Một vài giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử cho
học sinh lớp 4 dân tộc thiểu số ở trường TH Võ Thị Sáu

Phần thứ nhất: MỞ ĐẦU
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do lý luận
Mục tiêu hàng đầu của giáo dục chính là đào tạo con người phát triển toàn
diện về đức, trí, thể, mĩ nhằm đáp ứng với nhu cầu của thời đại công nghiệp hóa,
hiện đại hóa đất nước. Thực tế hiện nay ngành giáo dục đào tạo luôn được nhà
nước và cả xã hội quan tâm đưa lên quốc sách hàng đầu. Tiểu học là bậc học nền
tảng và rất quan trọng, có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh những kiến thức về thế
giới tự nhiên, cuộc sống xã hội và môi trường xung quanh nhằm giúp các em hình
thành được các kĩ năng, kĩ xảo cơ bản đầu tiên, tạo nền tảng vững chắc cho việc
hình thành và phát triển nhân cách sau này. Những nền móng này rất cơ bản và cần
thiết để trẻ tiếp tục học lên bậc học trên.
Trong chương trình Tiểu học, Lịch sử là phân môn được xếp vào chương
trình giảng dạy lớp 4 và lớp 5, đó là kiến thức có hệ thống về các sự kiện, nhân vật
lịch sử tiêu biểu, những bước phát triển của Lịch sử Việt Nam từ thời Hùng Vương
cho đến nay. Phân môn này có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ
bản, cần thiết về các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử có hệ thống theo trình tự
thời gian, rèn luyện cho học sinh một số kỹ năng cở bản như: Xem và đọc bản đồ,
lược đồ, thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ sách giáo khoa, từ cuộc sống gần gũi
với các em, nhận biết được đúng các sự kiện, hiện tượng lịch sử, trình bày lại kết
quả học tập bằng lời nói, bài viết, sơ đồ,... Đồng thời bồi dưỡng, giáo dục cho học
sinh lòng yêu lịch sử, quê hương, đất nước từ đó ham học hỏi và tìm hiểu về lịch
sử, biết tôn trọng và bảo vệ cảnh quan thiên nhiên và di tích lịch sử, văn hóa của
dân tộc.
Thế nhưng qua thực tiễn giáo dục ở nước ta hiện nay, Lịch sử chưa được trân
trọng đúng như giá trị của nó. Nhiều người vẫn cho rằng đây là môn học khô khan,
khó hiểu với những mốc thời gian, sự kiện vì thế trong quá trình học thì không cần
GV: H’ Mê Ry Buôn Krông – Trường TH Võ Thị Sáu

biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học Lịch Sử ở trường Phổ thông( NXB Đại Học
Sư Phạm, 2006). Trong cuốn sách tác giả đã đưa ra các con đường để nâng cao hiệu
quả dạy học Lịch sử như: Dạy học Lịch sử kết hợp với ngoại khóa, lấy học sinh làm
GV: H’ Mê Ry Buôn Krông – Trường TH Võ Thị Sáu

2


Một vài giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử cho
học sinh lớp 4 dân tộc thiểu số ở trường TH Võ Thị Sáu

trung tâm trong dạy học Lịch Sử… nhằm tạo được sự hứng thú trong dạy học Lịch
Sử, thu hút sự quan tâm của học sinh đối với môn học này.
Ngoài ra còn có rất nhiều bài viết trong các tạp chí khoa học và giáo dục
cũng đề cập đến vấn đề này. Tuy nhiên những bài viết, công trình nghiên cứu trên
chỉ là những nghiên cứu mang tính khái quát, chung chung chứ chưa đi sâu vào
từng bậc học cụ thể. Đặc biệt là phương pháp dạy học Lịch sử ở bậc Tiểu học thì
hầu như chưa có tác giả nào đề cập đến. Trên cơ sở đó đề ra một vài giải pháp
nhằm nâng nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử cho học sinh lớp 4 dân tộc
thiểu số năm học 2016 – 2107, năm học 2017 – 2018.
Xuất phát từ những lý do trên nên tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Một vài giải
pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử cho học sinh lớp 4 dân tộc
thiểu số ở trường TH Võ Thị Sáu”.
II. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu đánh giá đúng thực trạng chất lượng dạy và học môn Lịch sử lớp
4 của học sinh dân tộc thiểu số trường Tiểu học Võ Thị Sáu thời gian qua, nhằm đi
sâu tìm hiểu tình hình dạy và học Lịch sử lớp 4 ở Tiểu học, học hỏi và rút ra những
kinh nghiệm quý giá trong quá trình giảng dạy phân môn Lịch sử lớp 4 ở các
trường Tiểu học, qua đó đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học
Lịch sử ở Tiểu học nói chung và chất lượng dạy học Lịch Sử lớp 4 học sinh dân tộc

