BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC LẠC HỒNG
----------

NGUYỄN THỊ HỒNG

HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI
CÔNG TY CỔ PHẦN Ô TÔ TRƢỜNG HẢI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN

Đồng Nai, Năm 2016


i

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC LẠC HỒNG
----------

NGUYỄN THỊ HỒNG
HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI
CÔNG TY CỔ PHẦN Ô TÔ TRƢỜNG HẢI
Chuyên ngành: Kế toán
Mã số: 60340301
LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS.PHAN ĐỨC DŨNG

Đồng Nai, Năm 2016





iii

LỜI CAM ĐOAN
Tác giả xin cam đoan đề tài: “ Hoàn thiện tổ chức kế toán trách nhiệm tại
công ty Cổ phần Ô tô Trường Hải” là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự
hướng dẫn của Thầy PGS.TS Phan Đức Dũng.
Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và không
trùng lặp với các đề tài khác.
Đồng Nai, tháng 07 năm 2016
Tác giả

Nguyễn Thị Hồng


iv

TÓM TẮT
Tác giả đã giới thiệu tổng quan về vấn đề nghiên cứu, mục tiêu, câu
hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu
và ý ngh a thực ti n của đề tài.
Về mặt lý luận: Đề tài đã hệ thống lại lý thuyết về các trung tâm trách
nhiệm, hệ thống dự toán, hệ thống phương pháp cung cấp các thông tin thực
hiện, hệ thống các phương pháp kiểm soát và đánh giá kết quả, hiệu quả của
các trung tâm trách nhiệm, đánh giá trách nhiệm quản lý của từng trung tâm
trách nhiệm… Bên cạnh đó đề tài cũng trình bày các lý thuyết như: Lý thuyết
đại diện, lý thuyết chủ sở hữu, lý thuyết dự phòng, lý thuyết công nghệ thông
tin.
Về mặt thực ti n: Qua tìm hiểu thông tin từ dữ liệu thứ cấp và dữ liệu

3 Mục tiêu nghiên cứu .............................................................................................................. 9
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ......................................................................................... 9
5 Phương pháp nghiên cứu ............................................................................................. 10
6 Ý ngh a khoa học của luận văn ........................................................................................... 10
CHƢƠNG 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM ................................ 13
1.1

Bản chất, vai trò và nhiệm vụ của kế toán trách nhiệm ............................................... 13

1.1.1

Bản chất của kế toán trách nhiệm ............................................................................. 13

1.1.2

Vai trò và nhiệm vụ của kế toán trách nhiệm trong doanh nghiệp ........................... 16

1.2
1.2.1

Sự phân cấp quản lý và xác định các trung tâm trách nhiệm ....................................... 17
Sự phân cấp quản lý ................................................................................................. 17

1.2.2 Thuận lợi và khó khăn trong sự phân cấp quản lý ..................................................... 17
1.3

Hệ thống kế toán trách nhiệm trong mối quan hệ với cơ cấu tổ chức quản lý sản
xuất kinh doanh ............................................................................................................ 18

1.3.1


Chỉ tiêu tỷ lệ hoàn vốn đầu tư (ROI – Return on investment) ........................... 27

1.4.4.2

Chỉ tiêu lợi nhuận còn lại ( RI – Residual income) ............................................ 27

Một số lý thuyết sử dụng trong nghiên cứu kế toán trách nhiệm ................................ . 28

1.5
1.5.1

Lý thuyết đại diện (Agency theory) ......................................................................... 28

1.5.2

Lý thuyết chủ sở hữu (Proprietary Theory) .............................................................. 29

1.5.3

Lý thuyết phân tích chi phí - lợi ích (Cost Benefit Analysis – CBA) ...................... 30

1.5.4

Lý thuyết công nghệ thông tin (Information Technology ) ...................................... 31

1.5.5

Lý thuyết dự phòng .................................................................................................. 32
Kết luận chƣơng 1 ...................................................................................................... 32


