SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
ĐỊA LÍ LỚP 8"
A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lời mở đầu:
Nước ta đang phấn đấu đến năm 2020 trở thành một nước công nghiệp – mà con
người là nhân tố quyết định. Cho nên chúng ta phải bồi dưỡng nguồn lực ngay từ bây giờ.
Để có nguồn lực con người đáp ứng tốt cho yêu cầu trên thì đòi hỏi ngành giáo dục phải
đổi mới chương trình cũng như phương pháp dạy học, đồng thời tăng cường đầu tư cơ sở
vật chất, phương tiện dạy học. Từ trước tới nay đã có nhiều ý kiến học sinh cho rằng bộ
môn địa lí là một môn phụ, vì vậy các em không cần đầu tư vào học tập, chỉ học đại khái
cho đạt điểm trung bình mà thôi.
Trong thời đại ngày nay khi mà khoa học ngày càng phát triển, đặc biệt thời kì công
nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, rất nhiều những thành tựu được ứng dụng vào thực tế
của cuộc sống và sản xuất.
Với bộ môn địa lí ở trường THCS, sẽ cung cấp cho các em những kiến thức phổ thông cơ
bản cần thiết về Trái Đất, về môi trường sống của con người, tình hình phát triển kinh tế
xã hội trên thế giới, cũng như về điều kiện tự nhiên và sự phát triển kinh tế xã hội của
Việt Nam. Bước đầu hình thành cho các em về thế giới quan khoa học, có tư tưởng, tình
cảm đúng đắn và làm quen với việc vận dụng kiến thức địa lí đã học vào thực tiễn cuộc
sống sao cho phù hợp với môi trường xung quanh và thực tế đất nước đòi hỏi người giáo
viên phải biết lựa chọn và sử dụng các phương tiện dạy học một cách hợp lí.
Để đáp ứng được mục đích trên, người giáo viên cần phải có một số phương pháp sử
dụng phương tiện dạy học Địa lí, biết vận dụng sáng tạo, hợp lí các phương pháp sử dụng
phương tiện dạy học khác nhau, đúng lúc, đúng thời điểm, nhằm đạt kết quả cao nhất,
đáp ứng được mục tiêu giáo dục hiện nay.
Với kinh nghiệm giảng dạy của bản thân trên 10 năm công tác, tôi mạnh xin đưa ra đề
tài sáng kiến kinh nghiệm “Một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học Địa lí lớp
8” để đông nghiệp tham khảo và rất mong nhận được sự đóng góp của các đồng nghiệp
để bài viết được hoàn thiện hơn.

- Tìm hiểu về các phương pháp sử dụng phương tiện dạy học phát huy tính tích cực, chủ
động, sáng tạo, tìm tòi kiến thức của học sinh qua các dạng bản đồ, hình ảnh, mô hình,
tranh ảnh, mẫu vật cụ thể… để các em tự xác định dưới sự hướng dẫn, định hướng của
giáo viên nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy và học tập môn địa lí THCS.
- Thông qua học tập môn địa lí để tạo ra con người mới, năng động, có khả năng thích
ứng với xã hội, hòa nhập với xu thế phát triển của xã hội.
- Giúp học sinh học tốt môn Địa lí lớp 8.
4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu:
4.1. Đối tượng nghiên cứu:
Một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học Địa lí lớp 8.
4.2. Phạm vi nghiên cứu:
Học sinh lớp 8 Trung học cơ sở Trường TH&THCS Ba Điền
5. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài:
5.1. Tìm hiểu về cơ sở lí luận của nhiều phương pháp dạy học trong môn Địa lí. Đưa ra
những phương tiện giảng dạy hiệu quả nhất.
5.2. Cách áp dụng phương tiện dạy học đúng lúc, đúng thời với các đối tượng học sinh,
đúng tình hình của lớp, của trường.
5.3. Cách vận dụng phương pháp lô gic, khoa học có hiệu quả.
6. Phương pháp nghiên cứu:
6.1. Thăm dò, tìm hiểu, nghiên cứu từng đối tượng, từng lứa tuổi, tâm sinh lí học sinh.
6.2. Lắng nghe ý kiến các em từ những môn học, kịp thời sửa chữa những thiếu sót trong
chuyên môn khi có sự góp ý.
6.3. Luôn học hỏi từ những đồng nghiệp đi trước của trường hay của trường bạn.
6.4. Luôn học hỏi ở các phương tiện thông tin đại chúng kịp thời cùng thời đại.
7. Giả thuyết khoa học:
Đề tài này áp dụng cho đối tượng giáo viên môn địa lí THCS , tất cả các đối tượng
học sinh ( yếu -kém-trung bình-khá giỏi).
