ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ ANH HUYỀN

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BẰNG TÌNH HUỐNG
TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10
(QUA KHẢO SÁT TẠI MỘT SỐ TRƯỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG TỈNH THÁI NGUYÊN)
Chuyên ngành: LL&PPDH bộ môn lí luận chính trị
Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. Vũ Thị Tùng Hoa

THÁI NGUYÊN - 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn
của TS.Vũ Thị Tùng Hoa. Các nhận định nêu ra trong luận văn là kết quả nghiên cứu
nghiêm túc, độc lập của bản thân tác giả luận văn trên cơ sở tìm hiểu, nghiên cứu các
tài liệu khoa học đã được công bố. Luận văn đảm bảo tính khách quan, trung thực và
khoa học.
Học viên

Nguyễn Thị Anh Huyền

i


1. Lý do chọn đề tài .......................................................................................................1
2. Mục đích, nhiệm vụ của luận văn ..............................................................................3
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn ........................................................3
4. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn .........................4
5. Đóng góp của luận văn .............................................................................................. 4
6. Kết cấu của luận văn ..................................................................................................4
B. PHẦN NỘI DUNG ..................................................................................................5
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BẰNG TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC
MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN..................................................................................5
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................................... 5
1.1.1. Công trình nghiên cứu nước ngoài ..................................................................... 5
1.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước ............................................................... 6
1.2. Cơ sở lý luận của việc sử dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trong
dạy học môn Giáo dục công dân. ............................................................................ 9
1.2.1. Quan niệm về phương pháp dạy học bằng tình huống ....................................... 9
1.2.2. Ưu điểm và hạn chế của phương pháp dạy học bằng tình huống ..................... 15
1.2.3. Các loại tình huống và các bước tiến hành dạy học bằng tình huống .............. 18
1.2.4. Sự cần thiết sử dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trong dạy học
phần công dân với đạo đức môn Giáo dục công dân ................................................... 21
1.3. Cơ sở thực tiễn của việc sử dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trong
dạy học môn Giáo dục Công dân. (Qua khảo sát tại một số trường THPT tỉnh Thái
nguyên) ............................................................................................................... 23

iii


1.3.1. Khái quát về một số trường Trung học phổ thông tỉnh Thái Nguyên .............. 23
1.3.2. Thực trạng của việc vận dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trong dạy học
môn Giáo dục công dân ở một số trường THPT tỉnh Thái Nguyên .................................. 29


3.1.3. Cần chú ý đến tính đặc thù của phương pháp dạy học bằng tình huống .......... 69
3.1.4. Dạy học bằng tình huống cần chú ý đến tính vừa sức ...................................... 70
3.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của phương pháp dạy học bằng tình
huống 71
3.2.1. Nhóm giải pháp đối với giáo viên .................................................................... 71
3.2.2. Nhóm giải pháp đối với học sinh ...................................................................... 80
3.2.3. Nhóm giải pháp đối với nhà trường ................................................................. 84
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .......................................................................................... 87
C. KẾT LUẬN CHUNG ............................................................................................ 88
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................90
PHỤ LỤC

v


DANH MỤC DANH TỪ VIẾT TẮT
GD&ĐT

: Giáo dục và đào tạo

THPT

: Trung học phổ thông

PPDH

: Phương pháp dạy học

GDCD

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Thố ng kê điể m kiể m tra 15 phút của lớp thực nghiê ̣m lầ n 1 và lớp đối
chứng lần 1 ta ̣i trường THPT Đồng Hỷ......................................................61
Bảng 2.2: Thố ng kê điể m kiể m tra 15 phút của lớp thực nghiê ̣m lầ n 2 và lớp đối
chứng lần 2 ta ̣i trường THPT Đồng Hỷ......................................................61

v


A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hoá đặt ra những yêu cầu
mới đối với người lao động. Người lao động phải có khả năng thích ứng, khả năng thu
nhận và vận dụng linh hoạt, sáng tạo tri thức của nhân loại vào điều kiện hoàn cảnh
thực tế cuộc sống, tạo ra những sản phẩm có thể đáp ứng các yêu cầu cần thiết của xã
hội. Để có nguồn nhân lực trên, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới giáo dục, trong đó có
đổi mới mục tiêu giáo dục, đổi mới nội dung giáo dục, phương pháp dạy và học theo
hướng phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh. Định hướng đổi mới phương pháp
dạy và học đã được xác định trong Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII (1-1993), Nghị
quyết Trung ương 2 khóa VIII (12- 1996) và Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần
thứ X đã xác định việc đầu tư cho giáo dục cũng có nghĩa là đầu tư cho sự phát triển bền
vững, là đầu tư cho nguồn nhân lực có chất lượng cao nhằm đưa nước ta cơ bản trở thành
một nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020. Vì vậy, công tác đào tạo, bồi
dưỡng để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đội ngũ trí thức giữ một vị trí rất quan
trọng. Đây chính là yếu tố then chốt, mang tính quyết định đưa đất nước đi lên như cha
ông ta đã từng nói: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh thì nước mạnh,
nguyên khí yếu thì nước suy’’
Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền
giáo dục mang tính hàn lâm, kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú
trọng việc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người

