ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
------------

VŨ SINH KHIÊU

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG ĐA DẠNG SINH HỌC
VÀ BIẾN ĐỘNG HỆ SINH THÁI RỪNG NGẬP MẶN
HUYỆN NGHĨA HƯNG, TỈNH NAM ĐỊNH GIAI ĐOẠN 2005-2015
NHẰM ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG BỀN VỮNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội - 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
------------

VŨ SINH KHIÊU

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG ĐA DẠNG SINH HỌC
VÀ BIẾN ĐỘNG HỆ SINH THÁI RỪNG NGẬP MẶN
HUYỆN NGHĨA HƯNG, TỈNH NAM ĐỊNH GIAI ĐOẠN 2005-2015
NHẰM ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG BỀN VỮNG

Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
Mã số: 60440301

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

viên, tạo mọi điều kiện thuận lợi để tác giả hoàn thành luận văn đúng thời hạn.
Do hạn chế về thời gian, kiến thức khoa học và kinh nghiệm thực tế của bản
thân tác giả, luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả rất mong nhận
được ý kiến đóng góp và trao đổi chân thành giúp tác giả hoàn thiện hơn kết quả
nghiên cứu của đề tài.
Xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày

tháng

HỌC VIÊN

năm 2015


DANH MỤC HÌNH VẼ
Hình 1.1 : Bản đồ hành chính huyện Nghĩa Hưng ....................................................13
Hình 1. 3 Nuôi ngao tại vùng bãi triều Nông trường Rạng Đông, Nghĩa Hưng .......35
Hình 1.4. Bãi biển du lịch tại xã Nghĩa Phúc, huyện Nghĩa Hưng, 2015 .................37
Hình 2.1. Bản đồ nền địa hình bãi bồi cửa sông ven biển huyện ..............................46
Nghĩa Hưng, Nam Định ............................................................................................46
Hình 2.2. Sơ đồ quy trình thành lập bản đồ ..............................................................48
Hình 3.1 : Rừng trang thuần loài và hỗn hợp trang, bần chua xen kẽ.......................52
Hình 3.2: Ảnh vệ tinh Landsat 5 ngày 11-05-2005...................................................63
Hình 3.3: Ảnh vệ tinh Landsat 8 ngày 10-07-2015...................................................64
Hình 3.4. Bản đồ hiện trạng rừng ngập mặn huyện Nghĩa Hưng, ............................67
tỉnh Nam Định năm 2005 ..........................................................................................67
Hình 3.5. Bản đồ hiện trạng rừng ngập mặn huyện Nghĩa Hưng, ............................68
tỉnh Nam Định năm 2015 ..........................................................................................68
Hình 3.6. Chú giải bản đồ hiện trạng RNM huyện Nghĩa Hưng, Nam Định ...........69

Bảng 3.7. Cấu trúc thành phần loài lớp thân mềm hai vỏ (Trai biển) .......................56
Bảng 3.8. Cấu trúc thành phần loài cá vùng bãi bồi, ven biển huyện Nghĩa Hưng,
Nam Định ..................................................................................................................57
Bảng 3.9. Cấu trúc thành phần loài chim ở vùng bãi bồi ven biển huyện Nghĩa
Hưng, Nam Định .......................................................................................................59
Bảng 3.10. Loài quý hiếm cần được khai thác hợp lý và bảo vệ .............................61


Bảng 3.11. Dữ liệu ảnh vệ tinh thu thập ...................................................................63
Bảng 3.13: Biến động diện tích rừng ngập mặn trên huyện Nghĩa Hưng giai đoạn
2005 – 2015 ...............................................................................................................69
Bảng 3.14 : Kết quả của các phong trào quai đê lấn biển .........................................70
Bảng 3.15. Diện tích rừng trồng từ năm 1990 đến 1998..........................................73
Bảng 3.16. Diện tích RNM trồng với sự hỗ trợ của Hội Đan Mạch ........................73


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU ...................................................................... 4
1.1. Tổng quan các nghiên cứu về đa dạng sinh học hệ sinh thái đất ngập nước và
bãi bồi ven biển trên Thế giới và Việt Nam................................................................... 4
1.1.1. Tổng quan các nghiên cứu về đa dạng sinh học đất ngập nước trên Thế giới 4
1.1.2. Tổng quan các nghiên cứu về đa dạng sinh học đất ngập nước ở Việt Nam.. 5
1.1.3. Tổng quan các nghiên cứu về ứng dụng công nghệ viễn thám và GIS đánh
giá biến động RNM.......................................................................................................... 9
1.2 Vị trí địa lý và lịch sử hình thành khu vực nghiên cứu ...................................... 12
1.2.1.Vị trí địa lý ............................................................................................... 12
1.2.2. Lịch sử hình thành lục địa khu vực nghiên cứu ...................................... 13
1.3. Đặc điểm điều kiện tự nhiên ................................................................................... 15
1.3.1. Đặc điểm địa hình, địa mạo và địa chất ................................................. 15

