ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
------------------------------

NGUYỄN NGỌC SƠN

PHÁP LUẬT VỀ HẢI QUAN
TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP
KINH TẾ Ở NƢỚC TA HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LUẬT

HÀ NỘI – 2002


đại học quốc gia hà nội
khoa luật
----------------------------

nguyễn Ngọc sơn

pháp luật về hải quan
trong điều kiện hội nhập kinh tế
ở nƣớc ta hiện nay
Chuyên ngành: Luật Kinh tế
Mã số: 50515

Luận văn thạc sĩ khoa học luật

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Am Hiểu


13
15
17

1.1/ Sơ lƣợc sự ra đời của Hải
quan và bản chất của Hải quan

20

21

1.2/ Chức năng, nhiệm vụ của Hải

21

quan Việt Nam

23

1.2.1/ Kiểm tra, giám sát hải quan

30

21


1.2.2/ Thu thuế xuất khẩu, thuế

30


72

quan

72

1.3/ Sự hình thành và phát triển

77

82

của pháp luật về hải quan ở nƣớc

83

ta

93

1.3.1/ Trƣớc năm 1945
1.3.2/ Từ năm 1945 đến nay

86

95

98

102

3.2.2/ Kiểm tra, giám sát hải quan
3.2.3/ Về lĩnh vực thuế quan
3.3.4/ Nâng cao thẩm quyền điều tra của Hải quan

Kết luận
Danh mục tài liêu tham khảo

LỜI MỞ ĐẦU
1/ Tính cấp thiết của đề tài

Hội nhập kinh tế quốc tế là chủ
trƣơng nhất quán của Đảng và Nhà
nƣớc. Hiện nay, Việt Nam là thành viên
của nhiều tổ chức tài chính quốc tế nhƣ
WB, IMF, ADB... và trở thành thành


viên chính thức của ASEAN năm 1995,
APEC năm 1998; đang đàm phán gia
nhập WTO, đã ký hiệp định khung với
EU, đặc biệt Hiệp định Thƣơng mại
Việt Nam - Hoa Kỳ bắt đầu có hiệu lực
từ tháng 12 năm 2001 đã đánh một dấu
mốc quan trọng trong quá trình hội nhập
kinh tế quốc tế của nƣớc ta.
Bên cạnh những mặt tích cực mà quá
trình hội nhập kinh tế quốc tế tác động
đến nƣớc ta nhƣ việc mở rộng thị
trƣờng, tăng khả năng thu hút các nguồn
vốn, tạo điều kiện tiếp nhận công nghệ

có ý nghĩa lý luận và thực tiễn, đáp ứng những đòi hỏi cấp thiết của thực tế
đời sống kinh tế - xã hội trƣớc yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế của đất nƣớc
ta.

2/ Tình hình nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu về pháp luật hải quan Việt Nam nói chung và pháp luật hải
quan trong điều kiện hội nhập kinh tế nói riêng, cho đến nay vẫn là điều khá
mới mẻ và chƣa thu hút đƣợc nhiều sự chú ý của đông đảo các nhà nghiên
cứu, các nhà hoạch định chính sách, các luật gia...
Nguyên nhân của tình trạng trên là do, mặc dù Hải quan đƣợc thành lập từ
rất sớm 10/9/1945, nhƣng trong công cuộc bảo vệ tổ quốc, tiến hành và
hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, hoạt động của Hải


quan thực tế còn rất hạn chế. Sau năm 1975, do chính sách Nhà nƣớc độc
quyền ngoại thƣơng, quan hệ buôn bán, trao đổi hàng hoá đƣợc thực hiện
chủ yếu trong Khối SEV. Do vậy, hoạt động của Hải quan vẫn còn hạn chế
ở phạm vi, mức độ nhất định. Với chủ trƣơng đổi mới, mở cửa của Đảng
cộng sản Việt Nam, từ năm 1986 nền kinh tế nƣớc ta chuyển đổi từ cơ chế
tập trung bao cấp sang nền kinh tế nhiều thành phần, hoạt động theo cơ
chế thị trƣờng, định hƣớng xã hội chủ nghĩa, có sự quản lý của Nhà nƣớc;
thì hoạt động của Hải quan ngày càng trở nên cần thiết với yêu cầu về
phạm vi, địa bàn hoạt động rõ ràng, thực quyền, để đáp ứng yêu cầu phát
triển kinh tế- xã hội và tình hình nhiệm vụ trong thời kỳ mới, thời kỳ hội
nhập kinh tế và phát triển đất nƣớc.
Trƣớc yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế, đã có những bài viết, bài
tham luận có liên quan và một số công trình khoa học, luận án, đề tài
nghiên cứu về Hải quan và pháp luật về hải quan, có thể kể đến nhƣ:
“Tham gia quá trình toàn cầu hoá nền kinh tế và những vấn đề đặt ra