SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
“SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG TRỰC QUAN TRONG DẠY HỌC MÔN MỸ
THUẬT LỚP 9”


A. PHẦN MỞ ĐẦU
Chúng ta biết Mỹ thuật là một trong những môn học đặc thù, giữ vai trò quan trọng
trong giáo dục thẫm mỹ ở trường phổ thông hiện nay. Đó là môn học về cái đẹp, khơi dậy
tư duy sáng tạo trong tâm hồn trong sáng, thơ ngây và đáng yêu của lứa tuổi thiếu nhi.
Dạy nghệ thuật nói chung và dạy mỹ thuật nói riêng, không phải là đưa ra một công thức
cứng nhắc để làm, để vẽ mà điều cốt lõi quan trọng là lối tư duy, tạo điều kiện cho sự
phát triển tưởng tượng, khả năng sáng tạo của học sinh.
Nhu cầu thẩm mỹ ngày càng cao cùng với sự phát triễn của kinh tế xã hội, cho nên
việc nhìn nhận và thưởng thức cái đẹp của đại bộ phận nhân dân là vấn đề tất yếu khách
quan, không chỉ đối với người lớn, tầng lớp trí thức mà là tất cả mọi đối tượng, mọi tầng
lớp trong xã hội. Mỗi lứa tuổi lại có những cách cảm nhận, suy nghĩ và lí giải về cái đẹp
khác nhau. Người lớn có cách cảm nhận lôgic, còn trẻ em thì có cái nhìn vô tư, trong
sáng, nhìn sự vật qua lăng kính màu hồng, không vướng bận những nguyên tắc, trăn trở
mà tập trung tình cảm, sự yêu thích của mình vào mỗi bài vẽ.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Lí do chọn đề tài
Hiện nay việc đổi mới phương pháp dạy học vẫn là một vấn đề được nhiều nhà
nghiên cứu giáo dục quan tâm bàn bạc thống nhất. Cụ thể biện pháp nhằm cải tiến
phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá quá trình dạy học, tăng cường khả năng tư
duy của học sinh ở qúa trình lĩnh hội tri thức, phát huy tính độc lập, tính tích cực của học
sinh được làm việc dưới nhiều hình thức và gây được hứng thú trong giờ học. Một trong
những phương pháp dạy học phát huy được tính tích cực của học sinh, tính độc lập sáng
tạo, độc lập tư duy là biện pháp “sử dụng đồ dùng trực quan”. Việc giảng dạy môn Mĩ
thuật ở trường THCS cũng như những môn học khác, đồ dùng trực quan đóng một vai trò

Tùy theo nội dung từng bài học mà có sự kết hợp phương pháp dạy học phù hợp để
mang lại hiệu quả tốt cho quá t nh dạy và học.
2. Mục đích nghiên cứu:
“Sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học môn mĩ thuật lớp 9”
- Nhằm tạo hứng thú cho học sinh tích cực tìm hiểu học tập môn mĩ thuật.
- Rèn luyện óc sáng tạo cho học sinh.


B. NỘI DUNG ĐỀ TÀI
1. Cơ sở lý luận :
Do đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi là từ "trực quan sinh động đến tư duy trìu
tượng" vì vậy tầm quan trọng của đồ dùng trực quan trong các môn học là rất lớn. Với
môn mĩ thuật đòi hỏi càng cần thiết hơn. Nó kích thích hứng thú học tập của học sinh
làm cho học sinh say mê, lôi cuốn học sinh hấp dẫn học sinh tham gia vào việc sáng tạo
ra cái đẹp, là tiền đề cho giờ học đạt hiệu quả cao .
Tóm lại, việc sử dụng đồ dùng trực quan trong môn mĩ thuật ngoài việc học sinh
lĩnh hội được tri thức, nó còn có tác dụng lớn đến xúc cảm thấm mĩ, đến đạo đức, tình
cảm và trí tuệ của học sinh.
Dạy mĩ thuật cho học sinh không khác nào dạy văn miêu tả. Nếu trong văn miêu tả
chúng ta dùng ngôn từ, ngữ pháp để diễn đạt thì trong môn mĩ thuật lại dùng hình ảnh,
đường nét, hình mảng, bố cục, màu sắc để thể hiện nội dung định miêu tả. Do đặc thù lứa
tuổi cần phải nhìn thấy để cảm nhận, gợi mở nên môn mĩ thuật rất cần đồ dùng dạy học
để minh hoạ kích thích sự tìm tòi, sáng tạo nhất.
Tuy nhiên với tầm quan trọng của đồ dùng dạy học như vậy thì người giáo viên
phải biết sử dụng đồ dùng dạy học như thế nào để phát huy hết tính năng của đồ dùng
dạy học lại là điều không kém phần quan trọng.
Ví dụ
Cùng là một đề tài phong cảnh nhưng có nhiều chủ đề về phong cảnh miền núi,
nông thôn, thành phố, biển… Do vậy đồ dùng dạy học phải bao hàm những nét cơ bản
nhất hàm xúc nhất, học sinh lấy đó làm cơ sở phát huy gợi mở, sáng tạo cái đẹp.