Đặc điểm cơ cấu tổ chức và phân cấp quản lý tại công ty CP Ô tô

2.2.1

Trường Hải ................................................................................................................... 40
2.2.2

Thực trạng công tác tổ chức kế toán tại công ty cổ phần ô tô Trường Hải .............. 44

2.2.2.1

Tổ chức bộ máy kế toán tài chính tại tại công ty CP Ô tô Trường Hải ............. 44

2.2.2.2

Chính sách kế toán áp dụng tại công ty ............................................................. 47


vii

2.2.3

Thực trạng vận dụng các phương pháp kế toán trách nhiệm tại công ty Cổ phần
Ô tô Trường Hải ........................................................................................................... 48

2.2.3.1

Hệ thống định mức dự toán .............................................................................. 48


2.3.1 Kết quả khảo sát phần 1: Thông tin chung ................................................................ 60
2.3.2

Kết quả khảo sát phần 2: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố liên quan đến việc
hoàn thiện hệ thống kế toán trách nhiệm tại doanh nghiệp .......................................... 65

2.3.2.1

Kiểm định Cronbach's Alpha ............................................................................ 65

2.3.2.2

Phân tích kết quả khảo sát mức độ ảnh hưởng của các thông tin liên quan

đến trung tâm trách nhiệm .......................................................................................... 65
2.4

Đánh giá thực trạng hệ thống kế toán trách nhiệm tại công ty .................................... 67

2.4.1

Ưu điểm ..................................................................................................................... 67

2.4.2

Nhược điểm .............................................................................................................. 68
Kết luận chƣơng 2 ....................................................................................................... 71

CHƢƠNG 3 - CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KẾ TOÁN TRÁCH
NHIỆM TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN Ô TÔ TRƢỜNG HẢI ............................... 72


Giải pháp hoàn thiện các chỉ tiêu được sử dụng tại trung tâm ..................................... 75


viii

3.3.1

Về hệ thống dự toán ................................................................................................. 75

3.3.2

Giải pháp hoàn thiện các chỉ tiêu và báo cáo đánh giá thành quả tại các trung tâm
trách nhiệm ................................................................................................................... 75

3.3.2.1

Hoàn thiện các chỉ tiêu tại trung tâm chi phí ..................................................... 75

3.3.2.2

Hoàn thiện các chỉ tiêu tại trung tâm doanh thu ................................................ 77

3.3.2.3

Hoàn thiện chỉ tiêu báo cáo đánh giá thành quả tại trung tâm lợi nhuận .......... 80

3.3.2.4

Hoàn thiện chỉ tiêu báo cáo đánh giá thành quả trách nhiệm tại trung tâm đầu tư ....... 81

DIỄN GIẢI

1

BC

Báo cáo

2

CNKV

Chi nhánh khu vực

3

CNTT

Công nghệ thông tin

4

CP

Cổ phần

5

CPNCTT


Doanh thu

11

DV

Dịch vụ

12

DVPT

Dịch vụ phát triển

14

ĐKKD

Đăng ký kinh doanh

15

ĐT - XDCB

Đầu tư – xây dựng cơ bản

16

ĐT KD KCN


Hội đồng quản trị

23

HTTD

Hỗ trợ tín dụng

24

KCN

Khu công nghiệp

25

KD

Kinh doanh

26

KL

Khối lượng

27

KT



KTTN

Kế toán trách nhiệm

33

LN

Lợi nhuận

34

NM

Nhà máy

35

NM SX&LR

Nhà máy sản xuất và lắp ráp

38

ROImm

Tỉ lệ hoàn vốn đầu tư mong muốn

39


TC – KT

Tài chính – Kế toán

45

TCT

Tổng công ty

46

TGĐ

Tổng giám đốc

47

THACO

Công ty cổ phần ô tô Trường Hải

48

TK

Tài khoản

49


TSBQ

Tài sản bình quân

55

VCSH BQ

Vốn chủ sở hữu bình quân

56

VKD

Vốn kinh doanh

58

VPTQ

Văn phòng tổng quản


xi

DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1: Bảng báo cáo thành quả của trung tâm chi phí ............................................. 23
Bảng 1.2: Báo cáo thành quả doanh thu trong trường hợp nhà quản trị trung tâm
doanh thu không được quyền định giá bán. ....................................................... 24