chất lượng giảng dạy bộ môn này. Trong đó, phương pháp dạy học bằng tình huống đã
tỏ ra phù hợp và có hiệu quả với nhiều nội dung như đạo đức, kinh tế, pháp luật. Với
những tình huống từ thực tế cuộc sống hay tình huống do giáo viên đặt ra đã giúp học
sinh nâng cao khả năng giải quyết vấn đề, khả năng hợp tác và kích thích học sinh tư
duy. Từ những tình huống đó sẽ tạo ra hứng thú đối với học sinh và với những kiến
thức rút ra từ việc giải quyết tình huống sẽ là những hành trang bổ ích để các em vận
dụng trong cuộc sống sau này.
Nhận thấy được tầm quan trọng của phương pháp dạy học bằng tình huống trong
dạy học môn Giáo dục công dân, trong những năm qua, tập thể giáo viên môn Giáo dục
công dân Trường THPT Đồng Hỷ đã tích cực vận dụng phương pháp dạy học này và
bước đầu đã mang lại một số kết quả khả quan như: Kết quả học tập môn Giáo dục công
dân được nâng lên, học sinh cảm thấy hứng thú hơn trong học tập. Tuy nhiên, qua quá
trình ứng dụng phương pháp giảng dạy này cũng còn tồn tại một số hạn chế như: Do
phương pháp này phải tốn nhiều công sức đầu tư nên một số giáo viên ít vận dụng, một
số học sinh chưa tiếp cận được với phương pháp dạy học này nên còn thụ động.

2


Xuất phát từ thực trạng đó, nên việc nghiên cứu để tìm ra các giải pháp nhằm
nâng cao hiệu quả của việc vận dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trong dạy
học tại một số trường THPT tỉnh thái nguyên là một yêu cầu cần thiết và cấp bách hiện
nay.
Với những lý do trên tôi đã chọn nghiên cứu vấn đề “Sử dụng Phương pháp dạy
học bằng tình huống trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10” (Qua khảo sát
tại một số trường THPT tỉnh Thái Nguyên) để làm đề tài luận văn tốt nghiệp bậc học
thạc sĩ.
2. Mục đích, nhiệm vụ của luận văn
2.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn của việc sử dụng phương pháp dạy học

Để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra, luận văn sử dụng một số phương pháp
cụ thể sau:
- Phương pháp lịch sử và lôgic.
- Phương pháp phân tích và tổng hợp.
- Phương pháp khảo sát, điều tra thực tiễn.
- Phương pháp thực nghiệm.
- Phương pháp thống kê xã hội học.
5. Đóng góp của luận văn
- Đề xuất điều kiện sử du ̣ng phương pháp dạy học bằng tin
̀ h huố ng nhằ m góp
phần nâng cao chất lượng dạy học của bộ môn, phát huy tính năng động, sáng tạo, chủ
động trong việc chiếm lĩnh tri thức, tạo niềm vui và sự hứng thú trong học tập của học
sinh.
- Góp phần thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD ở trường
THPT hiện nay.
- Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy và học tập các môn khoa
học nói chung và môn Giáo dục công dân nói riêng ở các trường THPT.
6. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của
luận văn được chia làm 3 chương :
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng phương pháp dạy học
bằng tình huống trong dạy học môn Giáo dục công dân.
Chương 2: Thực nghiệm sử dụng phương pháp dạy học bằng tình huống trong dạy học
môn Giáo dục công dân tại Trường THPT Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên
Chương 3: Một số đề xuất và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của phương pháp
dạy học bằng tình huống trong dạy học môn Giáo dục công dân tại một số trường
THPT tỉnh Thái Nguyên.