Khảo sát học sinh khối 9 trước khi áp dụng phương pháp sử dụng đồ dùng trong
dạy học được kết quả như sau:

Tổng số học
Giỏi
sinh khối 9
94

2

Khá

2.1
%

18

20.8
%

Trung
bình

Yếu

Kém

64 62.6
%


Sức ì của một thời “dạy chay” vẫn tồn tại trong không ít giáo viên. Nhiều khi giáo
viên cò tâm lý lo sợ sẽ không thành công, sợ mất nhiều thời gian chuẩn bị dẫn đến việc
ngại sử dụng hoặc chỉ sử dụng thiết bị dạy học đối phó khi cần.
+ Chất lượng thiết bị dạy học còn kém cũng dẫn đến tình hình sử dụng thiết bị dạy
không thành công
- Sử dụng thiết bị dạy học còn lúng túng là do giáo viên chưa có trình độ chuẩn về sử
dụng thiết bị, các kỹ năng hầu hết là do giáo viên tự mày mò nghiên cứu, giáo viên chỉ
được hướng dẫn qua loa, không được đào tạo một cách bài bản và kỹ lưỡng nên rất lúng
túng khi kết hợp giảng bài và hướng dẫn học sinh làm bài.
- Một số học sinh vì lười học, chán học mải chơi, hổng kiến thức nên không chuẩn bị tốt
tâm thế cho giờ học.


- Địa phương xã Tân Việt thuộc vùng kinh tế còn khó khăn, hầu hết phụ huynh đều đi
làm ăn xa, ít có thời gian quan tâm kèm cặp con em mình. Bản thân các em còn phải phụ
giúp gia đình ngoài giờ lên lớp, không có thời gian học.
- Đời sống văn hóa tinh thần ngày một nâng cao, một số nhu cầu giải trí như xem ti vi,
chơi game…ngày càng nhiều làm cho một số em chưa có ý thức học, bị lôi cuốn, sao
nhãng việc học tập.
3. Những vấn đề cần giải quyết:
Trước thực trạng khó khăn, điều kiện dạy học chưa đầu đủ và đồng bộ, phương
pháp giáo dục chưa phát huy mạnh được vai trò của học sinh, để môn mĩ thuật thực sự trở
thành niềm thích thú của học sinh. Đồng thời bổ sung kỹ năng vẽ cho các phân môn.
Nhất thiết cần tìm ra nhiều hướng, nhiều phương pháp dạy học mới gây sự chú ý và thích
thú cho học sinh. Để làm được điều này giáo viên cần chú ý một số điểm sau:
+ Công tác chuẩn bị của giáo viên thật chu đáo cho bài giảng.
+ Hướng dẫn học sinh khái thác chuẩn bị bài.
+ Hướng dẫn học sinh chuẩn bị đồ dùng học tập.
Vấn đề này được giải quyết tốt thì hiệu quả sẽ đem lại một bài giảng thành công cho
bộ môn mĩ thuật.

