1

1

QUAN ĐIỂM CỦA V.I.LÊNIN VỀ XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ
TRONG BỘ MÁY NHÀ NƯỚC TRONG TÁC PHẨM
“THÀ ÍT MÀ TỐT” VÀ VẤN ĐỀ XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ
TRONG BỘ MÁY NHÀ NƯỚC Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
“Thà ít mà tốt” là tác phẩm cuối cùng trong cuộc đời hoạt động cách
mạng của V.I.Lênin - vị lãnh tụ vĩ đại của phong trào cộng sản và công nhân
quốc tế. Tác phẩm này được viết trong hoàn cảnh đặc biệt, khi V.I.Lênin đang
phải nằm điều trị tại bệnh viện vì vết thương tái phát quá nặng. Người đã đọc
để vợ đồng thời cũng là thư ký riêng của mình ghi chép lại trong nhiều ngày
và hoàn thành vào ngày 2 tháng 3 năm 1923. Tác phẩm được công bố trên báo
Sự thật, số 49, ra ngày 4 tháng 3 năm 1923. Xuất bản ở Việt Nam, tác phẩm
“Thà ít mà tốt” được in trong V.I.Lênin toàn tập, tập 45, Nhà xuất bản sự thật,
Mátxcơva, năm 1978 (từ trang 442 – 460).
Mùa xuân năm 1921, với cương vị người đứng đầu Đảng, Nhà nước,
V.I.Lênin đã đề ra chính sách kinh tế mới (NEP). Sau gần một năm thực
hiện đã đem lại nhiều thành tựu quan trọng. Các lĩnh vực của đời sống xã
hội đều có bước phát triển đáng kể. Nền kinh tế dần được phục hồi, công,
nông nghiệp có bước phát triển mới mặc dù còn chậm. Điều đó đã tạo ra sự
giao lưu hàng hóa từ thành thị đến nông thôn, tạo đà để chuyển sang phát
triển nền kinh tế với tốc độ và quy mô lớn. Thông qua việc thực hiện chính
sách này, khối liên minh công – nông được củng cố, đó là thực chất chính
trị của chính sách kinh tế mới. Thành phần trung nông có chuyển biến mới
và có thái độ đúng về chính quyền cách mạng rõ rệt hơn. Tầng lớp bóc lột
nông thôn bị hạn chế đáng kể. Chính quyền Xô viết được củng cố, đóng vai
trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân.
Nhiệm vụ đối nội, đối ngoại lúc này được đặt ra hết sức quan trọng và to
lớn. Về đối nội, phải tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền

đến chỗ tạo nên được một cơ quan, một là sẽ gương mẫu, hai là sẽ được mọi
người tín nhiệm tuyệt đối, và ba là sẽ chỉ cho tất cả và cho từng người thấy
rằng chúng ta đã thực tế cáng đáng được công tác của cái cơ quan cao cấp ấy,
1 V.I.Lênin: toàn tập, t45, NXB Tiến bộ, M, 1978, tr442.


3

3

là Ban kiểm tra trung ương”2. Người nhấn mạnh: “Đối với tôi, đó là lý do
khiến chúng ta phải chăm lo đặc biệt, chú trọng không ngừng đến Bộ dân ủy
thanh tra công nông, đặt nó ở vị trí đặc biệt quan trọng và quy định cho những
người lãnh đạo của nó những quyền hạn của Ban chấp hành Trung ương”3.
Theo V.I.Lênin, Nhà nước Xô viết phải gọn nhẹ, có hiệu lực. Cán
bộ, viên chức trong bộ máy nhà nước phải có phẩm chất và năng lực
tốt. V.I.Lênin đặc biệt quan tâm đến đội ngũ cán bộ trong bộ máy nhà
nước. Người nói: “Theo ý tôi, phải vĩnh viễn vứt bỏ ngay tất cả
những tiêu chuẩn chung về số lượng nhân viên của các cơ quan thuộc
bộ ấy. Chúng ta phải lựa chọn đặc biệt cẩn thận những cán bộ của Bộ
dân ủy thanh tra công nông, căn cứ vào một sự kiểm tra nghiêm ngặt
nhất, chứ không khác được” 4. Người chỉ ra rằng, nên tập trung chọn
vào bộ máy nhà nước những cán bộ có kinh nghiệm ở các cơ quan
cũng như trong số những sinh viên các trường đại học Xôviết, lựa
chọn cán bộ phải theo phương châm “Thà ít mà tốt” ít về số lượng
nhưng chất lượng phải cao. Thà mất hai năm hay thậm chí ba năm
còn hơn là hấp tấp vội vàng mà không có chút hy vọng nào đào tạo
được một nhân lực tốt. Phải lựa chọn một cách cẩn thận những cán bộ
của uỷ ban kiểm tra công nông; tuyển những cán bộ có kinh nghiệm
nhất trong các cơ quan, sau đó tiếp tục đào tạo.