Áp dụng được cho những môn xã hội, tự nhiên, có thể sử dụng bồi dưỡng học sinh giỏi.
Trong đơn vị trường còn khó khăn về cơ sở vật chất, phương tiện giảng dạy, đội ngũ
giáo viên còn quá non trẻ chưa ổn định, trình độ dân trí địa phương còn thấp. Nếu giáo

Để góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục, đào tạo học sinh thành những con người năng
động, độc lập, sáng tạo, tiếp thu được những tri thức khoa học, kỹ thuật hiện đại, biết vận
dụng tìm ra các giải pháp hợp lí cho những vấn đề trong cuộc sống của bản thân và xã
hội. Thì việc giảng dạy học sinh vận dụng những kiến thức đã học vào thực tế là điều
thầy cô mong muốn nhất.
Với những nội dung học tập của môn Địa lí 8 chứa đựng cả một kho tàng kiến thức sinh
động và phong phú, hấp dẫn, dễ kích thích tính tò mò ham hiểu biết của học sinh, tạo điều
kiện cho việc hình thành động cơ, nhu cầu nhận thức cũng như hứng thú học tập của học
sinh. Địa lí là môn khoa học của các môn khoa học, tri thức địa lí chủ yếu được hình
thành bằng các phương pháp quan sát, mô tả thực nghiệm, thực hành, tưởng tượng, liên
hệ địa phương, Muốn thực hiện các bài học trên lớp, giáo viên phải là người hướng dẫn
các em chủ động trong giờ học. Qua thực tế hiện nay để đạt được một giờ dạy tốt là cả
một vấn đề mà mỗi thầy cô chúng ta cần quan tâm: có những giờ dạy rất thành công,
nhưng cũng có những giờ dạy chưa đạt được mong muốn của bản thân mỗi giáo viên
đứng lớp. Vì những cơ sở trên đây tôi muốn trao đổi với các bạn tìm ra những phương
pháp tối ưu nhất để các giờ dạy địa lí đạt kết quả cao nhất.
1.2. Thực trạng của vấn đề:
Trong các môn học ở trường THCS điều vận dụng rất nhiều phương pháp dạy học. Mỗi
một phương pháp có một thế mạnh riêng, trong đó có phương pháp sử dụng phương tiện
dạy học. Vì vậy bản thân mỗi giáo viên phải biết vận dụng các phương pháp dạy sao cho
hiệu quả nhất như chuẩn bị phương tiện dạy học đảm bảo theo yêu cầu của bài học: Dụng
cụ dạy học,( lược đồ, bản đồ,quả địa cầu, mô hình …), Bảng phụ có chuẩn bị trước nội
dung, phiếu học tập có hệ thống câu hỏi thảo luận nhóm…
Trong chương trình sách giáo khoa Địa lí 8 có 2 nội dung chính đó là Phần tự nhiên- kinh
tế châu Á và Tự nhiên Việt Nam. Dù là dạy địa lí các châu hay địa lí Việt Nam chúng ta
cũng cần hình thành cho các em học sinh những nội dung cơ bản sau:
- Về kiến thức: Học sinh cần nắm được những kiến thức cơ bản nào?
- Về kỹ năng: Cần rèn luyện kỹ năng gì?
- Về thái độ: Giáo dục học sinh về thái độ như thế nào để tìm ra biện pháp thực
hiện.

- Bản đồ vừa là phương tiện trực quan, vừa là nguồn tri thức quan trọng, là cuốn sách
giáo khoa thứ hai của bộ môn địa lí.
- Từ bản đồ, tranh ảnh, mẫu vật có thể bồi dưỡng cho học sinh thể giới duy vật biện
chứng, bồi dưỡng năng lực tư duy tự học, tự nghiên cứu. Do đặc điểm của các dối tượng
sự vật địa lí được trãi rộng trong không gian, giáo viên không thể dẫn học sinh đến tận
nơi được. Vì vậy dạy học không thể thiếu bản đồ, tranh ảnh, mẫu vật Trong giảng dạy
địa lí mở đầu bằng bản đồ kết thúc bằng bản đồ. Đây là đặc trưng của bộ môn khoa học
địa lí mà không một môn khoa học nào có thể so sánh được. Cho nên khi lên lớp giáo
viên phải căn cứ vào nội dung yêu cầu của bài học để đưa ra một hệ thống câu hỏi, bài
tập hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức trên bản đồ một cách có hiệu quả.
