Giải pháp hữu ích
TÍCH HỢP GIÁO DỤC MƠI TRƯỜNG QUA MƠN ĐỊA LÍ 11

2010

PHẦN I
MỞ ĐẦU

I. Tính cấp thiết của đề tài :
Từ thực tiễn của việc đổi mới CT- SGK Địa lí 10, 11, 12 và thực tiễn của việc giảng dạy mơn địa
lí 10,11, 12 ở trường THPT gần 5 năm vừa qua; đó chính là lí do khiến tơi chọn đề tài này.
II. Tình hình nghiên cứu :
-Trong giáo dục mơi trường cho học sinh THPT qua mơn Địa lí 11 có 2 loại bài tích hợp mơi
trường :
+ Loại bài kiến thức mơi trường được lồng ghép thành một mục, một ý trong bài học.
+ Loại bài kiến thức mơi trường được tích hợp vào kiến thức địa lí.
-Tuy nhiên trong q trình giảng dạy giáo viên còn chưa quan tâm thực sự đến việc tích hợp, lồng
ghép vào nội dung từng bài giảng cụ thể, chính vì vậy mà khả năng đạt hiệu quả về giáo dục ý
thức mơi trường cho học sinh trong 1 tiết giảng dạy là rất thấp.
-Việc nghiên cứu và thử nghiệm để đi đến ứng dụng cho tất cả giáo viên địa lí có ý nghĩa lí luận
và thực tiễn rất lớn.
III. Mục đích, đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu, phạm vi & giá trị sử dụng của đề
tài :
1. Mục đích, đối tượng :
* Mục đích :
- Học sinh nhận thức đúng đắn về mơi trường, vai trò của mơi trường đối với đời sống và sự phát
triển của xã hội lồi người. Từ đó có ý thức bảo vệ, giữ gìn mơi trường sống lành mạnh, sạch đẹp
cho mình, cho mọi người và chống lại những hành vi phá hoại hoặc gây ơ nhiễm mơi trường.
* Đối tượng : Giáo viên và học sinh trong giảng dạy và học tập mơn địa lí nói chung và mơn địa
lí 11 nói riêng.
2. Nhiệm vụ :

đổi trên quy mơ tồn cầu.
- Để bảo vệ mơi trường, con người đã thực hiện nhiều biện pháp khác nhau, trong đó có biện
pháp giáo dục mơi trường. Giáo dục mơi trường được xem là một biện pháp có hiệu quả cao, bởi
vì nó giúp con người có được biện pháp đúng đắn trong việc khai thác, sử dụng hợp lí các nguồn
tài ngun và có ý thức trong việc thực hiện các nhiệm vụ bảo vệ mơi trường.
- Hiện nay, việc giáo dục mơi trường qua giảng dạy trong các trường học, nhất là các trường
THPT có ý nghĩa và chiếm vị trí đặc biệt. Nhà trường là nơi đào tạo thế hệ trẻ, những người chủ
tương lai của đất nước, những người sẽ thực hiện khai thác, sử dụng, cải tạo và bảo vệ các nguồn
tài ngun thiên nhiên và mơi trường của đất nước mình. Nếu họ có nhận thức đầy đủ các vấn đề
mơi trường, thì khi ra đời, dù ở bất cứ lĩnh vực nào, hoạt động nào họ đều có thể thực hiện nhiệm
vụ bảo vệ mơi trường một cách có hiệu quả.
- Thực tế, trong năm học trước với việc lồng ghép các kiến thức về mơi trường vào chương trình
giảng dạy Địa lí 10, học sinh đã có cái nhìn đúng đắn và tồn diện về vấn đề mơi trường. Song
vẫn cần tiếp tục khắc sâu nội dung kiến thức này cho học sinh ở lớp 11 và 12 để nâng cao nhận
thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành thái độ và hành vi đúng đắn cho học sinh trong việc bảo vệ
mơi trường.
II. Nội dung đề tài :
1. Loại bài kiến thức mơi trường được lồng ghép thành một mục, một ý trong bài
học :
- Trong chương trình Địa lí 11 khơng có loại bài kiến thức địa lí đồng thời là kiến thức mơi
trường như trong chương trình địa lí 10. Và loại bài kiến thức mơi trường được lồng ghép thành
một mục, một ý trong bài học cũng khơng nhiều. Nên việc giáo viên tìm ra và xác định đúng để
có ý thức hướng dẫn, truyền đạt kiến thức mơi trường, đảm bảo hiệu quả cao cũng khơng đơn
giản. Điều cần thiết là giáo viên phải có ý thức làm rõ kiến thức về mơi trường, chuẩn bị những
nội dung, phương pháp để thực hiện ý đồ, tư tưởng của tác giả sách giáo khoa, để học sinh hiểu
và có hành vi, thái độ về những vấn đề mơi trường mà những mục tiêu đó, những ý đó cần thể
hiện.
- Tính chất đặc biệt thể hiện ở chỗ, ngay trong mục tiêu bài giảng cũng nên đề cập đến kiến thức
này. Trong q trình dạy học phải đạt được mục tiêu đề ra. Muốn vậy phải chuẩn bị tài liệu,
phương tiện, phương pháp hợp lí và có hiệu quả để thực hiện mục tiêu đề ra. Ta có thể làm sáng

