SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
ĐỊA LÍ LỚP 8"



A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lời mở đầu:
Nước ta đang phấn đấu đến năm 2020 trở thành một nước công nghiệp – mà con
người là nhân tố quyết định. Cho nên chúng ta phải bồi dưỡng nguồn lực ngay từ bây giờ.
Để có nguồn lực con người đáp ứng tốt cho yêu cầu trên thì đòi hỏi ngành giáo dục phải
đổi mới chương trình cũng như phương pháp dạy học, đồng thời tăng cường đầu tư cơ sở
vật chất, phương tiện dạy học. Từ trước tới nay đã có nhiều ý kiến học sinh cho rằng bộ
môn địa lí là một môn phụ, vì vậy các em không cần đầu tư vào học tập, chỉ học đại khái
cho đạt điểm trung bình mà thôi.
Trong thời đại ngày nay khi mà khoa học ngày càng phát triển, đặc biệt thời kì công
nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, rất nhiều những thành tựu được ứng dụng vào thực tế
của cuộc sống và sản xuất.


Với bộ môn địa lí ở trường THCS, sẽ cung cấp cho các em những kiến thức phổ thông cơ
bản cần thiết về Trái Đất, về môi trường sống của con người, tình hình phát triển kinh tế
xã hội trên thế giới, cũng như về điều kiện tự nhiên và sự phát triển kinh tế xã hội của
Việt Nam. Bước đầu hình thành cho các em về thế giới quan khoa học, có tư tưởng, tình
cảm đúng đắn và làm quen với việc vận dụng kiến thức địa lí đã học vào thực tiễn cuộc
sống sao cho phù hợp với môi trường xung quanh và thực tế đất nước đòi hỏi người giáo
viên phải biết lựa chọn và sử dụng các phương tiện dạy học một cách hợp lí.
Để đáp ứng được mục đích trên, người giáo viên cần phải có một số phương pháp sử
dụng phương tiện dạy học Địa lí, biết vận dụng sáng tạo, hợp lí các phương pháp sử dụng

Chí Minh nhằm làm cho các hoạt động của nhà trường trở nên nhẹ nhàng hơn, vui tươi,
nhằm nâng cao hiệu quả chất lượng giáo dục, phù hợp với nhu cầu và cuộc sống tại địa
phương, tạo tâm lý cho người học được thoải mái, gắng

liền với việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống, bảo đảm cơ sở vật chất, thiết bị dạy
học, các nguồn lực cần thiết phù hợp với học sinh.
Xuất phát từ những nhu cầu trên, cùng đồng hành trên bước đường giáo dục kiến
thức cũng như phẩm chất đạo đức của các em, Là giáo viên địa lí tôi mạnh dạng đưa ra
sáng kiến và kinh nghiệm trong “Một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học
Địa lí 8” mà bản thân tôi đã làm được trong thời gian qua.


3. Mục đích nghiên cứu của đề tài:
- Tìm hiểu về các phương pháp sử dụng phương tiện dạy học phát huy tính tích cực, chủ
động, sáng tạo, tìm tòi kiến thức của học sinh qua các dạng bản đồ, hình ảnh, mô hình,
tranh ảnh, mẫu vật cụ thể… để các em tự xác định dưới sự hướng dẫn, định hướng của
giáo viên nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy và học tập môn địa lí THCS.
- Thông qua học tập môn địa lí để tạo ra con người mới, năng động, có khả năng thích
ứng với xã hội, hòa nhập với xu thế phát triển của xã hội.
- Giúp học sinh học tốt môn Địa lí lớp 8.
4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu:
4.1. Đối tượng nghiên cứu:
Một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học Địa lí lớp 8.
4.2. Phạm vi nghiên cứu:
Học sinh lớp 8 Trung học cơ sở Trường TH&THCS Ba Điền
5. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài:


5.1. Tìm hiểu về cơ sở lí luận của nhiều phương pháp dạy học trong môn Địa lí. Đưa ra
những phương tiện giảng dạy hiệu quả nhất.

hội. Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu, đầu tư cho
giáo dục là đầu tư cho phát triển” điều đó được thể hiện trong các Nghị quyết của Trung
ương.
Nghị quyết TW4 khóa VII đã chỉ rõ phải “Đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp
học, bậc học. Kết hợp học với hành, học tập với lao động sản xuất, thực nghiệm và
nghiên cứu khoa học, gắn nhà trường với xã hội, áp dụng những phương pháp giáo dục
hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề.
Nghị quyết TW2 khóa VIII tiếp tục khẳng định “ Đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo,
khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học.
Đổi mới và sử dụng nhiều phương pháp tiên tiến và hiện đại vào quá trình dạy học, đảm
bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu của học sinh”, trong đó phương pháp sử
dụng phương tiện dạy học nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh là quan
trọng.


