SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"SỬ DỤNG TRÕ CHƠI Ô CHỮ Ở MỘT SỐ BÀI LUYỆN TẬP
CHƢƠNG THUỘC CHƢƠNG TRÌNH HÓA HỌC LỚP 10 NÂNG
CAO"

1


PHẦN I: MỞ ĐẦU
I. Lý do chọn đề tài
Có lẽ không chỉ riêng tôi mà với nhiều giáo viên đứng lớp khác cũng thế, cứ sau mỗi
tiết dạy thấy được niềm vui trong ánh mắt học trò, nghe được những tiếng trạo nhau “sao
nhanh hết giờ thế nhỉ” thì tự nhiên những người làm nghề “gõ đầu trẻ ” như tôi bỗng
thấy hạnh phúc và yêu nghề hơn rất nhiều. Thế nhưng làm thế nào để học trò có được
niềm vui ấy? Làm thế nào để học trò có thể thốt ra những lời như thế thì quả thật là khó.
Từ lâu nay, trong suy nghĩ của nhiều người, của nhiều thế hệ học trò thì những môn
khoa học tự nhiên: Toán, Lí, Hóa, Sinh là những môn học hết sức khô khan. Với một số
người có được năng khứu bẩm sinh về tính toán thì việc học các môn học này có phần
đơn giản hơn một chút, còn với hầu hết nhiều người việc học các môn học này là hết sức
khó khăn. Nếu không có sự chăm chỉ, không có niềm đam mê hứng thú học tập thì chắc
chắn kết quả đạt được không cao. Và với môn Hóa Học mà bản thân tôi đang giảng dạy
cũng không nằm ngoài quy luật đó. Bên cạnh những đặc trưng chung của môn khoa học
tự nhiên ở trên thì bộ môn Hóa Học còn mang nhiều đặc trưng riêng ví như: phải nhớ
nhiều công thức hóa học của các chất, phải nhớ nhiều phương trình hóa học, phải nhớ các
điều kiện xảy ra phản ứng… Vì vậy nếu không có sự chăm chỉ, không có hứng thú học
tập bộ môn thì làm sao có thể đạt được kết quả tốt. Từ những yêu cầu trên ,trong suốt quá
trình giảng dạy cùng với sự tham khảo phương pháp giảng dạy của các đồng nghiệp ở các
bộ môn khác tôi đã không ngừng học hỏi để vận dụng vào môn học của mình. Và qua quá
trình giảng dạy tôi đã rút ra được một kinh nghiệm mà tôi thấy rất hiệu quả về việc tạo

triển của xã hội ngày nay thì những phương pháp dạy học cũ đã không còn phù hợp. Vì
vậy đòi hỏi phải có những phương pháp dạy học mới theo hướng tích cực hóa hoạt động
của học sinh và SỬ DỤNG TRÕ CHƠI Ô CHỮ Ở MỘT SỐ BÀI LUYỆN TẬP
CHƢƠNG THUỘC CHƢƠNG TRÌNH HÓA HỌC LỚP 10 NÂNG CAO NHẰM
TẠO HỨNG THÖ HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC CHO HỌC SINH đã được ra đời
trên cơ sở đó
II. NỘI DUNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
A. THỰC TRẠNG
Qua nghiên cứu khảo sát đầu năm vào tuần học thứ 4 tháng 9 năm 2011 ở các lớp khối
10 được phân công giảng dạy là lớp 10A3 và lớp 10A7 về hứng thú học tập bộ môn và kết
quả học tập ở hai lớp này thì thu được kết quả như sau:
1. Thái độ
Lớp

Sĩ số Hứng thú
Số
HS

Bình thường

Tỉ lệ Số
%
HS

Không hứng
thú

Tỉ lệ Số
%
HS

Lớp

Sĩ
số

Giỏi
10)