- Hiện tượng bùng nổ dân số và già hố dân số.
- Ơ nhiễm mơi trường và hậu quả của vấn đề biến đổi khí hậu tồn cầu và suy giảm tầng ơdơn.
II. Đồ dùng dạy học :
- Một số ảnh về ơ nhiễm mơi trường trên thế giới và Việt Nam.
- Một số tin, ảnh thời sự về chiến tranh khu vực và nạn khủng bố trên thế giới.
- Phiếu học tập ( Một số vấn đề mơi trường tồn cầu )
III. Phương pháp : - Thảo luận, phân tích, giảng giải, so sánh, nêu vấn đề, nghiên cứu...
IV. Tiến trình tổ chức dạy học :
1. Ổn đònh lớp : ( Kiểm diện só số ghi vào sổ đầu bài )
2. Kiểm tra bài cũ :
CH 1: Trình bày các biểu hiện chủ yếu của tồn cầu hóa. Xu hướng tồn cầu hóa kinh tế dẫn đến
những hệ quả gì ?  Sgk trang 10, 11.
CH 2 : Các tổ chức liên kết kinh tế khu vực được hình thành dựa trên cơ sở nào ? Sgk trang 11.
3. Bài mới :
- Ngày nay, bên cạnh những thành tựu vượt bậc về khoa học kỹ thuật, về kinh tế - xã hội, nhân
loại đang phải đối mặt với nhiều thách thức mang tính tồn cầu ? Đó là những thách thức gì ? Tại
sao chúng lại mang tính tồn cầu ? Chúng có ảnh hưởng như thế nào đối với sự phát triển kinh tế
- xã hội trên tồn thế giới và trong từng nước.

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS
HÐ1 : Nhóm
Chia lớp thành 6 nhóm
Bước 1 :
- Các nhóm 1, 2, 3 thực hiện nhiệm vụ : Tham
khảo thơng tin ở mục 1 và phân tích bảng 3.1,

NỘI DUNG CHÍNH
I. Dân số :
1. Bùng nổ dân số :
- Dân số thế giới tăng nhanh, 6477 triệu người

kinh tế vượt bậc lại gây ra vấn đề tồn cầu thứ
hai. Chúng ta cùng tìm hiểu phần II.

