MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
DẠY VÀ HỌC VĂN BIỂU CẢM Ở BẬC TRUNG
HỌC CƠ SỞ

PHẦN I

MỞ ĐẦU

I. LÍ DO CHỌN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“Văn học là nhân học” .Văn học có vai trò rất quan trọng trong đời sống và trong sự
phát triển tư duy của con người
Là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội ,môn văn có tầm quan trọng trong việc
giáo dục quan điểm ,tư tưởng ,tình cảm cho học sinh.Đồng thời cũng là môn học thuộc
nhóm công cụ ,môn văn còn thể hiện rõ mối quan hệ với các môn học khác.Học tốt môn
văn sẽ tác động tích cực tới các môn học khác và ngược lại ,các môn học khác cũng góp
phần học tốt môn văn .Điều đó đặt ra yêu cầu tăng cường tính thực hành ,giảm lí thuyết
1


,gắn học với hành ,gắn kiến thức với thực tiễn hết sức phong phú ,sinh động của cuộc
sống .
Môn văn trong nhà trường bậc THCS chia làm ba phân môn :Văn học ,Tiếng việt ,Tập
làm văn .Trong thực tế dạy và học ,phân môn tập làm văn là phân môn “nhẹ kí” nhất
.Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nói : “Dạy làm văn là chủ yếu là dạy cho học
sinh diễn tả cài gì mình suy nghĩ ,mình cần bày tỏ một cách trung thành ,sáng tỏ chính
xác ,làm nỗi bật điều mình muốn nói” . . . ( Dạy văn là một quá trình rèn luyện toàn
diện , Nghiên cứu giáo dục ,số 28 ,11/1973) .
Năm học 2006 – 2007 và 2007 – 2008 ,tôi được phân công giảng dạy môn ngữ văn 7
.Tôi nhận thấy mặc dù biểu lộ tình cảm ,cảm xúc là một nhu cầu thiết yếu của con
người nhưng học sinh chưa biết cách bộc lộ cảm xúc của mình để “khơi gợi lòng đồng
cảm nơi người đọc” ( Văn 7 – tập 1).Khi hành văn ,các em còn lẫn lộn ,chưa phân biệt

Thiện – Mĩ .

4


5


6


PHẦN II

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

I.CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Văn biểu cảm là loại văn thể hiện nội tâm ,tâm trạng của người viết .Ngồi trước
trang giấy ,nếu tâm hồn trống rỗng không cảm xúc ,đầu óc mông lung không rõ ý nghĩ
gì thì người viết không thể có được một bài văn biểu cảm có hồn .Lúc đó ,bài văn hoặc
khô khan ,nhạt nhẽo ,ngắn ngủi hoặc giả tạo ,vay tình mượn ý .Người giáo viên ,khi dạy
văn THCS nói chung ,dạy văn biểu cảm nói riêng ,ngoài nắm kiến thức ,phương pháp
lên lớp còn cần có một tâm hồn ,một trái tim sống cùng tác giả ,tác phẩm
Để dạy và học tốt văn biểu cảm ở THCS ,người dạy và người học cần nắm vững hệ
thống 6 bài học và luyện tập về văn biểu cảm (trong số 14 tiết học văn biểu cảm ở lớp 7
– học kì I ) gồm :
- Tìm hiểu chung về văn biểu cảm
- Đặc điểm của văn biểu cảm
- Đề văn biểu cảm và cách làm bài văn biểu cảm
- Cách lập ý của bài văn biểu cảm
7

khá

trung bình

yếu

kém

2,85%

15,7%

34,76%

43,94%

2,75%

III.NGUYÊN NHÂN

9


Nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên thì có nhiều song theo tôi ,do một số
nguyên nhân chủ yếu sau :
1. Đối với người dạy
Đa số giáo viên đều tận tụy với công tác giảng dạy,chăm lo quan tâm đến học
sinh nhưng vẫn còn những mặt hạn chế sau :
- Phương pháp giảng dạy chưa thực sự phù hợp với một bộ phận không nhỏ học
sinh yếu kém dẫn đến chất lượng chưa cao .