Sơ đồ 1.1: Kế toán trách nhiệm mối quan hệ với cơ cấu tổ chức quản lý .................... 19
Sơ đồ 2.1: Bộ máy quản lý của công ty ....................................................................... 37
Sơ đồ 2.2: Sơ đồ tổ chức phân cấp quản lý theo từng trung tâm của công ty ............... 40
Sơ đồ 2.3: Cơ cấu tổ chức kế toán tại Thaco ................................................................ 44
Sơ đồ 3.1: Kế toán chi phí dựa trên hoạt động ABC .................................................... 76


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1

Tính cấp thiết của đề tài
Kế toán trách nhiệm là một nội dung cơ bản của kế toán quản trị. Kế toán

trách nhiệm xuất phát từ sự phân quyền trách nhiệm của nhà quản trị. Cơ sở của sự
phân quyền phụ thuộc vào quyết định của nhà quản trị, thái độ, quy mô, đặc điểm
hoạt động sản xuất kinh doanh và các yếu tố khác. Từ khi được hình thành đến nay,
kế toán trách nhiệm đã được vận dụng và có những đóng góp đáng kể vào sự thành
công của nhiều doanh nghiệp, các tập đoàn kinh tế … trên khắp thế giới. Càng
ngày, kế toán trách nhiệm càng có vai trò và vị trí quan trọng trong quản lý ở các
doanh nghiệp trên thế giới.
Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh để tồn tại và phát triển giữa các doanh
nghiệp là một tất yếu khách quan. Bởi vậy doanh nghiệp hoặc là phải hoàn thiện
mình để tiến lên phía trước chiến thắng trong cạnh tranh hoặc là doanh nghiệp sẽ tụt
hậu, trượt khỏi quỹ đạo chung của nền kinh tế, làm ăn thua lỗ dẫn đến phá sản nếu
không biết phát huy những tiềm năng và nắm bắt kịp thời sự thay đổi trên thương
trường. Trong bối cảnh chung này các doanh nghiệp sản xuất ô tô Việt Nam cũng
không ngoại lệ, cần thiết phải quan tâm nhiều hơn đến vấn đề quản lý kinh tế đặc
biệt là công tác kế toán trong doanh nghiệp.

ráp ô tô tại Việt Nam, trên cơ sở yêu cầu bức thiết đặt ra trong điều kiện hội nhập
kinh tế quốc tế của ngành công nghiệp ô tô, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Hoàn thiện
tổ chức kế toán trách nhiệm tại công ty Cổ phần Ô tô Trường Hải”. Với những
phân tích trên cho thấy đề tài có tính cấp thiết cả về lý thuyết lẫn thực ti n.
2 Tổng quan đề tài
2.1

Tình hình nghiên cứu nƣớc ngoài

Đã có nghiều công trình nghiên cứu để quản trị công ty hiệu quả, cần có về
thông tin để hoạch định và kiểm soát tài chính hoạt động sản xuất kinh doanh đã
thúc đẩy sự hình thành kế toán trách nhiệm. Thông qua các công trình nghiên cứu
trước cho thấy, KTTN được đề cập đầu tiên ở Mỹ vào năm 1950 trong tác phẩm
"Basic organizational planning to tie in with responsibility accounting" của Ailman,
H.B.(1950). Từ đó đến nay, vấn đề KTQT được quan tâm nhiều với những quan
điểm khác nhau bởi những tác giả khác nhau ở nhiều quốc gia trên thế giới.
Nhóm tác giả Anthony A.Atkinson, Rajiv. D.Banker, Robert S.Kaplan and
S.mark Young (2012) khẳng định: KTTN là một hệ thống kế toán có chức năng thu
thập, tổng hợp và báo cáo các dữ liệu kế toán có liên quan đến trách nhiệm của từng


