SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
“TÍCH HỢP GIÁO DỤC MÔI TRƢỜNG TRONG TIẾT HỌC ĐỊA
LÝ THPT”


PHẦN THỨ NHẤT: MỞ ĐẦU
I.TÍNH CẤP THIẾT:
Để bảo vệ môi trường, cái nôi sinh thành của mình, con người đã thực hiện nhiều
biện pháp khác nhau, trong đó có biện pháp giáo dục môi trường (GDMT ). GDMT đựơc
xem là một biện pháp có hiệu quả cao, bởi vì nó giúp con người có được biện pháp đúng
đắn trong việc khai thác, sử dụng hợp lí các nguồn tài nguyên và có ý thức trong việc
thực hiện các nhiệm vụ bảo vệ môi trường.
Hiện nay, việc giáo dục môi trường qua giảng dạy trong các trường học, nhất là
các trường THPT có ý nghĩa và chiếm vị trí đặc biệt. Nhà trường là nơi đào tạo thế hệ trẻ,
những người chủ tương lai đất nước, những người sẽ thực hiện khai thác, sử dụng, cải tạo
và bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên (TNTN) và môi trường đất nước mình. Nếu
họ có nhận thức đầy đủ các vấn đề về môi trường, thì khi ra đời, dù bất cứ lĩnh vực nào,
hoạt động nào họ đều có thể thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường một cách có hiệu quả.
Xuất phát từ tình hình thực tế của địa phương và những vấn đề xã hội đã được đề cập ở
trên. Tôi chọn nghiên cứu " Giáo dục môi trƣờng qua môn Địa lí lớp 11 "nhằm nâng
cao nhận thức của học sinh về vai trò của môi trường.
II. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Thực tế, trong năm học trước với việc lồng ghép các kiến thức về môi trường vào
chương trình giảng dạy Địa lí 10, học sinh đã có được cái nhìn đúng đắn và toàn diện về
vấn đề môi trường. Song vần cần tiếp tục khắc sâu nội dung kiến thức này cho học sinh ở
lớp 11 và 12 để nâng cao nhận thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ và hành vi
đúng đắn cho học sinh trong việc BVMT.
Việc lống ghép kiến thức về môi trường vào giảng dạy địa lý 11 chỉ thể hiện lồng
ghép và một số mục nhỏ mang tính chất liên hệ chứ không thể hiện rộng trong toàn bài và

sách giáo viên, giáo dục môi trường trong môn Địa lí
b. Phương pháp thực nghiệm: Soạn giáo án và giảng dạy thực nghiệm ở một số
lớp , đồng thời kiểm tra học sinh lấy kết quả làm căn cứ. Trong quá trình giảng dạy phải
tổ chức được lồng ghép giáo dục môi trường.


c. Phương pháp tổng hợp: Tổng hợp mọi vấn đề có liên quan để hình thành lý luận
của đề tài , vân dụng đề tài và rút ra những kết luận cần thiết


PHẦN THỨ HAI: NỘI DUNG
I- Thuận lợi, khó khăn:
1- Thuận lợi:
- Học sinh có đầy đủ sách giáo khoa Địa lí 11, tập bản đồ địa lí 11.
- Ban giám hiệu nhà trường tạo mọi điều kiện về trang thiết bị vật chất và học sinh
giúp đỡ tôi thu thập tranh ảnh để tôi có điều kiện thực hiện đề tài.
- Sở giáo dục đào tạo Lào Cai tổ chức cho giáo viên giảng dạy đi tập huấn tích hợp
giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lí ,ngoài ra có hướng dẫn cụ thể tích hợp bảo
vệ môi trường trong từng mục ,trong từng bài dạy.
- Phòng đồ dùng dạy học có nhiều tranh ảnh, bản đồ.
- Học sinh thông minh, hăng hái, nhiệt tình, ham học hỏi nhất là các tiết dạy có giáo
dục bảo vệ môi trường.
2- Khó khăn:
- Một số em còn chưa chú ý học môn Địa lý nên học bài không kĩ, trong lớp không
chú ý nghe giảng, không phát biểu xây dựng bài.
- Sách tham khảo về gi¸o dôc bảo vệ môi trường không nhiều.
- Trình độ học sinh không đều.
II- Cơ sở lý luận:
1- Khái niệm về môi trƣờng:
Từ khi xuất hiện trên trái đất, con người có nhiều mối quan hệ chặt chẽ với tự nhiên.

