng hợp và khái
quát hóa, Phương pháp xử lí kết quả bằng thống kê toán học.
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
+ Phương pháp trò chuyện: thu thập thông tin về thực trạng phát âm của
học sinh dân tộc lớp 3 Trường Tiểu học Thanh Lạng – Thanh Hóa – Tuyên Hóa
– Quảng Bình.
+ Phương pháp thực nghiệm: phát phiếu điều tra để thu thập thông tin.
Thể nghiệm một số biện pháp nâng cao hiệu quả phát âm tiếng Việt cho học sinh
12


dân tộc lớp 3 Trường Tiểu học Thanh Lạng – Thanh Hóa – Tuyên Hóa – Quảng
Bình.
8. Đóng góp của đề tài
Khóa luận đưa ra một số biện pháp khắc phục lỗi phát âm trong dạy học
Tập đọc cho HS lớp 3 trường Tiểu học Thanh Lạng. Khóa luận được nghiệm thu
sẽ là tài liệu tham khảo cho giáo viên Tiểu học trong quá trình giảng dạy ở miền
núi huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình nói chung, giáo viên dạy học lớp 3
Trường Tiểu học Thanh Lạng – Thanh Hóa – Tuyên Hóa – Quảng Bình và sinh
viên khoa Tiểu học – Mầm non nói riêng, trong quá trình học tập, nghiên cứu và
rèn luyện nghiệp vụ sư phạm.
9. Cấu trúc đề tài
Ngoài các phần mở đầu, phần kết luận - kiến nghị - đề xuất, phụ lục, tài
liệu tham khảo, phần nội dung cơ bản của khóa luận gồm 3 chương:
Chương 1: Cở khoa học của việc khắc phục lỗi phát âm cho học sinh lớp
3 trường Tiểu học Thanh Lạng
Chương 2: Biện pháp khắc phục lỗi phát âm cho học sinh lớp 3 trường
Tiểu học Thanh Lạng – Thanh Hóa – Tuyên hóa – Quảng Bình

1.1.2. Một vài khái niệm liên quan
1.1.2.1. Phát âm và lỗi phát âm


Phát âm: Theo Từ điển tiếng Việt: “Phát âm là phát ra các âm thanh của ngôn
ngữ bằng các động tác lưỡi”. (Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng)
Phát âm trong giờ Tập đọc của học sinh tiểu học được thể hiện thông qua
việc đọc đúng tiếng, từ. Phát âm chuẩn góp phần quan trọng trong việc giúp học


sinh đọc đúng trong chương trình Tiếng Việt và nói đúng trong giao tiếp. Muốn
luyện phát âm chuẩn cho học sinh thì giáo viên cần nắm vững những đơn vị ngữ
âm của một đơn vị ngôn ngữ được sử dụng trong hoạt động phát âm như: âm vị
và âm tiết. Âm vị là đơn vị ngữ âm nhỏ nhất của một ngôn ngữ có chức năng
phân biệt nghĩa và nhận dạng từ.
* Ví dụ: khi nghe một em bé gọi "ba". Ta nhận ra từ "ba" đó là nhờ các âm "b",
"a".
Để ghi các âm vị, người ta dùng kí hiệu ghi âm tố đặt ở trong /.../.
* Ví dụ: /b/, /a/.
Âm tiết là đơn vị phát âm nhỏ nhất trong ngôn ngữ.
* Ví dụ: sách
Âm tiết tiếng Việt là đơn vị phát âm nhỏ nhất, đơn giản về mặt tổ chức, có
giá trị về mặt ngữ pháp. Âm tiết tiếng Việt là đơn vị ngữ âm mang tính ổn định
về mặt hình thức và ranh giới của âm tiết tiếng Việt do tính chất cố định nên bất
biến.
Phát âm đúng, chuẩn chỉ có thể có dựa trên cơ sở giáo viên hiểu rõ các
yếu tố: âm vị, âm tiết. Vì đó là một trong những cơ sở quan trọng để luyện phát
âm cho học sinh tiểu học đặc biệt là học sinh lớp 3.
Phát âm chuẩn quy tắc tiếng Việt là phát âm đúng âm vị, phụ âm, to, rõ
ràng, lưu loát, mạch lạc từng âm vị và chữ cái. Đối với việc hình thành kỹ xảo

