Pháp luật quốc tế về chống khủng bố và việc
hoàn thiện bộ luật hình sự Việt Nam
Vũ Ngọc Dƣơng
Khoa Luật
Luận văn ThS ngành: Luật Quốc tế; Mã số: 60 38 60
Ngƣời hƣớng dẫn: TS. Trần Văn Thắng
Năm bảo vệ: 2009
Abstract: Trình bày khái niệm ban đầu về khủng bố, giúp phân biệt khủng bố và các tội
phạm khác có cấu thành gần giống trên cơ sở nghiên cứu các quan điểm về khủng bố hiện
nay trên thế giới. Phân tích thực trạng và đƣa ra biện pháp hoàn thiện pháp luật hình sự
Việt Nam về vấn đề này góp phần nâng cao hiệu quả hợp tác đấu tranh chống khủng bố
giữa Việt Nam với các nƣớc trong khu vực cũng nhƣ trên thế giới

Keywords: Luật Quốc tế; Luật hình sự; Khủng bố; Việt Nam

Content
MỞ ĐẦU
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Toàn cầu hoá là xu thế tất yếu trong thời đại ngày nay. Trong quá trình toàn cầu hoá, bên cạnh
những mặt tích cực còn xuất hiện những mặt trái của nó mà mỗi quốc gia không thể tự giải quyết
đƣợc. Một trong những vấn đề thuộc mặt trái của toàn cầu hoá đó là khủng bố quốc tế.
Khủng bố ban đầu xuất hiện là những tội phạm quốc gia, cùng với quá trình toàn cầu hoá, tội
phạm này hiện nay là mối đe doạ hoà bình và an ninh quốc tế, điển hình là vụ khủng bố ngày
11/9/2001 tại Hoa Kỳ, vụ khủng bố Trƣờng trung học Beslan của Nga, vụ khủng bố các toa xe
lửa ở Mardrit, Tây Ban Nha…
Trƣớc sự phát triển của khủng bố quốc tế, cộng đồng quốc tế đã có nhiều nỗ lực nhằm ngăn chặn
tội phạm này, trong đó có việc xây dựng các văn bản pháp luật quốc tế về chống khủng bố. Việc
xây dựng văn bản pháp luật quốc tế về chống khủng bố đƣợc tiến hành từ những năm đầu thế kỷ
XX nhƣng tới năm 1963 mới cho ra đời điều ƣớc quốc tế về chống khủng bố đầu tiên. Hiện nay,
pháp luật quốc tế về chống khủng bố bao gồm 12 điều ƣớc đa phƣơng thuộc khuôn khổ Liên hợp


cứu thực trạng và giải pháp hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam về vấn đề này góp phần nâng
cao hiệu quả hợp tác đấu tranh chống khủng bố giữa Việt Nam với các nƣớc trong khu vực cũng
nhƣ trên thế giới.
4. ĐỐI TƢỢNG, PHẠM VI VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU


Đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề pháp lý xung quanh một vấn đề thời sự hiện nay: Khủng
bố quốc tế với nguồn chủ yếu là các điều ƣớc quốc tế về chống khủng bố và quy định pháp luật
quốc gia về vấn đề này, trong đó đặc biệt là Việt Nam.
Đề tài không đi sâu về các nguyên nhân làm phát sinh khủng bố cũng nhƣ các vấn đề chính trị xã hội xung quanh nó mà chủ yếu xem xét khủng bố dƣới góc độ pháp lý - một tội phạm nguy
hiểm cần phải bị loại trừ ra khỏi đời sống nhân loại.
Phƣơng pháp nghiên cứu của đề tài chủ yếu là phân tích, so sánh, liệt kê… với nền tảng là
phƣơng pháp luận của chủ nghĩa duy vật lịch sử và pháp biện chứng duy vật.
5. Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
Đề tài nghiên cứu vấn đề còn tƣơng đối mới mẻ ở Việt Nam: Khủng bố quốc tế. Việc nghiên cứu
đề tài vì vậy sẽ mở ra những nghiên cứu tiếp theo sâu sắc hơn.
Không những thế, những nghiên cứu của đề tài sẽ trả lời câu hỏi: Thế nào là khủng bố - một vấn
đề gây tranh luận gay gắt hiện nay giữa các quốc gia và các nhà nghiên cứu và là nguyên nhân
chính cản trở việc thong qua Công ƣớc quốc tế chung về chống khủng bố. Đây mới chỉ là nghiên
cứu bƣớc đầu với kết quả còn khiêm tốn nhƣng cách lý giải về khủng bố trên cơ sở pháp lý tại
luận văn hy vọng sẽ là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo.
Luận văn cũng phân tích và nêu ra thực trạng và các giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật
hình sự Việt Nam góp phần nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế của Việt Nam trong đấu tranh
chống tọi phạm này.
6. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI
Luận văn ngoài phần mở đầu và kết luận gồm 3 chƣơng:
Chƣơng I trình bày những vấn đề cơ bản nhất về khủng bố và pháp luật quốc tế về chống khủng
bố, trong đó có nêu ra các quan điểm hiện nay trên thế giới về khủng bố, định nghĩa khủng bố
cũng nhƣ các đặc điểm phân biệt khủng bó và các tội phạm khác.
Chƣơng II trình bày nội dung cơ bản của pháp luật quốc tế về chống khủng bố, trong đó có các