(8-

Trung
Yếu
Kém
6,5 bình
( từ 3,5đến ( dưới 3,5)
dưới ( từ 5 đến dưới 5)
dưới 6,5)

Khá
(từ
đến
8)

Số Tỉ lệ Số Tỉ lệ Số Tỉ lệ Số Tỉ lệ Số Tỉ lệ
HS %
HS %
HS %
HS %
HS %
10A3 48

B. NỘI DUNG
Từ thực trạng trên khi giảng dạy chương trình hóa học lớp 10 ở các bài luyện tập
tôi đã sử dụng trò chơi ô chữ nhằm tạo hứng thú học tập cho HS cụ thể là:
Chương trình hóa học lớp 10 có 7 chương, cứ sau mỗi chương lại có một bài luyện
tập, và cứ đến các bài luyện tập chương tôi sử dụng trò chơi ô chữ với tên gọi chung tìm
ô chữ chìa khóa. Ô chữ dài hay ngắn phụ thuộc vào từng chương. Sau đây tôi xin được
trình bày từng ô chữ sử dụng trong 6 chương đầu và cách thức thực hiện.
CHƯƠNG I:

NGUYÊN TỬ

Bài 8: Luyện tập chƣơng 1
1. Tên trò chơi:

Tìm ô chữ chìa khóa

2. Thời gian thực hiện: Đưa vào hoạt động 1 của bài nhằm mục đích:
- Củng cố kiến thức lí thuyết trong chương
- Tạo hứng thú học tập để các em tham gia tích cực ở các hoạt động giải bài tập phía sau
nhằm đạt được kết quả tốt
- Tạo tinh thần đoàn kết trong lớp, tạo môi trường sư phạm trong đó tất cả học sinh đều
được tham gia học tập.
4


3.Phƣơng tiện sử dụng: Máy chiếu hắt
4.Chuẩn bị:
- Giáo viên chuẩn bị sẵn bản trong và bút dạ
5.Cách thức thực hiện:
a. Giáo viên phổ biến luật chơi

hàng

7

ngang

có

8

chữ

cái

8

- Các chữ cái trong ô chữ chìa khóa sắp xếp chưa đúng trật tự, sau khi lật mở được các
chữ cái trong ô chữ chìa khóa học sinh phải sắp xếp lại các chữ cái cho đúng trật tự để
gọi tên cho đúng từ chìa khóa
- Học sinh có hai sự lựa chọn:
+ Lựa chọn 1: Đoán từ chìa khóa sau đó kiểm tra lại qua 7 dữ kiện ( dùng phương pháp
diễn giải)
+ Lựa chọn 2: giải 7 dữ kiện trước rồi tìm từ chìa khóa sau ( Dùng phương pháp quy nạp)
- Học sinh giải đúng ô chữ chìa khóa và đúng ô chữ dữ kiện được phần thưởng là 10 cây
bút. Học sinh trả lời đúng chỉ một trong 2 ô chữ thì được một nửa phần thưởng
-Ở ô chữ dữ kiện học sinh chỉ nhận được phần thưởng nếu trả lời đúng tất cả các từ hàng
ngang ( tối đa là được 2 học sinh trả lời 1 dữ kiện)
- Ô chữ dữ kiện gồm có 7 dữ kiện hàng ngang

5


Lật mở đƣợc ô số 8 là chữ Y

Những nguyên tử của cùng một nguyên tố hóa học có cùng số proton
nhưng khác nhau về số nơtron, do đó số khối A của chúng khác nhau được gọi là …
Dữ kiện 3

6


Đáp án: Đồng vị . Lật mở đƣợc ô 7 là chữ G
Sự phân bố các electron trong nguyên tử tuân theo…Pau-li,

Dữ kiện 4

…vững bền và quy tắc Hun
Đáp án: Nguyên lí

. Lật mở đƣợc ô số 5 là chữ Ê

Khu vực không gian xung quanh hạt nhân mà tại đó xác suất có mặt (xác
suất tìm thấy) electron khoảng 90% được gọi là … nguyên tử.
Dữ kiện 5