Để luyện phát âm đúng cho HS, trước hết phải giải quyết vấn đề phương
ngữ. Mục tiêu của chúng ta đặt ra là luyện cho HS vươn đến một tiếng nói dân
tộc Việt thống nhất, đẹp đẽ về mặt âm thanh. Muốn như vậy, chúng ta phải
luyện cho HS đọc đúng, hay trong phạm vi giao tiếp rộng hơn phương ngữ hẹp
của mình.
Vấn đề đặt ra là phải giải quyết như thế nào những nét khác biệt trên bình
diện ngữ âm giữa các phương ngữ, một hiện tượng khách quan có liên quan trực
tiếp đến việc xác định chuẩn chính âm. Nếu lấy hệ thống ngữ âm được phản ánh
trên chữ viết hiện nay (chữ Quốc ngữ) làm cơ sở để so sánh thì có thể nêu lên
một số nét cơ bản nhất về sự khác biệt ngữ âm giữa các phương ngữ của tiếng
Việt như sau:
Phương ngữ

Bắc Bộ

Bắc Trung Bộ

-

+

Những nét khác biệt
Âm đầu tr, s, r

Nam Trung
Bộ, Nam Bộ
+


Vần ưu, ươu


2 Bảng 1.1 Bảng sự khác biệt ngữ âm giữa các phương ngữ của tiếng
Việt
Sự thực, bức tranh ngữ âm của các phương ngữ tiếng Việt còn đa dạng
và phức tạp hơn nhiều. Trong nhiều thập kỉ nay, trong giới ngữ học có nhiều
quan điểm khác nhau về chuẩn mực ngữ âm tiếng Việt, trong đó có ý kiến cho
rằng nên lấy phương ngữ Bắc Bộ (tiêu biểu là Thủ đô Hà Nội) làm cơ sở để
xác định chuẩn mực ngữ âm tiếng Việt đồng thời bổ sung một số yếu tố ngữ
âm tích cực của các phương ngữ khác. Đây là quan điểm được nhiều người tán
thành. Về thực chất, quan điểm này đã lấy chữ viết làm cơ sở để xác định
chuẩn mực ngữ âm tiếng Việt. Quan điểm này đã chi phối cách phát âm của
trường học, nên hiện nay, mặc dù chưa có một văn bản chính thức nào quy
định chặt chẽ nhưng trong trường học, một cách tự nhiên, hệ thống ngữ âm
được phản ánh trên chữ viết được coi là hệ thống ngữ âm chuẩn mực của tiếng
Việt hiện đại. Đó là cách phát âm lấy phương ngữ Bắc Bộ (tiêu biểu là tiếng
Hà Nội) bổ sung thêm 3 phụ âm đầu của miền Trung, những âm được biểu
hiện trên chữ viết bằng các con chữ tr, s, r và 2 vần ươu, ưu (từ đây chúng ta
sẽ gọi cách phát âm này là cách phát âm đúng chuẩn chữ viết. Nhiều GV tiểu
học còn gọi cách phát âm này là “phát âm đúng chính tả”). Đây là cách phát
âm có sự khu biệt âm vị học tối đa của chữ viết để khắc phục những âm đã
mất đi hoặc đã bị biến dạng của tiếng địa phương. Cách phát âm này tránh
được tai hoạ của hiện tượng đồng âm, là cách phát âm tối ưu để viết đúng
chính tả. Giá trị thực tiễn và tính hợp lí của


cách phát âm này là ở chỗ đó. Đấy là chưa kể đến tiếng Hà Nội, tiêu biểu cho
tiếng địa phương miền Bắc, lại là tiếng nói thanh lịch, đáng yêu. Vì vậy, cách
phát âm hợp chuẩn chữ viết là căn cứ đầu tiên để chúng ta đối chiếu, xem xét
cách phát âm của HS. Mỗi GV tiểu học cần phải xác định được các trường hợp
phát âm lệch chuẩn chữ viết của HS vùng phương ngữ mình đang dạy học.

phát âm này.
- Hướng đến cách phát âm của tiếng Sài Gòn như phát thanh viên đài phát thanh,
truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh. GV và HS thuộc phương ngữ Nam Bộ nên
hướng đến cách phát âm này.
 Thanh điệu: Thanh điệu là một loại đơn vị siêu đoạn tính bao trùm lên toàn bộ âm
tiết và có chức năng thay đổi đơn vị cao của âm tiết. Đối với các ngôn ngữ Đông
Nam Á trong đó có tiếng Việt thì thanh điệu có chức năng âm vị học tức là có
chức năng khu biệt nghĩa.
Hệ thống thanh điệu gồm sáu thanh: Ngang (-), huyền (/), hỏi (?), sắc (/),
nặng (.) được chia làm hai nhóm cao (sắc, ngã, không) và thấp (ngang, huyền);
nếu xét về âm vực được chia là bằng phẳng (ngang, huyền), không bằng phẳng
(hỏi, ngã, sắc, nặng) nếu xét về âm điệu.
Âm điệu
Âm vực