pháp luật hầu hết các nƣớc trên thế giới là hành vi bạo lực, đe dọa sử dụng bạo lực. Thứ hai, về
đối tƣợng tác động của các loại hành vi này có thể là con ngƣời hoặc tài sản. Thứ ba, các hành vi
khủng bố bao giờ cũng gắn liền với mục đích chính trị, tôn giáo... đƣợc thực hiện nhằm gây
hoảng sợ cho ngƣời chứng kiến từ đó ép buộc Chính phủ hoặc bộ phận dân chúng phải hành
động hoặc không hành động theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi.
1.1.1.3. Định nghĩa khủng bố theo quy định tại các điều ƣớc quốc tế về đấu tranh chống khủng
bố


Các công ƣớc quốc tế hiện nay chƣa công ƣớc nào đƣa ra định nghĩa chung về khủng bố một
cách hoàn chỉnh. Công ƣớc New York năm 1997 về trừng trị hành vi tài trợ khủng bố là công
ƣớc đƣa ra đƣợc định nghĩa chung về khủng bố toàn diện nhất, các công ƣớc còn lại chỉ đƣa ra
định nghĩa về từng hành vi khủng bố cụ thể thuộc phạm vi điều chỉnh của công ƣớc. Các công
ƣớc quốc tế khu vực hầu hết trong phạm vi điều chỉnh đều dẫn lại những hành vi quy định tại các
công ƣớc quốc tế đa phƣơng thuộc khuôn khổ Liên hợp quốc về chống khủng bố.
1.1.2. Xây dựng định nghĩa chung về khủng bố
Việc xây dựng định nghĩa chung về khủng bố là vấn đề cấp thiết hiện nay để nâng cao hiệu quả
đấu tranh chống khủng bố. Định nghĩa về khủng bố đã có nhiều học giả đƣa ra, thậm chí đã đƣợc
đƣa ra trong Dự thảo Công ƣớc chung về chống khủng bố, tuy nhiên vẫn chƣa có đƣợc nhiều ý
kiến đồng thuận. Để xây dựng đƣợc định nghĩa về khủng bố cần xuất phát từ những vấn đề mang
tính lý luận từ lâu đƣợc thừa nhận trong công pháp quốc tế, đó là xem xét khủng bố dƣới giác độ
tội phạm hình sự có tính quốc tế.
1.1.2.1. Về hành vi
Trên thực tiễn cũng nhƣ qua nghiên cứu cho thấy hành vi khủng bố rất đa dạng, bao gồm các loại
hành vi nhƣ xâm hại tính mạng, thân thể con ngƣời, tài sản hay tổng hợp các loại hành vi đó (nhƣ
vụ khủng bố 11/9 tại Hoa Kỳ năm 2001). Phần lớn hành vi khủng bố là các hành vi sử dụng vũ
lực hoặc đe doạ sử dụng vũ lực. Tuy nhiên, hiện nay với sự phát triển của khoa học công nghệ
hành vi khủng bố đã lan sang cả các hình thức không mang tính vũ lực nhƣ chống phá bằng công
nghệ thông tin (tin tặc); làm ô nhiễm nguồn nƣớc, phát tán mầm bệnh... Tội khủng bố, xét về
biểu hiện của hành vi rất giống với các tội phạm thông thƣờng khác nhƣ tội giết ngƣời, tội huỷ

bao gồm: quyền, tự do cơ bản của con ngƣời, trật tự an toàn công cộng, hoà bình và an ninh quốc
tế, mối quan hệ tốt đẹp giữa các quốc gia vv... Tuy xâm phạm đến nhiều quan hệ xã hội nhƣng
khách thể trực tiếp, thể hiện đầy đủ nhất tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi khủng bố
quốc tế chính là hoà bình và an ninh quốc tế. Để xâm hại quan hệ xã hội này thì hành vi khủng
bố phải thông qua những đối tƣợng tác động nhất định. đối tƣợng tác động của hành vi cấu thành
tội khủng bố là các mục tiêu dân sự, cộng đồng dân cƣ hoặc những ngƣời không trực tiếp tham
gia chiến sự, những ngƣời đƣợc hƣởng bảo hộ quốc tế. Trong thực tế có trƣờng hợp sự tấn công
nhằm vào mục tiêu hỗn hợp, có cả quân sự và dân sự, ví dụ toà nhà có cả cơ quan quân sự và các
tổ chức thƣơng mại hoặc tàu bay có cả các nhân viên quân sự và dân thƣờng thì việc cố ý mở
cuộc tấn công mặc dù biết rằng cuộc tấn công đó có khả năng gây thƣơng vong cho thƣờng dân
hoặc gây hƣ hại cho các mục tiêu dân sự là hành vi khủng bố.
Từ sự phân tích ở trên đây, có thể đƣa ra định nghĩa: Khủng bố là hành vi gây thiệt hại (hoặc đe
doạ gây thiệt hại) nghiêm trọng đến tính mạng, sức khoẻ, tài sản của ngƣời dân và các mục tiêu
dân sự khác gây hoảng loạn trong cộng đồng dân cƣ nhằm đạt đƣợc mục đích chính trị (ép buộc
Chính phủ, tổ chức, cá nhân hành động hoặc không đƣợc thực hiện hành động nào đó; vì lý do
tôn giáo; tƣ tƣởng…) do các cá nhân hoặc tổ chức thực hiện, trái với pháp luật hình sự quốc gia
và pháp luật quốc tế.