vấn đáp ,thảo luận . . .Giáo viên cần vận dụng sáng tạo một số phương pháp khác như
phương pháp đóng vai ,phương pháp sử dụng trò chơi học tập .
Dù dạy văn biểu cảm về sự vật và con người hay văn biểu cảm về tác phẩm văn học
,giáo viên luôn phải định hướng và hướng dẫn các em nắm vững quy trình để làm một
bài văn biểu cảm tốt.Quy trình đó bao gồm :
a.Tìm hiểu đề và tìm ý
* Tìm hiểu đề
Một đề bài thường ra dưới dạng khái quát nhằm thích hợp với tất cả đối tượng
học sinh .Do đó ,quá trình tìm hiểu đề bài sẽ diễn ra như một hoạt động nhằm cá
thể hóa đề bài cho từng học sinh kết quả của quá trình này là mỗi học sinh có một
đề bài cho riêng mình .Trong đề bài văn biểu cảm ,giáo viên cần định hướng cho
các em tìm hiểu đề bằng cách tìm ra lời giải cho các câu hỏi sau :
- Em định phát biểu cảm nghĩ ,tình cảm ,mong muốn về đồ vật (con vật ,loài
cây,cảnh vật . . .)nào ?về người nào ?về tác phẩm nào ?
- Em viết bài biểu cảm đó nhằm mục đích gì?(giãi bày cảm xúc,tình cảm nào?)
- Em viết bài biểu cảm đó để ai đọc ?(cô giáo ,thầy giáo ,bố mẹ ,bạn bè. . .)
12


Lời giải đáp cho ba câu hỏi trên sẽ quyết định nội dung bài viết (trình bày cảm xúc
gì ?) ,giọng điệu bài viết (viết cho bạn bè phải là giọng văn thân mật ,có thể suồng
sã; còn viết cho thây cô hoặc bố mẹ phải thân thiết nhưng nghiêm trang )

* Tìm ý
Tìm ý cho bài văn biểu cảm chính là tìm cảm xúc ,tìm những ý nghĩ và tình cảm
để diễn đạt thành nội dung của bài .Ý nghĩ ,cảm xúc ,tình cảm muôn màu muôn vẽ
trong các bài văn biểu cảm đều bắt nguồn từ việc quan sát cuộc sống xung quanh ,từ
những gì người viết đã sống và trải qua ,đã tiếp xúc trong tác phẩm .Vì thế ,muốn
tìm ý cho bài văn biểu cảm không phải cứ ngồi một chỗ mà đợi ý nghĩ ,cảm xúc đến

xong là nộp bài ,thậm chí hết thời gian nhưng vẫn chưa làm xong bài .Do đó ,khâu tự
sửa bài sau khi viết không được coi trọng .GV cần nhắc nhở các em chú trọng hơn
đến việc sửa bài trước khi nộp
Để dạy tốt văn biểu cảm ,giáo viên nên chú ý trước tiên đến việc đổi mới cách ra đề
.Từ đề tài chung cho cả lớp ( có tính định hướng chung ) ,phải thực hiện quá trình cá thể
hóa đề bài (quá trình hướng dẫn mỗi học sinh đi từ đề tài chung cho cả lớp đến việc xác
định đề bài riêng ,đề bài cụ thể phù hợp với vốn sống ,với tình cảm ,cảm xúc riêng của
mỗi học sinh ).Một lí luận sư phạm tôi đã rút ra được trong quá trình giảng dạy ,đó là
:Giáo viên không được bắt học sinh viết bài văn biểu cảm về đề tài các em chưa được
sống ,chưa có hiểu biết ,có cảm xúc nếu GV đó muốn học sinh làm tốt yêu cầu mình
đưa ra
Khi chấm bài làm văn biểu cảm của học sinh ,GV nên coi trọng tính cá biệt ,sự độc
đáo trong suy nghĩ ,rung động có trong nội dung hơn là độ dài của bài .Nếu bài văn biểu
cảm của các em chỉ cần có được một ,hai cảm nhận hoặc một,hai nội dung có sắc thái