thiết, vì thế mỗi người phải tự nỗ lực, cố gắng học tập để nâng cao trình độ.
Hai là, phải làm cho học thức đó không nằm trong giấy tờ hoặc chỉ là
một lời nói theo mốt mà phải coi nó là bộ phận khăng khít của cuộc sống, ra
sức học tập để phục vụ lợi ích chung.
Về phương châm, phương pháp chủ yếu để xây dựng, củng cố bộ máy
nhà nước, theo Lênin thì phương châm đó là: thà ít mà tốt. Cải tổ bộ máy nhà
nước phải được tiến hành có trọng điểm, vững chắc và thận trọng; tránh lề
mề, kém hiệu quả. Người nhấn mạnh: “cần phải tiến hành vững chắc; thận
trọng; tránh lề mề, kém hiệu quả. Nếu không kiên nhẫn, nếu không dành cho
công tác ấy nhiều năm thì tốt hơn là đừng bắt tay vào việc, phải theo quy tắc
này: Thà ít mà tốt. Phải tuân theo quy tắc này: Thà ít mà tốt mất hai năm hay
thậm chí hơn ba năm, còn hơn là hấp tấp vội vàng mà không có chút hy vọng
5
6

Sđd, tr447.
Sđd, tr444.


5

5

nào đào tạo được một nhân liệu tốt”7.
Về phương pháp, tăng cường công tác kiểm tra; củng cố quan điểm của
Đảng và Nhà nước; lựa chọn, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Cán bộ lãnh đạo
phải là người cộng sản ưu tú, phải có thi khảo sát trình độ, phải hiểu được quá
trình vận hành của bộ máy nhà nước. Phải thanh lọc khỏi bộ máy nhà nước
những kẻ quan liêu, những kẻ ăn hối lộ, ức hiếp quần chúng và những phần tử
xấu xa lạc lõng khác.


căn cứ vào một số kiểm tra nghiêm ngặt nhất, chứ không khác được” 9;
“Những công nhân mà chúng ta chỉ định là ủy viên Ban Kiểm tra Trung
ương phải là những người cộng sản không thể chê trách được” 10.
V.I.Lênin chỉ ra những biện pháp rất cụ thể để thực hiện như: “Mở
ngay một cuộc thi soạn hai cuốn sách giáo khoa, hoặc nhiều hơn nữa, viết
về tổ chức công tác nói chung, và đặc biệt là về công tác quản lý” 11; “Cử
một vài người có năng lực và tận tâm sang Đức hay sang Anh để sưu tầm
tài liệu và nghiên cứu vấn đề” 12; “Cử một tiểu ban chịu trách nhiệm thảo
chương trình sơ bộ cho những kỳ thi tuyển người muốn vào làm việc ở Bộ
Dân ủy thanh tra công nông; cũng như cho những người định tuymáy nhà
nển vào chức vụ ủy viên Ban Kiểm tra Trung ương” 13; “Đồng thời phải cử
ra một tiểu ban trù bị có trách nhiệm tìm những người để tuyển vào chức
vụ ủy viên Ban Kiểm tra Trung ương” 14.
Tóm lại, để đạt được mục đích của cải tiến bộ máy Nhà nước nhằm bảo
đảm cho Nhà nước Xô Viết thực sự xứng đáng với danh hiệu là bộ máy Nhà
nước xã hội chủ nghĩa; trên cơ sở đó có đầy đủ năng lực quản lý, đưa nước
Nga từ nước sản xuất nhỏ, yếu kém, nông nghiệp lạc hậu tiến lên nền sản xuất
lớn xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước Nga Xô Viết trong sạch, có đủ sức
đứng vững trong điều kiện đất nước còn nhiều khó khăn và kể cả trong điều
kiện phát triển, V.I.Lênin đã đưa ra những phương châm, giải pháp hết sức cụ
thể, thiết thực. Trong đó, xây dựng đội ngũ cán bộ trong bộ máy nhà nước mà
trọng tâm là Bộ dân ủy thanh tra công nông là việc làm trước tiên và quan
trọng nhất. Đó cũng là giá trị lý luận và thực tiễn hết sức sâu sắc mà tác phẩm
“Thà ít mà tốt” đã để lại cho chúng ta. Những giá trị ấy cho đến nay vẫn còn
mang tính thời sự mà bất kỳ một Đảng cộng sản cầm quyền nào cũng phải
9 Sđd, tr 446.
10 Sđd, tr 446.
11 Sđd, tr 449.
12 Sđd, tr 449.

