SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"PHÁT TRIỂN TƯ DUY HỌC SINH QUA VIỆC SỬ DỤNG
PHIẾU HỌC TẬP TRONG KĨ THUẬT DẠY HỌC MẢNH GHÉP
DẠY BÀI 15: TIÊU HÓA Ở ĐỘNG VẬT"


PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Các nhà khoa học, nhà sư phạm đều nhận định rằng: tài liệu học tập có sâu sắc về
nội dung khoa học và bổ ích về mặt khách quan bao nhiêu thì nó vẫn không có tác
dụng phát triển trí tuệ học sinh nếu các em không tự suy nghĩ, không lĩnh hội được
chúng thì không thể biến nó thành của riêng mình.
Hiện nay trong các nhà trường tình trạng học sinh học tập thụ động, chưa có thói
quen làm việc tích cực và chủ động lĩnh hội kiến thức nên việc giáo viên chuẩn bị các
phiếu học tập và áp dụng các kĩ thuật dạy học hiện đại vào giảng dạy sẽ kích thích tư
duy tự học, sáng tạo của học sinh khi tiếp cận kiến thức
Kỹ thuật dạy học mảnh ghép là kĩ thuật dạy học mang tính hợp tác, kết hợp giữa cá
nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm giải quyết một nhiệm vụ phức hợp, kích
thích sự tham gia tích cực cũng như nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp
tác
Ngoài ra, giáo viên sử dụng kĩ thuật dạy học hiện đại kết hợp xây dựng
phiếu học tập sẽ tạo ra các cuộc tranh luận trong học tập, nó rèn luyện cho học
sinh cách nhận xét có lí lẽ, có chứng cứ rõ ràng, dẫn chứng ấy sẽ làm cho trí óc
của các em có “kỉ luật” về việc học của mình và phát biểu một cách mạch lạc.
Với thời gian sau ba năm dạy thử và rút kinh nghiệm, tôi đã tiếp tục chọn đề tài:
“Phát triển tư duy học sinh qua việc sử dụng phiếu học tập trong kĩ thuật dạy học
mảnh ghép dạy bài 15: Tiêu hóa ở động vật”
Trường THPT Khoái Châu có nhiều điều kiện thuật lợi về cơ sở vật chất để
chúng tôi áp dụng các kĩ thuật dạy học hiện đại nhằm mục đích xây dựng tính tự học ở
học sinh, tạo cho học sinh những kĩ năng tự mình tìm kiếm tri thức mới vừa với sức của

Nội dung nghiên cứu ở mỗi vòng được học sinh trình bày trên giấy A0 hoặc bảng
fooc của nhóm. Khi hết thời gian 2 vòng thảo luận, giáo viên sẽ cử 1 đại diện thông
báo kết quả thảo luận ở 2 vòng.
B. Soạn giảng bài theo kĩ thuật mảnh ghép:
I. Mục tiêu:
1. Kiến thức


- Phân biệt được trao đổi chất và năng lượng giữa cơ thể với môi trường với
chuyển hoá vật chất và năng lượng trong tế bào.
- Trình bày được mối quan hệ giữa quá trình trao đổi chất và quá trình chuyển
hoá nội bào.
- Nêu những đặc điểm thích nghi trong cấu tạo và chức năng của các cơ quan
tiêu hoá ở các nhóm động vật khác nhau trong những điều kiện sống khác nhau.
2. Kĩ năng
- Quan sát tranh hình và sơ đồ để thu nhận kiến thức
- Phát triển kĩ năng liên hệ thực tế
3. Thái độ
Giáo dục ý thức bảo vệ động vật, thực vật và môi trường sống của chúng, đặc
biệt động vật hoang dã quí hiếm, bảo tồn đa dạng sinh học
II. Chuẩn bị:
- Giáo viên: Máy chiếu, phiếu học tập, bài giảng điện tử có sử dụng hình
15.1, 15.2. 15.3, 15.4, 15.5, 15.6 SGK và một số hình ảnh sưu tầm liên quan bài
học.
- Học sinh: Học bài cũ , đọc trước bài học, giấy A0 (hoặc bảng fooc), bút dạ, nam
châm.
III. Tiến trình bài học:
1. Ổn định tổ chức (2 phút):
Kiểm tra sĩ số, vị trí học sinh đã qui định (theo sơ đồ) ở các nhóm học tập, dụng
cụ các nhóm.


Hoạt động 1: Tìm hiểu
khái niệm tiêu hóa và
tiêu hóa ở các nhóm
động vật
Giáo viên chiếu slide câu
hỏi trắc nghiệm trong SGK
học sinh chọn đáp án đúng
về khái niệm tiêu hóa
? Động vật có mấy hình
thức tiêu hóa

Tiêu hóa là quá trình biến đổi các chất
dinh dưỡng trong thức ăn thành những
chất đơn giản mà cơ thể hấp thụ được
- Các hình thức tiêu hóa:
Tiêu hóa nội bào: tiêu hóa xảy ra ở
bên trong tế bào
Tiêu hóa ngoại bào: tiêu hóa xảy ra ở
bên ngoài tế bào


Mục II, III, IV giáo viên
dạy học theo kĩ thuật mảnh
ghép
Vòng 1:
Nhóm 1 hoàn thành phiếu
học tập số 1: Tiêu hóa ở
động vật chưa có cơ quan
tiêu hóa. Cùng thời gian

Kết luận: Tiêu hoá chủ yếu là nội bào.
Thức ăn được thực bào và bị phân huỷ
nhờ enzim thuỷ phân chứa trong
lizôxôm.
III. Tiêu hóa ở động vật có túi tiêu hóa
- Đại diện: Ruột khoang, giun dẹp
- Túi tiêu hoá được hình thành từ nhiều
tế bào, tạo thành hình túi có 1 lỗ thông
duy nhất ra bên ngoài (miệng = hậu


môn). Trên thành túi tiêu hoá có nhiều
TB tuyến có chức năng tiết enzim vào
lòng túi tiêu hoá.
- Quá trình tiêu hoá thức ăn:
Thức ăn được tiêu hóa ngoại bào nhờ
các tế bào trên thành túi tiết ra enzim
tiêu hóa tạo thành thức ăn được tiêu hóa
dở dang, sau đó thức ăn này tiếp tục
được tiêu hóa nội bào thành các chất đơn
giản
III. Tiêu hóa ở động vật có ng tiêu
hóa
- Đại diện: Động vật có xương sống và
nhiều loài động vật không xương sống
- Cấu tạo ống tiêu hóa:
Giáo viên chốt kiến thức
của mục I, II, III học sinh
đã nghiên cứu ở vòng 1
GV lưu ý: Đặc điểm quá


GV thông báo sứ giả các
nhóm di chuyển tạo 3
nhóm mới.
Hoạt động 2: Tìm hiểu
chiều hướng tiến hóa
chung của hệ tiêu hóa
động vật
Vòng 2:
3 nhóm thảo luận để hoàn
thành phiếu học tập số 4.

Giáo viên chốt kiến thức
học sinh đã nghiên cứu ở
vòng 2,

Chiều hướng tiến hóa chung của hệ
tiêu hóa động vật
Cấu tạo ngày càng phức tạp: từ không
có cơ quan tiêu hoá (thức ăn được tiêu
hoá trong không bào tiêu hoá) đến có cơ
quan tiêu hoá, từ túi tiêu hoá đến ống
tiêu hoá.
Từ tiêu hoá nội bào đến tiêu hoá ngoại
bào, nhờ tiêu hoá ngoại bào mà động vật
có thể ăn được các thức ăn có kích thước
lớn.
Sự chuyên hoá về chức năng ngày
càng rõ rệt: Sự chuyên hoá cao của các
bộ phận ống tiêu hoá làm tăng hiệu quả

(%)

Kém (%)

Tỉ lệ

0

58

25

0

17

Kết quả giảng dạy của tôi trên lớp thực nghiệm 11A8 và lớp đối chứng 11A9
được thể hiện trên ở bảng dưới đây:
Loại

G (%)

K (%)

TB (%)

Yếu (%)

Kém
(%)

Biểu đồ so sánh tỉ lệ các loại học sinh của lớp 11A 8 trước khi thực nghiệm và sau quá
trình thực nghiệm được thể hiện như sau:
Ghi chú
Tỉ lệ (%)
Trước thực nghiệm
nghiệm10A7
100%
Sau thực nghiệm
80%
60%
40%
20%