4



5


Tác phẩm “Lí luận dạy học hiện đại” của tác giả Bernd Meier - Nguyễn Văn
Cường, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm, năm 2014. Trong tác phẩm tác giả đã đề cập
đến các quan điểm dạy học, phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học. Trong các quan
điểm dạy học có: dạy học phát triển kế thừa, dạy học giải quyết vấn đề, dạy học định
hướng hành động và dạy học theo tình huống. Khi nói về quan điểm dạy học theo tình
huống, tác giả đã chỉ ra cơ sở lý luận, mục tiêu, đặc điểm của dạy học theo tình huống.
Có thể nói, trong dạy học theo tình huống việc dạy học được tổ chức theo những chủ
đề phức hợp gắn với các tình huống thực tiễn của cuộc sống và nghề nghiệp. Quá trình
học tập được tổ chức trong một môi trường học tập tạo điều kiện kiến tạo tri thức, việc
học gắn với bối cảnh. Ngoài ra còn tạo điều kiện để học sinh có thể trao đổi lẫn nhau
và trao đổi với giáo viên.
1.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước
Ở Việt Nam, thời gian qua đã có nhiều nhà khoa học, nhà sư phạm nghiên cứu về
các phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là phương pháp dạy học bằng tình huống.
Nhiều bài báo, nhiều cuốn sách, công trình nghiên cứu đã được công bố, hỗ trợ rất lớn
cho đội ngũ giáo viên, sinh viên, học sinh tham khảo học tập.
Tác giả Vũ Đình Bảy là chủ biên cuốn “Lí luận dạy học môn Giáo dục công dân
ở trường phổ thông”(Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội- 2012). Đã đề cập đến các phương
pháp dạy học phổ biến trong nhà trường như: thuyết trình, vấn đáp, thảo luận nhóm và
phương pháp xử lí tình huống…Phương pháp xử lí tình huống là một PPDH, trong đó
HS tự lực nghiên cứu một tình huống thực tiễn và giải quyết các vấn đề do tình huống
đặt ra dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Tác giả còn nêu ra những ưu điểm của phương
pháp này là giúp học sinh rèn luyện, thực hành những kĩ năng ứng xử và bày tỏ thái độ
trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn. Thúc đẩy nhiều hơn sự
tương tác giữa GV với HS, giữa HS với HS.
Tác phẩm “Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường” của tác giả Phan

cách tìm thông tin, dữ liệu để xây dựng tình huống luật, cách thức tổ chức dạy học bằng
tình huống và cuối cùng là những thách thức đặt ra cho người sử dụng phương pháp dạy
học này. Đề tài nghiên cứu này đã giúp ta có cái nhìn khái quát hơn, sâu sắc, đầy đủ hơn
về phương pháp dạy học chúng bằng tình huống. Trên cơ sở đó giúp người dạy học thấy
được tầm quan trọng và tác dụng to lớn của phương pháp dạy học này.
Tác giả Phạm Vũ Nhật Uyên đã có bài viết :“Dạy học tình huống và một số biện
pháp để sử dụng tình huống trong dạy học Hoá học ở trường THPT”(Ta ̣p chí Khoa
học Đại học sư phạm TPHCM - Số 42 năm 2013). Bài viế t này trình bày những vấ n

7


đề cơ bản của da ̣y ho ̣c tình huố ng: khái niệm, những khó khăn trong da ̣y ho ̣c tình huố ng
và một số biện pháp sử du ̣ng tiǹ h huố ng có hiệu quả. Tác giả kết luận, da ̣y ho ̣c tiǹ h
huố ng là một hình thức da ̣y ho ̣c gây hứng thú và có tiń h thực tiễn cao. Thông qua các
tình huố ng, người ho ̣c có thể ho ̣c được cách đưa ra những câu hỏi chuyên biệt, cách tìm ra
giải pháp và chứng minh được câu trả lời của ho ̣ bằ ng ho ̣c thuyế t hay nghiên cứu. Song
chúng ta cũng không nên quá la ̣m du ̣ng vì có thể gây ra tác du ̣ng ngược, làm cho người
ho ̣c cảm thấ y nhàm chán. Cách tố t nhấ t hiện nay là da ̣y ho ̣c đa da ̣ng các phương pháp
nhằ m phát huy tiń h tić h cực, tự lực của người ho ̣c một cách tố i đa.
Đề tài “Sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy môn Giáo
dục học tại trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội” do PGS.TS Nguyễn
Thị Phượng Hoa làm chủ đề tài, đề tài khoa học cấp trường Đại học quốc gia 2010. Tác
giả đã nêu lên khái niệm về tình huống, tình huống dạy học, phương pháp nghiên cứu
tình huống trong dạy học, thực trạng sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống trong
dạy học môn Giáo dục học ở trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội.
Tác giả cũng tham khảo đề tài khoa học cấp trường “Sử dụng phương pháp tình
huống kết hợp với phương pháp đóng vai trong dạy học môn Gáo dục công dân lớp
12”. (Qua khảo sát tại trường THPT Lê Viết Thuật, Thành phố Vinh), của tác giả Đào
Thị Hường - Đại học Vinh Nghệ An năm 2011. Trong đề tài này tác giả đề cập đến