nhân dân đã lựa chọn; năng đông, sáng tạo, hăng hái thực hiện đường lối, chủ
trương, chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước; trình độ, kiến thức và
năng lực quản lý kinh tế, quản lý xã hội ngày càng được nâng cao; số đông
cán bộ giữ được đạo đức, phẩm chất cách mạng, lối sống lành mạnh, giản dị,
15 BCĐ TW6(2) Đảng, Bác Hồ về tự phê bình và phê bình, Nxb CTQG, H-2005, tr29.
16 BCĐ TW6(2)

Đảng, Bác Hồ về tự phê bình và phê bình, Nxb CTQG, H-2005, tr150.


8

8

gắn bó với nhân dân. Đó là những mặt mạnh cơ bản của đội ngũ cán bộ trong
bộ máy nhà nước ta. Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm trên, vẫn còn những
hạn chế khuyết điểm: một số cán bộ dao động, giảm sút niềm tin, nhận thức
mơ hồ về chủ nghĩa Mác - Lênin và chủ nghĩa xã hội, hoài nghi đường lối của
Đảng; có người do bất mãn cá nhân đi đến phản bội Đảng và lợi ích của nhân
dân; một bộ phận cán bộ thoái hóa biến chất về đạo đức, lối sống, lợi dụng
chức quyền để tham nhũng, buôn lậu, làm giàu bất chính, lãng phí của công;
quan liêu, ức hiếp dân, gia trưởng độc đoán; có tham vọng cá nhân, cục bộ,
kèn cựa địa vị, cơ hội, kém ý thức tổ chức kỷ luật, phát ngôn và làm việc tuỳ
tiện, gây mất đoàn kết nội bộ nghiêm trọng. Đáng chú ý là những biểu hiện
tiêu cực này đang có chiều hướng phát triển, làm xói mòn bản chất cách mạng
của đội ngũ cán bộ, làm suy giảm uy tín của Đảng, suy giảm niềm tin của
nhân dân đối với chế độ. Nhìn chung đội ngũ cán bộ hiện nay, xét về chất
lượng và cơ cấu có nhiều mặt chưa ngang tầm với đòi hỏi của thời kỳ đẩy
mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Đại hội lần thứ X của Đảng ta cũng chỉ rõ: bên cạnh những ưu điểm,

Một là, phải xuất phát từ yêu cầu, nhiệm vụ của thời kỳ đẩy mạnh
công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu dân
giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, vững bước đi lên
chủ nghĩa xã hội. Công tác cán bộ được đổi mới có vai trò quyết định thực
hiện thắng lợi mục tiêu đó. Mặt khác, quá trình đẩy mạnh công nghiệp
hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc là môi trường
thực tiễn để rèn luyện, tuyển chọn và đào tạo cán bộ, nâng cao phẩm chất,
kiến thức, năng lực của đội ngũ cán bộ.
Hai là, quán triệt quan điểm giai cấp công nhân của Đảng, phát huy
truyền thống yêu nước và đoàn kết dân tộc. Thường xuyên giáo dục, bồi
dưỡng lập trường, quan điểm, ý thức tổ chức của giai cấp công nhân cho đội
ngũ cán bộ. Đồng thời, tăng cường số cán bộ xuất thân từ công nhân, trước
hết là cán bộ chủ chốt trong hệ thống chính trị các cấp. Phát huy truyền thống
yêu nước, đoàn kết, tập hợp rộng rãi các loại cán bộ, trọng dụng nhân tài,
không phân biệt đảng viên hay người ngoài Đảng, dân tộc, tôn giáo, người
19 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại XI , Nxb CTQG, H-2011, tr174.


10

10

trong nước hay người Việt Nam định cư ở nước ngoài; không định kiến với
những người có sai lầm trong quá khứ, nay đã hối cải và sửa chữa. Kế thừa,
phát huy truyền thống tốt đẹp của đội ngũ cán bộ cách mạng để xây dựng các
thế hệ cán bộ hiện tại và tương lai.
Ba là, gắn việc xây dựng đội ngũ cán bộ với xây dựng tổ chức và đổi
mới cơ chế, chính sách. Xây dựng đội ngũ cán bộ và xây dựng tổ chức, đổi
mới cơ chế chính sách, phương thức, lề lối làm việc có quan hệ chặt chẽ,
tác động lẫn nhau. Có nhiệm vụ chính trị mới lập tổ chức; có tổ chức mới