3
nhà quản lý riêng biệt trong một tổ chức, cung cấp thông tin nhằm đánh giá trách
nhiệm và thành quả mỗi nhà quản lý tạo ra các báo cáo chứa cả những đối tượng có
thể kiểm soát và không thể kiểm soát đối với một cấp quản lý.
Nhóm tác giả Weygandt, Kieso và Kimmel (2010) cho rằng KTTN là một bộ
phận của KTQT mà liên quan đến việc kiểm soát, báo cáo về thu nhập và chi phí
trên cơ sở nhà quản lý có quyền đưa ra những quyết định trong hoạt động hằng ngày
về các vấn đề đó.
Nhóm tác giả Clive Emmanuel, David Otley and Kenneth Mar-chant (1990)

Trong những năm gần đây các nghiên cứu lại tập trung vào kế toán trách
nhiệm xã hội, nghiên cứu của Sajad Gholami và các cộng sự (2012) “Social
Responsibility Accounting: From Theory to Practice” được đăng trên tạp chí
“Journal of Basic and Applied Scientific Research”. Nghiên cứu này đã chỉ ra bên
cạnh các mục tiêu về tài chính, các doanh nghiệp phải chú trọng đến trách nhiệm
đối với xã hội vì những hành vi phi đạo đức sẽ ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hoạt
động của đơn vị.
Như vậy, kế toán trách nhiệm là công cụ kiểm soát rất hiệu quả đã được các
tác giả ngoài nước nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau. Đây là những nội dung
rất bổ ích cho việc kế thừa để vận dụng tổ chức hệ thống kế toán trách nhiệm trong
điều kiện thực ti n ở Việt Nam. Tuy nhiên, có thể nói các công trình nghiên cứu
được giới thiệu, trình bày trên đây tập trung chủ yếu ở tầm v mô, hoặc có tính khái
quát mà chưa đưa ra cụ thể về tổ chức kế toán trách nhiệm trong loại hình công ty ô
tô, trong xu thế hội nhập, phát triển bền vững.
2.2

Tình hình nghiên cứu trong nƣớc

Tại Việt Nam kế toán trách nhiệm là vấn đề được các nhà nghiên cứu, các
doanh nghiệp cũng rất quân tâm, đã có nhiều công trình nghiên cứu về KTTN.
Do trong khuôn khổ đề tài nghiên cứu và để có tính thời sự của vấn đề nghiên
cứu nên nhóm tác giả chỉ đi vào nghiên cứu và trình bày các kết quả nghiên cứu về
kế toán trách nhiệm của những năm gần đây ở Việt Nam.
Kiểm soát chi phí luôn là vấn đề hàng đầu của các nhà quản trị, chính vì vậy
có nhiều tác giả đã nghiên cứu mô hình kế toán quản trị chi phí như: Tác giả Phạm
Thị Thủy (2007), nghiên cứu “ Xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí trong các
doanh nghiệp sản xuất dược phẩm Việt Nam”. tác giả đã xây dựng mô hình kế toán
quản trị chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất dược phẩm Việt Nam, trong đó
tăng cường kiểm soát chi phí thông qua việc phân loại chi phí, lập dự toán chi phí,
phân tích biến động của chi phí. Đồng thời tác giả cũng đề cập đến giá chuyển

thí tác giả lại chưa đề cập tới.
Đề tài của tác giả Nguy n Linh Giang (2011), “Tổ chức kế toán trách nhiệm
tại công ty sản xuất Việt - Hàn”, đề tài của tác giả Trần Thị Tuyết Mai (2012), “ Kế
toán trách nhiệm tại công ty dược và trang thiết bị y tế Bình Định”, tác giả Tôn Nữ
Xuân Hương (2012), “Tổ chức kế toán trách nhiệm tại công ty cổ phần dược
Danapha”, tác giả Huỳnh Thị Kim Hồng (2013) cũng đã nghiên cứu “ Kế toán