Nghiên cứu phương pháp dạy học đã được lí luận dạy học quan tâm từ khởi thuỷ
của nó, Johann Amos Comenius (J.A.Comenius) đã nhấn mạnh: “Mục tiêu đầu tiên và
cuối cùng của lí luận dạy học của chúng ta là phải tìm ra và nhận biết phương pháp dạy
học, ở phương pháp nào giáo viên ít phải dạy hơn, và ở phương pháp nào mà bầu không
khí trong các trường học ít sự ồn ào, buồn tẻ và nỗ lực vô ích, có nhiều tự do, niềm vui
và tiến bộ thật sự hơn.”(Didactica Magna,1657) [dẫn theo 5, tr.97].
Phương pháp là một phạm trù hết sức quan trọng, có tính chất quyết định đối với
mọi hoạt động. Khi đã khẳng định được mục đích, đã xây dựng được một nội dung
chương trình dạy học hiện đại, thì phương pháp dạy học của thầy và trò sẽ quyết định
chất lượng dạy học.
Theo Từ điển Tiếng Việt, phương pháp là “cách thức để làm một việc gì sau khi
nghiên cứu kỹ: làm việc có phương pháp” [38, tr. 24].
Theo Từ điển Triết học, “Phương pháp - theo nghĩa chung nhất là cách thức đạt tới
mục tiêu, là hoạt động được sắp xếp theo một trình tự nhất định” [37, tr. 458].
Thuật ngữ phương pháp bắt nguồn từ tiếng Hi lạp “methodos”, có nghĩa là: con
đường đi đến mục tiêu. Theo đó, phương pháp dạy học là con đường để đạt mục tiêu

9


dạy học và giáo dục. Phương pháp dạy học là cách thức hành động của giáo viên và
học sinh trong quá trình dạy học.
Trong tác phẩm về lý luận dạy học hiện đại, ta có thể tìm thấy định nghĩa về
phương pháp dạy học như:
“Phương pháp dạy học là những hình thức và cách thức hoạt động của giáo viên
và học sinh trong những môi trường dạy học được tổ chức, nhằm lĩnh hội tri thức, kĩ
năng, thái độ, phát triển năng lực và phẩm chất.”[5, tr. 98]
Bất cứ phương pháp nào cũng là hệ thống những hành động có mục đích của giáo
viên, là hoạt động nhận thức và thực hành có tổ chức của học sinh nhằm đảm bảo cho
trò lĩnh hội được nội dung trí dục.

đạo sự học tập của bản thân (tự định hướng, tự tổ chức, tự thực hiện, tự kiểm tra - đánh
giá). Người học sinh giỏi thường là người biết nắm bắt được lôgic cơ bản của bài giảng
của thầy, rồi tự sáng tạo lại nội dung đó theo lôgic của bản thân. Vậy, trong phương pháp
học, hai chức năng tiếp thu và tự chỉ đạo gắn bó chặt chẽ với nhau, thâm nhập vào nhau,
bổ sung cho nhau, như hai mặt của cùng một hoạt động. [29, tr. 25].
Dạy tốt, học tốt, xét về mặt phương pháp phải là sự thống nhất của dạy với học,
và đồng thời cũng là sự thống nhất của hai chức năng riêng của mỗi hoạt động truyền
đạt và chỉ đạo trong dạy, tiếp thu và tự chỉ đạo trong học. Nói cách khác, dạy học tối
ưu phải là sự dạy học mà trong đó, về mặt phương pháp, bảo đảm được cùng một lúc
ba phép biện chứng:
Giữa dạy và học.
Giữa truyền đạt và chỉ đạo trong dạy.
Giữa tiếp thu và tự chỉ đạo trong học.
Phương pháp dạy học bao gồm phương pháp dạy và tổ hợp ba phương pháp học
ứng với ba giai đoạn học tập.
Giai đoạn 1: Tiếp thu ban đầu các thông tin. Trong giai đoạn này thầy giảng bài mới.
Trò nghe, nhìn, hiểu, ghi chép và sơ bộ nhớ những điều thầy giảng.
Giai đoạn 2: Xử lý thông tin khi tự học. Nhiệm vụ chủ yếu của giai đoạn này là
sự tự học để xử lý thông tin, biến nó thành học vấn riêng. Ở đây trò phải sử dụng toàn
bộ các thao tác tư duy.
Giai đoạn 3: Vận dụng thông tin để giải bài tập. Đây là bước kết thúc của quá
trình lĩnh hội một vấn đề. Nhiệm vụ của nó là vận dụng kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo
việc giải quyết các bài tập nhận thức.
Trong quá trình dạy và quá trình học thì quá trình dạy có vai trò chỉ đạo trong cả ba
giai đoạn của quá trình học, quá trình dạy hợp lý thì quá trình học sẽ đạt kết quả cao.

11


Cũng như các bộ môn khoa học khác, có thể vận dụng vào quá trình dạy học môn

12


động nhận thức sáng tạo, có hiệu quả. Nó quy định sự khởi đầu của tư duy, hành động
tư duy tích cực sẽ diễn ra trong quá trình nêu ra và giải quyết vấn đề” [29, tr. 123].
Xét về khía cạnh tâm lý thì: “Tình huống là trạng thái tâm lý độc đáo của con
người gặp chướng ngại nhận thức, xuất hiện mâu thuẫn nội tâm, có nhu cầu giải quyết
mâu thuẫn đó, không phải bằng tái hiện hay bắt chước, mà bằng tìm tòi sáng tạo tích
cực đầy hứng thú, và khi tới đích thì lĩnh hội được kiến thức, phương pháp giành kiến
thức và cả niềm vui sướng của người phát hiện kiến thức” [36, tr. 16].
Qua một số định nghĩa ta có thể hiểu tình huống có vấn đề trong dạy học là: tình
huống học tập mà khi học sinh tham gia thì gặp một số khó khăn, học sinh ý thức được
vấn đề, mong muốn giải quyết vấn đề đó và cảm thấy với khả năng của mình thì hy
vọng có thể giải quyết được, do đó bắt tay vào việc giải quyết vấn đề đó. Nghĩa là tình
huống đó kích thích hoạt động nhận thức tích cực của học sinh, đề xuất vấn đề và giải
quyết vấn đề đã đề xuất.
Tình huống có vấn đề luôn chứa đựng một nội dung cần xác định, một nhiệm vụ
cần giải quyết, một vướng mắt cần tháo gỡ. Và do vậy, kết quả của việc nghiên cứu và
giải quyết tình huống sẽ là những tri thức mới, nhận thức mới hoặc phương thức hành
động mới đối với chủ thể. Có ba yếu tố tạo thành tình huống có vấn đề:
- Nhu cầu nhận thức hoặc hành động của người học.
- Sự tìm kiếm những tri thức và phương thức hành động chưa biết.
- Khả năng trí tuệ của chủ thể, thể hiện ở kinh nghiệm và năng lực.
Đặc trưng cơ bản của tình huống có vấn đề trong dạy học là những lúng túng về
cách giả quyết vấn đề, tức là vào thời điểm đó, tình huống đó thì những tri thức và kỹ
năng vốn có chưa đủ để tìm ra ngay lời giải. Tất nhiên việc giải quyết vấn đề không
đòi hỏi quá cao đối với trình độ hiện có của học sinh.
* Phương pháp dạy học bằng tình huống:
Phương pháp dạy học bằng tình huống một mặt kết nối quan điểm của Robinson
Crusoe với mục tiêu giáo dục nói chung: “Giáo dục là sự chuẩn bị cho việc giải quyết

những điều quen thuộc, bình thường đã biết phải đi đến cái mới (mục đích cần đạt
được), học sinh cảm thấy có khả năng giải quyết được vấn đề.
Dạy học bằng tình huống là một trong những yêu cầu quan trọng của đổi mới nội
dung, phương pháp dạy học. Dạy học bằng tình huống là một trong những phương pháp
dạy học hiện đại, hay phương pháp dạy học tích cực.
Dạy học theo phương pháp này đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức rộng cả về lý
luận và thực tiễn. Nếu chỉ có kiến thức lý luận lý thuyết thì giáo viên không đưa ra