HÐ 2 : Cặp.
Bước 1 : Từng cặp học sinh nghiên cứu SGK,
kết hợp với hiểu biết cá nhân, hồn thành
phiếu học tập.
Bước 2 : Đại diện vài nhóm lên trả lời.
Bước 3 : Giáo viên kết luận và nhấn mạnh
tính nghiêm trọng của các vấn đề về mơi
trường trên phạm vi tồn thế giới. Từ đó có thể
hỏi tiếp : Thế giới đã có những hành động gì
để bảo vệ mơi trường ?
Giáo viên làm rõ câu hỏi 2 ở phần câu hỏi và
bài tập cuối bài SGK.
Giáo viên nhấn mạnh : Bảo vệ mơi trường là
vấn đề của tồn nhân loại, 1 mơi trường phát

Giải pháp hữu ích
- Sự bùng nổ dân số thế giới hiện nay chủ yếu ở
các nước đang phát triển ( 80% số dân, 95% số
dân tăng hàng năm của thế giới ). Ngun
nhân : tỉ suất gia tăng tự nhiên cao.
- Tỉ lệ gia tăng tự nhiên qua các thời kì giảm
nhanh ở các nhóm nước phát triển và giảm chậm
ở nhóm nước đang phát triển.
- Chênh lệch về tỉ lệ gia tăng tự nhiên giữa hai
nhóm nước ngày càng lớn.
- Dân số nhóm nước đang phát triển tiếp tục
tăng nhanh, nhóm nước phát triển có xu hướng


Giải pháp hữu ích

2010

triển bền vững là điều kiện lý tưởng cho con
người và ngược lại. Bảo vệ mơi trường khơng
thể tách rời với cuộc đấu tranh xóa đói, giảm
nghèo.
 Kể 1 vài thơng tin mới nhất về nạn khủng
bố và hoạt động kinh tế ngầm của 1 vài nước
trên thế giới  Vào phần III.
HÐ 3 : Cả lớp
III. Một số vấn đề khác :
Bước 1 : Giáo viên thuyết trình ( có sự tham
- Xung đột sắc tộc, xung đột tơn giáo, khủng bố
gia tích cực của học sinh ) về chủ nghĩa khủng
gây mất ổn định xã hội, thiệt hại về người và
bố, hoạt động kinh tế ngầm ( bn lậu vũ khí,
của, nguy cơ dẫn đến chiến tranh.
rửa tiền, sản xuất, vận chuyển, bn bán ma
- Các quốc gia và cộng đồng quốc tế cần phải
túy….) đang diễn ra ở nhiều nước trên thế
hợp tác giữ gìn hòa bình của khu vực và thế
giới. Nhấn mạnh sự cần thiết phải chống chủ
giới.
nghĩa khủng bố và các hoạt động kinh tế
ngầm.
Bước 2 : Hướng dẫn học sinh trả lời câu hỏi
cuối bài : “ Tại sao nói chống khủng bố khơng

Ngun nhân

Hậu quả

Giải pháp

- Lượng CO2 tăng
đáng kể trong khí
quyển  hiệu ứng nhà
kính.
- Chủ yếu từ ngành sản
xuất điện và các ngành
cơng nghiệp sử dụng
than đốt.
Hoạt động sinh hoạt và
sản xuất  một lượng
khí thải lớn trong khí
quyển.
- Chất thải cơng
nghiệp, nơng nghiệp và

- Băng tan.
- Mực nước biển tăng 
ngập một số vùng đất
thấp.
- Ảnh hưởng đến sức
khỏe, sinh hoạt và sản
xuất.

Cắt giảm lượng

biển và đại
dương.
Suy giảm
Nhiều lồi sinh
đa dạng
vật bị tuyệt chủng
sinh học
hoặc đứng trước
nguy cơ tuyệt
chủng.

sinh hoạt.
- Việc vận chuyển dầu
và các sản phẩm từ dầu
mỏ.

Khai thác thiên nhiên
q mức.

Giải pháp hữu ích
- Ảnh hưởng đến sức
nhà máy xử lí
khỏe, đến sinh vật thuỷ chất thải.
sinh.
- Đảm bảo an
tồn hàng hải.

