TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN
VÀ VẬN DỤNG PHÂN TÍCH MỐI LIÊN HỆ GIỮA
TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VỚI BẢO VỆ MÔI
TRƯỜNG SINH THÁI

.
Giảng viên hướng dẫn: ThS. Nguyễn Tùng Lâm

Hà Nội , tháng 03 năm 2015
MỤC LỤC


Nội dung

Trang

Mở đầu

2

Mục I : Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến
1. Phép biện chứng là gì?

3

2. Nguyên lí về mối liên hệ phổ biến
2.1 Các khái niệm


7

3. Thực trạng mỗi liên hệ
3.1 Trong công nghiệp

8

3.2 Trong nông nghiệp

10

3.3 Trong dịch vụ du lịch

11

4. Hậu quả

12

5. Giải pháp khắc phục

13

Kết luận

15

Tài liệu tham khảo



NỘI DUNG
I. PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN
1. Phép biện chứng là gì?

Trong chủ nghĩa Mác – Lênin, khái niệm biện chứng dùng để chỉ những mối
liên hệ, tương tác, chuyển hóa và vận động phát triển theo quy luật của các sự
vật, hiện tượng, quá trình trong tự nhiên, xã hội và tư duy.
Biện chứng bao gồm biện chứng khách quan và biện chứng chủ quan. Biện
chứng khách quan là biện chứng của thế giới vật chất còn biện chứng chủ quan
là sự phản ánh biện chứng biện chứng khách quan vào trong đời sống ý thức của
con người.
Phép biện chứng là học thuyết nghiên cứu, khái quát biện chứng của thế giới
thành hệ thống các nguyên lý, quy luật khoa học.
Lịch sử hình thành của phép biện chứng trải qua ba hình thức, ba trình độ cơ
bản: Phép biện chứng chât phác thời cổ đại, Phép biện chứng duy tâm cổ điển
Đức và Phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác – Lênin.

2. Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

2.1. Khái niệm mối liên hệ, mối liên hệ phổ biến
Mối liên hệ là khái niệm dùng để chỉ sự quy định, sự tác động và chuyển hóa lẫn
nhau giữa các sự vật, hiện tượng, hay giữa các mặt, các yếu tố của mỗi sự vật,
hiện tượng trong thế giới.

4


Mối liên hệ phổ biến dùng để chỉ tính phổ biến của các mối liên hệ giữa các sự
vật, hiện tượng của thế giới, đồng thời cũng dùng để chỉ các mối liên hệ tồn tại ở

thời cũng không có bất cứ sự vật, hiện tượng nào không phải là một cấu trúc hệ
5


thống, bao gồm những yếu tố cấu thành với những mối liên hệ bên trong của nó,
tức là bất cứ một tồn tại nào cũng là một hệ thống, hơn nữa là hệ thống mở, tồn
tại trong mối liên hệ với các hẹ thống khác, tương tác và làm biến đổi lẫn nhau.
-

Tính đa dạng, phong phú của mối liên hệ

Quan điểm biiện chứng của chủ nghĩa Mác – Lênin không chỉ khẳng định tính
khách quan, tính phổ biến của các mối liên hệ mà còn nhấn mạnh tính phong
phú, đa dạng của các mối liên hệ. Tính đa dạng, phong phú của các mối liên hệ
được thể hiện ở chỗ: các sự vật, hiện tượng hay quá trình khác nhau đều đều có
những mối liên hệ cụ thể khác nhau, giữ vị trí, vai trò khác nhau đối với sự tồn
tại và phát triển của nó; mặt khác, cùng một mối liên hệ nhất định của sự vật
nhưng trong những điều kiện cụ thể khác nhau, ở những giai đoạn khác nhau
trong quá trình vận động, phát triển của sự vật thì cũng có những tính chất và vai
trò khác nhau. Như vậy, không thể đồng nhất tính chất và vị trí, vai trò cụ thể
của các mối liên hệ khác nhau đối những sự vật nhất định, trong những điều kiện
xác định. Đó là các mối liên hệ bên trong và bên ngoài sự vật, mối liên hệ bản
chất và hiện tượng, mối liên hệ chủ yếu và thứ yếu, mối liên hệ trực tiếp và gián
tiếp…
Quan điểm về tính phong phí, đa dạng của các mối liên hệ còn bao hàm quan
niệm về sự thể hiện phong phú, đa dạng của các mối liên hệ phổ biến ở các mối
liên hệ dặc thù trong mối sự vật, mỗi hiện tượng, mỗi quá trình cụ thể, trong
những điều kiện thời gian và không gian cụ thể.
2.3. Ý nghĩa phương pháp luận
Từ tính khách quan và phổ biến của các mối liên hệ đã cho thấy hoạt động nhận

chậm so với thời điểm gốc. Quy mô và tốc độ tăng trưởng là "cặp đôi" trong nội
dung khái niệm tăng trưởng kinh tế. Hiện nay, trên thế giới người ta thường tính
mức gia tăng về tổng giá trị của cải của xã hội bằng các đại lượng tổng sản phẩm
quốc dân hoặc tổng sản phẩm quốc nội.
7


-

Tổng sản phẩm quốc dân (GNP) là tổng giá trị tính bằng tiền của những
hàng hoá và dịch vụ mà một nước sản xuất ra từ các yếu tố sản xuất của
mình (dù là sản xuất ở trong nước hay ở nước ngoài) trong một thời kỳ
nhất định (thường là một năm).

-

Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) là tổng giá trị tính bằng tiền của toàn bộ
hàng hoá và dịch vụ mà một nước sản xuất ra trên lãnh thổ của nước đó
(dù nó thuộc về người trong nước hay người nước ngoài) trong một thời
gian nhất định (thường là một năm).
1.2, Môi trường sinh thái

Môi trường sinh thái là một mạng lưới chỉnh thể có mối liên quan chặt chẽ với
nhau giữa đất, nước, không khí và các cơ thể sống trong phạm vi toàn cầu. Sự
rối loạn bất ổn định ở một khâu nào đó trong hệ thống sẽ gây ra hậu quả nghiêm
trọng. Con người và xã hội xuất thân từ tự nhiên, là một bộ phận của thiên
nhiên. Thông qua quá trình lao động, con người khai thác, bảo vệ, bồi đắp cho
thiên nhiên. Cũng qua quá trình đó, con người xã hội dần dần có sự đối lập với
tự nhiên.
Hiện nay môi trường sinh thái đang đối mặt với rất nhiều vấn đề xấu như: suy

giữa chúng được thông qua một thực thể đó là con người.
Môi trường là địa bàn để tăng trưởng kinh tế hoạt động vì tăng trưởng kinh tế
diễn ra trên diện rộng và cần khai thác tài nguyên thiên nhiên nhằm phục vụ cho
lợi ích của con người. Nhưng tài nguyên của môi trường không phải là vô hạn.
Nếu chỉ tăng trưởng kinh tế mà không nghĩ đến việc cải tạo môi trường thì một
ngày nào đó tăng trưởng kinh tế phải dừng lại do môi trường bị suy thoái. Lúc
đó con người phải gánh chịu hậu quả do chính con người gây ra. Một sản phẩm
do con người tạo ra lại phá huỷ cái mà con người chịu tác động trực tiếp vì con
người không thể sống mà không chịu sự tác động của môi trường.

9


Ngược lại, nếu tăng trưởng kinh tế gắn với việc bảo vệ môi trường thì không
những nó làm cho đời sống của con người ngày càng được cải thiện mà nó còn
làm cải thiện cả môi trường do kinh tế phát triển nhà nước có ngân sách cho
những dự án bảo vệ môi trường, nguồn tài nguyên bị khai thác được thay thế
dần bởi các nguồn tài nguyên tự tạo.

3. Thực trạng mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường

sinh thái
Ở nước ta hiện nay, môi trường đang bị hủy hoại ngày một nghiêm trọng do các
chính sách tăng trưởng kinh tế:
3.1. Trong công nghiệp
Việt Nam đang bước vào công cuộc đổi mới đất nước, công cuộc này được tiến
hành trên toàn diện, trên mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội như đổi mới tư
duy, hệ thống kinh tế, chính sách, thể chế quản lí hành chính… Trong lĩnh vực
kinh tế, Việt Nam chuyển từ nền kinh tế chỉ huy, tập chung, quan liêu, bao cấp
sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có

chất gây nên. Ví dụ nhà máy nhiệt điện Phả Lại, nồng độ bụi trung bình tại các
điểm đo đều vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1 đến 6 lần. Tại nhà máy nhiệt điện
Uông Bí, nồng độ bụi đo trong 1 giờ từ 4 đến 4,7 mg/m3, gấp 13 đến 16 lần trị số
cho phép. Nồng độ các chất khí độc hại khác như CO2, NO2, SO2… trong không
khí xung quanh nhiều nhà máy và khu công nghiệp đều vượt tiêu chuẩn cho
phép từ 1,5 đến 2,5 lần. Điều này đã gây tác động xấu đối với mùa màng và sức
khoẻ của nhân dân của cả một vùng rộng lớn xung quanh các khu vực nhà máy.
Tuy trong thời gian qua, phần lớn các nhà máy đã trang bị thiết bị xử lí bụi
nhưng số lượng các nhà máy có thiết bị xử lí khí độc hại cón rất ít mà chủ yếu
được thải thẳng ra ngoài không khí, ảnh hưởng trực tiếp đến sưc khoẻ con
người.
11


Quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá càng phát triển thì nhu cầu khai thác
các thành phần môi trường để làm nguyên liệu đầu vào cho hoạt động sản xuất
ngày càng tăng. Quá trình này thể hiện mối liên hệ cơ bản giữa phát triển và môi
trường đồng thời cũng là một vấn đề nan giải. Việc khai thác quá mức nguồn tài
nguyên là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự hao kiệt về tài nguyên, mất cân bằng
sinh thái và suy giảm chất lượng môi trường. Nạn khai thác gỗ trái phép gây ra
sự suy nghiêm trọng độ che phủ của rừng.
Còn nhiều nhiều vấn đề ô nhiễm do công nghiệp gây ra như việc nhập khẩu các
thiết bị lạc hậu từ nước ngoài, hay tiếng ồn từ các cơ sở sản xuất…
3.2 Trong nông nghiệp
Nước ta là một nước có nền kinh tế xuất phát điểm là nông nghiệp và cho đến
nay, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào tài nguyên, nông
sản và hàng sơ chế. Kim ngạch xuất khẩu khoáng sản và hàng hoá nông lâm,
thuỷ hải sản chiếm tới 63% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Nước ta
đang trên đà hội nhập kinh tế quốc tế, quá trình này hứa hẹn nhiều cơ hội cho
Việt Nam đẩy mạnh sản xuất nhằm đáp ứng nhu cầu to lớn của thị trường quốc

Hoạt động du lịch có thể gây tác động khác tới tài nguyên nước, đặc biệt là các
chất thải, các chất gây ô nhiễm do các khách sạn, nhà hàng, các hoạt động vận
tải thuỷ và khách du lịch tạo nên. Hiện nay ở nước ta, tình trạng rác thải bừa bãi
tại các điểm du lịch, vui chơi giải trí còn phổ biến, điều đó không những ảnh
hưởng tới vệ sinh công cộng và môi trường mà còn gây cảm giác khó chịu cho
du khách.
Khi hoạt động du lịch nhộn nhịp lên thì đó cũng là điều đe doạ tới chất lượng
không khí. Trước hết là ô nhiễm không khí do giao thông vận tải. Du khách có
thể đi bằng đường bộ hoặc máy bay. Tuy nhiên, không giống như ô tô, xe
máy… ô nhiễm do máy bay ít được nhận thấy trực tiếp. Thế nhưng đây lại là
phương tiện gây ô nhiễm trực tiếp lên tầng ôzôn.
13


Sự phát triển du lịch còn tạo nên mối đe doạ tới các hệ sinh thái như tàn phá
những khu rừng ngập mặn để xây dựng cơ sở hạ tầng, làm mất hoặc chia cắt nơi
cư trú của các loài sinh vật, khai thác bừa bãi các tài nguyên rừng, biển để sản
xuất các sản phẩm phục vụ khách du lịch như tiêu bản các loại thú rừng, hoa lan
rừng, tắc kè, đồi mồi, san hô… tại nhiều điểm du lịch của nước ta.Ngoài ra việc
khai thác hải sản biển cũng đang ở mức báo động. Đánh cá ven bờ giảm một
cách đáng kể và số thuyền đánh cá đã tăng lên một cách nhanh chóng do có sự
khuyến khích của chính phủ. Việc khai thác dầu không hợp lí cũng là một trong
những nguyên nhân gây ô nhiễm biển.
4. Hậu quả
Thực tế cho thấy, đi kèm với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, chúng ta
đang phải gánh chịu những hậu quả do chính chúng ta gây ra. Trong vòng 7 năm
trở lại đây, các thảm hoạ tự nhiên như bão xoáy, lụt lội, hạn hán…ngày càng
tăng nhanh cả về tần suất lẫn cường độ như hạn hán ở miền Trung, bão lụt ở
đồng bằng sông Cửu Long, cháy rừng ở U Minh… đã cướp đi sinh mạng của
nhiều người, thâm hụt vào ngân sách quốc gia hàng trăm tỷ đồng - một con số

đô thị.
Chuyển dần quản lý môi trường từ chủ yếu thông qua các mệnh lệnh hành
chính sang cơ bản là thông qua các biện pháp kinh tế. Quản lý bằng mệnh
lệnh hành chính chủ yếu chỉ nên được áp dụng đối với những khu vực, nơi

-

mà nạn ô nhiễm đã lên tới mức báo động.
Quan điểm chủ đạo là chỉ nên cho phép xuất khẩu những mặt hàn có hàm
lượng tinh chế cao. Nên có chính sách đa dạng hóa mặt hàng xuất khẩu,
để vừa khai thác những tiềm năng lại vừa tránh được tình trạng khai thác

-

quá mức một số loại tài nguyên vì sẽ dẫn đến cạn kiệt.
Nên đưa thuế bảo vệ môi trường vào hệ thống thuế nhập khẩu. Việc áp
dụng thuế bảo vệ môi trường đối với hàng nhập khẩu sẽ đạt được nhiều
mục tiêu : bảo vệ môi trường, bảo hộ sản xuất, tăng thu ngân sách nhà
nước,… mà điều này không trái với nguyên tắc của Tổ chức Thương mại

-

thế giới, về một ý nghĩa nào đó còn được dư luận xã hội ủng hộ.
Khuyến khích nhập khẩu máy móc, thiết bị có công nghệ tiên tiến, hạn
chế nhập khẩu thiết bị, công nghệ trung gian. Mục đích nhằm ngăn chặn
dòng thiết bị, công nghệ cũ và lạc hậu đổ vào nước ta và theo đó là sự tiêu
tốn tài nguyên, thải ra các chất độc hại làm tổn hại đến môi trường sunh

-


tiêu: phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái. Muốn vậy, Đảng và nhà
nước phải tìm ra những mâu thuẫn nảy sinh trong công cuộc xây dựng và phát
triển đất nước, có những biện pháp ngăn chặn chúng và đưa ra những chủ
trương, đường lối, chính sách đúng đắn. Tuy nhiên, chỉ Đảng và nhà nước thôi
chưa đủ. Muốn phát triển đất nước bền vững cần có sự chung tay góp sức của tất
cả công dân. Hợp sức cùng nhau được đặt lên như một yếu tố tất yếu, một nhiệm
vụ bắt buộc. Bởi tất cả chúng ta ai cũng có những nhu cầu về vật chất và tinh
thần, đều sống trong môi trướng sinh thái ấy và được hưởng những lợi ích từ
chính môi trường sinh thái ấy.
Mỗi chúng ta, những công dân Việt Nam, cần ý thức được vai trò và nhiệm vụ
của bản thân trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Tất cả hãy chung
tay, góp sức vì một Việt Nam “xanh – sạch – đẹp”, vì một Việt Nam “Dân giàu,
nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”

17


Tài liệu tham khảo
1, Giáo trình: Những Nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
Bộ Giáo dục và Đào tạo, NXB Chính trị Quốc gia (2010)
2, Phương pháp làm bài thi môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác –
Lênin
Nhiều tác giả, NXB Đại học Kinh tế quốc dân (2010)
3, Internet

18