6
trách nhiệm tại công ty cổ phần thủy sản Hoài Nhơn”, tác giả Võ Thị Thức (2011)“
Hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại công ty cổ phần chứng khoán Sài Gòn – Hà
Nội” tại Trường ĐH kinh tế Tp Hồ Chí Minh. Tác giả Nguy n Văn Phượng (2011)
“ Hoàn thiện tổ chức kế toán trách nhiệm tại tổng công ty điện lực miền trung”, tác
giả Nguy n Trung Ngh a (2012), “ Tổ chức kế toán trách nhiệm tại công ty cổ phần
du lịch Đà Nẵng”. Nhìn chung các tác giả đã nghiên cứu đến việc tổ chức, phân cấp
quản lý, xây dựng các trung tâm trách nhiệm trong các doanh nghiệp sản xuất. Tuy
nhiên, các bài luận văn mới chỉ được trình bày ở góc độ phân công, phân nhiệm chứ
chưa đi vào cụ thể, chi tiết và đầy đủ mà một hệ thống kế toán trách nhiệm trong
doanh nghiệp sản xuất cần phải xây dựng.
Đề tài của tác giả Nguy n Thị Minh Phương (2013) “Xây dựng mô hình kế
toán trách nhiệm trong các doanh nghiệp sản xuất Sữa Việt Nam” đã nghiên cứu
việc tổ chức hệ thống kế toán trách nhiệm nhằm cung cấp các thông tin hữu ích cho
các nhà quản trị đánh giá hiệu quả kinh doanh và trách nhiệm quản lý của từng bộ
phận trong đặc thù loại hình doanh nghiệp sản xuất Sữa tại Việt Nam. Đây là một
trong những tài liệu có giá trị về nghiên cứu và tổ chức hệ thống kế toán trách
nhiệm trong doanh nghiệp đặc thù. Tuy nhiên, tác giả chủ yếu nghiên cứu theo
phương pháp định tính nên chưa chỉ rõ được mức độ áp dụng kế toán trách nhiệm
trong doanh nghiệp.
Tầm quan trọng của KTTN cũng được tác giả Nguy n Xuân Trường (2014) đề
cập “Kế toán trách nhiệm – vũ khí của công ty lớn” đăng trên “Doanh nhân

yếu chú trọng đến kiểm soát chi phí mà chưa đề cập sâu đến các trung tâm khác.
Trong khi đó, nhà nước thực hiện chính sách cổ phần hóa một số Trường Đại học tự
thu, tự chi, nguồn vốn chủ yếu là tư nhân nên trung tâm đầu tư , trung tâm doanh
thu cũng tương đối quan trọng đối với các Trường Đại học.
Tác giả Lưu Đức Tuyên (2014), “ Bàn về kế toán trách nhiệm”, đăng trên
“trang thông tin điện tử, hội kiểm toán viên hành nghề Việt Nam” tác giả đã trình
bày mối liên hệ chặt chẽ giữa kế toán trách nhiệm với cơ cấu tổ chức theo các cấp
quản lý, với các trung tâm trách nhiệm và mối liên hệ với các chỉ tiêu đánh giá như:
CTR (Capital Turnover Ratio - tỷ lệ vốn trên doanh thu), ROS (Rate of Return on
Sales- tỷ lệ hoàn vốn trên doanh thu), ROI (Return on Investment- tỷ lệ hoàn vốn
đầu tư), NIBT (Net Income Before taxes): Thu nhập thuần trước thuế, NIAT (Net
Income After taxes): Thu nhập thuần sau thuế, NI (Net income): Thu nhập thuần Sự
chuyển giá, RI (Residual Income-phần thu nhập còn lại). Tuy nhiên, tác giả mới đưa