- Nguồn tài nguyên đất bị giảm chất lượng: Trên thế giới có khoảng 1,43 tỉ ha đất
trồng lương thực và thực phẩm. Bình quân đầu người thấp chưa được 0,3ha đất trồng.
Trong khi đó, đất chuyên dùng tăng (xây dựng thêm các thành phố, các nhà máy, xí
nghiệp, nhà ở…).
ở Việt Nam, diện tích đất nông nghiệp ngày càng giảm, bình quân dưới 0,1ha/ người.
Chất lượng đất bị giảm, bị xói mòn, bạc mầu, rửa trôi.
- Nguồn nước bị ô nhiễm trầm trọng do việc sử dụng nước không hợp lý, không có
các biện pháp bảo vệ và do các chất thải của công nghiệp, nông nghiệp (thuốc trừ sâu,
thuốc diệt cỏ, phân hoá học), nước thải sinh hoạt, sự cố tàu chở dầu… Nguồn nước bị cạn
kiệt cả về số lượng và chất lượng.
Hiện nay, trên thế giới có khoảng 50 quốc gia thiếu nước dùng, nhất là Đức, Hoa
Kì…
Ở Việt Nam, hiện nay nguồn nước đang bị ô nhiễm.
Ví dụ: ở khu gang thép Thái nguyên, nước sông cầu bị nhiễm bẩn khá nặng. ở khu
công nghiệp hoá chất Việt Trì, nước sông Hồng bị nhiễm bẩn nặng do nước thải của hoá


chất. ở Hà Nội nước sông Tô Lịch bị nhiễm bẩn nặng do nước thải sinh hoạt, công nghiệp
của nội thành Hà Nội.
- Không khí và tài nguyên rừng bị ô nhiễm…
Tóm lại: Nguồn tài nguyên thiên nhiên bị cạn kiện và ô nhiễm môi trường sống lan
rộng trên khắp thế giới. Do đó, bảo vệ tài nguyên môi trường đã trở thành nhiệm vụ cấp
bách của cả loài người.
3- Giáo dục bảo vệ môi trƣờng qua môn Địa lí trong nhà trƣờng phổ thông
trung học cơ sở:
a- Mục đích, nội dung của việc giáo dục môi trường :
- Về nhận thức: Cung cấp cho học sinh những kiến thức nhất định về môi trường để
học sinh thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường. Giúp học sinh:
+ Có nhận thức đúng đắn về mối quan hệ khăng khít và tác động qua lại giữa các
thành phần tự nhiên cũng như tự nhiên với xã hội.

trường của địa phương cũng như đất nước.
Tóm lại: Đó là 3 nguyên tắc cần thiết và quan trọng khi đưa nội dung giáo dục môi
trường qua môn Địa lí lớp 11 trong nhà trường
III: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Giáo dục môi trường qua môn Địa lí lớp 11 có hai hình thức:
- Hình thức ngoài lớp và ngoại khoá.
- Hình thức trên lớp.
1- Hình thức ngoài lớp và ngoại khoá:
Đây không phải là hình thức phổ biến trong giảng dạy bộ môn Địa lí lớp 11
Thông qua bài thực hành, giáo viên có thể gaio bài tập cho các em về nhà sưu tầm
tranh ảnh, bài viết về những phong cảnh đẹp của đất nước, các tranh ảnh ô nhiễm môi
trường nước, không khí …
Tổ chức cho các em chơi trò chơi bảo vệ môi trường như: thi những bài hát, bài thơ
nói về môi trường, hái hoa dân chủ trả lời các câu hỏi về môi trường.
Tổ chức cho các em tham gia lao động: vệ sinh trường lớp, chăm sóc, tưới cây ở bồn
hoa.. Qua đó giáo dục cho các em có ý thức, hành vi xây dựng môi trường xanh – sạch đẹp và có trách nhiệm bảo vệ môi trường.
Các em học sinh còn tham gia làm sạch đường làng, ngõ xóm vào sáng chủ nhật
hàng tuần, vào ngày quốc tế lao động, trong dịp Tết Nguyên Đán để góp phần xây dựng
làng văn hoá.
Qua các buổi lao động này giúp các em có ý thức không vứt rác bừa bãi ra đường, ra
trường học, ra ao hồ, biết bảo vệ môi trường.