cũng như trình độ nhận thức của học sinh. Đó là những sự kiện, nhân vật lịch sử
tiêu biểu, sắp xếp theo trình tự thời gian, đại diện cho các thời kì lịch sử phản ánh
những cột mốc đánh dấu sự phát triển của các giai đoạn lịch sử, những thành tựu
trong sự nghiệp dựng nước (kinh tế, chính trị, văn hóa,...) và giữ nước của ông cha
ta được giáo viên truyền thụ đến học sinh bằng các phương pháp dạy học và các
hình thức dạy học đã được lựa chọn phù hợp. Đó là nền móng để học sinh tiếp tục
học lên các bậc cao hơn, giúp các em có biểu tượng đầy đủ về quá khứ, có ý thức
về xã hội, suy nghĩ, cảm thụ những gì đã xảy ra trong quá khứ để có trách nhiệm
với hiện tại và tương lai.
II. THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ
1. Thuận lợi
Nhà trường
Chính quyền địa phương cũng như Ban Giám hiệu nhà trường rất quan tâm
đến công tác giáo dục của xã nhà, đặc biệt là công tác giáo dục học sinh dân tộc
GV: H’ Mê Ry Buôn Krông – Trường TH Võ Thị Sáu

4


Một vài giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử cho
học sinh lớp 4 dân tộc thiểu số ở trường TH Võ Thị Sáu

thiểu số, Được sự quan tâm của Đảng và nhà nước, các em có đủ sách vở, đồ dùng
học tập theo yêu cầu của giáo viên. Trường cũng đã có phòng thư viện với sách
báo, tranh ảnh, các đồ dùng phục vụ cho quá trình dạy học.
Giáo viên
Là một giáo viên trẻ nhiệt tình, yêu nghề mến trẻ, ham học hỏi nên bản thân
tôi luôn tích cực tham gia các lớp tập huấn nên hiểu rõ tầm quan trọng trong việc
giảng dạy và nhận thức được giáo dục học sinh Tiểu học phát triển toàn diện là
việc làm rất cần thiết, thông qua môn học Lịch sử hình thành cho học sinh ý thức

