ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA KINH TẾ
----------------------LÊ MINH HIỀN

NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA VIỆT NAM
TRONG THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI

Chuyên ngành: Kinh tế thế giới và Quan hệ kinh tế quốc tế
Mã số: 60 31 07

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ ĐỐI NGOẠI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS PHÙNG XUÂN NHẠ

Hà Nội – 2006

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài


MỤC LỤC
Mục lục

2

Danh mục các bảng, biểu .....................................................................................................6
Danh mục các Phụ lục ..........................................................................................................7
Danh mục các từ viết tắt.......................................................................................................8
Mở đầu


Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong thu
hút ĐTNN ........................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.

Cạnh tranh và năng lực cạnh tranh quốc gia: ...... Error! Bookmark not defined.

1.1.1.

Các khái niệm về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh quốc gia:Error! Bookmark not defined.

1.1.2.

Những yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh quốc gia:Error! Bookmark not defined.

1.2.

Năng lực cạnh tranh quốc gia thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài:Error! Bookmark not de

1.2.1.

Bản chất và đặc điểm của đầu tư trực tiếp nước ngoài:Error! Bookmark not defined.

1.2.2.

Những nhân tố chi phối hoạt động đầu tư nước ngoài:Error! Bookmark not defined.

1.2.2.1. Nhu cầu, xu hướng lựa chọn địa điểm đầu tư của nhà đầu tư nước ngoàiError! Bookmark not

1.2.2.2. Trình độ phát triển và khả năng tăng trưởng kinh tế của các quốc gia:Error! Bookmark not de
1.2.2.3. Môi trường chính sách quốc gia, khu vực và quốc tế:Error! Bookmark not defined.

Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của việt nam trong thu hút đầu tư trực
tiếp nước ngoài ................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.

Những nhân tố cấu thành năng lực cạnh tranh thu hút đtnn của việt namError! Bookmark

2.1.1.

Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên và môi trường chính trị- kinh tế-xã hội:Error! Bookmark not

2.1.1.1. Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên: ............................... Error! Bookmark not defined.
2.1.1.2. Môi trường chính trị- xã hội: ................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.1.3. Chính sách kinh tế và khả năng tăng trưởng ............ Error! Bookmark not defined.
2.1.1.4. Độ mở của nền kinh tế: ............................................ Error! Bookmark not defined.
2.1.2.

Khả năng tiếp cận thị trường và nguồn cung cấp nguyên liệu phục vụ cho hoạt
động đầu tư ............................................................ Error! Bookmark not defined.

2.1.2.1. Khả năng tiếp cận thị trường: .................................. Error! Bookmark not defined.
2.1.2.2. Khả năng cung cấp linh kiện, nguyên liệu, vật tư trong nước:Error! Bookmark not defined.
2.1.3.

Hệ thống tài chính, tiền tệ ...................................... Error! Bookmark not defined.

2.1.4.

Nguồn nhân lực ...................................................... Error! Bookmark not defined.

2.1.4.1. Khả năng đáp ứng về nguồn nhân lực: .................... Error! Bookmark not defined.

Những điểm mạnh: ................................................ Error! Bookmark not defined.

2.2.2.

Những điểm yếu: ................................................... Error! Bookmark not defined.

2.2.2.1. Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ: .................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.2.2. Hiệu quả của hệ thống hành chính: .......................... Error! Bookmark not defined.
2.2.2.3. Chi phí kinh doanh ................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.2.4. Hiệu lực của hệ thống toà án: .................................. Error! Bookmark not defined.
2.2.2.5. Cơ sở hạ tầng yếu kém:............................................ Error! Bookmark not defined.
2.2.3.

Những cơ hội: ........................................................ Error! Bookmark not defined.

2.2.3.1. Mở rộng thị trường xuất khẩu: ................................. Error! Bookmark not defined.
2.2.3.2. Môi trường đầu tư/kinh doanh tiếp tục được cải thiện do việc thực hiện các cam
kết quốc tế: ............................................................. Error! Bookmark not defined.
2.2.4.

Những nguy cơ: ..................................................... Error! Bookmark not defined.

2.2.4.1. Những bất cập trong việc thực thi Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp:Error! Bookmark not de
2.2.4.2. Tác động không thuận của một số cam kết quốc tế: Error! Bookmark not defined.
2.2.4.3. Tình trạng đình công gây cản trở hoạt động kinh doanh bình thường của các doanh
nghiệp: ................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.4.4. Tình trạng tham nhũng còn phổ biến: ...................... Error! Bookmark not defined.
Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của việt nam trong
thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài ................. Error! Bookmark not defined.
3.1.