Đáp án: Obitan

. Lật mở đƣợc ô số 2 chữ N và ô số 4 chữ N

Ở trạng thái cơ bản, trong nguyên tử các electron chiếm lần lượt những
obitan có mức năng lượng từ thấp đến cao. Đó là nội dung của nguyên lí…


P
U
Ô
U
B
Ƣ
P

A
Y
N
Y
I
N
R

U
T
G
Ê
T
G
O

L
Ă
V
N
A

1

2

3

4

5

7

8
7


- Ô chữ chìa khóa cần tìm là

N

G

U

Y

Ê

N



4

5 6

7

8

9

10 11

12 13 14 15 16

- Để tìm ra được ô chữ chìa khóa trên ta có 8 dữ kiện. Trả lời đúng mỗi dữ kiện lật mở
được 1 số chữ cái trong ô chữ chìa khóa. Các chữ cái sắp xếp chưa đúng trật tự. Học sinh
tự sắp xếp lại và tìm ra từ chìa khóa đúng.
- Tất cả học sinh trong lớp trả lời đúng mỗi dữ kiện được phần thưởng là 1 thỏi kẹo
anphelibe (Nếu có từ 1 học sinh trở lên trả lời sai thì không được phần thưởng)

8


- Tất cả học sinh tìm ra đúng ô chữ chìa khóa được phần thưởng là 4 thỏi kẹo anphelibe (Nếu
có từ 1 học sinh trở lên trả lời sai thì không được phần thưởng)
- Sau khi giáo viên đọc song dữ kiện học sinh có 5 giây ghi kết quả vào bảng đen, sau đó
giơ lên để giáo viên quan sát
b. Cách tiến hành
- Giáo viên là người dẫn chương trình


Đáp án: TỐI THIỂU. Lật mở đƣợc ô số 14 là chữ U, ô 16 là chữ U
Dữ kiên 5

So biến đổi tuần hoàn về cấu hình electron lớp… của nguyên tử các nguyên
tố khi điện tích hạt nhân tăng dần chính là nguyên nhân của sự biến đổi tuần hoàn về tính
chất của các nguyên tố
Đáp án: NGOÀI CÙNG. Lật mở đƣợc ô số 11 là chữ T, ô số 12 là chữ T
Dữ kiên 6
9


Độ âm điện của một nguyên tử đặc trưng cho khả năng… electron của
nguyên tử đó khi tạo thành liên kết hóa học.
Đáp án: HÚT.
- Lật mở đƣợc ô số 5 là chữ O, ô số 6 chữ Đ, ô số 7 chữ I, ô số 18 chữ L
Sau khi lật mở được hết các chữ cái ô chữ chìa khóa có dạng sau:
Â

N

H

N

O

Đ

I


Â

U

L

U

- Sắp xếp lại các chữ cái theo đúng trật tự ta được ô chữ :
ĐỊNH LUẬT TUẦN HOÀN
Đ

I

N

H

L

CHƢƠNG 3:

U

T

T

U

3.Phƣơng tiện sử dụng
- Máy chiếu đa năng
4.Chuẩn bị
- 50 bảng đen nhỏ
5. Cách thức thực hiện
10


a. Giáo viên phổ biến luật chơi
- Ô chữ chìa khóa cần tìm là một hàng ngang gồm 7 chữ cái

1

2

3

4

5

6

7

- Để tìm ra được ô chữ chìa khóa trên ta có 5 dữ kiện . Trả lời đúng mỗi dữ kiện lật mở
được 1 số chữ cái trong ô chữ chìa khóa. Các chữ cái sắp xếp chưa đúng trật tự. Học sinh
tự sắp xếp lại và tìm ra từ chìa khóa đúng.
- Mỗi nhóm có số điểm ban đầu là 5 điểm
- Đối với mỗi dữ kiện nếu có 1 học sinh trong nhóm trở lên trả lời sai thì trừ 1 điểm, tất