? Quan sát lược đồ khoáng sản Việt Nam cho biết nước ta có những loại khoáng sản nào?
- Học sinh quan sát và trả lời: Than, dầu mỏ, apatít, đá vôi, sắt, crôm, đồng thiếc, bô xít,
dựa vào các kí hiệu của bản đồ mà không cần sử dụng sách giáo khoa.
? Các em có thấy các loại khoáng sản này chưa?
Sau khi học sinh trả lời giáo viên cho học sinh quan sát các mẫu vật khoáng sản Việt
Nam, để các em nhận biết các loại khoáng sản một cách hiệu quả nhất.
1.3.2. Phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, tìm tòi kiến thức của
học sinh.
Sau khi học sinh đã quan sát cụ thể một mẫu vật, sơ đồ, bảng số liệu thống kê, hình ảnh
nào đó hoặc các kiến thức đã qua thực tế - Giáo viên cần phát huy tối đa hoạt động tư duy
tích cực của học sinh bằng các tình huống để các em dự đoán nên giả thuyết tranh luận
giữa những ý kiến trái ngược
Ví dụ: Quan sát tranh khai thác than, dầu khí em có nhận xét gì?
- Em dự đoán xem, hậu quả của việc khai thác quá mức nguồn tài nguyên, tại sao con
người lại khai thác quá mức nguồn tài nguyên, có ảnh hưởng gì đến tườn lai?
- Em thử đoán xem khai thác hợp lí nguồn tài nguyên là biện pháp tích cực hay tiêu cực?
- Để bảo vệ nguồn tài nguyên chúng ta cần phải làm gì?
1.3.3. Phương pháp hoạt động nhóm:
Với những câu hỏi khó, những tình huống chưa giải quyết, cá nhân các em có thể đưa ra
ý kiến thảo luận trong nhóm để thống nhất ý kiến.

+ Việt Nam là một nước giàu tài nguyên khoáng sản. Đó là một nguồn lục quan trọng để
công nghiệp hóa đất nước.
+ Mối quan hệ giữa khoáng sản với lịch sử phát triển. Giải thích được vì sao nước ta giàu
tài nguyên khoáng sản.
+ Các giai đoạn tạo mỏ và sự phân bố các mỏ, các loại khoáng sản chủ yếu của nước ta.
+ Bảo vệ và khai thác có hiệu quả và tiết kiệm nguồn khoáng sản quý giá của nước ta.
1.4.2. Kỹ năng:
- Biết xác định các đối tượng bản đồ, kí hiệu của các loại khoáng sản, tên các loại khoáng
sản chính.
- Chỉ được các vùng mỏ khoáng sản chính của nước ta.
- Xác định được các loại khoáng sản và vùng phân bố trên bản đồ trống Việt Nam.
- Các vùng khai thác khoáng sản, các cơ sở luyện kim và xuất khẩu.
- Vận dụng kiến thực vào thực tế, liên hệ địa phương.
1.4.3. Thái độ:
- Tham gia và có ý thức bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên của nước ta đặc biệt là
nguồn tài nguyên khoáng sản, có ý thức bảo vệ nguồn tài nguyên và môi trường.
- Sau khi xác định rõ mục tiêu của bài thì khâu chuẩn bị đồ dùng dạy học và phương pháp
dạy học cho phù hợp với từng phần của bài học.
Ví dụ: Phần 1: Việt Nam là một nước giàu tài nguyên khoáng sản:
- Cho học sinh quan sát bản đồ khoáng sản Việt Nam.
? Cho biết Việt Nam có những loại khoáng sản nào có trữ lượng lớn?
- Các khoáng sản có trữ lượng lớn như: Than, dầu mỏ, apatít, đá vôi, sắt, crôm, đồng,
thiếc,
? Em hãy xác định các mỏ khoáng sản trên bản đồ.
- Sau khi học sinh trả lời giáo viên: Cho học sinh quan sát mẫu khoáng sản? Nơi phân
bố?
Giáo viên cho học sinh tự dán kí hiệu cắt rời lên bản đồ trống Việt Nam.
Ví dụ: Phần 2: Sự hình thành các vùng mỏ chính ở nước ta.
Hoạt động nhóm:
Nhóm 1: Giai đoàn tiền Cambri.

Hỏi: Bằng lược đồ em hãy xác định vị trí , giới hạn vùng biển nước ta?( HS trung bình).
Hỏi : Có những tỉnh thành phố nào giáp biển?(HS yếu)
GV: Tổng hợp đúc kết bằng lược đồ.(có liên hệ tỉnh Quảng Ngãi)
GV: Treo sơ đồ cắt ngang vùng biển Việt Nam.
Hỏi: Vùng biển gồm những bộ phận nào?(HS trung bình)
Hỏi:Em hãy giải thích vùng nội thủy, vùng lảnh hải, vùng đặc quyền kinh tế? (HS khá)
GV: Chuẩn xác kiến thức, bổ sung vùng đảo(Hơn 3000 đảo lớn nhỏ).và mở rộng tình
hình chính trị ở quần đảo Hoàng Sa.(Đà Nẳng).hoặc dùng phương pháp kể chuyện nhằm
gây hứng thú cho học sinh.
Hỏi : Với vị trí,và nhiều đảo như trên nước ta có lợi thế gì trong quá trình phát triển và
hội nhập với nền kinh tế thế giới?( HS giỏi)
GV: Kết luận mục I đồng thời chuyển ý sang mục II.
Mục II. Phát triển tổng hợp kinh tế Biển và Đảo.
GV: Treo Sơ đồ phân tích kĩ từng nghành kinh tế biển. để học sinh hiểu khái niệm về
phát triển tổng hợp.
GV: Cho học sinh đọc sơ đồ hình 38.3SGK (phóng to)
Chia lớp làm 4 nhóm thảo luận nhóm.
GV: Phát phiếu thảo luận
Phiếu 1: Nêu những tìm năng , sự phát triển, những hạn chế, phương hướng phát triển của
ngành khai thác và nuôi trồng hải sản?
Phiếu 2: Nêu những tiềm năng, sự phát triển, những hạn chế, phương hướng phát triển
của ngành du lịch biển và đảo?
Phiếu 3: Nêu tìm năng, sự phát triển, những hạn chế, phương hướng phát triển của nghề
khai thác và chế biến khoáng sản?
Phiếu 4: Nêu những tiềm năng, sự phát triển, những hạn chế, phương hướng phát triển
của ngành giao thông vận tải biển?
. Sau khi các nhóm trả lời, GV đúc kết bằng bảng phụ (Nhấn mạnh những thuận lợi và
hạn chế trong quá trình phát triển tổng hợp kinh tế biển)
Mục III:.Bảo vệ tài nguyên môi trường biển và đảo.
GV: Đưa ra nhiều bức tranh và phân tích những thực trạng giảm sút tài nguyên và ô

Qua những giờ dạy được chuẩn bị đầy đủ các phương tiện, thao tác chính xác, giúp các
nắm các bài lí thuyết sau hơn, áp dụng trong đời sống hằng ngày, những kiến thức địa lí
trong chương trình lớp 8 để giải thích mối quan hệ nhân quả của tự nhiên và kinh tế xã
hội Việt Nam trong thời kỳ mở cửa, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, đất nước ta đang
trên con đường công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, áp dụng những hiểu biết của mình
vào thực tế hiện nay là điều hết sức cần thiết, sau khi học xong chương trình THCS các
em có thể bước vào cuộc sống với sự tự tin và lòng dũng cảm, để đối mặt với cuộc sống
xã hội đầy khó khăn và gian khổ, tạo điều kiện cho hoạt động học tập và lao động có hiệu
quả và chất lượng.
Trong đề tài này tôi muốn trao đổi với các bạn đồng nghiệp những suy nghĩ của tôi về
một số phương pháp sử dụng phương tiện dạy học, để dạy tốt chương trình địa lí 8 đạt
hiệu quả cao. Tôi rất mong được sự đóng góp của các bạn đồng nghiệp để chúng ta cùng
xây dựng nên một hình thức dạy môn địa lí thế nào cho hay nhất đạt kết quả cao nhất của
bộ môn địa lí.
Lời cảm ơn
Khi thực hiện đề tài nghiên cứu về việc “Đổi mới và sử dụng nhiều phương pháp dạy
học trong môn địa lí” tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của bạn bè đồng nghiệp và
tổ chuyên môn để tôi thực hiện và hoàn thành đề tài này.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện đề tài này, chắc chắn còn nhiều thiếu sót, rất mong
được sự đóng góp ý kiến chân thành của bạn bè đồng nghiệp để đề tài nghiên cứu này
được hoàn thiện hơn, thiết thực hơn trong việc giảng dạy bộ môn Đại lí THCS.
Xin chân thành cảm ơn!