Sáng kiến kinh nghiệm 2011

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BẮC BÌNH
TRƯỜNG TIỂU HỌC BÌNH TÂN 2

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Phương pháp
RÈN KĨ NĂNG TÌM Ý, LẬP DÀN Ý
CHO BÀI TẬP LÀM VĂN TẢ NGƯỜI
1


Sáng kiến kinh nghiệm 2011

2


Sáng kiến kinh nghiệm 2011

Người thực hiện:
NGÔ THỊ CHI UYÊN
NGUYỄN THỊ ÁNH HỒNG
NĂM HỌC : 2010- 2011I.

Lí do chọn đề tài:
Lớp 5 là lớp cuối cấp Tiểu học và môn Tiếng Việt ở lớp 5 có nhiệm
vụ hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt để
học tập và giao tiếp trong môi trường hoạt động của lứa tuổi. Thông qua việc
dạy và học tiếng Việt, góp phần rèn luyện các thao tác tư duy, cung cấp cho
học sinh những kiến thức ban đầu về Tiếng Việt và những hiểu biết sơ giản


TL

2

8%

4

16%

4

16%

SS

5A

25

15

60%

5B

24

16


12.5% 9

12.5% 9

12.5%

Cụ thể học sinh hay mắc phải những lỗi về sử dụng từ ngữ hình ảnh miêu tả,
nghèo vốn từ, ít sử dụng biện pháp tu từ so sánh nhân hoá, viết câu văn chưa
hoàn chỉnh, nhiều đoạn văn không có nội dung, chưa có câu mở đoạn…
Nguyên nhân chung là do các em chưa xác định được dạng bài, chưa lập
được một dàn ý cho bài văn miêu tả.
Với đề tài: “Rèn kĩ năng tìm ý, lập dàn ý cho bài văn tả người
lớp 5 ”. Qua đây chúng tôi xin nêu lên những phương pháp, biện pháp tiến
5


Sáng kiến kinh nghiệm 2011

hành, chúng tôi mong muốn đóng góp một vài ý kiến nho nhỏ của bản thân
trong năm học trước 2008 - 2009, 2009 - 2010 và năm học này 2010 - 2011
mà chúng tôi đã áp dụng có hiệu quả của chính học sinh lớp chúng tôi đang
chủ nhiệm ( lớp 5A với 25 học sinh, lớp 5C với 23 học sinh ).

2. Những biện pháp giải quyết vấn đề:
2.1 Để hoàn chỉnh đề tài này chúng tôi đã nghiên cứu nhiều tài liệu, từ
những kiến thức quý báu, những kinh nghiệm từ nhiều năm giảng dạy ở lớp
4,5 đã giúp chúng tôi học được nhiều nội dung kiến thức rất bổ ích cho công
tác giảng dạy.
2.1 Dự giờ rút kinh nghiệm: Học hỏi từ kinh nghiệm của đồng nghiệp



Sáng kiến kinh nghiệm 2011

Cùng với phương pháp giảng dạy đặc trưng của phân môn, qua quá trình
giảng dạy thực tế, chúng tôi có kinh nghiệm truyền đạt đến học sinh với
những con đường có sáng tạo, có chọn lọc nhằm đem lại hiệu quả tốt nhất.
Trong phân môn tập làm văn bao giờ cũng giúp cho học sinh nhận rõ:
- Tính cụ thể sinh động
- Tính sáng tạo
- Tính chân thực
- Tính hấp dẫn, truyền cảm.
Qua quá trình đọc và tìm hiểu những đặc điểm miêu tả trong đoạn văn .
Cụ thể qua một số tiết sau:
Tiết 23 : Cấu tạo của bài văn tả người
Đây là bài đầu tiên để củng cố về cấu tạo bài văn tả người trong loạt bài
“Luyện tập tả người”.
Với bài tập này chúng tôi đã phóng to tranh sách giáo khoa cho học sinh
quan sát. Giáo viên gọi học sinh nêu lần lượt từng câu hỏi như sách giáo
khoa, tổ chức trao đổi theo cặp để trả lời câu hỏi, nhóm khác nhận xét và bổ
sung, giáo viên gắn lên bảng câu trả lời đúng ( viết sẵn trong những băng
8


Sáng kiến kinh nghiệm 2011

giấy ). Cuối cùng gọi một số học sinh trung bình và yếu nhắc lại nội dung trả
lời để giúp học sinh yếu nhớ lâu hơn phần nội dung.
Trong quá trình tìm hiểu bài giáo viên động viên khuyến khích học sinh yếu
trả lời câu hỏi.

- Cách ăn mặc thế nào? Nói năng ra sao?
- Người đó đang làm gì? Em tưởng tượng hoạt động của họ như
thế nào?..
- Tình cảm của em với người đó thế nào?

10


Sáng kiến kinh nghiệm 2011

Đặt câu với những từ ngữ đó và sắp xếp các ý đó lại là các em đã lập được
một dàn ý tả người hoàn chỉnh.
Giáo viên yêu cầu nhóm trình bày lên bảng , chọn nhóm có ý khá đầy đủ để
đọc cho lớp nghe, lớp góp ý thêm cho hoàn chỉnh dàn bài. Giáo viên khuyến
khích, động viên học sinh nêu nhận xét để phát triển khả năng nói cho học
sinh, giúp học sinh tích cực hơn trong giờ học. nếu còn thời gian
Tiết 24. Luyên tập tả người
Bài tập 1: Đọc đoạn văn (TV5 tập I/122), nêu những đặc điểm tả ngoại hình
của bà “ Bà tôi ngồi cạnh tôi chải đầu. Tóc bà đen và dày kì lạ, phủ kín cả
hai vai, xoã xuống ngực, xuống đầu gối. Một tay khẽ nâng mớ tóc lên và
ướm trên tay, bà đưa một cách khó khăn chiếc lược thưa vào mớ tóc dày.
Giọng bà trầm bổng, ngân nga như tiếng chuông. Nó khắc sâu vào mớ tóc
tôi một cách dễ dàng, và như những đoá hoa, cũng dịu dàng, rực rỡ, đầy
nhựa sống. khi bà mỉm cười, hai con người đen sẫm nở ra long lanh dịu hiền
khó tả, đôi mắt ánh lên những tia sáng ấm áp tươi vui. Mặc dù trên đôi má
ngăm ngăm đã có nhiều nếp nhăn, khuôn mặt của bà tôi hình như vẫn tươi
trẻ. Học sinh cùng nhau nói trong nhóm ( mỗi nhóm 4, 5 học sinh ) về đặc
11



da bị nắng cháy sạm, có chỗ đã xuất hiện những chấm đồi mồi. Vì bà đã phải
bương chải, tần tảo buôn bán để nuôi mẹ, các cậu,và các dì. Đôi mắt bà
không còn tinh tường như xưa nữa, con ngươi đã hơi đùng đục nhưng cái
nhìn thì vẫn như thửơ nào hiền hậu yêu thương. Hai gò má của bà nhô lên
rám nắng, đôi môi khô và thâm lại theo năm tháng của cuộc đời. Trên khuôn
mặt xuất hiện nhiều nét nhăn ở đôi mắt, khoé môi. Mỗi khi cười những nếp
nhăn ấy lại hằn sâu hơn. Những lúc buồn, đôi mắt bà đăm chiêu như phản
chiếu những ngày lặn lội vất vả vì những miếng cơm, manh áo cho con cái.
Tiết 25, Bài tập 2/ sgk tập I trang 130: lập dàn ý cho bài văn tả một người
mà em thường gặp.
Cách làm như sau: chia lớp làm 4 nhóm.
13


Sáng kiến kinh nghiệm 2011

Cho mỗi nhóm chọn ra một bức ảnh mà nhóm đã chuẩn bị sẵn để tập trung
viết dàn ý tả về ngoại hình của người đó. Yêu cầu nhóm làm bài vào phiếu
bài tập lớn trên giấyAo, khuyến khích tất cả học sinh trong mỗi nhóm đều
phát biểu ý kiến ,áp dụng hình thức nối tiếp nhau nói về đặc điểm của đối
tượng trong bức ảnh, tạo cơ hội cho học sinh yếu được phát biểu. Nhóm
chọn 1 bạn ghi vào phiếu bài tập. Sau đó các nhóm trình bày phiếu bài tập có
đính kèm theo bức ảnh lên trên bảng, đại diện mỗi nhóm đọc bài làm, các
nhóm khác nghe đồng thời quan sát bức ảnh để góp ý, bổ sung cho hoàn
chỉnh.
Giáo viên sửa chữa bổ sung bài tập của các nhóm và giúp học sinh nhận ra:
Miêu tả tất nhiên đòi hỏi phải có tính cụ thể, tính sáng tạo, nhưng cũng rất
cần tính chân thực. Miêu tả dù có sáng tạo đến bao nhiêu đi chăng nữa
nhưng không được xa rời bản chất của đối tượng miêu tả.
Tiết Luyện tập tả người tiết 26 tuần 13,