sử và có sự chuẩn bị bài như tìm hiểu và nghiên cứu nội dung bài học trước ở nhà
nhưng cũng chỉ ở mức độ đơn giản, chủ yếu là tìm hiểu trong sách giáo khoa chứ
chưa đi sâu tìm hiểu các kiến thức liên quan đến bài học ở các nguồn tài liệu khác
như thư viện, sách báo, internet,…Mặt khác điều kiện kinh tế đời sống nhân dân đa
phần còn gặp rất nhiều khó khăn nên nhiều phụ huynh chưa có thời gian quan tâm
đến việc học của con em mình, nên ý thức học tập của học sinh chưa cao các em
cũng khó tiếp cận với những phương tiện hiện đại.
Bên cạnh đó tư duy của học sinh là tư duy trực quan cụ thể cho nên khi học
kiến thức lịch sử với những sự kiện, ngày tháng, với nhiều khái niệm khó nhớ, khó
hiểu thì các em khó có thể nắm bắt kiến thức cho nên nhiều em không hứng thú với
môn học.
Một số giáo viên cùng lúc phải dạy rất nhiều môn học khác nhau như Toán,
Tiếng Việt, Khoa học, Đạo Đức, Lịch sử - Địa lý,…cho nên không thể chú tâm đi
sâu đầu tư vào soạn giảng, chuẩn bị bài của một môn học nhất định. Nhiều giáo
viên còn coi Lịch sử là môn học phụ, không quan trọng trong chương trình giảng
dạy ở Tiểu học cho nên việc đầu tư cho tiết dạy Lịch sử vẫn còn sơ sài, chất lượng
giảng dạy chưa cao từ việc soạn giáo án, phương pháp dạy học chưa đa dạng và
thích hợp với các loại bài khác nhau (chủ yếu sử dụng phương pháp thuyết trình,
đàm thoại), việc chuẩn bị đồ dùng dạy học còn nghèo nàn, kém hấp dẫn…Ngoài ra
người giáo viên chưa có sự đầu tư trong quá trình chuẩn bị bài trước khi lên lớp
như soạn giáo án chưa đưa ra được phương pháp phù hợp đối với từng loại bài,
hình thức tổ chức dạy học cũng chưa phong phú và mới lạ, chưa đổi mới phương
pháp, bài soạn còn rập khuôn theo sách giáo viên, sách thiết kế. Giáo viên chỉ sử
dụng sách giáo khoa làm tư liệu chính trong tiết dạy của mình chứ chưa tìm tòi, sưu
GV: H’ Mê Ry Buôn Krông – Trường TH Võ Thị Sáu

6


Một vài giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử cho

GV: H’ Mê Ry Buôn Krông – Trường TH Võ Thị Sáu

7


Một vài giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử cho
học sinh lớp 4 dân tộc thiểu số ở trường TH Võ Thị Sáu

Năm học

Kết quả khảo sát đầu năm học

TS
HS

2016 - 2017

107

2017 - 2018

120

Hoàn thành tốt
SL
%
4
3,7
5


vật lịch sử tiêu biểu từ thời kì dựng nước và giữ nước của ông cha ta đến nay. Mặt
khác Lịch sử còn hình thành cho học sinh có những phẩm chất tốt đẹp ( yêu quê
hương, đất nước, tự hào về lịch sử dân tộc,…) góp phần hoàn thiện nhân cách và
con người Việt Nam.
Thế nhưng, qua thực tiễn giáo dục ở nước ta hiện nay, tôi nhận thấy môn
Lịch sử chưa được trân trọng đúng như giá trị của nó, Lịch sử chỉ được xem là một
“môn phụ” trong hệ thống các môn học. Cần phải có sự thay đổi về quan niệm đối
với môn Lịch sử. Phải xây dựng và hình thành cái nhìn đúng đắn về vị trí và tầm
GV: H’ Mê Ry Buôn Krông – Trường TH Võ Thị Sáu

8


Một vài giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử cho
học sinh lớp 4 dân tộc thiểu số ở trường TH Võ Thị Sáu

quan trọng của môn Lịch sử. Nếu không có nhận thức đúng đắn về vai trò của môn
học thì tất cả những đề xuất về đổi mới nội dung, phương pháp nhằm nâng cao chất
lượng dạy học bộ môn đều không thể thực hiện và đem lại kết quả như mong muốn.
Vì vậy, khi giảng dạy tôi luôn coi Lịch sử là một môn học không kém phần
quan trọng như môn Toán và Tiếng Việt, luôn dành thời gian chuẩn bị cho một tiết
dạy Lịch sử từ việc soạn giảng đến hình thức tổ chức dạy học làm sao cho học sinh
tích cực và có hứng thú với môn học, không cắt xén thời gian của môn Lịch sử cho
việc dạy các môn khác.
Giải pháp thứ hai: Điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường đảm bảo
phục vụ tốt cho việc dạy và học.
Điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường là điều kiện có tầm quan trọng đối
với sự tồn tại và phát triển của một nhà trường, giúp cho nhà trường hoạt động và
thực hiện tốt nhiệm vụ chính của mình là dạy và học. Mọi hoạt động trong nhà
trường đều nhằm đạt được chất lượng giáo dục học sinh tốt nhất, đúng yêu cầu mà

