SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"SỬ DỤNG TRANH, ẢNH TRỰC QUAN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA
PHƯƠNG LỚP 12 Ở TRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 3"

1


A. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lời nói đầu
Trong thời đại ngày nay, công nghệ thông tin đang ngày càng phát triển mạnh
mẽ, việc nâng cao hiểu biết lịch sử cho học sinh nhằm giáo dục tư tưởng đạo đức,
định hướng cho việc phát triển phát triển con người toàn diện là rất quan trọng.
Nhất là lịch sử địa phương đã diễn ra tại những nơi mình đang sinh sống càng vô
cùng cần thiết nhằm giáo dục tư tưởng, những tố chất của con người Việt Nam với
tình yêu quê hương đất nước.
Con đường, phương pháp nhằm khắc phục tình trạng học sinh ngày càng thờ ơ
với quá khứ lịch sử mà ngay cả với những sự kiện lịch sử ngay trên quê hương
mình sinh sống là do cách dạy học nhồi nhét kiến thức, tạo cho học sinh không có
hứng thú học tập. Vì vậy phải sử dụng đồ dùng trực quan, cụ thể là tranh, ảnh lịch
sử vào trong dạy học mà nhất là những hình ảnh ngay tại vùng đất mình đang ở.
Hơn nữa, việc sử dụng tranh, ảnh lịch sử là một biện pháp rất hiệu quả, vì đặc trưng
sự kiện lịch sử là không tái hiện lại được, không thể trực tiếp tiếp xúc, cũng không

2


thể thí nghiệm, tranh ảnh sẽ tạo cho bài giảng thêm phong phú và hấp dẫn, giờ học
sẽ sinh động, hiệu quả cao hơn.
1.

sinh, giúp các em nhớ kĩ, hiểu rõ về tranh ảnh điều ấy đồng nghĩa với việc các em
nắm vững kiến thức lịch sử. Xuất phát từ suy nghĩ đó bản thân tôi đã tiến hành tìm
tòi và thử nghiệm đề xuất vấn đề “ sử dụng tranh, ảnh trực quan trong dạy học
lịch sử địa phương lớp 12 ở trường THPT Hoằng Hoá 3”. , để giúp bản thân trau
dồi lí luận dạy học bộ môn nói chung và khả năng biết vận dụng vào việc dạy học
của bản thân ở trường THPT Hoằng Hoá 3.

4


B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Sử dụng tranh, ảnh trực quan trong dạy học lịch sử và trong dạy học lịch sử
địa phương.
Sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử là một phương pháp trong hệ
thống các phương pháp dạy học lịch sử. Không chỉ trong dạy học lịch sử nói chung
mà trong dạy học lịch sử địa phương giáo viên nào cũng đều sử dụng các phương
pháp sử dụng sao cho phù hợp nhất. Họ cùng chung một mục đích là giúp học sinh
hiểu bài, yêu thích bộ môn, nâng cao chất lượng, hiệu quả bài học và đạt đến tính
tối ưu của bài học lịch sử. Nhưng trong quá trình sử dụng không ít giáo viên lại xem
nặng phần chính sử mà quá đơn giản phần lịch sử địa phương dẫn đến chưa phát
huy được hiệu quả của việc sử dụng đồ dùng trực quan. Vì vậy muốn thành công
khi đưa đồ dùng trực quan vào dạy học phần lịch sử địa phương lớp 12 giáo viên
cần căn cứ vào nội dung kiến thức của bài, của mục… Bám sát mục đích, yêu cầu
đặt ra của bài để lựa chọn đò dùng trực quan hợp lí, cũng cần có sự lựa chọn
phương pháp thích hợp để phối hợp với phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan.
Chương trình lịch sử lớp 12 gồm 2 phần: Lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam,
trong đó đề cập rất nhiếu vấn đề chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội… Những phần
5



dân Thanh Hoá trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ rất nhiều, ảnh
tài liệu gốc và một phần không nhỏ những bức tranh do các nghệ nhân vẽ lại theo trí
nhớ hoặc mô tả của của những người được chứng kiến sự kiện, hiện tượng lịch sử
đã xảy ra trong quá khứ. Hoặc cũng có một số tranh, ảnh được các nhà nhiếp ảnh,
các nhà nghiên cứu khoa học chụp lại các hiện vật hoặc di tích lịch sử đã được
trùng tu, tôn tạo lại, tuy nhiên do đặc trưng của lịch sử là không thể tái tạo, thí
nghiệm được, không thể tạo nên những gì đã xảy ra, vì vậy những tư liệu hiện có
7