Đáp án: TRỤC. Lật mở đƣợc ô số 5 là chữ Â
Dữ kiên 5

Liên kết giữa hai nguyên tử được thực hiện bởi 1 liên kết  và một hay hai
liên kết  được gọi là liên kết …
Đáp án: BỘI. Lật mở đƣợc ô số 7 là chữ O
Sau khi lật mở được hết các chữ cái ô chữ chìa khóa có dạng sau:

N

H

C

H

Â

N

O

1

2

3

4


Tìm ô chữ chìa khóa

2. Thời gian thực hiện: Ở hoạt động khởi động nhằm mục đích
- Tạo tâm lí thoải mái, hứng khởi để các em tham gia tích cực các hoạt động tiếp theo
- Củng cố, khắc sâu kiến thức về phản ứng oxi hóa – khử
3.Phƣơng tiện sử dụng
- Máy chiếu đa năng
4.Chuẩn bị
- 3 hộp quà nhỏ : + Hộp 1 : 1 cuốn vở
+ Hộp 2: 1 tờ giấy có ghi : phần thưởng của bạn là một điểm 9
+Hộp 3: là 1 tờ giấy có ghi: phần thưởng của bạn là một tràng vỗ tay của cả lớp
5. Cách thức thực hiện
a.Giáo viên phổ biến luật chơi

12


- Ô chữ chìa khóa cần tìm là một hàng ngang gồm 9 chữ cái

1

2

3

4

5

6


Phản ứng thế luôn là loại phản ứng này?

Là phản ứng hóa học trong đó có sự thay đổi số oxi hóa của
nguyên tố

Đáp án: OXI HÓA-KHỬ

O

X

CHƢƠNG 5:

I

H

O

A

K

H Ƣ

NHÓM HALOGEN
Bài 37:

1. Tên trò chơi:

6

7

- Các chữ cái trong ô chữ chìa khóa sắp xếp chưa đúng trật tự, sau khi lật mở được các
chữ cái trong ô chữ chìa khóa học sinh phải sắp xếp lại các chữ cái cho đúng trật tự để
gọi tên cho đúng từ chìa khóa
- Học sinh có hai sự lựa chọn:
+ Lựa chọn 1: Đoán từ chìa khóa sau đó kiểm tra lại qua 7 dữ kiện ( dùng phương pháp
diễn giải)
+ Lựa chọn 2: giải 7 dữ kiện trước rồi tìm từ chìa khóa sau ( Dùng phương pháp quy nạp)
- Học sinh giải đúng ô chữ chìa khóa được phần thưởng là 3 cuốn vở ghi
- Học sinh giải đúng mỗi từ hàng ngang trong ô chữ dữ kiện được phần thưởng là 1 cuốn
vở ghi
-Ô chữ dữ kiện có dạng

14


1
2
3
4
5
6
7
b. Cách tiến hành
- Giáo viên là người dẫn chương trình
- Học sinh chọn dữ kiện nào thì giáo viên đọc dữ kiện đó và lật mở các chữ chìa khóa
thông qua dữ kiện đó



Cl2 + 2NaBr → 2NaCl + Br2
Cl2 + 2NaI → 2NaCl + I2
Trong các phản ứng hóa học trên Cl2 là chất …
Đáp án: KHỬ

. Lật mở đƣợc ô số 2 là chữ G
Khoáng vật KCl.MgCl2.6H2O có tên gọi là…

Dữ kiện 5

Đáp án: CACNALIT

. Lật mở đƣợc ô số 4 chữ H

Khoáng vật Na3AlF6 có tên gọi là…

Dữ kiện 6

Đáp án: CRIOLIT

. Lật mở đƣợc ô số 5 là chữ E

Axit HF là axit …

Dữ kiện 7

Đáp án: YẾU. Lật mở đƣợc ô số 1 là chữ A
Sau khi trả lời hết các dữ kiện các ô chữ chìa khóa có dạng sau:


A

L

O

G

E

N

Sau khi trả lời hết các dữ kiện các ô chữ dữ kiện có dạng sau:
1
2
3
4
5
6
7

16


1
2
3
4
5


Bài 46: Luyện tập chƣơng 6
1. Tên trò chơi:

Tìm ô chữ chìa khóa

2. Thời gian thực hiện: Ở hoạt động khởi động nhằm mục đích
- Tạo tâm lí thoải mái, hứng khởi để các em tham gia tích cực các hoạt động tiếp theo
- Củng cố, khắc sâu kiến thức về nhóm oxi
- Tạo bầu không khí thi đua học tập giữa các học sinh trong lớp
3.Phƣơng tiện sử dụng
- Máy chiếu đa năng
4.Chuẩn bị
- 3 hộp quà nhỏ : + Hộp 1 : 1cây bút mực
+ Hộp 2: 1 tờ giấy có ghi : Chúc bạn may mắn lần sau
+Hộp 3 : là 1 tờ giấy có ghi: phần thưởng của bạn là 5 cây bút chì
5. Cách thức thực hiện
a. Giáo viên phổ biến luật chơi
- Ô chữ chìa khóa cần tìm là một hàng ngang gồm 3 chữ cái
17


1

2

3

- Học sinh nào tìm ra từ chìa khóa đúng và nhanh nhất sau gợi ý 1được 3 phần quà, trả lời
đúng sau gợi ý 2 được 2 phần quà, sau gợi ý 3 được 1 phần quà

Không khí chứa khoảng 20% thể tích khí này.

O

X

1

2

I
3
18


III. PHƢƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1. PHƢƠNG PHÁP
Trong quá trình nghiên cứu đề tài tôi đã sử dụng kết hợp một số phương pháp cơ bản
sau: so sánh, hoạt động nhóm, nghiên cứu, nêu vấn đề.
2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Việc SỬ DỤNG TRÕ CHƠI Ô CHỮ Ở CÁC BÀI LUYỆN TẬP CHƢƠNG
THUỘC CHƢƠNG TRÌNH HÓA HỌC LỚP 10 NHẰM TẠO HỨNG THÖ HỌC
TẬP MÔN HÓA HỌC CHO HỌC SINH đã thu được kết quả tốt cụ thể là: Học sinh đã
có hứng thú thực sự đối với bộ môn Hóa Học. Cứ sau mỗi tiết luyện tập chương các em
lại hào hứng chờ đợi một chương học mới với một tâm trạng vui tươi hứng khởi. Và khi
chuyển sang chương học mới các em lại đua nhau học tập để bài cuối chương các em lại
được tham gia trò chơi, lại có cơ hội giành phần thưởng của cô. Với thái độ như vậy thì
kết quả học tập của các em sau mỗi chương đã đạt được kết quả rõ rệt. Ở các chương sau
số lượng HS khá, giỏi tăng dần, còn học sinh yếu kém thì giảm dần.
IV. MỘT SỐ ỨNG DỤNG

13

27,08

30

62,5

10A7

45

3

6,67

10

22,22

32

71,11

2. Kết quả học tập

19


Khá

20,83 20

41,67 12

25

10A7 45 2

4,45

13,33 15

33,33 17

37,78 5

6

1

2,08
11,11

Sau khi áp dụng đề tài thì
1. Thái độ
Lớp

Sĩ số

Hứng thú


45

33

73,33

10

22,22

2

4,45

2. Kết quả học tập

Lớp

Sĩ
số

10A3 48

Khá

Trung bình

Yếu


Tỉ
lệ
%

20

41,67 20

41,67 7

14,58 1

2,08 0

0
20


10A7 45

15

33,33 17

PHẦN III:

37,78 10

22,22 3


21