Bước 3: Học sinh làm việc ( cá nhân, nhóm) hoàn thành các nhiệm vụ giáo
viên đặt ra và trình bày kết quả.
Bước 4: Giáo viên sửa chữa, bổ sung và kết luận vấn đề.
* Cách dạy Lịch sử với quan điểm mới
Như đã nói ở trên, Lịch sử là một phân môn đặc thù. Kiến thức lịch sử là
kiến thức của quá khứ, có những sự kiện đã xảy ra cách đây hàng ngàn năm thậm
chí lâu hơn, yêu cầu phân môn đòi hỏi khi nhận thức học sinh phải tái hiện những
sự kiện, hiện tượng đó một cách sống động như đang diễn ra trước mắt mình.
Chính vì thế khi giúp học sinh tiếp thu những kiến thức Lịch sử thì người giáo viên

GV: H’ Mê Ry Buôn Krông – Trường TH Võ Thị Sáu

10


Một vài giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử cho
học sinh lớp 4 dân tộc thiểu số ở trường TH Võ Thị Sáu

phải kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp khác nhau phù hợp với từng loại bài
nhất định.
Bài học có nội dung về tình hình chính trị – kinh tế, văn hóa – xã hội:

Học xong loại bài này, học sinh có những hiểu biết về tình hình kinh tế,
chính trị, xã hội nước ta sau mỗi thời kì nhất định. Để dạy tốt loại bài này giáo viên
cần mô tả được tình hình nước ta về hoàn cảnh, chính quyền, cuộc sống nhân
dân…? Và chính quyền đã làm những gì? Kết quả ra sao?
Ví dụ: Bài 7: “ Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân” giáo viên phải giúp học
sinh nắm được tình hình nước ta sau khi Ngô Quyền mất( nước ta rơi vào cảnh loạn
lạc và các thế lực phản động bao vây,…) và Đinh Bộ Lĩnh có công gì để giải quyết
khó khăn, dẹp loạn và thống nhất đất nước ( năm 968).

óc học sinh.
Bài học có nội dung đề cập tới các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến
thắng, chiến dịch, phản công,…
Là loại bài chiếm khá nhiều trong phân môn Lịch sử, với loại bài này phải
cho học sinh nắm được những vấn đề như: nguyên nhân, diễn biến, kết quả và ý
nghĩa của cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến thắng, chiến dịch,…Và đặc trưng
của loại bài này là có bản đồ, lược đồ nên giáo viên cần hướng dẫn học sinh xác

định và mô tả được vị trí, khu vực, địa bàn nơi diễn ra cuộc khởi nghĩa, kháng
chiến, chiến dịch đó,…đặc biệt là phải trình bày được diễn biến trên lược đồ.
Phương pháp chủ đạo khi dạy loại bài này là phương pháp miêu tả, tường
thuật kết hợp với quan sát đồ dùng trực quan để làm sống dậy diễn biến của cuộc
kháng chiến, khởi nghĩa, chiến dịch đó.
Bài ôn tập, tổng kết
Không phải loại bài cung cấp kiến thức mới nên để dạy tốt dạng bài này giáo
viên nêu nhiệm vụ cần phải giải quyết của bài này rồi tiến hành cho học sinh làm
việc dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

GV: H’ Mê Ry Buôn Krông – Trường TH Võ Thị Sáu

12


Một vài giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử cho
học sinh lớp 4 dân tộc thiểu số ở trường TH Võ Thị Sáu

Là bài tổng kết nên cần vận dụng tổng hợp nhiều phương pháp như: Phân
tích, tổng hợp, khái quát hóa kết hợp với vấn đáp, tìm tòi, tổ chức làm việc theo
nhóm cho học sinh, tùy nội dung cụ thể mà lựa chọn phương pháp thích hợp.
IV. TÍNH MỚI CỦA GIẢI PHÁP

lượng dạy và học có kết quả cao hơn, học sinh hứng thú và tích cực hơn, giúp các
em yêu thích lịch sử nước nhà, ham khám phá, tìm tòi những kiến thức lịch sử, bồi
dưỡng tình yêu quê hương, đất nước, có ý thức giữ gìn truyền thống dân tộc…
Bảng 2: Kết quả cuối năm môn Lịch sử khối lớp 4 năm học 2016 - 2017;
2017 – 2018.