1.2. SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA KHỦNG BỐ VÀ PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ
CHỐNG KHỦNG BỐ
1.2.1. Lịch sử phát triển của chủ nghĩa khủng bố
Khủng bố xuất hiện từ rất sớm. Những kẻ khủng bố xa xƣa nhất là những chiến binh giết dân
thƣờng trong các cuộc thánh chiến.
Chủ nghĩa khủng bố hiện đại đƣợc các nhà khoa học cho rằng bắt đầu từ đầu thế kỷ XIX với
những tổ chức nhƣ Narodnaya Volya chống lại Sa hoàng tại Nga. Từ thế kỷ XIX đến nay, khủng
bố ngày càng phát triển với đỉnh điểm là cuộc tấn công ngày 11/9/2001 vào Hoa Kỳ.
Nhƣ vậy, từ một tội phạm quốc gia, khủng bố hiện nay là tội phạm có tính chất quốc tế - nguy cơ
đe doạ hoà bình và an ninh quốc tế.
1.2.2. Sự phát triển của pháp luật quốc tế về đấu tranh chống khủng bố

nhóm đó là nhóm các nguyên tắc chung và nhóm các nguyên tắc đặc thù. Nhóm nguyên tắc
chung gồm có các nguyên tắc:
- Bình đẳng chủ quyền của các quốc gia
- Không sử dụng vũ lực hay đe dọa dùng vũ lực
- Hòa bình giải quyết các tranh chấp quốc tế
- Tận tâm thực hiện các cam kết quốc tế
- Dân tộc tự quyết
- Các quốc gia có nghĩa vụ hợp tác với nhau
Nhóm các nguyên tắc đặc thù bao gồm:
- Pháp luật chống khủng bố và các biện pháp chống khủng bố không đƣợc xâm phạm chủ quyền
quốc gia khác.
- Pháp luật chống khủng bố và các biện pháp chống khủng bố không đƣợc vi phạm các quyền
con ngƣời cơ bản.
- Mọi hành vi khủng bố quốc tế đều phải bị ngăn chặn và trừng trị, không đƣợc viện dẫn lý do
chính trị để từ chối hợp tác chống khủng bố.
Trong phạm vi luận văn chỉ phân tích nhóm nguyên tắc đặc thù.
2.2. PHẠM VI ÁP DỤNG CỦA CÁC CÔNG ƢỚC
Các hành vi khủng bố thuộc phạm vi áp dụng của các công ƣớc quốc tế về chống khủng bố, bao
gồm:
- Hành vi chống lại an toàn hàng không dân dụng;
- Hành vi chống lại an toàn hàng hải;
- Hành vi chống lại những ngƣời đƣợc hƣởng bảo hộ quốc tế, bao gồm viên chức ngoại giao;
- Hành vi bắt cóc con tin;
- Hành vi khủng bố bằng vũ khí hạt nhân;
- Hành vi khủng bố bằng bom;


- Hành vi tài trợ khủng bố;
Nhìn chung, các công ƣớc đều chỉ áp dụng đối với các hành vi tấn công vào mục tiêu dân sự, ví
dụ: tàu biển, tàu bay dân sự, còn các loại tàu ngầm, tàu thuộc lực lƣợng quân đội, hải quan, cảnh



- Bắt giữ tội phạm;
- Tiến hành điều tra, truy tố, xét xử tội phạm;
- Dẫn độ tội phạm.
2.5. NHỮNG HẠN CHẾ VÀ VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ CHỐNG
KHỦNG BỐ
Trƣớc sự phát triển của chủ nghĩa khủng bố, sự gia tăng các hành vi khủng bố cùng mức độ tàn
ác của nó thì các quy định của pháp luật quốc tế hiện hành đang bộc lộ rõ những bất cập, tập
trung chủ yếu ở các khía cạnh sau:
Thứ nhất, pháp luật quốc tế về chống khủng bố hiện nay đƣợc quy định tại nhiều công ƣớc, mỗi
công ƣớc có phạm vi điều chỉnh là các hành vi phạm tội khác nhau (mà việc thực hiện tội phạm
đó đƣợc coi là biểu hiện của khủng bố quốc tế) nên gây khó khăn cho việc nghiên cứu cũng nhƣ
thực thi.
Thứ hai, một số quy định tại các công ƣớc không thống nhất.
Thứ ba, tuy có tới hơn mƣời công ƣớc quốc tế về chống khủng bố trong khuôn khổ Liên hợp
quốc tuy nhiên chƣa công ƣớc nào đƣa ra đƣợc định nghĩa chung về khủng bố.
Nhƣ vậy, có thể thấy, pháp luật quốc tế về chống khủng bố hiện nay đƣợc xây dựng trên cơ sở
các nguyên tắc cơ bản của Luật quốc tế, tuy nhiên bên cạnh đó cũng có những nguyên tắc đặc
thù. Các nguyên tắc này là tƣ tƣởng chính trị - pháp lý định hƣớng toàn bộ hoạt động đấu tranh
chống khủng bố trên phạm vi quốc gia cũng nhƣ toàn thế giới. Pháp luật quốc tế về chống khủng
bố hiện nay cũng đã có những quy định cụ thể về các vấn đề nhƣ: xác định quyền tài phán của
các quốc gia đối với cá nhân phạm tội, nghĩa vụ của các quốc gia trong việc tội phạm hoá các
hành vi quy định tại các công ƣớc, nghĩa vụ của các quốc gia trong việc tao đổi thông tin về tội
phạm, dẫn độ… Tuy nhiên, các quy định này hiện đang nằm rải rác ở các văn bản khác nhau tạo
ra việc không thống nhất, gây khó khăn cho việc áp dụng. Đây chính là điểm hạn chế lớn nhất
của pháp luật quốc tế về chống khủng bố hiện nay cần sớm đƣợc hoàn thiện trong tƣơng lai
nhằm nâng cao hiệu quả hợp tác đấu tranh chống tội phạm này.
CHƯƠNG III. THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT HÌNH SỰ
VIỆT NAM VỀ CHỐNG KHỦNG BỐ