Bằng phẳng

Không bằng phẳng
Gẫy

Không gẫy

Cao

Ngang

Ngã

Sắc


Thanh nặng: Bắt đầu ngang với độ cao xuất phát của thanh huyền
rồi đi xuống thoai thoải nhưng dốc hơn thanh huyền rất nhiều, kết thúc ở
độ cao thấp.
Các thanh điệu dễ hòa nhập với nhau đó là nặng với ngã, sắc với
hỏi, điều này cộng với tính chất dễ thay đổi âm vực của các thanh điệu
hai chiều như hỏi, ngã, đã dẫn đến một số hiện tượng nhập thanh ở một số
vùng phương ngữ tiếng Việt.
Trong quá trình phát âm cần kết hợp hài hòa giữa các yếu tố để có
kết quả phát âm cao, trong quá trình HS phát âm GV cần phải hướng dẫn
các em cách phối hợp thanh điệu để việc dạy học có chất lượng.
1.1.3. Vị trí, ý nghĩa của việc rèn phát âm trong dạy học tập đọc cho học
sinh
Môn Tiếng Việt trong nhà trường phổ thông góp phần đắc lực
trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo thế hệ trẻ trong tương lai. Việc dạy
Tiếng Việt trong nhà trường tạo cho học sinh khả năng sử dụng Tiếng
Việt văn hóa và hiện đại để suy nghĩ, giao tiếp và học tập. Thông qua
việc học Tiếng Việt rèn cho học sinh năng lực tư duy, phương pháp suy


nghĩ hình thành năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh. Năng lực hoạt động
ngôn
,
giáo
dục
các
em
nhữ
ng
tư
tưởn

hẳn ai cũng biết những kinh nghiệm của đời sống, những thành tựu văn hoá,
khoa học, tư tưởng, tình cảm của các thế hệ trước và của cả những người đương
thời phần lớn đã được ghi lại bằng chữ viết, biết đọc con người có cơ hội tiếp
nhận được những tinh hoa văn hóa nhân loại. Chính những lý do trên mà đọc
đúng chuẩn là yêu cầu đang được đặt ra trong nhà trường Tiểu học, để đọc đúng
trước hết phải phát âm đúng. Vì vậy khắc phục lỗi phát âm trong dạy học Tập
đọc là khâu rất quan trọng, nó giúp cho ngôn ngữ của các em phát triển một cách
toàn diện nhất, đúng nhất trong mọi hoàn cảnh. Ngoài ra phát âm đúng còn giúp
cho học sinh Tiểu học hiểu đúng nghĩa của từ ngữ, câu văn. Từ đó giúp các em
cảm nhận được cái hay cái đẹp của văn bản nghệ thuật cũng như sự chính xác
của văn bản khoa học.
Việc khắc phục lỗi phát âm sẽ tạo nhiều cái lợi: Trước hết nó giúp cho
học sinh viết đúng chính tả, sau đó giúp các em dễ dàng hơn khi học ngoại ngữ.
Ngôn ngữ là công cụ của giao tiếp, ngôn ngữ có chuẩn thì việc giao tiếp ở
phạm vi rộng hơn phương ngữ mới thuận lợi và bài đọc của các em cũng mới
tiến tới hay được. Bởi mỗi bài tập là một bức tranh nhỏ về cuộc sống xung
quanh của con người. Các em đọc càng hay càng thêm dễ hiểu về nội dung bài
đọc cũng như cảm nhận được cái hay, cái đẹp thể hiện trong bài, từ đó từng
bước hình thành khả năng cảm thụ văn học, giúp cho bài văn của các em ngày
một hay hơn.
23


Khắc phục lỗi phát âm cho học sinh góp phần không nhỏ trong việc thực
hiện mục tiêu của môn Tiếng Việt. Mà môn Tiếng Việt lại có quan hệ khăng
khít với các môn học khác, không có môn Tiếng Vệt sẽ không có bất cứ một
hoạt động nào trong nhà trường. Ngược lại, thông qua sử dụng Tiếng Việt để
học các môn khác, trình độ của các em được tăng lên, kỹ năng học Tiếng Việt
được củng cố khắc sâu thêm. Xuất phát từ những lý do trên cho ta thấy việc
khắc phục lỗi phát âm trong dạy học Tập đọc có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với