Năm học

Kết quả khảo sát cuối năm học

TS
HS

2016 - 2017

107

2017 - 2018

120

Hoàn thành tốt
SL
%
15
14,0
17

14,1


GV: H’ Mê Ry Buôn Krông – Trường TH Võ Thị Sáu

14


Một vài giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử cho
học sinh lớp 4 dân tộc thiểu số ở trường TH Võ Thị Sáu

Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”
Đây là lời kêu gọi, lời răn dạy cho thế hệ trẻ, và lời kêu gọi của Bác đã có
hiệu quả, có sức mạnh thần kì làm cho hàng nghìn người Việt Nam chung sức đoàn
kết với nhau nối tiếp truyền thống cha ông ta để đánh đuổi hai Đế Quốc hùng mạnh
giành lại độc lập cho dân tộc.
Tóm lại: Chương trình Lịch sử giúp cho học sinh lĩnh hội được một số tri
thức từ đó kết hợp, bổ trợ với kiến thức của các môn học khác để phát triển tư duy,
năng lực của mỗi cá nhân, rèn luyện những kĩ năng và bồi dưỡng thái độ, tình cảm
cần thiết làm tiền đề để hình thành và phát triển nhân cách quý báu của con người.
Chính vì lẽ đó, việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử nói riêng và đổi mới
phương pháp dạy học nói chung là hết sức quan trọng, và người giáo viên là nhân
tố quyết định của quá trình đổi mới, mỗi bài có những cách dạy riêng, giáo viên
phải biết lựa chọn sao cho phù hợp với nội dung của bài và phải biết kết hợp với

nhiều phương pháp khác nhau trong một tiết dạy, sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các
phương pháp là một trong những yếu tố đem lại hiệu quả của giờ học.
II. KIẾN NGHỊ
- Đối với nhà trường: Làm tốt hơn nữa vai trò chỉ đạo công tác giáo dục cho
học sinh trong nhà trường. Phối kết hợp với gia đình học sinh, Hội cha mẹ học sinh:
liên lạc trao đổi thông tin về sự tiến bộ của học sinh, có thể được tư vấn thêm về
cách rèn luyện, giáo dục trẻ, tạo sự thống nhất giữa gia đình - nhà trường trong
cách giáo dục trẻ. Quan tâm chú ý đến việc tuyên truyền phổ biến truyền thống lịch

Người thực hiện

H’ Mê Ry Buôn Krông

GV: H’ Mê Ry Buôn Krông – Trường TH Võ Thị Sáu

16


Một vài giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử cho
học sinh lớp 4 dân tộc thiểu số ở trường TH Võ Thị Sáu

ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
CẤP TRƯỜNG
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
(Ký tên, đóng dấu)

ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM CẤP HUYỆN
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………

trung tâm”
2

Kiến thức Lịch sử cho giáo viên Tiểu học

gia – 1996
Nguyễn Thị Côi –
NXB Đại học Quốc
gia – 2000

3

Sách Lịch sử và Địa Lý 4

Nguyễn Anh Dũng –
Nguyễn Tuyết Nga –
Nguyễn Minh
Phương – Phạm Thị
Sen – Nhà xuất bản
giáo dục Việt Nam –
2016

GV: H’ Mê Ry Buôn Krông – Trường TH Võ Thị Sáu

18


Một vài giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử cho
học sinh lớp 4 dân tộc thiểu số ở trường TH Võ Thị Sáu