trong bảo tàng, thư viện, trong tay những nhà khoa học, nhà sưu tầm tư liệu … nói
chung trong đó có tranh, ảnh tư liệu vẫn toát lên tính chân thực của nó, nó vẫn là
điểm tựa cốt yếu cho bộ môn dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông, “ một
phương cách làm cho những cái hiện thực xảy ra trong khoảnh khắc ấy được hiển
hiện mãi mãi”.
Toàn bộ tranh, ảnh sử dụng trong dạy học bài Thanh Hoá trong hai cuộc
kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ (1945 – 1975) có thể phân chia thành những
nhóm chính như sau:
- Tranh, ảnh về đóng góp của nhân dân Thanh Hoá trong kháng chiến chống
Pháp (tranh, ảnh hoạt động sản xuất, vận chuyển đóng góp sức người sức người,
sức của cho chiến khu Việt Bắc,...)
- Tranh, ảnh về cuộc đấu tranh chống lại âm mưu đánh phá miền Bắc của Đế
quốc Mĩ xâm lược ở Thanh Hoá, về Thanh Hoá là hậu phương lớn của miền Nam
“ruột thịt” (Cầu Hàm Rồng, cầu Ghép, bắn rơi máy bay Mĩ, đào hầm tránh bom, đội
mũ rơm đi học, thanh niên Thanh Hoá nô nức xung phong Nam tiến,…)

8


- Những bức tranh về cá nhân anh hùng như anh hùng Tô Vĩnh Diện, các cụ

dài, gian khổ, đầy anh dũng chống thực dân Pháp (1946 - 1954) và chống đế quốc
Mĩ (1954 - 1975) vì độc lập tự do của dân tộc. Vừa là căn cứ, vừa là hậu phương ,
Thanh Hoá đã có những đóng góp to lớn vào thắng lợi của hai cuộc kháng chiến.
Tiết 46
Hoạt động của thầy và trò

Kiến thức cơ bản HS cần nắm
10


Hoạt động : Cá nhân và tập thể

I- Vị trí chiến lược của Thanh Hoá

GV: Dùng lược đồ Việt Nam và yêu trong hai cuộc kháng chiến.
cầu học sinh xác định vị trí của tỉnh - Nằm ở địa đầu miền Trung, là chiếc
Thanh Hoá và nêu câu hỏi: Em biết gì cầu nối giữa đồng bằng Bắc Bộ với
về vị trí của Thanh Hoá và ý nghĩa dải đồng bằng nhỏ hẹp miền Trung.
của vị trí đó đối với cách mạng cả - Là tỉnh đất rộng, người đông, tài
nước. ?

nguyên thiên nhiên phong phú.

HS trả lời ,GV bổ sung chốt ý trên cơ - Trong kháng chiến chống Pháp,
sở sử dụng bản đồ trình chiếu

Thanh Hoá là địa đầu vùng tự do

GV kết luận:


dân công đang vận chuyển lương
thực, hàng hoá phục vụ các chiến

- Những thành tích tiêu biểu:
+ Về chính trị: Đảng bộ tỉnh Thanh
Hoá đã tiến hành 4 kì đại hội. Đề ra
chủ trương biện pháp xây dựng, bảo
vệ vùng căn cứ và làm trọn nghĩa vụ
hậu phương.

dịch, tranh ảnh các anh hùng lực
+ Về quân sự: Xây dựng và củng cố
lượng vũ tranh nhân dân như Tô Vĩnh
lực lượng vũ trang nhân dân, gồm 1
Diện,... nêu câu hỏi: Nội dung các
trung đoàn quân chủ lực tỉnh, hàng
bức tranh nói về những hoạt động gì?
12


Kết quả và nêu ý nghĩa của những chục đại đội bộ đội địa phương và
hoạt động đó.
HS trả lời ,GV bổ sung chốt ý (cung
cấp ảnh tư liệu bằng giáo án điện tử)

227 ngàn chiến sĩ dân quân du kích.
Là nơi đóng nhiều cơ quan trung
ương, các đại đoàn quân chủ lực 304,
316, 320.



dương, khen thưởng của Chủ tịch Hồ Thanh Hoá đã có 5 người được phong
Chí Minh khi người về thăm Thanh danh hiệu anh hùng lực lượng vũ
Hoá năm 1957 về những đóng góp trang nhân dân.
của quân dân Thanh Hoá trong chiến
dịch Điện Biên Phủ.

+ Về văn hoá, giáo dục: được chú ý
phát triển.
Với những thành tích trên đã góp

Củng cố : Em có suy nghĩ gì qua lời phần to lớn vào thắng lợi của cuộc
khen ngợi của Chủ tịch Hồ Chí kháng chiến chống Pháp, đã được
Minh? Em phải làm gì để xứng đáng Chủ tịch Hồ Chí Minh biểu dương
với ông cha trên quê hương mình ?

khen thưởng khi Người về thăm
Thanh Hoá năm 1957: “Bây giờ tiến
Việt Nam đến dâu, tiếng Điện Biên
Phủ đến đó. Tiến Điện Biên Phủ đến
đâu đồng bào Thanh Hoá cũng có

Tiết 44

vinh dự đến đó”
14


Tiết 47.