* Tranh, ảnh, mô hình ( Tranh phiên bản của các họa sĩ trong nước và thế giới, bài vẽ
của học sinh, tranh vẽ và cách hướng dẫn của giáo viên, đồ vật thật…)
* Các phương tiện nghe nhìn: Máy chiếu projector, đầu video, băng hình, máy tính…
Để một tiết dạy mĩ thuật đạt kết quả cao tôi luôn ý thức cho mình phải có sự chuẩn
bị chu đáo và thực hiện trọn vẹn những vấn đề sau :
- Sử dụng thiết bị dạy học phải phù hợp với mục tiêu bài học.
- Chuẩn bị đồ dùng dạy học chu đáo, khoa học và có hiệu quả.
- Sử dụng đồ dùng dạy học đúng lúc đúng chỗ.
- Khai thác đồ dùng dạy học hết tính năng và tác dụng của nó.
- Không lạm dụng đồ dùng dạy học .
1. Sử dụng thiết bị dạy học phải phù hợp với mục tiêu bài học:
Đồ dùng dạy học có nhiều loại như tranh phiên bản của họa sĩ trong nước và thế
giới, tranh vẽ của họa sĩ và học sinh, mẫu vật thực, máy chiếu đa năng, máy tính...Vì thế
khi sử dụng giáo viên phải lựa chọn đồ dùng trực quan phù hợp với mục đích, yêu cầu bài
học, đi theo một trình tự nhất định thì mới đạt được hiệu quả bài dạy.
Giáo viên phải khéo léo đưa ra những câu hỏi vừa sức với học sinh, tránh những
câu hỏi thách đố để các em rơi vào thế bí điều đó chỉ làm mất thời gian tiết dạy. Giáo
viên phải biết kết hợp nhiều phương pháp khác nhau như miêu tả, tường thuật, phân tích,


hướng dẫn nhằm huy động tối đa kỹ năng làm việc của học sinh: tai nghe, mắt thấy, biết
phân tích suy luận vấn đề.
2. Chuẩn bị đồ dùng dạy học chu đáo, khoa học và có hiệu qủa :
Muốn tiết dạy hiệu quả, thầy truyền đạt được hết kiến thức cần thiết, trò tiếp thu
tốt, lĩnh hội được yêu cầu bài thì việc chuẩn bị đồ dùng dạy học là rất quan trọng, để gây
được hứng thú và niềm say mê học vẽ cho học sinh thì :
+ Giáo viên cần chuẩn bị: Tranh ảnh, tư liệu, bài vẽ…
+ Học sinh: Đồ dùng học tập đủ bộ ( giấy A4, bút chì, màu, tẩy, tranh ảnh sưu tầm,
vở, SGK ...)
Do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh rất hiếu động, tò mò, dễ thích ứng

sự quan sát được của các em.


Trong các bài vẽ mẫu cho học sinh tham khảo tôi cũng đưa ra một số bài vẽ chưa
đẹp để học sinh rút kinh nghiệm về cách sắp xếp bố cục, cách tạo dáng và trang trí khi vẽ
:
+ Bài vẽ 1: cái túi xách nhỏ ở giữa tờ giấy.
+ Bài vẽ 2: cái túi xách to chiếm hết tờ giấy.
+ Bài vẽ 3: cái túi xách vừa không quá to hay quá nhỏ đặt ở chính giữa tờ giấy.
Qua quan sát tranh học sinh gợi mở được nhiều điều trong khi vẽ phải chú ý : bố
cục (cách sắp xếp). Ngoài đồ dùng gợi về kiểu dáng và họa tiết tranh trí cho học sinh thì
giáo viên phải chuẩn bị đồ dùng về bố cục, màu sắc và cách tô màu .
Giáo viên đưa ra những câu hỏi:
? Theo em túi xách thường có dạng hình gì ?
? Dáng như thế nào ?
? Túi xách thường làm bằng những chất liệu gì ?
? Màu sắc túi xách như thế nào ?
? Những họa tiết nào được đưa vào trang trí túi xách ?
? Túi xách có vai trò gì ?
Sau khi đưa ra những câu hỏi giáo viên lần lượt giới thiệu những bức tranh ảnh về
các loại túi xách.
Giới thiệu tranh, ảnh xong giáo viên đưa ra những chiếc túi thật và giới thiệu cho
học sinh có thể gọi học sinh lên để tận tay sờ và cảm nhận.
Sau phần hướng dẫn cách tạo dáng và trang trí giáo viên giới thiệu những bài vẽ của
học sinh khóa trước.