8
ra được mối liên hệ giữa các chỉ tiêu với các bộ phận trách nhiệm. Còn vận dụng
như thế nào? Chi tiết, cụ thể việc vận dụng các chỉ tiêu cho các đơn vị, bộ phận thì
tác giả lại chưa đề cập tới.
Tác giả Hồ Thị Mỹ Hạnh (2015) “Kế toán trách nhiệm và mối quan hệ với cấu
trúc tổ chức của doanh nghiệp”, đăng trên tạp chí “ Tài chính”. Tác giả đã nêu lên
mối quan hệ giữa vấn đề phân cấp quản lý trong hệ thống kế toán trách nhiệm với
cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp. Tác giả cũng đưa ra 2 mô hình, 1 mô hình cho
công ty xăng dầu Nghệ An ( mô hình vừa và nhỏ), 1 mô hình cho tập đoàn xăng dầu
( Doanh nghiệp lớn). Song cơ cấu tổ chức và phân cấp quản lý đó chỉ là một phần
trong hệ thống kế toán trách nhiệm. Mối quan hệ giữa tổ chức quản lý doanh nghiệp
với các trung tâm trách nhiệm chưa được tác giả đề cập.
Tác giả Trần Trung Tuấn (2015), “Nghiên cứu kế toán trách nhiệm trong các
doanh nghiệp sản xuất xi măng Việt Nam” tác giả đưa ra mô hình nghiên cứu ảnh
hưởng mức độ áp dụng kế toán trách nhiệm tới thành quả trong các doanh nghiệp

đứng đầu tại thị trường Việt Nam về sản xuất, lắp ráp và phân phối ôtô. Việc nghiên
cứu về tổ chức KTTN trong loại hình này là vấn đề hết sức cần thiết đang đặt ra.
3

Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu chung: Hoàn thiện tổ chức KTTN tại công ty Cổ phần Ô tô Trường

Hải, từ đó cung cấp thông tin giúp nhà quản trị đưa ra các quyết định kinh doanh
chính xác và hiệu quả.
Mục tiêu cụ thể:
- Đề tài dựa trên nền tảng kiến thức về kế toán quản trị đã được đào tạo ở bậc
cao học và tìm hiểu từ các công trình nghiên cứu trước để: Hệ thống hóa lý luận về
kế toán trách nhiệm trong doanh nghiệp.
- Tìm hiểu thực trạng của kế toán trách nhiệm tại Công ty cổ phần ô tô Trường
Hải, tìm ra những ưu điểm và nhược điểm còn tồn tại trong công tác đánh giá trách
nhiệm tại công ty.
- Đưa ra một số giải pháp để hoàn thiện kế toán trách nhiệm theo đặc thù của
công ty, giúp bộ máy quản trị tại công ty đánh giá được một cách đúng đắn thành
quả của các bộ phận trong việc hướng tới mục tiêu chung của tổ chức.
4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Đề tài chủ yếu đi sâu vào những vấn đề lý luận về tổ
chức kế toán trách nhiệm trong DN từ đó đưa ra phương hướng hoàn thiện tổ chức
kế toán trách nhiệm tại công ty cổ phần ô tô Trường Hải. Phạm vi nghiên cứu: Đề


10
tài chỉ đi sâu nghiên cứu trong hệ thống kế toán trách nhiệm của một DN cụ thể đó
là công ty CP Ô tô Trường Hải.
5


tìm các nhân tố ảnh hưởng đến mô hình KTTN, mức độ quan tâm của các nhà quản
trị đến hệ thống KTTN. Qua đó hoàn thiện, tổ chức mô hình kế toán trách nhiệm
phù hợp với đặc điểm kinh doanh của các doanh nghiệp kinh doanh ô tô ở Việt


11
nam, nhằm cung cấp thông tin hữu ích cho nhà quản trị đánh giá hiệu quả và trách
nhiệm quản lý của các trung tâm trách nhiệm góp phần nâng cao hiệu quả kinh
doanh. Hoàn thiện mô hình KTTN ở doanh nghiệp ô tô từ việc xác định các trung
tâm trách nhiệm, xây dựng hệ thống chỉ tiêu và phương pháp đánh giá đến thiết lập
hệ thống báo cáo trách nhiệm cho phù hợp đảm bảo tính kiểm soát và hiệu quả
trong quản lý.