Đẩy mạnh cải cách hành chính, ngăn chặn tình trạng tham nhũng:Error! Bookmark not defin

3.1.6.

Hoàn thiện cơ chế bảo vệ nhà đầu tư, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống
tư pháp, trọng tài: ................................................... Error! Bookmark not defined.

3.2.

Nhóm giải pháp nhằm tăng cường năng lực kinh doanh và hỗ trợ hoạt động
đầu tư ........................................................................ Error! Bookmark not defined.

3.2.1.

Tiếp tục thực hiện lộ trình giảm chi phí đầu tư nhằm nâng cao hiệu quả và sức
cạnh tranh của các doanh nghiệp: .......................... Error! Bookmark not defined.

3.2.2.

Tiếp tục đầu tư nâng cấp và cải thiện chất lượng hạ tầng:Error! Bookmark not defined.

3.2.3.

Tăng cường công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực và năng lực công nghệ
cho các doanh nghiệp:............................................ Error! Bookmark not defined.

3.3.

Nhóm giải pháp về xúc tiến đầu tư: ....................... Error! Bookmark not defined.


DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU

Bảng 1-1: Các nhân tố ảnh hưởng tới quyết định lựa chọn địa điểm đầu tưError! Bookmark not def
Bảng 1-2: Những địa điểm kinh doanh hấp dẫn nhất tại châu Á - Thái Bình Dương
giai đoạn 2005-2006 ........................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 2-1: Giảm diện tích đất canh tác trên đầu người ở Việt NamError! Bookmark not defined.
Biểu 2-1: Tốc độ tăng trưởng GDP giai đoạn 1998 - 2005 .. Error! Bookmark not defined.

Bảng 2-2: So sánh thu nhập quốc dân (GNI)/ người của Việt Nam và một số nướcError! Bookmark

Bảng 2-3: Bảng giá trị HDI của Việt Nam và các chỉ số cấu thành (1999-2003)Error! Bookmark not
Bảng 2-4: Điểm số CPI của Việt Nam qua các năm ............ Error! Bookmark not defined.
Biểu 2-2: Các lý do mở rộng hoạt động kinh doanh ........... Error! Bookmark not defined.

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài


Danh mục các phụ lục - Trang 7

DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC
Phụ lục 1. Dòng vốn ĐTNN giai đoạn 1991-2005 ................. Error! Bookmark not defined.
Phụ lục 2: Đóng góp của ĐTNN trong GDP ......................... Error! Bookmark not defined.
Phụ lục 3: Đóng góp của ĐTNN vào tăng trưởng xuất khẩuError! Bookmark not defined.
Phụ lục 4: Tạo việc làm từ khu vực ĐTNN .......................... Error! Bookmark not defined.

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài

BIT

Hiệp định đầu tư song phương

CDM

Cơ chế phát triển sạch

CCI

Chỉ số năng lực cạnh tranh hiện tại

CEPTs

Chương trình ưu đãi thuế quan có hiệu lực chung

CIEM

Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương

EC

Cộng đồng Châu Âu

EPA

Hiệp định hợp tác kinh tế

EU


HDI

Chỉ số phát triển con người

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài


Danh mục các từ viết tắt - Trang 9

ICSID

Trung tâm quốc tế về giải quyết tranh chấp đầu tư

IMF

Qũy Tiền tệ quốc tế

JETRO

Tổ chức xúc tiến thương mại Nhật Bản

JICA

Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản

MIGA

Cơ quan bảo đảm đầu tư đa biên


Hiệp định về các khía cạnh của quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến
thương mại