2- Hình thức giáo dục môi trƣờng ở trên lớp:
Đây là hình thức chủ yếu trong quá trình giảng dạy và học tập.Để giáo dục môi
trường qua môn Địa lí lớp 11giáo viên cần xác định được:
a. Loại bài kiến thức môi trường được lồng ghép thành một mục, một ý trong bài
học.
Trong chương trình Địa lí 11 không có loại bài kiến thức địa lí đồng thời là kiến
thức môi trường như trong chương trình địa lí 10. Và loại bài kiến thức môi trường được

- Bảng số liệu phóng to theo SGK
III. TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG:
1. Ổn định lớp :
2. Kiểm tra bài cũ :
3. Bài mới :
Mở bài : GV kể một số sự kiện mới nhất về sự già hoá dân số và sự bìng nổ dân
số của mộ vài quốc gia trên thế giới, một số sự cố về môi trường ( chất thải, sự cố tràn
dầu trên biển, ... ), một số tin mới nhất về chiến tranh khu vực và khủng bố trên thế giới.
Sau đó khái quát lại thành các vấn đề. GV hỏi : Đó là những vấn đề riêng của một quốc
gia hay của toàn nhân loại ?
Hoạt động của GV và HS

Nội dung cần đạt

HĐ 1 : Tìm hiểu vấn đề dân I. Dân số :
số(Nhóm)
1. Bùng nổ dân số
Chia lớp làm 6 nhóm, đánh số TT từ 1- - Dân số trên thế giới tăng nhanh, 6477
>6
triệu người năm 2005.
Bƣớc 1 :

- Sự bùng nổ dân số trên thế giới hiện
- Các nhóm 1, 2, 3 thực hiện nhiệm vụ : nay chủ yếu ở những nước đang phát
Tham khảo thông tin ở mục 1 và phân triển.
tích bảng 3.1, trả lời câu hỏi kèm theo - Tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên qua các
bảng.
thời kì giảm nhanh ở nhóm nước phát
- Các nhóm 3, 4, 5 thực hiện nhiệm vụ:


II. Môi trƣờng :
HĐ 2 : Tìm hiểu môi trƣờng(Cá ( Thông tin phản hồi phiếu học tập )
nhân/ Cả lớp)
- Yêu cầu HS ghi vào mảnh giấy tên các
vấn đề môi trường toàn cầu mà các em
biết. Sau đó một số em đọc cho cả lớp
nghe, đồng thời GV ghi lên bảng.Khi 1. Biến đổi khí hậu toàn cầu và suy
thấy danh mục vừa phù hợp với các vấn giảm tầng ô dôn.
đề môi trường trong SGK, Gv dừng lại
và yêu cầu HS sắp xếp các vấn đề theo
nhóm.
HĐ 3 : Cặp
Bƣớc 1 : Từng cặp HS nghiên cứu

2. Ô nhiễm nguồn nước ngọt, biển và


SGK, kết hộ với hiểu biết bản thân, đại dương.
hoàn thành phiấu học tập số 1.
Bƣớc 2: Đại diện các nhóm lên trả lời.
Bƣớc 3: GV kết luận và nhấn mạnh tính 3. Suy giảm đa dạng sinh học.
nghiêm trọng của các vấn đề về môi
trường trên phạm vi thế giới.
? Thế giới đã có những hành động gì đẻ
bảo vệ môi trường?
GV kết hợp làm rõ câu hỏi 2 ( cuối bài )