3 Sử dụng đồ dùng đúng lúc, đúng chỗ :
Chuẩn bị tốt đồ dùng rất cần thiết nhưng chưa đủ. Sử dụng đồ dùng đúng lúc, đúng
chỗ mới là điều kiện để đồ dùng phát huy hiệu quả. Thông thường đồ dùng tôi thường


- GV giới thiệu hình ảnh qua máy chiếu đa năng
? Thời trang giữa các vùng miền có khác nhau không ? vì sao ?
- GV giới thiệu hình ảnh qua máy chiếu đa năng


? Em có nhận xét gì về các mẫu thời tranh và màu sắc ?
? Theo em như thế nào là trang phục đẹp ?
- GV giới thiệu đưa ra ví dụ trang phục đẹp cần phù hợp theo tuổi tác, theo mùa, giới
tính, văn hóa dân tộc, hoàn cảnh( đặc biệt về trang phục học đường,…thông qua hình
ảnh).
- GV giới thiệu hình ảnh qua máy chiếu đa năng
? Ngoài thời trang quần áo còn có các vật dụng đi kèm gì ?
- GV giới thiệu hình ảnh qua máy chiếu đa năng
? Thời trang có ý nghĩa như thế nào với cuộc sống ?
Sau khi đưa ra một hệ thống câu hỏi như trên, trên máy chiếu đa năng và cho học
sinh nêu nhận xét.


Khi học sinh đã nhận xét tôi đưa ra một số bức tranh vẽ màu đẹp và chưa đẹp và
đưa ra câu hỏi cho học sinh nhận xét về màu .
* Sang phần cách vẽ: Giáo viên thị phạm trên bảng theo từng bước cụ thể, trang phục
nam đến trang phục nữ.
Trước khi đến phần thực hành tôi cho học sinh quan sát một số bài tiêu biểu về cả
nội dung và hình thức thể hiện các mẫu trang phục của học sinh khóa trước, tôi nhận xét
qua và cất tranh đi .

Phần thực hành hoàn toàn do mỗi em phát huy khả năng sáng tạo của bản thân trên
cơ sở đã được quan sát gơị ý và sự hướng dẫn của giáo viên cùng với cảm nhận và sự
hiểu của mình.


Qua hình ảnh đó gợi ý học sinh tìm ra tỉ lệ các bộ phận và chỉ ra cho học sinh thấy
được trục của từng bộ phận cơ thể người, dáng người ở tư thế đứng, đi, chạy, nhảy, ngồi,
quỳ…
Giáo viên cho học sinh xem tranh vẽ những hoạt động khác nhau của các nhân vật.
5. Không lạm dụng đồ dùng dạy học :


Học sinh trung học cơ sở thích những cái mới, cái lạ để bắt chước theo, thích ghi
nhận nhiều nhưng lại ít có khả năng chọn lọc. Vì vậy giáo viên phải thường xuyên đổi
mới đồ dùng và không nên lạm dụng đồ dùng nếu không sẽ phản tác dụng dẫn đến nhàm
chán.
Ví dụ Tiết 18 – bài 18: Vẽ tranh: Đề tài tự chọn
Tôi thấy ở bài này nhiều giáo viên chưa biết chọn lọc để giảng bài vẽ tự chọn cho
hiệu qủa. Có giáo viên đưa ra rất nhiều tranh vẽ mà vẫn cảm thấy thiếu, chưa đủ, chưa
nói được hết những gì bài yêu cầu và khả năng học sinh chưa đạt được sự thoả mãn .
Nhiều giáo viên còn chưa xác định được "thế nào là vẽ tranh đề tài tự chọn". Có
giáo viên đưa cả vẽ trang trí, vẽ theo mẫu vào đồ dùng. Chính vì vậy mà bài giảng lan
man không tập trung. Ở bài này tôi chọn mỗi chủ đề một tranh :
- Tranh phong cảnh: + Phong cảnh nông thôn.
+ Phong cảnh miền núi.
+ Phong cảnh miền biển .
+ Phong cảnh thành phố .

- Tranh sinh hoạt :

+ Lao động


+ Học tập

Kết quả
Kết quả sau khi áp dụng đưa phương pháp sử dụng đồ dùng dạy học vào dạy học.
Qua thời gian giảng dạy được áp dụng, với sáng tạo của thày và hoạt động tích cực của
học sinh cùng với một số phượng pháp tổ chức hợp lý, bản thân tôi thấy kết quả đạt được
một cách tích cực với tỉ lệ học sinh hứng thú và đạt giỏi với những yêu cầu cụ thể, chứng
tỏ thành tích đạt được qua trải nghiệm hoàn toàn có sức thuyết phục. Những con số biểu
hiện trong bảng thống kê dưới đây đã nói rất rõ điều đó, cho tới hết học kỳ I năm học
2013 -1014 cụ thể như sau:
Tổng
số
học
sinh Giỏi
khối 6
94