14


được những tình huống, hoặc có đưa ra thì cũng không đúng với nội dung hoặc không
sát thực tế. Từ đó làm cho người học không định hướng được cách giải quyết tình
huống, hoặc giải quyết sai.
1.2.2. Ưu điểm và hạn chế của phương pháp dạy học bằng tình huống
1.2.2.1. Ưu điểm của phương pháp dạy học bằng tình huống
Với tư cách là một phương pháp giảng dạy tích cực, lấy người học làm trung tâm,
dạy học bằng tình huống có những ưu điểm sau đây:
Thứ nhất: “Phương pháp dạy học bằng tình huống giúp người học dễ hiểu và dễ
nhớ các vấn đề phức tạp’’ [28, tr. 276]. Thông qua các tình huống được phân tích, thảo
luận, người học có thể tự rút ra những kiến thức lý luận bổ ích và ghi nhớ những kiến
thức này một cách dễ dàng trong thời gian dài. Nếu học lý thuyết, người học có thể rơi
vào tình trạng “học vẹt”, học thuộc lý thuyết mà không hiểu nên rất mau quên thì
phương pháp giảng dạy tình huống giúp người học hiểu được vấn đề một cách sâu sắc
gắn liền với quá trình giải quyết tình huống đó.
Thứ hai: “Phương pháp dạy học bằng tình huống giúp người học nâng cao khả
năng tư duy độc lập, sáng tạo” [28, tr. 276]. Nếu trong phương pháp dạy học truyền
thống, quá trình tiếp nhận thông tin diễn ra gần như một chiều giữa giáo viên và học
sinh, trong đó giáo viên là người truyền đạt tri thức và học sinh là người tiếp nhận tri
thức đó thì phương pháp dạy học bằng tình huống tạo ra một môi trường học tích cực

làm việc nhóm, tranh luận và thuyết trình từ những học viên khác. Phương pháp học
bằng tình huống cũng giúp người học phát triển các kỹ năng phát biểu trước đám đông
một cách khúc chiết, mạch lạc, dễ hiểu; phân tích vấn đề một cách logic; hiểu biết thực
tế sâu rộng, biết vận dụng linh hoạt lý thuyết để giải quyết các tình huống thực tế; biết
phản biện, bảo vệ quan điểm cá nhân, đồng thời có khả năng thương lượng và dễ dàng
chấp nhận các ý kiến khác biệt, biết lắng nghe và tôn trọng ý kiến của người khác để
làm phong phú hơn vốn kiến thức của mình.
Nếu mục tiêu của giáo dục đào tạo trong giai đoạn hiện nay là dạy kiến thức, kỹ
năng và thái độ thì phương pháp dạy học bằng tình huống nếu được áp dụng tốt có thể
đạt được cả ba mục tiêu này.
Thứ sáu: “Phương pháp dạy học bằng tình huống giúp cho học sinh có khả năng
nghiên cứu và học tập suốt đời, tăng cường khả năng tự định hướng trong học tập của
học sinh, phù hợp với nhu cầu và sở thích của cá nhân người học” [28, tr. 277]. Thông
qua việc phân tích và thảo luận vấn đề, học sinh học được cách tiếp cận và giải quyết
các vấn đề khác nảy sinh trong tương lai, biết cách tìm kiếm thông tin và trở thành
người có thể tự định hướng học tập và nghiên cứu sau khi đã tốt nghiệp.

16


Thứ bảy: “Phương pháp dạy học bằng tình huống làm tăng sự hứng thú của phần
lớn học sinh đối với môn học” [28, tr. 277]. Trong phương pháp học bằng tình huống,
học sinh là người chủ động tìm kiếm tri thức và quyết định kiến thức nào cần được
nghiên cứu và học hỏi. Việc thảo luận cũng làm tăng hứng thú của học sinh đối với
việc học vì nó kích thích người học tham gia tích cực vào việc tìm hiểu vấn đề cần
nghiên cứu, tìm ra giải pháp, tranh luận và lý giải vấn đề khoa học để bảo vệ quan điểm
của mình. Sau khi thảo luận, học sinh vẫn có nhu cầu tiếp tục tìm hiểu, nghiên cứu vấn
đề để trả lời những câu hỏi được đặt ra trong buổi thảo luận.
Cuối cùng: Giáo viên với vai trò là “điều phối viên” trong một lớp học bằng tình
huống vừa có thể hướng dẫn, chia sẻ tri trức, kinh nghiệm cho học sinh, đồng thời họ