Trung đội Lão dân quân Hoằng huyện Huyện Lộc, phía Đông giáp
Trường và yêu cầu học sinh quan sát biển. Xã có sông Lạch Trường , núi
trả lời câu hỏi: Trung đội Lão dân Linh Trường một huyết mạch giao
quân Hoằng Trường được thành lập thông… nên bị máy bay Mĩ tìm cách
vào thời gian nào ?

đánh phá.

HS trả lời ,GV bổ sung chốt ý đồng -

9/1967 Trung đội lão dân quân

thời cung cấp ảnh tư liệu bằng giáo Hoằng Trường
án điện tử

đợc thành lập gồm

28 cụ do cụ Lê Văn Hợp chỉ huy
- Trung đội ngày đêm luyện tập nhằm
bắn rơi máy bay của địch, bảo vệ

Hoạt động : Cá nhân và tập thể
GV : Các cụ lão dân quân Hoằng

vùng cửa sông.
b. Diễn biến

Trường đã bắn rơi máy bay Mĩ như - 12h (14/10/1967) hai chiếc máy


cháu noi theo
- Được Bác Hồ gửi thư khen ngợi và
được phong tặng đơn vị anh hùng lực

HS trả lời ,GV bổ sung chốt ý

lợng vũ trang nhân dân.
Chủ tịch HCM gửi thư khen trung
đội lão dân quân Hoằng Trường
huyện Hoằng Hóa tỉnh Thanh hoá

Hoạt động : Cá nhân và tập thể
17


GV cung cấp nội dung thư khen ngợi bắn rơi máy bay Mĩ
các cụ lão dân quân Hoằng Trường “Tôi nhiệt liệt mùng chiến công vẻ
của Bác qua máy chiếu

vang của các cụ. Với lòng yêu nớc
nồng nàn, chí căm thù địch sâu sắc,
các cụ đã nêu cao quyết tâm đánh

Củng cố : Em có suy nghĩ gì trước
việc các cụ lão dân quân bắn rơi máy
bay Mĩ ? Em phải làm gì để xứng
đáng với ông cha trên quê hương
mình ?


Hàm Rồng ?

Nam, có sông chảy ra biển, Hàm
Rồng còn là nơi tập trung nhiều nhà
máy, kho tàng, có nhiều di tích lịch
sử và danh lam thắng cảnh
b, Diễn biến

Hoạt động 1 :

Cá nhân và tập thể

- Cuối tháng 3 và những ngày đầu
tháng 4- 1965 ĐQ Mĩ cho máy bay

HS trình bày KQ su tầm của mình
trinh sát Hàm Rồng
19


cho cả lớp nghe

- Tối 2/4 sở chỉ huy MT khu vực

GV chọn 1 SK tiêu biểu sau đó nhận Hàm Rồng nhận đợc lệnh : Địch sẽ
xét và bổ sung thêm
Thanh Hoá , Hàm Rồng chiến
thắng giòn giã trận đầu
GV Cung cấp phim tư liệu


rất quyết liệt

mưu trí, hiệp đồng chặt chẽ, phát huy
sức mạnh tổng hợp giữa các binh
chủng đánh trả địch quyết liệt ngay
trận đầu. Địch nhào xuống bắn phá bị
lực lượng phòng không mặt đất bắn
lên, địch vọt lên cao bị các biên đội
máy bay Mích 17 bất ngờ đón đánh.

21


c. Kết quả
- Trong 2 ngày ta đã bắn rơi 47 máy
bay các loại, bắt sống nhiều giặc lái.
- Quân dân tỉnh Thanh Hoá chiến
thắng oanh liệt, giòn giã được Bộ tư
lệnh Quân đội nhân dânViệt Nam đã
gửi thư khen quân dân Thanh Hoá.
Quyết tâm đánh thắng giặc Mĩ xâm lược
4, Ý nghĩa
- 3,4/4/1965 đã trở thành ngày Hội
truyền thống chiến đấu của quân dân
Thanh Hoá
- Sơ kết : Giáo viên hướng dẫn học sinh lập bảng so sánh thành tích và đóng góp
của nhân dân Thanh Hoá trong chiến đấu chống chiến tranh phá hoại lần thứ nhất
qua đó giúp các em thấy được sự gắn bó trong một thể thống nhất của đất nước và
dân tộc Việt Nam
22

Trong năm học 2011 – 2012 tôi đã mạnh dạn đổi mới trong cách soạn giảng tiến
hành giảng tại lớp 12A1 khoá 2009 – 2012 và đã thu được kết quả khả quan : đa số
học sinh trong lớp đã nắm bắt được kiến thức và cảm thấy có trách nhiệm hơn trong
việc phát huy tinh thần học tập vì ngày mai lập nghiệp để xứng đáng với cha, anh
trên quê hương Thanh Hoá nói riêng và trên cả nước nói chung
Kết quả cụ thể

Năm học Sĩ số Giỏi

Khá

TB

Yếu

Kém

24


HS

%

HS

%

HS


0

0

0

0

201050
2011
2011

16.
48

8

-2012

62,
30

6

20.
10

5

9