TƯ TƯỞNG CỦA LÊNIN VỀ GIÀNH CHÍNH QUYỀN, GIỮ CHÍNH
QUYỀN VÀ XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN TRONG 3 TÁC PHẨM: “HAI SÁCH
LƯỢC CỦA ĐẢNG DÂN CHỦ XÃ HỘI TRONG CÁCH MẠNG DÂN CHỦ”;
“CÁCH MẠNG VÔ SẢN VÀ TÊN PHẢN BỘI CAUXKY”; “THÀ ÍT MÀ TỐT”

Tư tưởng về giành chính quyền, giữ chính quyền và xây dựng chính
quyền chiếm một vị trí quan trọng đặc biệt trong tư tưởng của Lênin. Trong
quá trình đấu tranh cách mạng, để thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình, giai
cấp công nhân sẽ không đánh đổ được kẻ thù của mình là giai cấp tư sản, sẽ
không cải tạo được xã hội cũ - xã hội tư bản chủ nghĩa và xây dựng thành
công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản nếu như giai cấp công nhân
không giành được chính quyền và thiết lập chuyên chính vô sản. Vấn đề
chính quyền nhà nước, là thứ mà giai cấp công nhân phải giành lấy cho được
và dùng nó để đập tan sự phản kháng của giai cấp bóc lột, xây dựng thành
công xã hội mới. Tư tưởng về chính quyền vô sản hình thành gắn liền với
quá trình hoạt động lý luận và thực tiễn của Lênin. Với tư duy sắc bén và
thực tiễn đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân Nga chống lại giai cấp
tư sản, các trào lưu, tư tưởng phản động, Lênin đã không ngừng tìm tòi khám
phá trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn cách mạng qua từng thời kỳ,
từng giai đoạn thăng trầm của phong trào cách mạng ở Nga để xây dựng học
thuyết của mình trên cơ sở thế giới quan, phương pháp luận Mácxit. Thông
qua các tác phẩm chủ yếu như: “Hai sách lược của Đảng dân chủ xã hội
trong cách mạng dân chủ” (1905); “Cách mạng vô sản và tên phản bội
Cauxki”( 1918), “Thà ít mà tốt” (1923).
Tác phẩm “Hai sách lược của Đảng dân chủ xã hội trong cách mạng
dân chủ” là tác phẩm đã được Lênin phát triển nhiều luận điểm về chủ
nghĩa xã hội khoa học và đã trở thành những luận điểm hết sức sáng tạo
trước khi chủ nghĩa xã hội hiện thực ra đời, được ông đã trình bày, diễn đạt


một cách rõ ràng. Chính quyền nhà nước là vấn đề cơ bản của mọi cuộc

luận điểm ấy của những người men-sê-vích, bóc trần tính chất giáo điều
của họ, vạch rõ là họ không hiểu rằng ở Nga cách mạng đã diễn ra trong
những điều kiện lịch sử khác và không thể giải quyết theo lối cũ vấn đề
động lực của nó, tức là theo kiểu của cách mạng tư sản đã làm trước đây
sau khi giành được chính quyền thì quyền lãnh đạo lại thuộc về tay giai cấp
tư sản.
Trong tác phẩm này Lênin cũng dạy chúng ta rằng vấn đề chủ yếu của
bất cứ cuộc cách mạng nào là vấn đề chính quyền nhà nước-điều ấy quyết
định hết thảy. Thực tiễn đã chứng minh trong lịch sử, trong tất cả mọi cuộc
cách mạng, vấn đề chính quyền là vấn đề quyết định. Cách mạng không thể
được coi là thành công nếu giai cấp cách mạng lúc đó không giành được
chính quyền về tay giai cấp mình. Trong tác phẩm “Hai sách lược của
Đảng dân chủ xã hội trong cách mạng dân chủ”, Lênin đã chứng minh rằng
cuộc cách mạng dân chủ thắng lợi, trong đó giai cấp vô sản là người nắm
bá quyền lãnh đạo, không được đưa đến việc giai cấp tư sản nắm quyền
như đã xảy ra trong các cuộc cách mạng tư sản trước kia, mà phải đưa đến
thiết lập nền chuyên chính dân chủ cách mạng của giai cấp vô sản và nông
dân. Đó là cách giải quyết mới đối với chính quyền nhà nước. Người cho
rằng, chính quyền được thiết lập trong Cách mạng dân chủ Tư sản đó là
“chuyên chính cách mạng” của giai cấp vô sản và nông dân và Người
khẳng định: “ Thắng lợi quyết định của cách mạng đối với chế độ Nga
hoàng’’, tức là chuyên chính dân chủ cách mạng của giai cấp vô sản và
nông dân”2. Muốn giành được chính quyền, Đảng công nhân dân chủ- xã
hội phải tham gia Chính phủ đó, phải có đủ áp lực để bảo vệ, củng cố và
mở rộng những thành quả của cách mạng. “Chủ nghĩa Mác không dạy
người vô sản xa lánh cách mạng tư sản, lãnh đạm với nó, bỏ việc lãnh đạo
cách mạng ấy cho giai cấp tư sản mà trái lại dạy phải tham gia cách mạng
2