- Mất đi nhiều lồi sinh
vật, nguồn thực phẩm
nguồn thuốc chữa bệnh,

Kiến thức mơi trường ở đây là “ sự thay thế giảm bớt việc sử dụng các nguồn năng lượng, ngun
vật liệu truyền thống ” đã làm giảm sự ơ nhiễm, sự phá hoại mơi trường, ngun nhân là do việc
giảm các chất thải do sử dụng than đá, dầu mỏ, khí đốt. Để có sức thuyết phục, giáo viên cần nêu
ra những con số do các chất thải, bụi, khói…từ các nhà máy điện, các loại động cơ ơ tơ, xe
máy…trên thế giới và Việt Nam.
Bài 5 : MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU LỤC VÀ KHU VỰC
Tiết 1 : MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI.
Kiến thức mơi trường nên đề cập ở phần này là :

NGUYỄN VŨ THÀNH CÔNG – TRƯỜNG THPT ĐẠTẺH


2010

Giải pháp hữu ích
+ Sự bùng nổ dân số ở đây vẫn gia tăng mạnh mẽ. Điều đặc biệt là do nguồn gốc chiến tranh và
dân số phát triển q nhanh dẫn tới xã hội gặp nhiều khó khăn, trong đó mơi trường bị phá hủy ở
nhiều nơi gây nên bệnh tật nhiều, đặc biệt khu vực còn tồn tại các loại dịch bệnh gây nên hiện
tượng chết hàng loạt như bệnh dịch tả, AIDS…
+ Đây là châu lục nghèo nhất thế giới, trên 2/3 dân số sống nhờ nơng nghiệp. Vì vậy việc canh
tác chủ yếu theo hình thức quảng canh, hơn nữa khí hậu Châu Phi mấy thập niên gần đây bị hạn
hán, do đó mơi trường canh tác nơng nghiệp bị phá hủy nghiêm trọng, làm cho đất bạc màu…
Bài 8 : LIÊN BANG NGA
Kiến thức mơi trường được tích hợp ở bài này trong các trường hợp sau :
+ Khi dạy về điều kiện tự nhiên và dân cư, cần nhấn mạnh đến vị trí lớn lao của rừng Taiga ở
nước này. Đây là một trong hai lá phổi xanh của thế giới, có tác dụng điều hòa khí hậu thế giới,
nếu khơng có hoặc bị phá hoại sẽ ảnh hưởng rất lớn đến khí hậu thế giới.
+ Nước Nga là đất nước rộng lớn nhất thế giới, dân số khơng q đơng nên việc sử dụng đất đai
với cường độ khơng lớn, nên đất đai, điều kiện tự nhiên ít thay đổi theo hướng khơng có lợi.
+ Tuy vậy, nước Nga cũng để xảy ra những vụ việc làm ơ nhiễm mơi trường như các vụ rò rỉ ống

em cũng đã có được một số kĩ năng và biện pháp bảo vệ mơi trường thơng thường để áp dụng ở
địa phương nơi các em sinh sống.
- Giáo dục mơi trường ở trường THPT khơng chỉ có thể áp dụng với mơn Địa lí mà còn có thể áp
dụng với nhiều mơn học khác. Đã đến lúc “ Mỗi giáo viên phải trở thành một nhà giáo dục mơi
trường để giảng dạy các mơn học trong nhà trường ”
2. Kiến nghị :
- Đối với giáo viên trực tiếp giảng dạy địa lí ở các khối lớp cần quan tâm hơn nữa đến việc tích
hợp giáo dục mơi trường trong giảng dạy, xem đây là một nội dung khơng thể thiếu, là cần thiết,
là đặc thù của bộ mơn trong các tiết dạy có nội dung liên quan.
- Nhà trường hiện nay đã trang bị các phương tiện, thiết bị, đồ dùng tạo điều kiện tốt cho giáo
viên trong việc giảng dạy một cách trực quan nên giáo viên cần tận dụng lợi thế này để phát huy
hơn nữa trong việc giảng dạy, đặc biệt là việc tích hợp giáo dục mơi trường qua tranh ảnh, video,
phim ảnh có nội dung liên quan đến mơi trường.
- Nhà trường cũng nên tiếp tục đầu tư hơn nữa các trang thiết bị cho thật đầy đủ ở các phòng để
tạo điều kiện tốt hơn nữa cho giáo viên trong việc giảng dạy.

Rất chân thành cám ơn !
ĐạTẻh, Tháng 11 / 2010.
********

NGUYỄN VŨ THÀNH CÔNG – TRƯỜNG THPT ĐẠTẺH