10 8.3%

Khá

Trung bình

Yếu

50 52.1
%

34 39.6%

0


- Sưu tầm một số mẫu thời trang trong cuộc sống.
- Bài vẽ của học sinh khóa trước.
2. Học sinh :
- Đồ dùng học tập đủ bộ.
- Sưu tầm tranh, ảnh về thời trang.
3. Phƣơng pháp dạy - học :
- Phương pháp trực quan.
- Phương pháp gợi mở.
- Phương pháp vấn đáp.
- Phương pháp hoạt động nhóm
- Kết hợp một số phương pháp khác.
III. Tiến trình dạy học :


1. ổn định lớp học : 1 phút.
- Kiểm tra sĩ số
- ổn định trật tự.
2. Kiểm tra bài cũ : 1 phút.
- Kiểm tra đồ dùng học tập của học sinh.
3. Bài mới : “tạo dáng và trang trí thời trang ”: 38 phút.
Giới thiệu bài:
Thời trang làm cho cuộc sống con người thêm đẹp và văn minh. Thời trang là lĩnh vực
rất rộng, bao gồm cách ăn mặc, cách trang điểm, kết hợp với các vật dụng, phương tiện đi
kèm như đồng hồ, túi xách, xe máy, ô tô,...
Mỗi dân tộc trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đều có trang phục khác
nhau, mang bản sắc văn hoá và vẻ đẹp riêng
Trên đất nước Việt Nam có 54 dân tộc anh em sinh sống, mỗi dân tộc có phong tục tập
quán riêng về trang phục cũng có vẻ đẹp khác nhau như áo tứ thân, áo dài của phụ nữ
miền xuôi. trang phục của phụ nữ các dân tộc miền núi.
Vậy để hiểu thêm về thời trang đặc biệt là thời trang quần áo và làm thế nào tạo ra

sử dụng.
* Ngoài một số bộ trang phục
trên các em hãy hướng lên màn - HS quan sát trên màn
hình quan sát tiếp một số trang hình máy chiếu
phục
+Thời trang là lĩnh vực rất
- GV giới thiệu một số hình rộng bao gồm cách ăn
ảnh và đặt câu hỏi
mặc cách trang điểm và
các vật dụng đi kèm như:
? Thời trang là gì ?
đồng hồ, túi xách, xe
cộ…được thiết kế để phục
vụ con người trong một
khoảng thời gian và không
gian nào đó.
GV giới thiệu: Sự thay đổi thời
trang xưa  nay (Thời trang là
thước đo của xã hội, kinh tế,
văn hóa vì xã hôi, kinh tế phát
triển thời trang cũng thay đổi
theo sự phát triển đó)
- GV giới thiệu hình ảnh
? Thời trang giữa các vùng + Thời trang các vùng,
miền có khác nhau không ? vì miền khác nhau vì :
sao ?
Văn hóa, thời tiết khác
nhau,…
- GV giới thiệu hình ảnh
? Em có nhận xét gì về các + Kiểu dáng, màu sắc

thần lớn và chỉ xuất hiện với
loài người văn minh.
Hoạt động 2
Hƣớng dẫn HS cách tạo dáng và trang trí thời trang
Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Ghi bảng

- GV đặt câu hỏi.

- HS trả lời câu hỏi.

II. Cách tạo
dáng và trang
trí :

? Để tạo dáng áo chúng ta phải + Tìm hình dáng chung.
tiến hành những bước gì ?
+ Kẻ trục tìm dáng áo
- GV yêu cầu HS tìm khung +Tìm các chi tiết :
hình, kẻ trục.
(cổ tay, tay áo, có đường
- GV có thể đưa ra một số hình nét cụ thể).
quần áo để HS tự nêu ra
- HS liên hệ thưc tế

1. Tạo dáng
áo.

có thể tạo dáng thời trang theo câu hỏi
ý thích với cách thức tương tự
- GV đưa ra một số bài có bố
cục đẹp và chưa đẹp yêu cầu
HS nhận xét và rút ra bài học + HS quan sát, nhận biết
cho bài vẽ của mình
và rút kinh ngiệm cho bài
- GV giới thiệu cho HS một số vẽ của mình.
bài vẽ trang phục do GV chuẩn
bị
+ HS quan sát
(trang phục áo dài, thời trang
công sở, trang phục mùa hè).
- GV giới thiệu một số trang
phục của học sinh khóa trước. + HS quan sát
Hoạt động 3
Hƣớng dẫn học sinh làm bài

(cổ tay, tay
áo, có đường
nét cụ thể).