Sáng kiến kinh nghiệm

Sáng kiến kinh nghiệm:
Biện pháp nâng cao chất lượng dạy
các biểu tượng hình học cho học sinh lớp 1

I. PHẦN MỞ ĐẦU
I.1 Lí do chọn đề tài
I.1.1.Cơ sở lý luận:
Xuất phát từ vị trí, vai trò của môn toán ở bậc tiểu học. Một trong những bộ
phận cấu thành chương trình toán ở bậc tiểu học là "Những yếu tố hình học". Bộ
môn này được dạy học ở tiểu học mang ý nghĩa chuẩn bị cho việc học môn hình
học ở bậc học phổ thông cơ sở, đồng thời giúp học sinh những hiểu biết cần thiết
khi tiếp xúc với những tình huống toán học trong cuộc sống hàng ngày.

I.1.2. Cơ sở thực tiễn:
Đặc điểm cấu trúc của chương trình toán lớp 1 thì "Các yếu tố hình học" lại
nằm xen kẽ ở các nội dung khác, điều này thể hiện tính thống nhất, tích hợp trong
cấu trúc nội dung nên được coi là một ưu điểm. Tuy nhiên cũng tạo ra một số khó
khăn cho cả giáo viên cũng như học sinh trong quá trình truyền đạt và lĩnh hội tri
thức.
Dạy học các yếu tố hình học được tri giác như một toán thể gắn liền với hình
dạng của chúng, chưa chú ý đến việc phân tích các yếu tố, các đặc điểm của hình
1


Sáng kiến kinh nghiệm
(học sinh nhận diện phân loại hình trong một tập hợp vật thật, hình vẽ khác nhau về
kích thước, màu sắc...).
Trong thực tế, việc đổi mới phương pháp dạy học của chương trình thay sách
đã có nhiều phương pháp giúp học sinh học tốt môn toán nói chung, các yếu tố hình

- Hoàn thành đề tài: Tháng 5 / 2008.
I.3.2. Địa điểm nghiên cứu:
Trường Tiểu học …...
I.3.3. Phạm vi đề tài.
I.3.3.1. Giới hạn đối tƣợng nghiên cứu.
Biện pháp nâng cao chất lượng dạy các biểu tượng hình học cho học sinh lớp
1.
I.3.3.2. Giới hạn địa bàn nghiên cứu:
Lớp 1.

I.3.3.3. Giới hạn về khách thể khảo sát.
30 học sinh - Lớp 1.
I.4. Đóng góp mới về mặt lý luận, về mặt thực tiễn:
Dựa vào quan sát thực tế học sinh lớp 1C tôi thấy: Trình độ nhận thức của
học sinh trong cùng một độ tuổi bị chênh lệch đa số các em còn mải chơi. Chính vì
vậy, khi giảng dạy về biểu tượng hình học trong toán 1, đòi hỏi người giáo viên
phải biết vận dụng toàn bộ phương pháp dạy học hiện đại. Đồng thời người giáo
3


Sáng kiến kinh nghiệm
viên phải truyền thụ kiến thức cho học sinh một cách trực quan sinh động trong giờ
học, gây sự say mê hứng thú học môn toán.
Chất lượng học tập của các em hiện nayđòi hỏi cao, kết quả học tập rõ rệt
các em có ý thức học tập, luôn học bài, làm bài đầy đủ trước khi đến lớp. Bên cạnh
đó một số em chưa có ý thức trong việc học hành, dành ít thời gian ôn bài, việc tiếp
thu kiến thức còn hạn chế, dẫn đến tình trạng rỗng kiến thức.
Mặt khác phương pháp dạy "Lấy học sinh làm nhân vật trung tâm, chủ đạo
trong học tập, còn giáo viên chỉ là người gợi mở, hướng dẫn" chưa áp dụng triệt để
mà hầu như giáo viên vẫn dùng phương pháp diễn giải, phần nào còn áp đặt. Các

góp phần kích thích sự phát triển tư duy của học sinh. Các yếu tố hình học sẽ giúp
các em nhận thứcvà phân tích tốt hơn thế giới xung quanh. Không ít giáo viên đã
nhận thức được điều này, nhưng do điều kiện nên chưa có giáo viên nào nghiên cứu
vấn đề này. Đây cũng là vấn đề mà các nhà sư phạm cần quan tâm. Với đề tài:
"Biện pháp nâng cao chất lượng dạy các biểu tượng hình học cho học sinh lớp 1"
là một vấn đề mới, nên tôi sẽ quyết tâm nghiên cứu vấn đề này.

II.1.2. Cơ sở lý luận .
Một trong những tiêu chí đánh giá tính khoa học của bộ môn toán là mức độ
hoàn thiện các phương pháp dạy học môn toán cũng như phương pháp dạy học bộ
môn khác. Sự đổi mới của xã hội dẫn đến yêu cầu cao đối với chất lượng dạy và
học trong nhà trường đối với việc đào tạo nhân lực, nâng cao dân trí, bồi dưỡng

5


Sáng kiến kinh nghiệm
nhân tài, sự tiến bộ của khoa học, kỹ thuật đòi hỏi phải đổi mới nội dung và phương
pháp dạy học.
Biện pháp là: Cách sử liệu đối với việc nâng cao chất lượng dạy học các
biểu tượng hình học cho học sinh lớp 1.
Nâng cao chất lƣợng là: Đưa chất lượng dạy học các biểu tượng hình học
lên mức cao.
Biểu tƣợng hình học là: Hình ảnh biểu hiện các hình học.
Kết luận chương 1: Trong quá trình nghiên cứu lịch sử vấn đề và các cơ sở lí luận
vấn đề "Biện pháp nâng cao chất lượng dạy học các biểu tượng hình học cho học
sinh lớp 1". Tôi nhận thấy rõ hơn về vai trò của môn toán đặc biệt "Các yếu tố hình
học" giúp các em nhận biết Thế giới xung quanh và học tốt các môn học khác.

II.2. Chƣơng 2: NỘI DUNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

mối tương quan gần và ngắn về không gian tri giác của học sinh lớp 1 còn có nhiều
điểm giống trẻ mẫu giáo ( Quan sát những sự vật có mầu sắc hấp dẫn, số lượng chi
tiết) trẻ chú ý đến chi tiết ngẫu nhiên, chưa có khả năng quan sát tinh tế, chi giác
thiếu mục đích, kế hoạch rõ ràng.
Trong nhận thức thế giới ở lứa tuổi này nhất là học sinh lớp 1chuyển từ tính
cụ thể trực quan khi tư duy và tưởng tượng sang tính trìu tượng, khái quát, tưởng
tượng của các em phong phú hơn với tuổi mẫu giáo. Xong quá trình đó còn tản
mạn, ít có tổ chức, hình ảnh tưởng tượng chưa được gọt giũa, còn hay thay đổi
chưa được bền vững.
7


Sáng kiến kinh nghiệm
Lứa tuổi các em dễ cảm xúc trước thế giới, các sự vật và hiện tượng cụ thể
hấp dẫn, lời triết lý khô khan, thiếu hình ảnh sinh động, khó gây cảm xúc ở trẻ. Trẻ
lớp 1 thể hiện cường độ cảm xúc mạnh mẽ dễ xúc động, khó làm chủ tình cảm của
mình, tình cảm của các em chưa bền vững. Quá ttrình học tập được điều khiển có ý
thức, các em thường hay ghi nhớ máy móc, thường học đúng từng câu, từng chữ,
chưa biết tổ chức việc ghi nhớ có ý nghiã, chưa biết sử dụng sơ đồ lôgíc.
2, Mục tiêu môn toán ở lớp 1.
Giúp học sinh bước đầu có một số kiến thức cơ bản, đơn giản, thiết thực về
phép đếm; về các số tự nhiên trong phạm vi 100 và phép cộng, phép trừ không nhớ
trong phạm vi 100; Vẽ độ dài và đo độ dài trong phạm vi 20; Về tuần lễ và ngày
trong tuần; Về đọc giờ đúng trên mặt đồng hồ; Về một số hình học (Đoạn thẳng,
điểm, hình vuông, hình tròn, hình tam giác ); Về bài toán có lời văn...
- Hình thành và rèn luyện các kỹ năngthực hành; Đọc, viết, đếm, so sánh các
số trong phạm vi 100; Cộng và trừ không nhớ trong phạm vi 100; Đo và ước lượng
độ dài đoạn thẳng (Với các số đo là số tự nhiên trong phạm vi 20cm, nhận biết hình
vuông, hình trònh, hình tam giác, đoạn thẳng, điểm; Vẽ đoạn thẳng có độ dài đến
10cm; Giải một số bài toán đơn giản về cộng, trừ. Bước đầu biết diễn đạt bằng lời,

- Giải bài toán đơn bằng một phép tính cộng (trừ).
Các yếu tố hình học không đặt thành chương riêng mà kết hợp chặt chẽ với số học.
Trong sách giáo khoa toán 1 thi phần "Các yếu tố hình học" được phân bổ như sau:
Tiết3: Hình vuông, hình tròn, hình tam giác.
Tiết 69: Điểm, đoạn thẳng.
Tiết 70: Độ dài đoạn thẳng.
Tiết 71: Thực hành đo đọ dài đoạn thẳng.
9


Sáng kiến kinh nghiệm
Tiết 98: Điểm ở trong, điểm ở ngoài một hình.
4, Những khó khăn của học sinh khi học các biểu tượng hình học.
Ngày nay môn toán ở tiểu học, ngoài mục đích là bồi dưỡng tính toán còn
chú ý đến phát triển tư duy và bồi dưỡng phương pháp suy luận. Chính vì vậy các
em có kiến thức và kỹ năng, kỹ xảo về toán lớp 1, cũng như hiểu chính xác các
biểu tượng hình học góp phần cho các em học vẽ, làm thủ công, ham học một số
môn khác, đa dạng và phong phú hơn.
Nghiên cứu khó khăn của học sinh khi học về các biểu tượng hình học, tôi
thấy học sinh còn có những vướng mắc. cụ thể: Khi dạy bài "Hình vuông, hình
tròn, hình tam giác" các em không hiểu được cạnh của các hình là một đoạn thẳng
hay các em không hiểu được các đỉnh của các hình là một điểm. Ở các em sự nhận
thức chủ yếu bằng trực giác.
Ví dụ 1: Khi làm bài tập về đoạn thẳng, các em còn chưa xác định chắc chắn đoạn
thẳng được nối bởi hai điểm.
Giáo viên hỏi: Hình vẽ dưới đây có bao nhiêu đoạn thẳng?

O

H

nói riêng, học sinh tiểu học nói chung. Góp phần phát triển tư duy cho học sinh.
II.3. Chƣơng III: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, KẾT QUẢ NGHIÊN
CỨU
II.3.1. Phƣơng pháp nghiên cứu:
Trong quá trình thực hiện đề tài này tôi đã sử dụng một số phương pháp
nghiên cứu sau:
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết.
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp điều tra
11


Sáng kiến kinh nghiệm
- Phương pháp đàm thoại
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp luyện tập thực hành.
II.3.2. Kết quả nghiên cứu thực tiễn.
II.3.2.1. Vài nét về địa bàn nghiên cứu
Trường Tiểu học … là một trường nằm giữa trung tâm , là ngôi trường
có bề dày thành tích, đội ngũ giáo viên có bề dày kinh nghiệm giảng dạy. Là trường
đầu tiên trong huyện (bậc Tiểu học) đạt trường chuẩn Quốc gia giai doạn 1, chuẩn
bị công nhận giai đoạn 2. Được nhận bằng khen của Thủ tướng Chính Phủ. Luôn
được sự quan tâm của các cấp, các ngành. Năm học 2007 - 2008 nhà trường tiếp tục
đầu tư vào các phong trào, tập trung xây dựng mũi nhọn, xây dựng nề nếp trong
giáo viên và học sinh. Làm đề án xây dựng trường trọng điểm, chuẩn bị đón nhận
huân chương lao động hạng ba.
Ngoài sự quan tâm của các cấp các ngành còn có sự quan tâm của hội cha mẹ
học sinh luôn luôn động viên các phong trào của nhà trường từng bước đi lên.
Học sinh của trường hầu hết các em đều ngoan, rất thích tham gia vào các
hoạt động học tập có tính chất động, sôi nổi có nhiều người tham gia.

để xây dựng các tiết mẫu. Sau đó nhận xét bổ xung rút kinh nghiệm về các phần đã
làm được và phần nào còn hạn chế để rút ra cách dạy tốt nhất giúp học sinh học
tốt môn toán.
II.3.2.3. Đề xuất biện pháp:
Ở tiểu học các yếu tố hình học là một bộ phận gắn bó mật thiết với các kiến
thức số học, các yếu tố đại số, đo lường và giải toán, tạo thành môn toán thống
13


Sáng kiến kinh nghiệm
nhất. Việc dạy các yếu tố hình học hỗ trợ đắc lực cho các môn học khác, mục đích
nhằm cung cấp cho học sinh những hiểu biết cần thiết về hình học của các vật trong
không gian khi tiếp xúc với những "Tình huống toán học" trong cuộc sống thường
ngày.
Xuất phát từ nội dung, yêu cầu, chương trình cũng như thực tế dạy và học
các yếu tố hình học của địa phương. Qua dự giờ cũng như trao đổi kinh nghiệm
giảng dạy với đồng nghiệp và để góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục toán học,
tôi mạnh dạn đề xuất các biện pháp cụ thể sau:
* Đề xuất thứ nhất:
- Dạy học các yếu tố hình học cho học sinh lớp 1 trên cơ sở kết hợp chặt chẽ
quá trình hình thành biểu tượng với quá trình tri giác dẫn tới khái niệm, hình ảnh
chung của biểu tượng.
- Học sinh lớp 1 nhận biết các đối tượng hình học thông qua việc mô tả đặc
điểm của chúng chứ chưa phải là các định nghĩa, khái niệm chính xác.
- Học sinh phải dẫn dắt nắm được các dấu hiệu không bản chất, phân biệt
được các đối tượng hình học dựa trên mô tả.
Để đạt được mục đích đó, học sinh không chỉ nghe giáo viên mô tả, không
chỉ nhìn hình vẽ và mô hình hình học mà điều quan trọng hơn nhiều là mỗi học
sinh phải hoạt động, tự mình tham gia vào quá trình tạo ra các biểu tượng đó.
Nói cách khác, mỗi học sinh phải sử dụng được các kỹ năng nhận dạng, đo

viên giải thích ngay.
- Thực hện tốt việc học trên lớp cũng như ở nhà một cách tự giác.
- Tích cực tham gia xây dựng bài trên lớp.
- Theo dõi và nhận xét ý kiến của bạn.
15


Sáng kiến kinh nghiệm
- Giúp đỡ lẫn nhau trong học tập trên lớp cũng như ở nhà.
+ Đối với giáo viên:
- Phân loại đối tượng học sinh để có kể hoạch giảng dạy cho phù hợp với
trình độ các em.
- Linh hoạt trong việc vận dụng phương pháp, hình thức tổ chức dạy học sao
cho trong mỗi bài dạy có sáng tạo riêng, xong phải lấy mục đích hiểu bài của học
sinh làm trọng tâm.
- Ngôn ngữ của giáo viên phải ngắn gọn, dễ hiểu, giúp học sinh tiếp thu kiến
thức một cách dễ dàng.
- Chú ý tổ chức trò chơi toán học để củng cố kiến thức mới cũng như sau
phần luyện tập.
- Kiểm tra bài cũ một cách toàn diện bằng cách giao bài tập về nhà, trên lớp.
Đánh giá nhận xét kịp thời.
Tóm lại: Đứng trước khó khăn của học sinh, giáo viên nào cũng trăn trở,
muốn tìm cách giúp đỡ các em. Xong giúp đỡ bằng cách nào, đó là cả một vấn đề
mà không phải giáo viên nào cũng làm được . Nhưng ở một mức độ nhất định
người giáo viên có thể giúp đỡ học sinh tháo gỡ phần nào khó khăn để vươn lên,
có hứng thú trong học tập, xoá bỏ mặc cảm của bản thân, vận động để học sinh khá
giúp đỡ học sinh kém. Ngoài ra người giáo viên phải giúp học sinh hiểu và tự cố
gắng lỗ lực phấn đấu vươn lên trong học tập. Muốn vậy, giáo viên phải tạo ra
không khí thân mật cởi mở không chỉ ngoài giờ học mà ngay cả trong giờ dạy của
mình, tránh làm cho tiết học trở lên nặng nề.


Nội dung

P2 - Hình thức

Đồ dùng

A. Kiểm tra bài cũ:
- Giáo viên vẽ 4 điểm lên bảng
17


Sáng kiến kinh nghiệm
- Gọi hai học sinh lên bảng vẽ hai đoạn thẳng
lên bảng (AB,CD)
A

Luyện tập

B

C

D

2 băng
giấy xanh
đỏ

- Lớp nhận xét, giáo viên nhận xét chung đánh



Sáng kiến kinh nghiệm
ngược lại.
- HS thực hành so sánh 2 đoạn thẳng AB và Thực hành
CD trong sách.
- 2 HS lên bảng so sánh 2 que tính (bút chì) Thực hành

2 que tính

khác màu nhau.

2 bút chì

b) So sánh độ dài bằng cách đo dán tiếp qua độ
dài trung gian ( Gang tay ).
- Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát cách đo

Quan sát

SGK

trong sách giáo khoa.
Giáo viên : Người ta có thể so sánh độ dài Mô tả, thuyết
đoạn thẳng với độ dài gang tay.

trình

Hỏi: Đoạn thẳng đã cho dài mấy gang tay?



Luyện tập ,

- Học sinh tự làm vào vở.

thực hành

- Các cặp đổi vở kiểm tra, báo cáo.
- Giáo viên chữa bài
- Nhận xét chung kết quả, kích lệ một số em
làm tốt.
Bài 2.
- Giáo viên treo bảng phụ vẽ sẵn hình (như
sách)

Cá nhân

VBT

Cá nhân

VBT

Cá nhân

VBT

- Gọi 3 em lên bảng - lớp làm VBT.
- Hs nêu nhận xét. Gv kết luận chung.
Bài 3.

3- Đoạn 4 ngằn hơn đoạn 3
4- Đoạn 3 dài hơn đoạn 2
5- Đoạn 3 dài bằng đoạn 2
21


Sáng kiến kinh nghiệm
6- Đoạn 4 dài nhất
Bài 2: Dùng bút và thước để nối:
1) Thành

đoạn thẳng
A
B

C

D

2) Có

đoạn thẳng
C

O
B
A

D


1- Có 6 đoạn thẳng (thiếu 1 đoạn thẳng trừ 0,25 điểm)
2 - Có 6 đoạn thẳng (thiếu 1 đoạn thẳng trừ 0,25 điểm)
A
B

C

O
B
A

D
C

D

Bài 3: 4 điểm (Mỗi ý đúng 1 điểm)
- Đoạn thẳng AB có 4 gang tay.
- Đoạn thẳng CD có 2 gang tay.
- Cả 2 đoạn thẳng AB và CD có 6 gang tay.
- Đoạn thẳng AB dài hơn đoạn thẳng CD 2 gang tay.
KẾT QUẢ KIỂM TRA
LỚP
Phương pháp dạy

1B
Phương pháp thông thường

1C
Giáo án đề xuất

Vấn đề khắc phục khó khăn trong học toán với học sinh lớp 1 không phải là
việc đơn giản, có thể đổi mới ngay trong thời gian ngắn. Đứng về phía giáo viên,
muốn khắc phục khó khăn này trước hết phải đổi mới tư duy và phương pháp giảng
dạy, phải có lòng yêu nghề, mến trẻ và luôn luôn tìm tòi cách giảng dạy sao cho dễ
hiểu nhất đến học sinh, tích cực chủ động tổ chức các trò chơi học tập, gây hứng
thú học tập cho các em hơn nữa. Phải có sự kết hợp chặt chẽ với gia đình học sinh,
giúp học sinh hểu rõ tầm quan trọng của việc học.
Do thời gian chế nên tôi chưa kịp thực nghiệm được nhiều, xong qua tiết dạy
phần nào cũng thấy được nhiều mặt tích cực của phương án mà mình đã đề ra.
Điều này khẳng định nếu người giáo viên cố gắng, nhiệt tình và lỗ lực trong
việc giúp học sinh khắc phục khó khăn khi học các yếu tố hình học. Không chỉ cải
tiến về giáo án mà cả cách tổ chức giờ dạy, cho học sinh thường xuyên được thực
hành trong lớp cũng như ngoài lớp, tự mình phát hiện, tìm ra kiến thức từ đó có
lòng yêu thích, say mê học toán cũng như các môn học khác.
Mặc dù phương pháp mà tôi đề xuất ở trên thu được một số kết quả đáng
khích lệ. Tuy vậy, các phương pháp giảng dạy đó chưa hẳn là duy nhất và tối ưu.
Vì vậy, tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp của Ban giám hiệu nhà trường và
Hội đồng khoa học giáo dục.
Để dạy môn toán đạt hệu quả cao tôi mong Bộ Giáo dục cần trang bị đầy đủ
trang thiết bị, đồ dùng để phục vụ cho việc giảng dạy môn toán. Giáo viên được tập
huấn dự nhiều giờ mẫu để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ.
24


Sáng kiến kinh nghiệm
Tôi xin chân thành cảm ơn !
IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO

STT



TÊN TÀI LIỆU

Phương pháp
dạy các yếu tố
hình học ở tiểu
học
Sách giáo khoa
toán 1
Sách giáo viên
toán 1
Vở bài tập toán 1

NHÀ XUẤT
BẢN

NƠI XUẤT BẢN

Nhà xuất bản
Giáo dục

Nhà xuất
Giáo dục
Nhà xuất
Giáo dục
Nhà xuất
Giáo dục
Một số vấn đề về Nhà xuất
môn toán bậc Giáo dục
tiểu học