Ở Việt Nam, tội khủng bố lần đầu tiên đƣợc ghi nhận tại Bộ luật hình sự năm 1985, nằm trong
Chƣơng I – Các tội xâm phạm an ninh quốc gia và đƣợc xếp vào mục A – Các tội đặc biệt nguy
hiểm xâm phạm an ninh quốc gia. Bên cạnh tội khủng bố, Bộ luật hình sự năm 1985 cũng quy
định các tội phạm khác có liên quan nhƣ tội chiếm đoạt tàu bay, tàu thủy (Điều 87); tội phá hủy
công trình, phƣơng tiện quan trọng về an ninh quốc gia (Điều 94); tội chế tạo, tàng trữ, sử dụng,
mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất nổ, chất cháy, chất độc, chất phóng xạ (Điều 96), đây là
các tội phạm đƣợc ghi nhận tại các công ƣớc quốc tế về chống khủng bố và yêu cầu các quốc gia
thành viên phải nội luật hóa.


Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999 ra đời thay thế Bộ luật năm 1985 vẫn xếp khủng bố vào
Chƣơng các tội xâm phạm an ninh quốc gia, là một trong các tội phạm nghiêm trọng nhất tại
phần Các tội phạm. Về cơ bản quy định này không có gì khác so với Bộ luật hình sự năm 1985,
tội khủng bố theo quy định tại Bộ luật năm 1999 là hành vi xâm phạm hoặc đe dọa xâm phạm
tính mạng, sức khỏe, tự do thân thể của cán bộ, công chức hoặc công dân nhằm chống chính
quyền nhân dân. Khách thể của tội phạm vẫn là tính mạng, sức khỏe, tự do thân thể của con
ngƣời và dấu hiệu mục đích là bắt buộc trong cấu thành tội phạm này. Tuy nhiên, so với quy
định của Bộ luật hình sự năm 1985 thì Bộ luật năm 1999 có mở rộng phạm vi khách thể hơn,
không chỉ là tính mạng, sức khỏe, tự do thân thể của công nhân viên chức nhà nƣớc, ngƣời nƣớc
ngoài mà còn bao gồm cả công dân Việt Nam nói chung.
Tuy chƣa khắc phục đƣợc nhiều những hạn chế tại Bộ luật năm 1985 nhƣng Bộ luật hình sự năm
1999 cũng đã bổ sung nhiều quy định góp phần đấu tranh chống khủng bố theo quy định tại các
công ƣớc quốc tế về chống khủng bố, đó là tội chiếm đoạt tàu bay, tàu thủy (Điều 221); Tội chế
tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phƣơng
tiện kỹ thuật quân sự (Điều 230)…
3.2.2. Tội khủng bố và các tội phạm có liên quan theo quy định tại Bộ luật hình sự năm 1999
(sửa đổi, bổ sung)
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự năm 1999 đƣợc ban hành ngày 29/6/2009
là bƣớc tiến lớn trong quy định về khủng bố và các tội phạm liên quan. Luật sửa đổi, bổ sung Bộ
luật hình sự năm 1999 đã có những sửa đổi cơ bản về tội khủng bố và các tội phạm liên quan

bố.
Theo quan điểm của chúng tôi, để giải quyết vấn đề này cần bỏ tội khủng bố nhằm chống chính
quyền nhân dân tại Chƣơng các tội xâm phạm an ninh quốc gia, hành vi khủng bố nhằm chống
chính quyền nhân dân sẽ bổ sung và xử về tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân
(Điều 79 Bộ luật hình sự năm 1999).
Hiện nay, tội này chỉ xét xử ngƣời có hành vi hoạt động thành lập hoặc tham gia tổ chức nhằm
lật đổ chính quyền nhân dân. Thiết nghĩ, từ “hoạt động” ở Điều luật này cần đƣợc giải thích mở
rộng hơn chứ không chỉ là “hoạt động thành lập hay “tham gia tổ chức”.
Thứ ba, theo quy định của pháp luật một số nƣớc trên thế giới và quy định tại các công ƣớc quốc
tế về chống khủng bố (ví dụ Công ƣớc New York 1999 về tài trợ khủng bố, Công ƣớc New York
1997 về chống khủng bố bằng bom…) thì hành vi khủng bố đƣợc thực hiện nhằm ba mục đích:
Một là, gây hoảng loạn trong công chúng; Hai là, ép buộc chính quyền làm hoặc không làm một
việc nhất định theo yêu cầu của bọn khủng bố; Ba là, ép buộc tổ chức quốc tế làm hoặc không
làm công việc nhất định theo yêu cầu của những kẻ khủng bố. Tuy nhiên, tội khủng bố theo quy
định tại Điều 230a Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự năm 1999 mới chỉ ghi
nhận một mục đích của hành vi khủng bố, đó là hành vi nhằm gây hoảng loạn trong công chúng.
Chính vì thế, thiết nghĩ Bộ luật hình sự cần tiếp tục sửa đổi theo hƣớng ghi nhận các mục đích
trên vào tội khủng bố quy định tại Điều 230a. Nếu giữ nguyên quy định nhƣ hiện nay có nghĩa là


hành vi có mục đích gây hoảng loạn trong công chúng thì sẽ xử lý về tội khủng bố còn hành vi
có một trong 2 mục đích còn lại sẽ xử về các tội xâm phạm an ninh quốc gia. Điều này không
phù hợp với pháp luật quốc tế, pháp luật các nƣớc trên thế giới đồng thời chƣa ghi nhận hết các
dấu hiệu cấu thành tội khủng bố tại Điều 230a.
Thứ tƣ, về các tội liên quan đến khủng bố, Bộ luật hình sự Việt Nam đã ghi nhận tƣơng đối đầy
đủ các hành vi theo yêu cầu của các công ƣớc quốc tế về chống khủng bố mà Việt Nam là thành
viên. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng ghi nhận các hành vi khủng bố thực tế đã diễn ra trên thế giới
nhƣ hành vi làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho ngƣời (Điều 186), hành vi phát tán vi-rút,
chƣơng trình tin học có tính năng gây thiệt hại cho mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng
internet, thiết bị số (Điều 224)… Tuy nhiên, các điều luật này đƣợc sắp xếp chƣa hợp lý, chƣa

quan về khủng bố, tuy nhiên các quốc gia sẽ chỉ đạt đƣợc định nghĩa thống nhất khi có sự tách
bạch giữa các vấn đề chính trị và pháp lý. Bởi lợi ích chính trị là một trong những rào cản của
một định nghĩa chung về khủng bố. Thiết nghĩ, để đạt đƣợc định nghĩa thống nhất, các quốc gia
cần đặt lợi ích chung của nhân loại, mục tiêu bảo vệ con ngƣời lên trên hết.
Pháp luật quốc tế về chống khủng bố nhìn chung đƣợc xây dựng trên cơ sở các nguyên tắc cơ
bản của pháp luật quốc tế, nhƣng bên cạnh đó cũng có những nguyên tắc đặc thù. Các nguyên tắc
này là tƣ tƣởng chính trị-pháp lý định hƣớng cho toàn bộ hoạt động đấu tranh chống khủng bố ở
mỗi quốc gia và trên toàn thế giới. Pháp luật quốc tế về chống khủng bố hiện nay quy định nghĩa
vụ của các quốc gia phải tội phạm hoá các hành vi đƣợc nêu trong công ƣớc, nghĩa vụ hợp tác
của các quốc gia và các biện pháp phòng ngừa hành vi khủng bố. Pháp luật quốc tế về chống
khủng bố hiện nay cũng quy định việc xác định quyền tài phán của quốc gia đối với những cá
nhân phạm tội khủng bố với các căn cứ nhƣ: lãnh thổ, quốc tịch, của ngƣời bị tình nghi, quyền
tài phán phổ quát… Thế nhƣng, các quy định này hiện nằm rải rác ở nhiều điều ƣớc khác nhau vì
cộng đồng quốc tế chƣa xây dựng đƣợc công ƣớc chung về chống khủng bố. Hiện trạng này đã
gây ra những khó khăn nhất định cho cuộc đấu tranh chống khủng bố ở mỗi quốc gia nói riêng
và trên toàn thế giới nói chung. Thiết nghĩ, đây chính là hạn chế của pháp luật quốc tế về đấu
tranh chống khủng bố cần đƣợc khắc phục trong thời gian tới.
Luận văn này trên cơ sở nghiên cứu các quan điểm hiện nay trên thế giới, nghiên cứu pháp luật
các nƣớc và pháp luật quốc tế về chống khủng bố với mục đích tìm ra đƣợc một định nghĩa về
khủng bố khách quan nhất, đƣợc nhiều ngƣời chấp nhận nhất. Từ đó hƣớng tới việc hoàn thiện
Bộ luật hình sự Việt Nam về chống khủng bố. Bởi vì, Bộ luật hình sự là Bộ luật duy nhất của
Việt Nam ghi nhận về tội phạm về hình phạt, thể hiện quan điểm và thái độ nghiêm khắc nhất
của Nhà nƣớc ta đối với hành vi phạm tội này.
Luận văn hy vọng sẽ góp một phần nhỏ bé vào việc trả lời câu hỏi lớn gây tranh cãi hiện nay trên
thế giới: Khủng bố là gì? Đồng thời qua đó có thể đóng góp ý kiến tích cực về mặt cơ sở lý luận
và thực tiễn giúp cho việc hoàn thiện Bộ luật hình sự Việt Nam trong tƣơng lai về vấn đề này.


References
Tiếng Việt


25/07/2005;
8.

Nguyễn Trƣờng Giang (2008), Những phát triển của luật pháp quốc tế thế kỷ XXI, NXB.

Chính trị Quốc gia, Hà Nội;
9.

Đinh Bích Hà (dịch và giới thiệu) (2007), Bộ luật hình sự nƣớc Cộng hòa nhân dân Trung

Hoa, NXB. Tƣ pháp, Hà Nội;
10.

Hoàng Văn Hiệu (2008), Hoàn thiện pháp luật về đấu tranh phòng, chống khủng bố ở

Việt Nam, Tạp chí Nhà nƣớc và pháp luật số 12/2008;
11.

ThS. Phạm Thị Thu Hƣơng (2006), Vài nét về quyền tài phán phổ quát của quốc gia, Tạp

chí nhà nƣớc và pháp luật số 5/2006;
12.

, thứ bảy ngày 21/01/2007;

13.

/>
hat-nhan.htm;

Tạp chí dân chủ và pháp luật – Bộ Tƣ pháp (1998), Số chuyên đề về luật hình sự một số

nƣớc trên thế giới, tháng 4/1998;
21.

ThS. Nguyễn Thị Thanh Hải (2005), Quyền con ngƣời và cuộc chiến chống khủng bố,

Tạp chí Cộng sản số 88/2005;
22.

Võ Thủ Phƣơng, Vài nét về chủ nghĩa khủng bố dƣới con mắt của nhà nghiên cứu, Tạp

chí Cộng sản số 73/2004;
23.

GS.TS. Lại Văn Toàn (2004), Chủ nghĩa khủng bố toàn cầu - Vấn đề và cách tiếp cận,

NXB. Văn hoá thông tin, Hà Nội;
24.

ThS. Nguyễn Thị Thuận (chủ biên) (2007), Luật hình sự quốc tế, NXB. Công an nhân

dân, Hà Nội;
25.

Khủng bố và chống khủng bố qua lăng kính báo chí (2006), NXB. Thông tấn, Hà Nội;

26.

Nguyễn Hồng Thao (2000), Toà án công lý quốc tế, NXB. Chính trị Quốc gia, Hà Nội;

http:// />33.

Từ điển bách khoa Việt Nam, tập 1, Trung tâm biên soạn từ điển bách khoa Việt Nam,

Hà Nội, 1995;
34.

Văn phòng điều phối viên chống khủng bố - Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ (2004), Các hình thái

của chủ nghĩa khủng bố toàn cầu năm 2003;
35.

Viện Khoa học pháp lý (2005), Pháp luật về chống khủng bố một số nƣớc trên thế giới,

NXB. Tƣ pháp, Hà Nội;


36.

Viện Ngôn ngữ học (1994), Từ điển tiếng Việt, NXB. Khoa học xã hội, Hà Nội;

37.

Viện thông tin khoa học xã hội (2004), Chủ nghĩa khủng bố toàn cầu - Vấn đề và cách

tiếp cận, NXB. Khoa học xã hội, Hà Nội;
Tiếng Anh
38.

P. Schmid Alex (1983), Political Terrorism, />

Ngƣời hƣớng dẫn: TS. Trần Văn Thắng
Năm bảo vệ: 2009
Abstract: Trình bày khái niệm ban đầu về khủng bố, giúp phân biệt khủng bố và các tội
phạm khác có cấu thành gần giống trên cơ sở nghiên cứu các quan điểm về khủng bố hiện
nay trên thế giới. Phân tích thực trạng và đƣa ra biện pháp hoàn thiện pháp luật hình sự
Việt Nam về vấn đề này góp phần nâng cao hiệu quả hợp tác đấu tranh chống khủng bố
giữa Việt Nam với các nƣớc trong khu vực cũng nhƣ trên thế giới

Keywords: Luật Quốc tế; Luật hình sự; Khủng bố; Việt Nam

Content
MỞ ĐẦU
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Toàn cầu hoá là xu thế tất yếu trong thời đại ngày nay. Trong quá trình toàn cầu hoá, bên cạnh
những mặt tích cực còn xuất hiện những mặt trái của nó mà mỗi quốc gia không thể tự giải quyết
đƣợc. Một trong những vấn đề thuộc mặt trái của toàn cầu hoá đó là khủng bố quốc tế.
Khủng bố ban đầu xuất hiện là những tội phạm quốc gia, cùng với quá trình toàn cầu hoá, tội
phạm này hiện nay là mối đe doạ hoà bình và an ninh quốc tế, điển hình là vụ khủng bố ngày
11/9/2001 tại Hoa Kỳ, vụ khủng bố Trƣờng trung học Beslan của Nga, vụ khủng bố các toa xe
lửa ở Mardrit, Tây Ban Nha…
Trƣớc sự phát triển của khủng bố quốc tế, cộng đồng quốc tế đã có nhiều nỗ lực nhằm ngăn chặn
tội phạm này, trong đó có việc xây dựng các văn bản pháp luật quốc tế về chống khủng bố. Việc
xây dựng văn bản pháp luật quốc tế về chống khủng bố đƣợc tiến hành từ những năm đầu thế kỷ
XX nhƣng tới năm 1963 mới cho ra đời điều ƣớc quốc tế về chống khủng bố đầu tiên. Hiện nay,
pháp luật quốc tế về chống khủng bố bao gồm 12 điều ƣớc đa phƣơng thuộc khuôn khổ Liên hợp


quốc, 8 điều ƣớc khu vực và rất nhiều điều ƣớc quốc tế song phƣơng… Tuy nhiên, pháp luật
quốc tế về chống khủng bố hiện chƣa hoàn chỉnh, chƣa có điều ƣớc nào đƣa ra đƣợc định nghĩa
về khủng bố vì thế hiện tại chƣa thể phân biệt một cách rõ ràng hành vi khủng bố và các hành vi



Đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề pháp lý xung quanh một vấn đề thời sự hiện nay: Khủng
bố quốc tế với nguồn chủ yếu là các điều ƣớc quốc tế về chống khủng bố và quy định pháp luật
quốc gia về vấn đề này, trong đó đặc biệt là Việt Nam.
Đề tài không đi sâu về các nguyên nhân làm phát sinh khủng bố cũng nhƣ các vấn đề chính trị xã hội xung quanh nó mà chủ yếu xem xét khủng bố dƣới góc độ pháp lý - một tội phạm nguy
hiểm cần phải bị loại trừ ra khỏi đời sống nhân loại.
Phƣơng pháp nghiên cứu của đề tài chủ yếu là phân tích, so sánh, liệt kê… với nền tảng là
phƣơng pháp luận của chủ nghĩa duy vật lịch sử và pháp biện chứng duy vật.
5. Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
Đề tài nghiên cứu vấn đề còn tƣơng đối mới mẻ ở Việt Nam: Khủng bố quốc tế. Việc nghiên cứu
đề tài vì vậy sẽ mở ra những nghiên cứu tiếp theo sâu sắc hơn.
Không những thế, những nghiên cứu của đề tài sẽ trả lời câu hỏi: Thế nào là khủng bố - một vấn
đề gây tranh luận gay gắt hiện nay giữa các quốc gia và các nhà nghiên cứu và là nguyên nhân
chính cản trở việc thong qua Công ƣớc quốc tế chung về chống khủng bố. Đây mới chỉ là nghiên
cứu bƣớc đầu với kết quả còn khiêm tốn nhƣng cách lý giải về khủng bố trên cơ sở pháp lý tại
luận văn hy vọng sẽ là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo.
Luận văn cũng phân tích và nêu ra thực trạng và các giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật
hình sự Việt Nam góp phần nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế của Việt Nam trong đấu tranh
chống tọi phạm này.
6. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI
Luận văn ngoài phần mở đầu và kết luận gồm 3 chƣơng:
Chƣơng I trình bày những vấn đề cơ bản nhất về khủng bố và pháp luật quốc tế về chống khủng
bố, trong đó có nêu ra các quan điểm hiện nay trên thế giới về khủng bố, định nghĩa khủng bố
cũng nhƣ các đặc điểm phân biệt khủng bó và các tội phạm khác.
Chƣơng II trình bày nội dung cơ bản của pháp luật quốc tế về chống khủng bố, trong đó có các
nguyên tắc cơ bản trong đấu tranh chống khủng bố, các hành vi khủng bố nêu tại các điều ƣớc
quốc tế, nghĩa vụ hợp tác của các quốc gia…
Chƣơng III trình bày thực trạng các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam và một số giải
pháp hoàn thiện các quy định này nhằm nâng cao hiệu quả hợp tác đấu tranh chống khủng bố của

động hoặc không hành động theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi.
1.1.1.3. Định nghĩa khủng bố theo quy định tại các điều ƣớc quốc tế về đấu tranh chống khủng
bố


Các công ƣớc quốc tế hiện nay chƣa công ƣớc nào đƣa ra định nghĩa chung về khủng bố một
cách hoàn chỉnh. Công ƣớc New York năm 1997 về trừng trị hành vi tài trợ khủng bố là công
ƣớc đƣa ra đƣợc định nghĩa chung về khủng bố toàn diện nhất, các công ƣớc còn lại chỉ đƣa ra
định nghĩa về từng hành vi khủng bố cụ thể thuộc phạm vi điều chỉnh của công ƣớc. Các công
ƣớc quốc tế khu vực hầu hết trong phạm vi điều chỉnh đều dẫn lại những hành vi quy định tại các
công ƣớc quốc tế đa phƣơng thuộc khuôn khổ Liên hợp quốc về chống khủng bố.
1.1.2. Xây dựng định nghĩa chung về khủng bố
Việc xây dựng định nghĩa chung về khủng bố là vấn đề cấp thiết hiện nay để nâng cao hiệu quả
đấu tranh chống khủng bố. Định nghĩa về khủng bố đã có nhiều học giả đƣa ra, thậm chí đã đƣợc
đƣa ra trong Dự thảo Công ƣớc chung về chống khủng bố, tuy nhiên vẫn chƣa có đƣợc nhiều ý
kiến đồng thuận. Để xây dựng đƣợc định nghĩa về khủng bố cần xuất phát từ những vấn đề mang
tính lý luận từ lâu đƣợc thừa nhận trong công pháp quốc tế, đó là xem xét khủng bố dƣới giác độ
tội phạm hình sự có tính quốc tế.
1.1.2.1. Về hành vi
Trên thực tiễn cũng nhƣ qua nghiên cứu cho thấy hành vi khủng bố rất đa dạng, bao gồm các loại
hành vi nhƣ xâm hại tính mạng, thân thể con ngƣời, tài sản hay tổng hợp các loại hành vi đó (nhƣ
vụ khủng bố 11/9 tại Hoa Kỳ năm 2001). Phần lớn hành vi khủng bố là các hành vi sử dụng vũ
lực hoặc đe doạ sử dụng vũ lực. Tuy nhiên, hiện nay với sự phát triển của khoa học công nghệ
hành vi khủng bố đã lan sang cả các hình thức không mang tính vũ lực nhƣ chống phá bằng công
nghệ thông tin (tin tặc); làm ô nhiễm nguồn nƣớc, phát tán mầm bệnh... Tội khủng bố, xét về
biểu hiện của hành vi rất giống với các tội phạm thông thƣờng khác nhƣ tội giết ngƣời, tội huỷ
hoại tài sản, bắt cóc đòi tiền chuộc nhƣng khác nhau ở các dấu hiệu nhƣ mục đích, đối tƣợng tác
động...
Hiện nay, theo quy định của các công ƣớc quốc tế về chống khủng bố, hành vi khủng bố bao
gồm: các hành vi chống lại an toàn hàng không dân dụng, chống lại an toàn hành trình hàng hải

bố phải thông qua những đối tƣợng tác động nhất định. đối tƣợng tác động của hành vi cấu thành
tội khủng bố là các mục tiêu dân sự, cộng đồng dân cƣ hoặc những ngƣời không trực tiếp tham
gia chiến sự, những ngƣời đƣợc hƣởng bảo hộ quốc tế. Trong thực tế có trƣờng hợp sự tấn công
nhằm vào mục tiêu hỗn hợp, có cả quân sự và dân sự, ví dụ toà nhà có cả cơ quan quân sự và các
tổ chức thƣơng mại hoặc tàu bay có cả các nhân viên quân sự và dân thƣờng thì việc cố ý mở
cuộc tấn công mặc dù biết rằng cuộc tấn công đó có khả năng gây thƣơng vong cho thƣờng dân
hoặc gây hƣ hại cho các mục tiêu dân sự là hành vi khủng bố.
Từ sự phân tích ở trên đây, có thể đƣa ra định nghĩa: Khủng bố là hành vi gây thiệt hại (hoặc đe
doạ gây thiệt hại) nghiêm trọng đến tính mạng, sức khoẻ, tài sản của ngƣời dân và các mục tiêu
dân sự khác gây hoảng loạn trong cộng đồng dân cƣ nhằm đạt đƣợc mục đích chính trị (ép buộc
Chính phủ, tổ chức, cá nhân hành động hoặc không đƣợc thực hiện hành động nào đó; vì lý do
tôn giáo; tƣ tƣởng…) do các cá nhân hoặc tổ chức thực hiện, trái với pháp luật hình sự quốc gia
và pháp luật quốc tế.


1.2. SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA KHỦNG BỐ VÀ PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ
CHỐNG KHỦNG BỐ
1.2.1. Lịch sử phát triển của chủ nghĩa khủng bố
Khủng bố xuất hiện từ rất sớm. Những kẻ khủng bố xa xƣa nhất là những chiến binh giết dân
thƣờng trong các cuộc thánh chiến.
Chủ nghĩa khủng bố hiện đại đƣợc các nhà khoa học cho rằng bắt đầu từ đầu thế kỷ XIX với
những tổ chức nhƣ Narodnaya Volya chống lại Sa hoàng tại Nga. Từ thế kỷ XIX đến nay, khủng
bố ngày càng phát triển với đỉnh điểm là cuộc tấn công ngày 11/9/2001 vào Hoa Kỳ.
Nhƣ vậy, từ một tội phạm quốc gia, khủng bố hiện nay là tội phạm có tính chất quốc tế - nguy cơ
đe doạ hoà bình và an ninh quốc tế.
1.2.2. Sự phát triển của pháp luật quốc tế về đấu tranh chống khủng bố
1.2.2.1. Khái niệm pháp luật quốc tế về đấu tranh chống khủng bố
Pháp luật quốc tế về chống khủng bố là một bộ phận của Luật hình sự quốc tế, bao gồm tổng thể
các nguyên tắc, quy phạm pháp lý điều chỉnh các vấn đề phát sinh trong hoạt động hợp tác đấu
tranh chống khủng bố của các quốc gia và các chủ thể khác của luật quốc tế.