1
Chơng 5
đạI CƯƠNG Về Cấu trúc phần cứng và phần mềm CHO ĐIềU
KHIểN Số động cơ điện một chiều

Chơng này giới thiệu về phần cứng và phần mềm trong điều khiển số. Hệ thống phần
cứng đợc xây dựng từ vi điều khiển. Bên cạnh đó, một hệ thống vi điều khiển có thể đợc
ghép nối với máy tính, do đó các thông số của bộ điều khiển số có thể đặt trực tiếp trên máy
tính. Máy tính cũng làm nhiệm vụ giám sát giá trị đặt cũng nh giá trị phản hồi của hệ thống
điều khiển. Cuối cùng chơng này giới thiệu đặc điểm của ngôn ngữ C là ngôn ngữ tiện lợi để
lập trình cho các vi điều khiển trong điều khiển số.

5.1 Vi điều khiển
Phần cứng điều khiển động cơ một chiều bao gồm vi điều khiển. Một bộ vi điều khiển
(viết tắt là MCU hay àC) là một máy tính trên một chip. Đây là một dạng của vi xử lý có độ
tích hợp cao, tiêu thụ ít năng lợng và giá thành thấp. Điều này tơng phản với một bộ vi xử lý
đa chức năng đợc sử dụng cho máy tính cá nhân phải đợc kết nối với các phần tử khác mới
có thể làm việc đợc. Ngoài việc kết hợp với các phần tử số học và logic nh một bộ vi xử lý
đa năng, một số vi điều khiển còn đợc tích hợp với các phần tử khác nh là bộ nhớ đọc-viết
để lu dữ liệu, bộ nhớ chỉ đọc đợc (ROM) hay còn gọi là bộ nhớ chớp nhoáng đê lu mã hay
code chơng trình. Một số họ vi điều khiển còn có bộ nhớ EEPROM (Electrically Erasable
Programmable Read-Only Memory) đợc sử dụng để lu chơng trình mãi mãi. Bộ nhớ
EEPROM đợc gọi là bộ nhớ chỉ đọc đợc có khả năng lập trình xóa đợc bằng điện. Ngoài
ra bộ vi điều khiển còn có các giao diện vào/ra.

Với tốc độ xung nhịp khoảng một vài MHz hoặc thấp hơn, một bộ vi điều khiển thờng
làm việc với tốc độ thấp hơn so với bộ vi xử lý hiện đại nhng đủ cho một số ứng dụng cụ thể.
Các vi điều khiển thờng tiêu thụ công suất nhỏ một vài milliwatts và có khả năng làm việc ở
chế độ chờ hay còn gọi là chế độ sleep trong khi đợi các sự kiện ngoại nh quá trình ấn một
nút ấn để đa vi điều khiển về trạng thái làm việc. Công suất tiêu thụ ở chế độ chờ có thể chỉ
một vài nanowatt làm cho các vi điều khiển lý tởng đối với các ứng dụng công suất thấp và

2

Hình 5.1: Sơ đồ chân ra của vi điều khiển Atmega16 loại 40 chân

Đặc trng của bộ vi điều khiển này nh sau:
-Hiệu năng cao, công suất nhỏ
-Kiến trúc RISC tiên tiến
-Thao tác hoàn toàn tĩnh
-16K Bytes bộ nhớ chơng trình chớp nhoáng tự khả trình trong hệ thống
-512 Bytes EEPROM
-1K Byte SRAM nội
-Chu kỳ đọc/viết: 10,000 Flash/100,000 EEPROM
-Thời gian lu trữ chơng trình: 20 năm ở 80
o
C/ 100 năm ở 25
o
C
-Có khả năng khóa chơng trình sau khi nạp
-2 bộ định thời/đếm 8 bit (Timer/Counter)
-1 bộ định thời/đếm 16 bit (Timer/Counter)
-4 kênh PWM
-8 kênh ADC 10 bit
-Lập trình nối tiếp USART
-32 đờng lập trình vào/ra
-Điện áp làm việc: 4,5-5,5 V
-Mức tốc độ: 0 đến 16 MHz

Chức năng các chân của Atmega16
-VCC: Điện áp cấp số


ngoài sẽ phát ra dòng nếu các điện trở kéo lên đợc kích hoạt. Các chân cổng D là ba
trạng thái khi điều kiện reset đợc kích hoạt thậm chí nếu xung nhịp không làm việc.

-RESET: Đầu vào reset. Một mức thấp ở chân này với thời gian dài hơn độ dài của
xung tối thiểu sẽ tạo ra một quá trình reset, thậm chí nếu xung nhịp không chạy.

-XTAL1: Đầu vào tới bộ khuyếch đại bộ dao động đảo và đầu vào tơi mạch làm việc
xung nhịp nội.

-XTAL2: Đầu ra từ bộ khuyếch đại bộ dao động đảo.

-AVCC: là chân cấp điện áp cho cổng A của bộ chuyển đổi A/D. Chân này nên đợc
nối với bên ngoài tới Vcc thậm chí khi ADC không đợc sử dụng. Nếu ADC đợc sử
dụng, chân này nên đợc nối với Vcc qua một bộ lọc thông thấp.

-AREF: là chân tham chiếu tơng tự cho bộ chuyển đổi A/D.

5.1.2 Ghép nối vi điều khiển AVR Atmega16 với máy tính
Cổng nối tiếp RS232 là giao diện sử dụng rộng rãi nhất. Trong các máy PC cổng này
còn gọi là cổng COM1. Cổng RS232 đợc dùng cho các mục đích đo lờng và điều khiển.
Việc truyền dữ liệu qua cổng đợc tiến hành thao cách nối tiếp, nghĩa là các bit đợc gửi nối
tiếp nhau trên cùng một đờng dẫn. Loại truyền thông này có khả năng dùng cho các khoảng
cách lớn hơn, khả năng bị nhiễu ít hơn so với dùng cổng song song. Việc dùng cổng song
song có nhợc điểm là việc sử dụng cap quá nhiều sợi, hơn nữa mức tín hiệu nằm trong
khoảng 0-5V không thích hợp với khoảng cách lớn.

Mức logic tín hiệu sử dụng khác nhau tùy theo mạch cụ thể. Tín hiệu định mức là +12V
(logic 0) và -12V (logic 1). Mức tín hiệu này cho phép truyền dẫn tín hiệu khoảng cách xa.
Hình 5.1 là sơ đồ chân của cáp nối tiếp RS232.



5.5 Van đóng cắt của mạch băm
Van đóng cắt của mạch băm là MOSFET công suất: Điện áp vào định mức 700 VDC,
dòng định mức 1,5A. Sơ đồ khối mạch mở MOSFET nh trên hình 5.3. Theo thực nghiệm để
MOSFET có thể mở đợc thì đầu vào của khối điều khiển đóng cắt phải lớn hớn hoặc bằng
9VDC.
5

Hình 5.3: Sơ đồ khối mạch mở MOSFET của tủ thí nghiệm truyền động Lab-Volt

5.6 Diod mắc song song ngợc với tải
-Điốt công suất mắc song song ngợc với tải: 1 A
-Mục đích của diod này là bảo vệ MOSFET khỏi bị phá hủy khi tải cảm lớn

5.7 Cuộn kháng lọc
-Tác dụng của cuộn kháng lọc là đảm bảo cho dòng điện phần ứng là liên tục
-Mỗi cuộn kháng lọc nếu đợc mắc nối tiếp: 3,2 H 0,75 A
-Nếu mỗi cuộn kháng lọc đợc mắc song song: 0,8 H 1,7 A Hình 5.4: Một cuộn kháng lọc

5.8 Điều khiển động cơ điện một chiều sử dụng phản hồi tốc độ
Một trong những phơng pháp điều khiển động cơ điện một chiều là điều khiển điện áp
phần ứng. Trong phơng pháp này, dòng điện kích từ đợc giữ không đổi và điện áp phần
ứng đợc thay đổi.

Tốc độ của động cơ tỷ lệ với điện áp phần ứng. Do đó, để có đợc một tốc độ theo
mong muốn, chúng ta chỉ cần đặt một điện áp một chiều tơng ứng vào phần ứng của động
cơ. Tuy nhiên, khi tải của động cơ thay đổi, tốc độ của động cơ sẽ thay đổi.