Xuất phát từ những yêu cầu thực tiễn đó của xã hội môn Địa lí trong nhà trường nói
chung và môn Địa lí cấp THCS nói riêng không ngừng cải tiến chương trình, cải tiến
phương pháp dạy học, nhằm đạt được hiệu quả cao nhất. Trong đó:
“ Một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học Địa lí 8 có nhiệm vụ quan trọng,
giúp học sinh hứng thú hơn trong học tập bộ môn Địa lí. Từ đó làm cho học sinh nhận
thức tri thức địa lí một cách khách quan đồng thời có cách nhìn nhận đánh giá các sự vật
hiện tượng một cách đúng đắn chính xác hơn cũng như những thuận lợi và khó khăn về
các vấn đề Địa lí ở nước ta.
Để góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục, đào tạo học sinh thành những con người năng
động, độc lập, sáng tạo, tiếp thu được những tri thức khoa học, kỹ thuật hiện đại, biết vận
dụng tìm ra các giải pháp hợp lí cho những vấn đề trong cuộc sống của bản thân và xã
hội. Thì việc giảng dạy học sinh vận dụng những kiến thức đã học vào thực tế là điều
thầy cô mong muốn nhất.
Với những nội dung học tập của môn Địa lí 8 chứa đựng cả một kho tàng kiến thức sinh
động và phong phú, hấp dẫn, dễ kích thích tính tò mò ham hiểu biết của học sinh, tạo điều

Trong các giờ lên lớp những bài dạy nào có bản đồ, tranh ảnh, mẫu vật thật là tốt nhất vì
học sinh không thể đi đến tận nơi, thấy tận mắt tất cả những nơi trên bề mặt của Trái Đất,
hay ở Việt Nam để quan sát thực tế địa phương....
Ví dụ: Dạy bài “Đặc điểm tài nguyên khoáng sản Việt Nam”


Giáo viên sử dụng bản đồ tự nhiên Việt Nam bản đồ khoáng sản Việt Nam, mẫu vật
khoáng sản Việt Nam, bản đồ trống Việt Nam.
Học sinh quan sát.
Tài nguyên khoáng sản: gồm có ....
- Việt Nam có khoảng 5000 điểm tụ và quặng khoáng sản với 60 loại khác nhau.
- Các khoáng sản có trữ lượng lớn như:
+ Than, dầu mỏ, apatít, đá vôi, sắt, crôm, đồng thiếc, bô xít,...
Với những bài dạy không có bản đồ, mẫu vật để quan sát. Có thể đưa ra yêu cầu trước
hoặc cho học sinh quan sát xong mới đưa ra yêu cầu.
Ví dụ: Dạy bài “Đặc điểm tài nguyên khoáng sản Việt Nam”
Yêu cầu cho học sinh quan sát lược đồ khoáng sản Việt Nam treo tường và sách
giáo khoa để nhận xét nguồn tài nguyên khoáng sản, sự phân bố, trữ lượng các loại
khoáng sản của nước ta.
1.3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề:


Sau khi đã xác định được mục tiêu của bài ta thấy cần áp dụng những phương pháp nào
cho phù hợp. Tùy theo mỗi bài dạy có những phương pháp khác nhau áp dụng ở mỗi lớp
khác nhau.
Tuy vậy nhưng ở chương trình lớp 8 những phương pháp tôi cho là phù hợp có thể áp
dụng được để giảng dạy đạt hiệu quả, đó là:
- Quan sát lược đồ, mẫu vật, mô hình, băng hình tranh ảnh.
- Phương pháp phát huy tinhd tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.
- Phương pháp hoạt động nhóm: Phát huy tính chủ động tìm tòi, tìm ra những kiến thức

Ví dụ: Quan sát tranh khai thác than, dầu khí em có nhận xét gì?
- Em dự đoán xem, hậu quả của việc khai thác quá mức nguồn tài nguyên, tại sao con
người lại khai thác quá mức nguồn tài nguyên, có ảnh hưởng gì đến tườn lai?
- Em thử đoán xem khai thác hợp lí nguồn tài nguyên là biện pháp tích cực hay tiêu cực?
- Để bảo vệ nguồn tài nguyên chúng ta cần phải làm gì?
1.3.3. Phương pháp hoạt động nhóm:
Với những câu hỏi khó, những tình huống chưa giải quyết, cá nhân các em có thể đưa ra
ý kiến thảo luận trong nhóm để thống nhất ý kiến.