III. Một số vấn đề khác:

HĐ 4: Tìm hiểu một số vấn đề - Nạn khủng bố đã xuất hiện trên toàn


Hậu quả

Giải pháp

Hậu quả

Giải pháp

Biến đổi khí
hậu toàn cầu
Suy giảm tầng
ô dôn
Ô
nhiễm
nguồn
nước
ngọt, biển và
đại dương
Suy giảm đa
dạng sinh học
2. Thông tin phản hồi
Một số vấn đề môi trường toàn cầu
Vấn đề môi Hiện trạng
trường

Nguyên nhân

Biến đổi khí - Trái đất nóng - Khí CO2 - Băng tan
hậu toàn cầu


thủng
ngày -> 1 lượng khí màng, sinh vật trong sản xuất
càng lớn.
thải lớn trong thuỷ sinh.
và sinh hoạt.
khí quyển.
Ô
nhiễm
nguồn
nước
ngọt,biển và
đại dương

- Ô nhiễm - Chất thải
nghiệm trọng CN, NN và
nguồn
nước sinh hoạt
ngọt.
- Việc vận
- Ô nhiễm biển chuyển dầu và
các sản phẩn
từ dầu

Suy giảm đa Nhiều
loài Khai
thác
dạng sinh học sinh vật bị thiên
nhiên
tuyệt

thiên nhiên.

- Mất cân bằng
sinh thái
b. Loại bài kiến thức môi trường được tích hợp vào kiến thức địa lí
Trong chương trình Địa lí 11 có nhiều kiến thức giáo dục môi trường được tích
hợp trong kiến thức địa lí.Có được những kiến thức này phải trên cơ sở giáo viên quan
tâm, lưu ý đến việc kết hợp, bố xung, thêm vào một cách linh hoạt, khéo léo những kiến
thức môi trường. Kiến thức môi trường ở đây thường liên quan đến những hậu quả của
việc phát triển dân số, phát triển kinh tế,...Hoặc những đường lối chính sách, biện pháp
của các nhà nước khác nhau đén việc bảo vệ môi trường và những thành tựu của việc làm
này. Ta có thể lấy một loạt các ví dụ sau :
Bài 1: Sự tƣơng phản về trình độ phát triển kinh tế - xã hội của các nhóm
nƣớc. Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại.
- Mục II: Sự tương phản về trình độ phát triển kinh tế - xã hội của các nhóm nước.
Những kiến thức môi trường được tích hợp vào mục này là


+ Sự gia tăng dân số quá nhanh ngoài viêc gây nên những sức ép về kinh tế, giáo
dục... còn làm môi trường bị ô nhiễm, thay đổi không có lợi.Đó là nguồn gốc của những
vấn đề mang tính toàn cầu.
+ Nền kinh tế của những nước đang phát triển phụ thuộc nhiều vào nền nông
nghiệp đã dẫn tới việc khai thác đất đai mạnh mẽ nhưng không hợp lí, thiếu khoa học, đã
làm cho đất giảm dộ phì, xấu đi, dặc biệt là một số nước khu vực nhiệt đới Châu á, Châu
Phi.
- Mục III: Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại
Kiến thức môi trường ở đây là "sự thay thế giảm bớt việc sử dụng các nguồn năng
lượng, nguyên vật liệu truyền thống"đã làm giảm sự ô nhiễm, sự phá hoại môi trường
nguyên nhân là do sự giảm các chất thải do sử dụng than đá, dầu mỏ,khí đốt.Để có sức
thuyết phục, GV cần nêu ra những con số do các chất thải, bụi, khói ... từ các nhà máy

Nguyên nhân do khai thác tự nhiên không hợp lí nên khí hậu thay đổi ( các đợt gió cát
mạnh đã tiến gần đến ngoại ô Bắc Kinh - Về phía Tây Bắc ) ...
+ Một số vùng hay mưa lớn, gây nên những khó khăn choviệc bảo vệ môi trường
( Bắc Kinh, Thượng Hải...)