Lênin . tập 11 tr 53

Lênin.tập 11 tr 19
3
4


buộc phải theo dõi chặt chẽ người đồng minh như theo dõi một kẻ thù” 6.
Như vậy có thể thấy ngay trong tác phẩm này, trước khi cách mạng thành
công, vấn đề giành chính quyền và giữ chính quyền đã được Lênin hết sức
chú ý, khẳng định những tư tưởng đúng đắn của Mác-Ăng ghen trong
Tuyên ngôn của Đảng cộng sản. Người yêu cầu đảng của giai cấp vô sản
phải là một đảng độc lập và riêng biệt đúng với những tư tưởng về Đảng
mà Mác và Ăng ghen đã chỉ ra cho giai cấp công nhân là phải “giành lấy
dân chủ”, thiết lập chuyên chính vô sản sau khi giành được chính quyền.
Năm 1918 Cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất đã kết thúc, cách
mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười Nga đã thắng lợi được 1 năm. Cuộc
chiến tranh thế giới lần thứ nhất cũng làm cho giai cấp công nhân thế giới
hiểu rõ hơn chân tướng của bọn cơ hội trong phong trào công nhân. Khi
chiến tranh nổ ra, bọn cơ hội đã ủng hộ cuộc chiến tranh đế quốc. Chúng ra
sức cổ vũ cho chiến tranh, đứng về phía giai cấp tư sản và chủ nghĩa đế
quốc. Trong số đó, Cauxky là một phần tử tích cực cổ suý và tán thành
chiến tranh của chủ nghĩa đế quốc. Nhiệm vụ của những người cộng sản
chân chính lúc này là phải đấu tranh chống bọn cơ hội, theo đuôi giai cấp tư
sản.
Nước Nga mặc dầu đã giành thắng lợi trong cuộc cách mạng vô sản
nhưng trên thực tế còn nhiều vấn đề chưa được giải quyết triệt để trong khi
đó thì ở ngoài nước, bọn phản cách mạng không ủng hộ nước Nga chúng
liên kết với nhau chống phá cách mạng tháng Mười. 14 nước đế quốc liên
minh với nhau bao vây nước Nga xô viết, hòng bóp chết cách mạng Nga
non trẻ. Các phần tử phản động này chủ yếu là bọn Cu-lắc trong quốc tế II.
Tiêu biểu trong số này có Cauxky (1854-1936). Tư tưởng của Cauxky là

“độc một câu” và thậm chí là “một câu cỏn con” như vậy là nhạo báng
chủ nghĩa Mác”8 chuyên chính vô sản không phải là câu nói cỏn con của
Mác, Mác không chỉ nói có một lần mà Mác nhắc đi nhắc lại nhiều lần
7
8