UNCTAD

Hội nghị Liên Hợp Quốc về thương mại và phát triển

UNDP

Tổ chức phát triển Liên Hợp Quốc

WB

Ngân hàng thế giới

WEF

Diễn đàn kinh tế thế giới

WIR

Báo cáo đầu tư thế giới

WTO

Tổ chức thương mại thế giới

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ


XHCN

Xã hội chủ nghĩa

XNK

Xuất nhập khẩu

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài


Danh mục các từ viết tắt - Trang 11
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài:
Sau 18 năm thực hiện chủ trương thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (ĐTNN), trên địa
bàn cả nước đã có 5.800 dự án ĐTNN đang hoạt động với tổng vốn đăng ký khoảng 50 tỷ USD,
vốn đầu tư thực hiện đạt trên 31 tỷ USD. Hiện nay, khu vực kinh tế có vốn ĐTNN đóng góp 17%
tổng vốn đầu tư phát triển của toàn xã hội, tạo ra 14,5% GDP, 37% giá trị sản xuất toàn ngành
công nghiệp và 55% kim ngạch xuất khẩu (kể cả xuất khẩu dầu thô). Trong những năm qua, khu
vực ĐTNN đã góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện
đại hoá, mở ra nhiều ngành nghề, sản phẩm mới, nâng cao năng lực quản lý và trình độ công
nghệ, tạo việc làm và mở rộng thị trường xuất khẩu. Với những thành tựu đó, khu vực kinh tế có
vốn ĐTNN đã "góp phần tích cực vào việc thực hiện những mục tiêu kinh tế - xã hội, vào thắng
lợi của công cuộc đổi mới, đưa nước ta ra khỏi khủng hoảng kinh tế, tăng cường thế và lực của
Việt Nam trên trường quốc tế"1.
Tuy nhiên, tiến trình đổi mới sâu rộng nền kinh tế cùng với những yêu cầu đặt ra trong
giai đoạn mới của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, chủ động hội nhập quốc tế đã và
đang đặt ra những đòi hỏi khách quan phải tiếp tục duy trì sự phát triển bền vững và nâng cao

đầu tư của Việt Nam so với các nước trong khu vực. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp bách là phải tìm
ra phương hướng, giải pháp hữu hiệu hơn nữa nhằm cải thiện môi trường, nâng cao hiệu quả và
sức cạnh tranh thu hút ĐTNN của Việt Nam.
Việc tìm sự giải đáp cho các câu hỏi này có ý nghĩa rất quan trọng, góp phần làm sáng rõ,
bổ sung cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc cải thiện môi trường thu hút ĐTNN ở Việt Nam
hiện nay. Đây chính là lý do tác giả chọn đề tài “Năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong thu hút
đầu tư trực tiếp nước ngoài” làm đề tài luận văn Thạc sỹ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu:
Đánh giá năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam nói chung và thu hút ĐTNN nói riêng
không chỉ là đối tượng thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học kinh tế, mà còn là nhiệm vụ thường
xuyên của các cơ quan quản lý nhà nước về ĐTNN, các định chế phát triển, tài chính, ngân hàng quốc
tế, cơ quan xúc tiến, tư vấn đầu tư trong và ngoài nước...
Trong thời gian qua, Ủy ban quốc gia về hợp tác kinh tế quốc tế đã phối hợp với Viện
Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương thực hiện Đề án Nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng
hoá và dịch vụ Việt Nam2. Đề án này đã tập trung phân tích hiện trạng năng lực cạnh tranh quốc
gia của Việt Nam trong tổng thể các yếu tố cấu thành môi trường kinh tế; đánh giá khả năng
2

Ủy ban quốc gia về hợp tác kinh tế quốc tế (2004), Nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hoá và dịch vụ Việt
Nam, Hà Nội, 2004.
LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài


Danh mục các từ viết tắt - Trang 13
cạnh tranh của các nhóm hàng hoá chủ lực của ngành công nghiệp, nông nghiệp và các nhóm
dịch vụ chủ yếu để trên cơ sở đó đưa ra một hệ thống các khuyến nghị ngắn hạn và trung hạn
nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia và một số ngành hàng tiêu biểu trong các lĩnh
vực nói trên.


Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2005), Chiến lược thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài đến năm
2010 và tầm nhìn đến năm 2020, Hà Nội.

3

Bộ Kế hoạch và Đầu tư- Viện Nghiên cứu qủan lý kinh tế Trung ương (2002), Phương hướng điều chỉnh cơ cấu
ngành và đầu tư trong điều kiện hội nhập kinh tế, Hà Nội, tháng 2/2002.
LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài


Danh mục các từ viết tắt - Trang 14
1.5.

Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2002), Đề án tăng cường, nâng cao hiệu qủa hoạt

động

xúc tiến đầu tư nước ngoài thời kỳ 2001-2005, Hà Nội.
1.6.

Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (2003), Sáng kiến chung Nhật Bản-Việt
nhằm cải thiện môi trường đầu tư và tăng cường sức cạnh tranh

Nam

của Việt Nam, Hà


2.1.

APEC Secretariat (2003), APEC Investment Guide, Singapore.

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài


Danh mục các từ viết tắt - Trang 15
2.2.

ASEAN Secretariat (2001), ASEAN Investment Report, Jakarta.

2.3.

Ministry of Commerce, the People's Republic of China (2005), Foreign Market Access:
2005, Bejing.

2.4.

OECD - The Investment Dvision (2005), Trends and Recent Developments in Foreign
Direct Investment.

2.5.

Trần Hào Hùng and Nguyễn Quang Thái

(2003), Investment Policies and Human


LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài