Đề tài: So sánh đặc điểm kiến trúc, hệ thống bài trí tượng thờ trong
các ngôi chùa miền Bắc với các ngôi chùa của Lào, Thái lan và
Campuchia.
BÀI LÀM
1- Đặc điểm kiến trúc
Trong không gian chùa Việt (Bắc Bộ), từ kiến trúc, bài trí, tượng thờ,
pháp khí, cho đến cây cối được trồng trong di tích đều ẩn chứa những cấu tứ
sâu sắc bởi ý nghĩa minh triết của Phật giáo hòa quyện với ước vọng cầu mùa
của người Việt. Một ngôi chùa Phật giáo (theo Bắc tông – ở miền Bắc nước
ta) phổ biến có 4 khu vực: Chính điện, Tiền đường, Nhà hành lang, Nhà tổ và
nhà trai.
Nếu bố cục ngôi chùa theo kiểu “nội Công ngoại Quốc” là hình thức phổ
biến hơn cả thì nhìn chung chùa bao gồm một điện thờ hình chữ “Công”, một
dãy hành lang bao quanh ba mặt và một sân rộng. Khu trung tâm là điện thờ
Phật của chùa, thông thường bao gồm ba ngôi nhà nằm kế tiếp nhau, lần lượt
là Tiền đường – Thượng điện – Nhà Tổ, Mẫu...
2- Hệ thống bài trí tượng
Hệ thống tượng thờ ở ngoài Bắc đa dạng và phong phú, hầu hết các chùa
đều có gian thờ mẫu, ban thờ các nhân vật Nho và Ðạo giáo. Do lịch sử
truyền nhập Phật giáo ở Việt Nam, phần lớn chùa Việt Nam là chùa Đại thừa.
Do đó, ở nhà chính điện cũng như các tòa nhà khác trong chùa, chúng ta thấy
có nhiều tượng Phật, Bồ Tát cùng với các tượng thuộc những hệ phái Phật
giáo khác.
Các lớp tượng cũng được phân bố theo các lớp kiến trúc tạo nên các con
đường ngang dọc trong không gian chùa.Triết lý vô thường có thể thấy rõ
trong bài trí tượng thờ miền Bắc, đó là vạn vật luôn biến đổi, mọi không gian
và thời gian bao gồm quá khứ, hiện tại và tương lai, trong Phật giáo gọi là tam
thiên thế giới gồm trang nghiêm đại kiếp (quá khứ), hiền đại kiếp (hiện tại) và
tinh tú đại kiếp (tương lai) . Triết lý này được biểu hiện qua bộ tượng Tam thế



- Tượng Cửu Long (Thích Ca sơ sinh): Tượng ở tư thế đã bước ra rồi
đứng lại, một tay chỉ lên trời, một tay chỉ xuống đất, có 9 con rồng uốn chầu
xung quanh. Hai bên tượng Cửu Long là hai tượng Đế Thích và Phạm Vương,
chủ thể thế giới, nên tạc theo kiểu nhà vua ngồi trên ngai.
- Tượng Tuyết Sơn: Tượng diễn tả Thích Ca Mâu Ni trong thời kỳ tu khổ
hạnh trên núi Tuyết Sơn (núi rừng Ni Câu Luật) với thân hình gầy gò, chỉ có
da bọc xương. Dân gian quen gọi tượng Thích Ca Mâu Ni trong thời kỳ tu
khổ hạnh là “Ông nhịn ăn để mặc”.
Tượng Thích Ca thuyết pháp (còn gọi là Thích Ca giáo chủ): Tượng
được tạc Thích Ca Mâu Ni trong tư thế ngồi trên toà sen, mặc áo pháp, một
vai để trần (tượng tay cầm bông sen là tượng Thế Tôn niêm hoa…). Hai bên
tượng Thích Ca thuyết pháp có hai vị thị giả là Văn Thù Bồ Tát và Phổ Hiền
Bồ Tát.
Tượng Niết Bàn: Trong đạo Phật nguyên thủy, Niết Bàn được xem là
đoạn triệt luân hồi và đi vào một thể tồn tại khác, không còn chịu sự tác động
của nghiệp, không còn chịu quy luật nhân duyên, vô vi, không còn sự sinh,
thành, hoại, diệt.. Đó là sự tận diệt gốc rễ của ba nghiệp bất thiện là tham, sân
và si.
4. Tượng Phật Di Lặc:
Phật Di Lặc được diễn tả bằng một pho tượng có dáng thư thái, thanh
thản, hết ưu phiền của bậc tu hành sắp đắc đạo thành Phật. Vì có thân hình
đẫy đà, miệng cười lạc quan, nên dân gian quen gọi là ông “Nhịn mặc để ăn”.
*. NHÀ BÁI ĐƯỜNG:
Thông thường nhà Bái Đường (còn gọi là Tiền Đường) được xây dựng
trước cửa Chính điện. Các tượng bày ở nhà Bái Đường gồm:
1. Tượng Hộ pháp:


Hai bên ở Bái đường đặt tượng hai vị Hộ pháp. Hai vị Hộ pháp là ý
nghĩa khuyến Thiện và trừng ác để hộ trì Phật pháp.

Chùa miền Bắc

Thái Lan

Campuchia

Lào


điểm
Đặc
điểm
kiến
trúc

+ Hầu hết là vừa + Quy mô: rộng
và nhỏ.
lớn như cung
điện.
+ Không gian + Không gian
trong chùa hẹp, ít trong chùa: rộng,
ánh sáng tạo vẻ nhiều ánh sáng
thâm nghiêm.
+ Chùa( theo
phái Bắc tông)
phổ biến có 4
khu vực: Tiền
đường,
Nhà
Thiêu

giữ các sách kinh
thánh, một hoặc
một vài chedi
hình tháp xoắn
ốc nơi thờ phụng
chứa nhiều vàng
bạc.

+ Đặc điểm trang
trí kiến trúc:
được dát vàng
hoặckhảm ngọc
lộng lẫy, trạm trổ
tinh vi trên các
cánh cửa, khung
cửa sổ, mái hiên,
+ Chùa thường trụ cột,...
có mái lợp ngói + Chùa có mái
hình tháp nhọn
thấp.
cao.
+ Chùa thường
được xây bằng
gạch, gỗ đơn
gian.không cầu
kỳ trong trang trí.

+ Quy mô: rộng
lớn như cung
điện.

kết, đá
ong, gỗ.
Kết cấu còn lại
của các di tích là
gạch, gỗ,
sa
thạch và đá ong.
+ Đền tháp có bề
ngoài giống như
đầu ngón tay, có

+ Quy mô:
phần lớn là
vừa và nhỏ
+ Không gian:
chùa
khá
rộng, ít ánh
sáng tự nhiên
+ Quần thể
chùa thường
có 3 ngôi nhà
chính là: Phật
điện sỉm, Phật
đường
và
Tăng phòng.
Ngoài
các
công

Hệ
thống
bài trí
tượng
thờ
trong
chùa

+ Tượng thường
làm chủ yếu bằng
gỗ sơn son hoặc
bằng
đồng.
Tượng
thường
nhỏ, và vừa, ít
tượng lớn.
+ Cách bài trí
tượng:
Ngoài thờ Phật
còn thờ rất nhiều
tượng khác nên
hệ thống tượng
thờ rất phong phú

+ Đặc trưng của
tượng:
tượng
được dát vàng,
có nhiều tư thế

to nhỏ trong các
Thế Chí Bồ Tát) tư thế khác nhau(
3-3.1-Hoa
thiền, đất chứng
Nghiêm Tam
giám, khất thực,
Thánh
nằm niết bàn) đặt
(Thích Ca Mầu
ở nhiều nơi để

+ Tượng thường
được làm bằng
đồng hoặc bằng
vàng, phong cách
Thượng tọa bộ
(tượng thon, thanh
nhã, có nét rõ
ràng mạch lạc).
+ Cách bài trí
tượng
Chủ yếu là thờ
Thích Ca Mâu Ni,
có sự kết hợp của
Hinđu giáo với
Brahma, Shiva và
Visnu. Các tượng
khác phần lớn
được chạm khắc
nổi trên phù điêu

nhiều
pho
tượng
Phật
đứng tư thế
“hạm nhạt”


Ni Phật; A-Văn
miêu tả về cuộc
Thù; B-Phổ
đời của Phật.
Hiền)
3.2- Tuyết Sơn
Tam Thánh
(Tuyết Sơn; ACa Diếp; B-A
Nan Đà)
4- Di Lặc Phật
5- Ngọc Hoàng
(A-Nam Tào; BBắc Đẩu)
6- Cửu Long
Thích Ca Sơ Sinh
(A-Phạm Thiên;
B-ĐếThích)
7-Quan Âm
Thiên Thủ/Nam
Hải
8- Quan Âm Tọa
Sơn
9- Địa Tạng