Lênin .tập 37 tr 304 Nxb tiến bộ Mát xcơ va 1977
Lênin. tập 37 tr 293


trong tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng cộng sản 1848; Nội chiến ở Pháp
1871.. trong vòng bốn mươi năm.” chứ không phải câu nói cỏn con ở đâu
đó có một lần và Người đã trích dẫn những câu nói của Mác để bác bỏ quan
điểm sai trái của Cauxky. Người đã trích một câu nói của Mác, ví dụ như:
“Giữa xã hội tư bản và xã hội cộng sản chủ nghĩa, có một thời kỳ chuyển
biến cách mạng từ xã hội nọ sang xã hội kia. Thích ứng với thời kỳ đó, là
một thời kỳ quá độ chính trị, trong đó nhà nước không thể là cái gì khác
hơn là chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản”9. Ngoài ra Lênin còn
trích dẫn nhiều câu nói, nhiều tư tưởng, quan điểm mà Mác và Ăng ghen đã
chỉ ra trước đó để chứng minh tính đúng đắn, cách mạng của chủ nghĩa
Mác, bác bỏ những quan điểm sai trái mà Cauxky đã xuyên tạc, vạch trần
bộ mặt thật của tên phản bội.
Lênin chỉ rõ chuyên chính vô sản là hình thức nhà nước mà bản chất
của nó là sự thống trị của giai cấp vô sản đối với giai cấp tư sản. Đó là kết
quả tất yếu của quá trình đấu tranh giai cấp, “chuyên chính vô sản” chỉ nói
lên một cách cụ thể hơn về mặt lịch sử và chính xác hơn về mặt khoa
học.”10 Lênin viết: “Chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản là một
chính quyền do giai cấp vô sản giành được và duy trì bằng bạo lực đối với
giai cấp tư sản, chính quyền không bị một luật pháp nào hạn chế cả”11.
Về bản chất của chuyên chính vô sản được Lênin nhiều lần đề cập

thủ tiêu quyền dân chủ của giai cấp thi hành quyền chuyên chính đó đối
với các giai cấp khác, mà nhất thiết có nghĩa là thủ tiêu (hay hạn chế về
căn bản, như thế cũng là một trong những hình thức thủ tiêu) dân chủ đối
với giai cấp bị chuyên chính hay bị trấn áp”15.
Về cách mạng bạo lực, Lênin đã phân tích chỉ rõ sai lầm của Cauxky
cho rằng, có thể thiết lập chuyên chính vô sản bằng con đường đấu tranh
nghị trường- con đường không bạo lực. Lênin chỉ rõ: “Cách mạng vô sản
không thể thành công được, nếu không phá huỷ bằng bạo lực bộ máy nhà
nước tư sản và thay vào đó bộ máy mới...” 16 .Lênin đã phân tích: thừa nhận
cách mạng bạo lực hay không chính là tiêu chuẩn để phân biệt người cơ hội
với người Mácxít và phân tích tính tất yếu của bạo lực: Bất kỳ một cuộc
Lênin . tập 37
Lênin . tập 37
15
Lênin . tập 37
16
Lênin . tập 37
13
14

tr 298
tr 293
tr 295
tr 298


cách mạng nào cũng cần sử dụng bạo lực mới giành được thắng lợi. Lênin
chỉ rõ: giai cấp tư sản giành chính quyền, giữ chính quyền cũng bằng bạo
lực. Giai cấp vô sản tất yếu cũng phải làm như vậy mới giành được thắng
lợi. Lênin chỉ ra dùng phương pháp bạo lực nhưng không phủ nhận phương

củng cố, xây dựng chính quyền cách mạng ngay và đó là cả một quá trình
chứ không phải một sớm một chiều mà có thể có ngay chủ nghĩa xã hội.
Người còn chỉ ra rằng sau khi giành được chính quyền rồi thì vấn đề
chuyên chính của giai cấp vô sản đối với giai cấp tư sản là hết sức cần thiết,
thậm chí cần sự chuyên chính trong một thời gian dài...vì chúng dù đã bị
đánh đổ nhưng vẫn còn tiềm lực để kháng cự, vẫn còn mạnh hơn những
người bị bóc lột.
Dân chủ và nhà nước tuy là hai mặt của một vấn đề nhưng nó có mối
quan hệ chặt trẽ với nhau. Vấn đề giành chính quyền cũng chính là vấn đề
giành lấy dân chủ mà Mác-Ăng ghen đã nói tới ngay trong Tuyên ngôn của
Đảng cộng sản từ năm 1848. Để giữ vững chính quyền, sau khi giành thắng
lợi trong cuộc cách mạng vô sản, giai cấp công nhân phải thiết lập chế độ
dân chủ, tổ chức bảo vệ chính quyền, bảo vệ thành quả cách mạng. Trong
tác phẩm “Cách mạng vô sản và tên phản bội Cauxky”. Lênin đã phân tích
bản chất giai cấp của dân chủ. Người cho rằng, bất kỳ nền dân chủ nào
cũng mang tính chất giai cấp. “Ai cũng thấy rõ rằng chừng nào mà còn có
những giai cấp khác nhau, thì không thể nói đến “dân chủ thuần tuý”
được, mà chỉ có thể nói đến dân chủ có tính chất giai cấp” 19. Dân chủ tư
sản đồng nghĩa với chuyên chính tư sản. Bản chất của nền dân chủ tư sản,
trong tác phẩm Lênin cũng đã phân tích trên nhiều khía cạnh, nội dung,
hình thức. Người đã chỉ rõ dân chủ tư sản là một nền dân chủ tuy tiến bộ
hơn các nền dân chủ trước đó, nhưng nó cũng chỉ là một nền dân chủ giả
dối. Lênin viết “Chế độ dân chủ tư sản, tuy là một tiến bộ lịch sử vĩ đại so
với thời trung cổ, song trước sau nó vẫn là và dưới chế độ tư bản, nó
không thể không là một chế độ dân chủ chật hẹp, bị cắt xén, giả dối, một
thiên đường cho bọn giàu có, một cái cạm bẫy và một cái mồi giả dối đối
19

Lênin . tập 37 tr 304


23
Lênin . tập 37
20
21

tr 305
tr 310
tr 312-313
tr 313-314


chuyên chính, rồi xét đến cái hình thức đặc thù, hình thức dân tộc của nó,
là các Xô - viết; nhà lý luận ấy sẽ phân tích các Xô - viết, coi đó là một
trong những hình thức của chuyên chính vô sản”24. Xô viết còn là nơi tập
hợp quần chúng, thể hiện quyền của nhân dân. Lênin nhấn mạnh: “Xô-viết
tựu chung là một hình thức và một kiểu chế độ dân chủ vô cùng cao hơn,
chính là vì do chỗ nó tập hợp được quần chúng công nông và lôi cuốn họ
tham gia sinh hoạt chính trị, nên nó là cơ quan gần “nhân dân” nhất… là
cái phong vũ biểu nhạy nhất để đo sự phát triển của quần chúng và những
tiến bộ trong sự trưởng thành của họ về mặt chính trị, về mặt giai cấp”25.
Lênin nhấn mạnh: Chỉ có xô-viết mới có khả năng thủ tiêu nhà nước cũ,
xây dựng nhà nước mới xã hội chủ nghĩa, chính quyền xô-viết là một hình
thức nhà nước, là một chế độ dân chủ cao gấp triệu lần hơn dân chủ tư sản.
Giữ vững chính quyền, bảo vệ thành quả cách mạng là quy luật tất yếu
của mọi cuộc cách mạng, trong tác phẩm này Lênin cũng chỉ ra khả năng tổ
chức một quân đội để bảo vệ chính quyền ít tốn kém nhất đó chính là xôviết. Như vậy tư tưởng về giành chính quyền và giữ chính quyền của Lênin
đã có sự phát triển lớn so với tác phẩm “Hai sách lược của đảng dân chủ
xã hội trong cách mạng dân chủ” viết năm 1905. Nếu như trước đó Lênin
mới chỉ chỉ ra những tư tưởng về bá quyền lãnh đạo của giai cấp vô sản,
chính quyền tất yếu phải thuộc về tay giai cấp vô sản, chỉ ra tính chất tạm

việc đổi mới bộ máy nhà nước là rất quan trọng, Lênin yêu cầu "Phải tuân
theo quy tắc này : thà ít mà tốt. Phải tuân theo quy tắc này : thà mất hai
năm hay thậm chí ba năm, còn hơn là hấp tấp vội vàng mà không có chút
hy vọng nào" 28. Một bộ máy, một chính quyền mạnh không phải do số
lượng, do quy mô, mà chủ yếu là ở chất lượng của nó. Cho nên, đòi hỏi bộ
máy nhà nước và nhân viên của nó phải có chất lượng cao, thật sự gương
mẫu "thà ít mà tốt".
Lênin cũng dự liệu trước những khó khăn trong việc thực hiện đổi mới
bộ máy nhà nước: "Tôi biết rằng giữ vững quy tắc ấy và vận dụng được nó
Lênin toàn tập. tập 45 tr 442 Nxb tiến bộ Mát-cơ-va -1978
Lênin. tập 45 tr 445
28
Lênin. tập 45 tr 445
26
27


vào tình hình thực tế của chúng ta là khó khăn…Tôi biết rằng sẽ phải
kháng cự lại một cách mãnh liệt, sẽ phải tỏ ra kiên trì phi thường ; rằng
công tác ấy, ít nhất là trong những năm đầu, sẽ vô cùng ít hiệu quả" 29.
Lênin đã nhìn thẳng vào những khó khăn trong chặng đường tới mà hành
động, không chủ quan, xem thường. Việc đổi mới một cách toàn diện và
triệt để bộ máy nhà nước là một việc không đơn giản trong xây dựng chính
quyền. Thiên tài của Lênin ở đây thể hiện qua việc Người đã biết chọn
khâu đột phá để qua đó, tác động tới toàn thể bộ máy nhà nước. Lênin cũng
chỉ ra những biện pháp lớn và những biện pháp cụ thể cần thực hiện để xây
dựng bộ máy nhà nước xây dựng chính quyền. Có thể thấy tư tưởng vượt
thời đại của Lênin sau khi giành được chính quyền là phải xây dựng cho được
chính quyền công nông Xô – viết vững mạnh, xây dựng nhà nước xã hội chủ
nghĩa hoạt động có hiệu quả. Nếu bộ máy của chính quyền ấy hoạt động

chính quyền, giữ chính quyền và xây dựng chính quyền, cảnh giác với âm
mưu thủ đoạn của kẻ thù. Trên cơ sở đó để đề ra đường lối chiến lược, sách
lược đúng đắn. Chủ nghĩa xã hội chỉ có thể thắng lợi hoàn toàn khi phát
huy, mở rộng quyền dân chủ của nhân dân lao động, để nhân dân tham gia
rộng rãi vào quản lý xã hội. Ý nghĩa của vấn đề này không những chỉ đối
với cách mạng Nga lúc bấy giờ mà còn có ý nghĩa rộng rãi với cách mạng
thế giới và cách mạng Việt Nam hiện nay.
Chủ nghĩa xã hội chỉ có thể đứng vững nếu giai cấp vô sản biết tự bảo
vệ và chống lại mọi sự chống phá của kẻ thù. Đây là vấn đề có ý nghĩa cực
kỳ quan trọng. Những tư tưởng này của Lênin đã được những người cộng
sản trong Đảng Bônsêvích Nga vận dụng đã giành thắng lợi trong cuộc
chiến chống lại 14 nước đế quốc bao vây nước Nga. Sau thắng lợi của cách
mạng tháng Mười, những tư tưởng này trở thành quan điểm xuyên suốt
trong đường lối của các Đảng cộng sản và công nhân quốc tế. Xây dựng
CNXH đi đôi với bảo vệ Tổ quốc XHCN là vấn đề có tính quy luật phổ
biến của chủ nghĩa Mác- Lênin. Những nội dung của 3 tác phẩm đã trang bị


cho những người cộng sản lý luận về xây dựng Nhà nước, làm cho Nhà
nước đứng vững và phát triển trong những thời điểm khó khăn.
Với cách mạng Việt Nam, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trung
thành và vận dụng sáng tạo các nguyên lý của chủ nghĩa Lênin trong giành
chính quyền, giữ chính quyền và xây dựng chính quyền nên cách mạng
Việt Nam đã giành nhiều thắng lợi quan trọng. Đưa công cuộc đổi mới đất
nước của Đảng thu được nhiều thành tựu to lớn, là cơ sở cho việc định ra
đường lối chiến lược, sách lược của cách mạng Việt Nam qua từng giai
đoạn cách mạng khác nhau, mà xuyên suốt nhất đó là đường lối giương cao
ngọn cờ “Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội”.
Nước ta đã giành được chính quyền, bảo vệ được chính quyền, đang
tiến hành công cuộc xây dựng chính quyền cách mạng làm cho chính quyền

quyền và xây dựng chính quyền của Lênin. Lý luận và thực tiễn chỉ ra cho
chúng ta thấy rằng, giành chính quyền đã khó nhưng giữ chính quyền còn
khó hơn, chúng ta chỉ giữ được chính quyền khi chính quyền của ta mạnh kẻ
thù khó có thể làm gì được ta.