luật của Nhà nước và điều lệ của các đoàn thể và tổ chức xã hội. Phân công,
phân cấp quản lý cán bộ cho các cấp ủy và các tổ chức Đảng; đồng thời
thường xuyên kiểm tra việc thực hiện công tác cán bộ của các ngành, các cấp,
coi đây là một trong những việc quan trọng bậc nhất của lãnh đạo. Những vấn
đề về chủ trương, chính sách, đánh giá, bố trí, sử dụng, điều động, đề bạt,
khen thưởng, xử lý kỷ luật cán bộ nhất thiết phải do cấp ủy có thẩm quyền
quyết định theo đa số. Nghiêm túc chấp hành các nghị quyết của cấp ủy về
cán bộ và công tác cán bộ; cá nhân phải chấp hành quyết định của tập thể; tổ
chức đảng cấp dưới phải chấp hành quyết định của tổ chức đảng cấp trên.
Từ những quan điểm trên đây, để xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức
nhà nước đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới, chúng ta cần tập
trung thực hiện tốt một số nhiệm vụ, giải pháp sau:
Một là, đổi mới công tác cán bộ, công chức đáp ứng với yêu cầu, nhiệm
vụ mới, đồng thời thường xuyên giáo dục, bồi dưỡng lập trường, quan điểm, ý
thức tổ chức của giai cấp công nhân cho đội ngũ cán bộ. Xây dựng lòng trung
thành với Tổ quốc, với sự nghiệp cách mạng của Đảng, hết lòng phụng sự
nhân dân trên cơ sở thấm nhuần tư tưởng đạo đức cách mạng, trung với nước,
hiếu với dân. Yêu nước phải gắn liền với yêu chủ nghĩa xã hội.
Là cán bộ, công chức trước hết phải thật sự tin tưởng vào mục tiêu, lý
tưởng cách mạng của Đảng và nhân dân ta là độc lập dân tộc gắn liền với chủ
nghĩa xã hội “loài người cuối cùng nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội vì đó
là quy luật tiến hoá của lịch sử” 20; thứ hai, tuyệt đối tin tưởng vào sự tất thắng
20 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi mới và hội nhập, Nxb
CTQG, H-2008, tr.230.


12

12


13

13

loại cán bộ, trọng dụng nhân tài, không phân biệt, không định kiến, có kế
thừa, phát huy truyền thống tốt đẹp của đội ngũ cán bộ cách mạng để xây
dựng các thế hệ cán bộ hiện tại và tương lai. Song trước hết là, xây dựng đoàn
kết nội bộ vững mạnh. Đó là xây dựng một tập thể cán bộ, công chức, viên
chức đoàn kết, thân ái, giúp đỡ nhau hoàn thành nhiệm vụ trong thời kỳ đổi
mới, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước gắn với phát triển kinh
tế tri thức; thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hoà bình, hợp tác và
phát triển; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế. Muốn vậy, chúng ta phải
xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức theo yêu cầu “Trung thành, sáng tạo, tận
tuỵ, gương mẫu”. Dù công tác ở ngành nghề nào, cấp bậc, chức vụ gì đều vẻ
vang và đều phải phấn đấu hoàn thành chức trách nhiệm vụ. Trong bất cứ việc
gì, ở cương vị nào, cũng phải “cần, kiệm, liêm chính, chí công, vô tư”.
Bốn là, Đảng phải trực tiếp chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức
cho cả hệ thống chính trị, trên mọi lĩnh vực. Phát triển sự nghiệp giáo dục và
đào tạo, nâng cao dân trí để xây dựng đội ngũ cán bộ một cách cơ bản chính
quy có hệ thống; đồng thời thông qua hoạt động thực tiễn và phong trào cách
mạng của nhân dân, dựa vào dân để phát hiện, giáo dục, rèn luyện, đào tạo,
kiểm tra, kiểm soát, đánh giá, sàng lọc và tuyển chọn cán bộ. Không đánh giá
sử dụng cán bộ một cách cảm tính, chủ quan.
Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có đủ đức, tài, “vừa hồng vừa
chuyên”, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của cách mạng nước ta trong giai đoạn
mới hiện nay là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong công tác cán bộ của
Đảng. Để hoàn thành tốt nhiệm vụ công tác cán bộ, cần quán triệt sâu sắc
những tư tưởng của V.I.Lênin cũng như những quan điểm chỉ đạo mà Đảng ta
đã đề ra. Trên cơ sở đó, thực hiện tốt những nhiệm vụ, giải pháp trên đây
nhằm tiếp tục thực hiện thắng lợi Nghị quyết Trung ương 3 (khoá VIII) về