15


tình cảm riêng ,các thầy cô giáo nên trân trọng ,biểu dương và tỏ thái độ đánh giá cao
qua cách cho điểm
Giáo viên cần hướng dẫn ,khuyến khích và khuyến khích hơn nữa việc học sinh đọc
sách ,bắt đầu từ việc đọc các văn bản trong SGK .Thực tế cho thấy học sinh rất lười đọc
sách dẫn đến đọc yếu ,gây khó khăn cho việc cảm thụ văn bản.Chính vì thế ,GV cần
khơi nguồn và nuôi dưỡng thói quen đọc sách của học sinh bằng cách :trong mỗi tiết
dạy GV lấy dẫn chứng ,ví dụ ,trích các câu nói ,đoạn thơ ,đoạn văn hay từ các sách
tham khảo ,sách nâng cao ,các tác phẩm văn học và cho các em trực tiếp nhìn thấy .Khi
GV làm được như thế ,không cần phải “Khua chiêng gõ mõ” ,tự các em sẽ tìm đến với
sách ,làm bạn với sách
Một học sinh muốn học tốt văn biểu cảm cần phải có kĩ năng diễn đạt trôi chảy ,hấp
dẫn .GV nên giao các bài tập rèn viết ở nhà cho học sinh sau mỗi tiết học .Đặc biệt ,GV

dưỡng cho cây văn biểu cảm luôn xanh tươi ,nở hoa ,kết trái
V. KẾT QUẢ
Qua một năm rút kinh nghiệm và thay đổi ,áp dụng những giải pháp nêu trên tôi
nhận thấy chất lượng dạy và học văn biểu cảm ở môn văn khối 7 năm học 2010 –
2011 được nâng cao rõ rệt .Ở phương diện là một giáo viên trực tiếp đứng lớp giảng
dạy ,tôi thấy mình vững vàng hơn trong chuyên môn ;tự tin say mê hơn với sự
nghiệp trồng người .Ai đó đã từng nói “Nghiệp văn là nghiệp khổ” nhưng tôi chẳng
thấy khổ chút nào mà ngược lại ,tôi thấy mình sung sướng hạnh phúc vì được cống
hiến ,góp sức mình làm đẹp cho đời .Đối với các em học sinh ,các em bước đầu đã ý
thức được tầm quan trọng của môn văn ,biết bộc lộ cảm xúc của mình đúng cách
,đúng nơi ,đúng lúc .Số lượng học sinh có kĩ năng làm văn biểu cảm tốt khá nhiều

18


.Cụ thể ,thống kê điểm trung bình môn văn học kì I năm học 2010 – 2011 là rất khả

quan .

Tỉ lệ học sinh Tỉ lệ học sinh Tỉ lệ học sinh Tỉ lệ học sinh Tỉ lệ học sinh
giỏi

khá

trung bình

yếu

kém


văn biểu cảm .Từ đó ,rất hi vọng kết quả học văn của các em sẽ tốt hơn ;các em sẽ yêu
thích ,ham mê môn văn hơn nữa.
II. MỘT SỐ ĐỀ XUẤT ,KIẾN NGHỊ
1. Đối với phụ huynh
- Quan tâm hơn đến việc học hành của con em mình ,đầu tư nhiều về thời gian cho
con cái học tập ,không nên để cho các em phụ giúp nhiều công việc gia đình
- Hướng dẫn và tạo cho con thói quen đọc sách;chia sẻ tư vấn ,định hướng ,bồi
dưỡng tâm hồn cho con để các em có nhiều thuận lợi trong việc bộc lộ và phát
triển cảm xúc ,tình cảm trong cuộc sống nói chung và trong việc làm văn biểu
cảm nói riêng
- Phối hợp chặt chẽ ,thường xuyên với giáo viên bộ môn văn để tìm hiểu ,nắm bắt
kịp thời tình hình học tập của con em mình
2. Đối với phòng giáo dục

22


- Tổ chức hội thảo chuyên đề cho giáo viên bộ môn văn trong từng năm để giáo
viên có dịp trao đổi kinh nghiệm ,bàn luận tìm ra biện pháp tối ưu ,tích cực nâng
cao chất lượng dạy học môn văn
- Có kế hoạch tham mưu với cấp trên có chế độ đãi ngộ hợp lí đối với giáo viên
giảng dạy phụ đạo thêm cho học sinh yếu kém môn văn
- Đầu tư trang thiết bị ,dụng cụ trực quan ,đặc biệt là đầu tư công nghệ thông tin để
hỗ trợ cho giáo viên giảng dạy văn
3. Đối với địa phương
- Quản lí chặt chẽ các điểm kinh doanh internet và các điểm dịch vụ không lành
mạnh ,làm ảnh hưởng đến chất lượng học tập của học sinh
- Quan tâm sát sao, hiệu quả đến chất lượng giáo dục ở địa phương ,đầu tư cơ sở
vật chất kịp thời phục vụ cho việc dạy và học .