Thảo luận nhóm là phương pháp thể hiện rõ nhất sự đổi mới trong phương pháp dạy học,
lấy học sinh làm trung tâm.
Hoạt động nhóm là hoạt động đòi hỏi tính tự giác của học sinh rất cao, em nào cũng được
đưa ra ý kiến của mình. Nhưng hoạt động nào đôi khi không hiệu quả vì giáo viên chưa
đi sâu đi sát đến từng nhóm và hướng dẫn các nhóm hoạt động chưa cụ thể. Đây là một
hoạt động mà người giáo viên thực hiện chưa tốt. Có giáo viên để các nhóm hoạt động, ít
để ý đến các em, có nhóm các em gây ồn ào mất trật tự, có nhóm chỉ có một vài em làm
việc còn lại một số các em khác không chú ý.
Thảo luận là trao đổi ý kiến về một vấn đề có phân tích lí lẽ, giữa giáo viên và học sinh,
giữa học sinh và học sinh. Giúp cho học sinh mở rộng kiến thức, phát triển được tư duy
khoa học. Giúp học sinh phát triển kĩ năng nói, giao tiếp tranh luận,... Thảo luận có nhiều
hình thức: Thảo luận cá nhân (hay cả lớp..), thảo luận theo cặp, nhóm, theo tổ.
Để hoạt động nhóm đạt hiệu quả trước hết giáo viên phải đưa ra những yêu cầu rõ ràng
cần thảo luận những câu hỏi nào? (Chú ý những câu hỏi khó mới cần đưa ra thảo luận).
Thời gian quy định là bao lâu? Mỗi nhóm báo cáo xong cần có nhận xét đánh giá (khen,


nhắc nhở). Một điều giáo viên cần chú ý đó là theo dõi sự hoạt động của các nhóm, mối
nhóm sẽ cử một nhóm trưởng chỉ đạo các bạn trong nhóm hoạt động và thư kí ghi ý kiến
của các bạn trong nhóm.

- Tham gia và có ý thức bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên của nước ta đặc biệt là
nguồn tài nguyên khoáng sản, có ý thức bảo vệ nguồn tài nguyên và môi trường.
- Sau khi xác định rõ mục tiêu của bài thì khâu chuẩn bị đồ dùng dạy học và phương pháp
dạy học cho phù hợp với từng phần của bài học.
Ví dụ: Phần 1: Việt Nam là một nước giàu tài nguyên khoáng sản:
- Cho học sinh quan sát bản đồ khoáng sản Việt Nam.
? Cho biết Việt Nam có những loại khoáng sản nào có trữ lượng lớn?
- Các khoáng sản có trữ lượng lớn như: Than, dầu mỏ, apatít, đá vôi, sắt, crôm, đồng,
thiếc,...
? Em hãy xác định các mỏ khoáng sản trên bản đồ.
- Sau khi học sinh trả lời giáo viên: Cho học sinh quan sát mẫu khoáng sản? Nơi phân
bố?
Giáo viên cho học sinh tự dán kí hiệu cắt rời lên bản đồ trống Việt Nam.


Ví dụ: Phần 2: Sự hình thành các vùng mỏ chính ở nước ta.
Hoạt động nhóm:
Nhóm 1: Giai đoàn tiền Cambri.
Nhóm 2: Giai đoạn Cổ kiến tạo.
Nhóm 3: Giai đoạn Tân kiến tạo.
* Đại diện nhóm trình bày, chỉ trên bản đồ khoáng sản Việt Nam.
- Quan sát thảo luận nhóm. Rút ra kết luận...
VD: Bài: Phát triển tổng hợp kinh tế và bảo vệ tài nguyên môi trường biển và đảo.
Giáo viên chuẩn bị một giáo án có đủ các bước sau:
1. Mục tiêu:
a. Kiến thức
Xác định chính xác vị trí của vùng biển nước ta. (Rộng có nhiều đảo và quần đảo).
Nắm được đặc điểm của vùng kinh tế biển:



GV: Chuẩn xác kiến thức, bổ sung vùng đảo(Hơn 3000 đảo lớn nhỏ).và mở rộng tình
hình chính trị ở quần đảo Hoàng Sa.(Đà Nẳng).hoặc dùng phương pháp kể chuyện nhằm
gây hứng thú cho học sinh.
Hỏi : Với vị trí,và nhiều đảo như trên nước ta có lợi thế gì trong quá trình phát triển và
hội nhập với nền kinh tế thế giới?( HS giỏi)
GV: Kết luận mục I đồng thời chuyển ý sang mục II.
Mục II. Phát triển tổng hợp kinh tế Biển và Đảo.
GV: Treo Sơ đồ phân tích kĩ từng nghành kinh tế biển. để học sinh hiểu khái niệm về
phát triển tổng hợp.
GV: Cho học sinh đọc sơ đồ hình 38.3SGK (phóng to)
Chia lớp làm 4 nhóm thảo luận nhóm.
GV: Phát phiếu thảo luận
Phiếu 1: Nêu những tìm năng , sự phát triển, những hạn chế, phương hướng phát triển của
ngành khai thác và nuôi trồng hải sản?