Giỏi

Khá

TB

Yếu

Lớp

Biểu đồ so sánh tỉ lệ các loại học sinh của lớp 11A 8 sau quá trình thực nghiệm và lớp
đối chứng 11A9 được thể hiện như sau:
Ghi chú

Tỉ lệ (%)

Lớp thực nghiệm 11A8

- Đặc điểm nhiệm vụ mới ở vòng 2 là một nhiệm vụ phức hợp và chỉ có thể giải
quyết được trên cơ sở nắm vững những kiến thức đã có ở vòng 1. Do vậy, giáo viên
cần xác định rõ những yếu tố cần thiết về kĩ năng, kiến thức cũng như các yếu tố hỗ
trợ cần thiết để giúp học sinh giải quyết nhiệm vụ phức hợp này.
Với mục đích dạy học để nâng cao khả năng tự học, chủ động lĩnh hội kiến thức
của học sinh, trong quá trình giảng dạy giáo viên phải năng động hơn và biết kết hợp
nhiều phương pháp giảng dạy. Trước khi lên lớp, giáo viên phải giới thiệu trước cho
học sinh xem trước nội dung bài học và tự xây dựng một số câu hỏi cho bài học đẻ có
thể tự giải quyết vấn đề giáo viên đặt ra.
Tôi nhận thấy nên phối hợp các phương tiện dạy học khác nhau trong một tiết
học, phối hợp nhịp nhàng giữa thuyết giảng với các kĩ thuật dạy học hiện đại giúp học
sinh tăng cường tính tự lập, chủ động trong học tập. Do vậy, việc đổi mới phương
pháp dạy học, thiết kế các bài dạy theo các kĩ thuật dạy học hiện đại đã trở nên dễ
dàng, thuận lợi hơn và được nhiều giáo viên tâm huyết với nghề quan tâm hơn.
Tuy nhiên, trong quá trình tiếp tục thực hiện đề tài, tôi thấy vẫn có một số vấn đề
khó khăn nảy sinh đó là:
- Một số học sinh khả năng tập trung chưa được cao nên chỉ được khoảng 20
phút đầu là các em có thể làm việc tích cực được, thời gian còn lại hiệu quả học tập
giảm nhiều.
- Khi các sứ giả di chuyển để tạo nhóm mới tác phong một vài em còn chậm gây
mất thời gian cho bài học.


- Một số học sinh còn chưa tự giác, giáo viên phải thường xuyên nhắc nhở học
sinh lưu giữ nội dung các phiếu học tập đã thảo luận để về tự hoàn thành vào vở để
học.
Theo tôi khi học sinh rèn luyện được phương pháp tự học tốt các em có thể lĩnh
hội được nhiều tri thức từ kiến thức học trong nhà trường cũng như kĩ năng xử lí tốt
các tình huống trong đời sống. Đó chính là mục đích để tôi thực hiện đề tài “Phát triển
tư duy học sinh qua việc sử dụng phiếu học tập trong kĩ thuật dạy học mảnh ghép

Hình ảnh 2:


Tiêu hóa thức n trong túi tiêu hóa của thủy tức
Hình ảnh 3: Ống tiêu hóa ở một số động vật



ng tiêu hóa ở người

Họ tên:.......................................
Lớp: ..................
Phiếu học tập s 1 (8 phút):
Tiêu hóa ở động vật chưa có cơ quan tiêu hóa
Đại diện: ......................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
Quá trình tiêu hóa thức ăn: .........................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................


.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................

Họ tên:.......................................
Lớp: ..................
Phiếu học tập s 2 (8 phút):
Tiêu hóa ở động vật có túi tiêu hóa



Họ tên:.......................................
Lớp: ..................
Phiếu học tập s 4 (5 phút):
Nêu chiều hướng tiến hóa chung của hệ tiêu hóa .....................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................
.....................................................................................................................


MỤC LỤC
S
tự


5

Phần III: Kết quả

8

6

Phần IV: Kết luận và kiến nghị

10

7

Tài liệu tham khảo

12

8

Phần phụ lục

13