Giáo viên sửa chữa rút ra kết luận chung cho học sinh:
Để viết được đoạn văn hay, cụ thể, sinh động, chân thực và sáng tạo. Đòi
hỏi người viết dù có miêu tả đối tượng nào ở góc độ nào cũng phải tạo được
sự hấp dẫn, truyền cảm đối với người đọc. Muốn vậy khi miêu tả, các em
phải thổi vào đó hơi thở của cảm xúc, biến đổi miêu tả trở nên có hồn, nếu
không nó đơn thuần chỉ là những dòng chữ khô khan, lạnh lùng, không để
lại ấn tượng gì cho người đọc.
Lưu ý với học sinh: Câu mở đầu đoạn miêu tả cũng khá độc đáo, mới lạ,
gây nhiều thiện cảm với người đọc nên cần xác định đúng yêu cầu bài tập để
viết câu mở đầu đúng, từ đó sẽ viết nên đoạn văn hoàn chỉnh.
Sau khi đã qua những bước trên, trong tưởng tượng của các em đã phát họa
được chân dung của đối tượng miêu tả. Một trong những chứng tỏ điều này
là các em đã nhớ được nhiều chi tiết, hình ảnh, biết sử dụng biện pháp so
sánh, nhân hóa, thổi hồn vào sự vật, hiện tượng một cách sống động gần
gũi… để các em thể hiện bản thân mình một cách thoải mái, không gò bó và
đầy tính sáng tạo.
Với tiết 29 Luyện tập tả người ( tả hoạt động )
16


Sáng kiến kinh nghiệm 2011

Bài tâp 1: Chúng tôi chọn hình thức thảo luận nhóm ( mỗi nhóm 4, 5 học
sinh ) đọc bài văn “ Công nhân sửa đường”
- Xác định các đoạn của bài văn.
- Nêu nội dung chính của từng đoạn.
- Tìm chi tiết tả hoạt động của bác Tâm trong bài văn.
Ở mỗi nhóm học sinh phải thay phiên nhau phát biểu ý kiến trả lời câu hỏi,
làm cho tất cả học sinh đều được nói, không để học sinh yếu đứng ngoài
hoạt động nhóm, khuyến khích học sinh giỏi sửa chữa câu trả lời của bạn,


18


Sáng kiến kinh nghiệm 2011

học sinh hoạt động nhóm giáo viên quan sát, góp ý thêm cho nhóm. Kết quả
học sinh đã làm rất tốt dàn ý bài văn.
Trước giờ học tập làm văn , nói riêng về bài văn tả người chúng tôi
thường dặn dò học sinh chọn những tấm hình về ông bà, cha mẹ, anh chị, em
bé để rồi kể cho bạn bè, kể cho cô giáo nghe về hình dáng, tính tình của họ,
kể về những việc làm của họ, cách làm này đã giúp học sinh đọng lại ấn
tượng , những hình ảnh đẹp để làm bài văn sau này. Những lúc trò chuyện
trao đổi như thế đã giúp cho học sinh có nhiều vốn từ ngữ hình ảnh hơn để
học sinh lập dàn ý tốt hơn từ đó viết đoạn văn hoàn chỉnh hơn trước.
Tiết 31 Tả người ( Kiểm tra viết )
Học sinh chọn một trong các đề sau:
1. Tả một em bé đang tuổi tập đi, tập nói.
2. Tả một người thân ( ông bà, cha, mẹ, anh ,em….) của em.
3. Tả một bạn học của em.
4. Tả một người lao động ( công nhân, nông dân, thợ thủ công, bác sĩ, y
tá, cô giáo, thầy giáo,…) đang làm việc.

19


Sáng kiến kinh nghiệm 2011

Sử dụng những bức ảnh học sinh đã mang đến lớp học ở tiết 29, 30 gắn
lên bảng phụ treo ở các góc học tập để học sinh quan sát. Dùng dàn ý chi

ĐIỂM 1-4

ĐIỂM 5 -6

ĐIỂM 7 - 8

ĐIỂM 9 -10

SL

TL

SL

TL

SL

TL

SL

TL

6

24%

11


5C

23

2

8.7%

4

17.4% 12

52.2% 5

21.7%

TỔNG 72

7

9.7%

20

27.8% 31

43.1% 14

29.4%


Sáng kiến kinh nghiệm 2011

Ngô Thị Chi Uyên - Nguyễn Thị Ánh Hồng
IV. Ý kiến của hội đồng khoa học trường:
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................
.................................................................................................................

23


Sáng kiến kinh nghiệm 2011

24