3.2.3. Phân tích, đánh giá biến động diện tích rừng ngập mặn huyện Nghĩa
Hưng, tỉnh Nam Định giai đoạn 2005 – 2015 .................................................. 69
3.3. Một số định hướng quản lý, khai thác tài nguyên phục vụ phát triển bền
vững khu vực ven biển huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định ................................... 78
3.3.1. Xây dựng và hoàn thiện các cơ chế chính sách quản lý, kiện toàn các tổ
chức quản lý tại khu vực ven biển huyện Nghĩa Hưng ..................................... 78
3.3.2. Phát triển các sinh kế bền vững khu vực ven biển ................................ 80
3.3.3. Quan trắc và bảo vệ môi trường ............................................................ 85
3.3.4.Tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng hợp lý tài
nguyên biển huyện Nghĩa Hưng ....................................................................... 85
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 90
PHỤ LỤC ................................................................................................................. 93


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
Từ viết tắt

Từ đầy đủ

Nghĩa Tiếng Việt

BĐKH

Biến đổi khí hậu

ĐDSH

Đa dạng sinh học

ĐNN


the

Conservation of Nature and
Natural resources.

Hội bảo tồn thiên nhiên thế
giới

NTTS

Nuôi trồng thủy sản

PTBV

Phát triển bền vững

RNM

Rừng ngập mặn

TCVN

Tiêu chuẩn Việt Nam

TTBQ

Tăng trưởng bình quân

TVN

giá là khu đất ngập nước có tầm quan trọng thứ hai ở vùng đồng bằng Bắc bộ, được
đề xuất là khu Ramsa vào năm 1996. Tuy nhiên, qua kết quả khảo sát năm 2006 của
tổ chức BirdLife, vùng đất ngập nước Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định đã bị suy thoái
nghiêm trọng, hầu hết các giá trị của khu vực đã không còn và hệ sinh thái rừng
ngập mặn đứng trước nguy cơ bị xoá sổ do khai thác quá mức tài nguyên thiên
nhiên.
Thời gian gần đây, việc quản lý, bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái rừng ngập
mặn tại huyện Nghĩa Hưng đã nhận được sự quan tâm của Chính phủ và chính
quyền địa phương. Khu vực ven biển huyện Nghĩa Hưng được xây dựng là vùng
đệm của khu bảo tồn thiên nhiên châu thổ Sông Hồng. Các dự án, chương trình
nhằm phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn tại khu vực đã được cụ thể hóa tại các đề
án, dự án như: “Đề án phục hồi và phát triển rừng ngập mặn ven biển giai đoạn
2008 -2015” của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 405/TTg ngày
16 tháng 3 năm 2009 và gần đây, tại Quyết định số 120/QĐ-TTg ngày 22 tháng 1
năm 2015 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt “Đề án bảo vệ và phát triển
rừng ven biển ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2015 – 2020”, gồm các dự án

1


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu Tiếng Việt
1. Birdlife (2006), Bảo tồn các vùng đất ngập nước trọng yếu ở đồng bằng Bắc
Bộ, Hà Nội.
2. Bộ Tài nguyên và Môi trường, Cục bảo vệ Môi trường (2001), Các vùng đất
ngập nước có giá trị đa dạng sinh học và môi trường Việt Nam, Hà Nội.
3. Công ước Ramsar (1971), Công ước về đất ngập nước, Iran.
4. Cục Bảo vệ Môi trường Việt Nam (2005), Tổng quan hiện trạng đất ngập
nước Việt Nam sau 15 năm thực hiện công ước Ramsar, Hà Nội.
5. Cục bảo vệ Môi trường (2006), Thu thập và hệ thống hóa thông tin tư liệu về

Tiến Sĩ Khoa học sinh học, Đại học Sư phạm Hà Nội.
17. Phan Nguyên Hồng, Nguyễn Hoàng Trí, Hoàng Thị Sản và Trần Văn Ba
(1995), Rừng ngập mặn dễ trồng mà nhiều lợi. NXB Nông nghiệp, Hà Nội.
18. Phan Nguyên Hồng, Phan Ngọc Ánh và J. Brands (1996), Kỷ yếu Hội thảo
quốc gia về Mối quan hệ giữa phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn và nuôi
trồng

hải

sản

ven

biển

Việt

Nam.

TP.

Huế,

31/10-02/11/1996.

CRES/ACMANG. NXB Nông nghiệp, Hà Nội.
19. Phan Nguyên Hồng và ctv, 1999. Rừng ngập mặn Việt Nam. Nxb Nông nghiệp.
20. Phan Nguyên Hồng (2004), Báo cáo về lịch sử nghiên cứu Đất ngập nước Việt
Nam.
21. Phan Nguyên Hồng, Lê Xuân Tuấn, Phạm Thị Anh Đào (2005), Đa dạng sinh

31. Barbier, E. Acreman, M. and Knowler, D. (1997), Economic valuation of
wetlands. A guide for policy makers and planners.
32. Constanza, R. Farber, C. and Maxcell, J. (1989), The valuation and
Management of Wetland Ecosystems, Ecological Economics.
33. Dugan, P.J. (ed.) (1990), Wetland Conservation: A Review of Current Issues
and Required Action. IUCN. Pp 96.
34. Phan Nguyen Hong and Hoang Thi San (1993), “Mangroves of Vietnam”,
IUCN, Bangkok, p. 22; 35-50.
35. Ramsar (1971): Wise use concept of Ramsar Convention, The Convention on
Wetlands of International Importance, especially as Waterfowl Habitat, Iran.

92