PHẦN THỨ BA: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết quả:
Qua việc giảng dạy môn Địa lí có lồng ghép vấn đề giáo dục bảo vệ môi trường tôi
nhận thấy không khí lớp học sôi nổi hơn, các em hăng hái phát biểu xây dựng bài, kết quả
học tập tốt hơn.
Việc chuẩn bị bài mới trước khi đến lớp tốt hơn, các em chịu khó sưu tầm tài liệu,
tranh ảnh mà giáo viên yêu cầu, giúp cô giáo có sổ tư liệu giảng dạy rất phong phú.
Các em thường xuyên tham gia lao động ở trường lớp để xây dựng trường học xanh sạch - đẹp. Hiệu quả lao động ở trường rất cao, trường lớp sạch sẽ,
Qua những giờ học Địa lý, cô giáo đã gieo những ước mơ về tương lai cho học sinh.
Khi được nghe cô giáo kể về những phong cảnh đẹp của đất nước mà cô được đi tham
quan từ ngày còn là sinh viên khoa Địa lí, nhiều em đã ước mơ sau này trở thành giáo
viên Địa lí để được đi khắp mọi miền của Tổ quốc.
Để có thể đánh giá được kết quả học sinh một cách chính xác, tôi đã tiến hành kiểm
tra khảo sát học sinh với các câu hỏi có liên quan tới vấn đề giáo dục môi trường cho học
sinh, đa số các em hiểu và làm được bài.
Sau đây là kết quả kiểm tra khảo sát năm học 2011-2012

Lớp

Số
bài

Điểm khá, giỏi khi chƣa Điểm khá
GDBVMT

đã

11A1

36

9

25,0

10

27,5

15

41,6

16

44,1

11A2

36

11

30,6



Qua bảng trên ta thấy tỉ lệ khá giỏi tăng lên khi đã giáo dục bảo vệ môi trường cho
học sinh. Vì vậy, phải giáo dục cho các em ý thức bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ môi trường
sống của nhân loại.
2. Bài học kinh nghiệm:
Muốn giờ dạy có nội dung giáo dục môi trường đạt được kết quả cao thì phải lồng
ghép khéo léo các phần, không gượng ép, phải có sự chuẩn bị chu đáo của giáo viên và
học sinh.
Sự chuẩn bị của giáo viên phải thể hiện qua hệ thống câu hỏi trong bài soạn phải
ngắn gọn, khoa học phù hợp với mọi đối tượng trong lớp (từng lớp, từng bài, từng phần)
có các cách khác nhau. Ngoài việc soạn bài, người giáo viên phải chuẩn bị đồ dùng dạy
học cần thiết như: bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh, sơ đồ lát cắt địa hình, mô hình … Đối với
học sinh phải làm tốt các bài tập trong SGK, trong tập bản đồ, tìm hiểu liên hệ thực tế địa
phương và đọc bài mới trước khi đến lớp. Giáo viên và học sinh cần tích luỹ cho mình
vốn kiến thức thực tế về đời sống của con người với môi trường sống.
Trong quá trình giảng dạy, giáo viên phải chú ý lắng nghe ý kiến của học sinh, giải
đáp các câu hỏi của các em, quan tâm đến các em . Từ đó, giáo viên sẽ giúp các em tự tìm
ra kiến thức mới, giúp các em hiểu bài sâu sắc hơn.
Giáo viên bộ môn thường xuyên kết hợp với giáo viên chủ nhiệm, ban giám hiệu nhà
trường, gia đình và địa phương để thống nhất các biện pháp giáo dục mô trường cho các
em.
3. Ý kiến đề xuất:
Là người giáo viên giảng dạy môn Địa lý, với lòng say mê nghề nghiệp, yêu mến học
sinh, tôi xin có một số đè xuất như sau:
Cần trang bị đầy đủ sách tham khảo về môi trường.
Sách bồi dưỡng chuyên môn bảo vệ môi trường , nhất là các giáo viên trực tiếp tham
gia giảng dạy các môn có liên quan đến môi trường.
Thường xuyên tổ chức cho giáo viên, học sinh đi thăm quan các danh lam thắng
cảnh, di tích lịch sử, văn hoá của đất nước.
4. Kết luận: