SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG
QUA MÔN ĐỊA LÍ LỚP 11

PHẦN THỨ NHẤT:MỞ ĐẦU

I.TÍNH CẤP THIẾT:
Để bảo vệ môi trường, cái nôi sinh thành của mình, con người đã thực
hiện nhiều biện pháp khác nhau, trong đó có biện pháp giáo dục môi trường
(GDMT ). GDMT đựơc xem là một biện pháp có hiệu quả cao, bởi vì nó giúp
con người có được biện pháp đúng đắn trong việc khai thác, sử dụng hợp lí các
nguồn tài nguyên và có ý thức trong việc thực hiện các nhiệm vụ bảo vệ môi
trường.
Hiện nay, việc giáo dục môi trường qua giảng dạy trong các trường học,
nhất là các trường THPT có ý nghĩa và chiếm vị trí đặc biệt. Nhà trường là nơi
đào tạo thế hệ trẻ, những người chủ tương lai đất nước, những người sẽ thực
hiện khai thác, sử dụng, cải tạo và bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên
(TNTN) và môi trường đất nước mình. Nếu họ có nhận thức đầy đủ các vấn đề
về môi trường, thì khi ra đời, dù bất cứ lĩnh vực nào, hoạt động nào họ đều có
thể thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường một cách có hiệu quả.
Xuất phát từ tình hình thực tế của địa phương và những vấn đề xã hội đã được
đề cập ở trên. Tôi chọn nghiên cứu " Giáo dục môi trường qua môn Địa lí
lớp 11 "nhằm nâng cao nhận thức của học sinh về vai trò của môi trường
II. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Thực tế, trong năm học trước với việc lồng ghép các kiến thức về môi
trường vào chương trình giảng dạy Địa lí 10, học sinh đã có được cái nhìn
đúng đắn và toàn diện về vấn đề môi trường. Song vần cần tiếp tục khắc sâu

môn
Địa lí

2. Phạm vi nghiên cưu:
áp dụng cho việc giỏo dục môi trường qua môn Địa lí
Phạm vi tớch hợp giáo dục môi trương trong giảng dạy Địa lí
V.PHƯƠNG PHÁP VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU:
1.Thời gian nghiên cứu:
Năm học 2011-212

2. Phương pháp nghiên cứu:
a. Phương pháp thu thập tài liệu: Tìm hiểu, thu thập tài liệu từ sách
giáo khoa, sách giáo viên, giỏo dục môi trường trong môn Địa lí
b. Phương pháp thực nghiệm: Soạn giáo án và giảng dạy thực nghiệm ở
một số lớp , đồng thời kiểm tra học sinh lấy kết quả làm căn cứ. Trong quá
trình giảng dạy phải tổ chức được lồng ghộp giáo dục môi trường.
c. Phương pháp tổng hợp: Tổng hợp mọi vấn đề có liên quan để hình
thành lý luận của đề tài , vân dụng đề tài và rút ra những kết luận cần thiết
PHẦN THỨ HAI: nội dung
I- Thuận lợi, khó khăn:
1- Thuận lợi:
- Học sinh có đầy đủ sách giáo khoa Địa lí 11, tập bản đồ địa lí 11.
- Ban giám hiệu nhà trường tạo mọi điều kiện về trang thiết bị vật chất và
học sinh giúp đỡ tôi thu thập tranh ảnh để tôi có điều kiện thực hiện đề tài.

- Bảo vệ môi trường (theo nghĩa chung) đó là bảo vệ môi trường tự nhiên
và mụi trường nhân tạo của con người (Gerasimov).
- Bảo vệ môi trường (theo nghĩa cụ thể) đó là việc sử dụng hợp lý tài
nguyên thiên nhiên và chống ô nhiễm môi trường.
b- Tình hình môi trường nước ta và thế giới:
- Hiện nay, các thành phần của môi trường ngày càng xấu đi và đe doạ
trực tiếp đến sự sống của con người trong hiện tại và ảnh hưởng đến tương lai.
- Nguồn tài nguyên khoáng sản ngày càng cạn kiệt:
Dầu mỏ: Năm 1990 trữ lượng toàn cầu là 137.249 tỉ tấn, nay đã khai thác
hơn 60% trữ lượng.
Khí đốt đã khai thác hơn 60% trữ lượng.
ở Việt Nam, nguồn khoáng sản phong phú có 5.000 mỏ quặng. Tuy nhiên,
khai thác khoáng sản bừa bãi, chưa hợp lí, còn để sót lại trong lòng đất rất
nhiều như mỏ thiếc mất 21- 27%, mỏ sắt mất 16- 34%.
- Nguồn tài nguyên đất bị giảm chất lượng: Trên thế giới có khoảng 1,43 tỉ
ha đất trồng lương thực và thực phẩm. Bình quân đầu người thấp chưa được
0,3ha đất trồng. Trong khi đó, đất chuyên dùng tăng (xây dựng thêm các thành
phố, các nhà máy, xí nghiệp, nhà ở…).
ở Việt Nam, diện tích đất nông nghiệp ngày càng giảm, bình quân dưới
0,1ha/ người. Chất lượng đất bị giảm, bị xói mòn, bạc mầu, rửa trôi.
- Nguồn nước bị ô nhiễm trầm trọng do việc sử dụng nước không hợp lý,
không có các biện pháp bảo vệ và do các chất thải của công nghiệp, nông
nghiệp (thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, phân hoá học), nước thải sinh hoạt, sự cố
tàu chở dầu… Nguồn nước bị cạn kiệt cả về số lượng và chất lượng.
Hiện nay, trên thế giới có khoảng 50 quốc gia thiếu nước dùng, nhất là
Đức, Hoa Kì…

ở Việt Nam, hiện nay nguồn nước đang bị ô nhiễm.
Ví dụ: ở khu gang thép Thái nguyên, nước sông cầu bị nhiễm bẩn khá
nặng. ở khu công nghiệp hoá chất Việt Trì, nước sông Hồng bị nhiễm bẩn nặng

Mỗi giáo viên cần phải trang bị cho mình đầy đủ các kiến thức, kĩ năng và
chuẩn bị tốt các phương pháp giảng dạy kết hợp nội dung giáo dục mụi trường.
Đồng thời giáo viên phải luôn là tấm gương về hoạt động môi trường để học
sinh noi theo, biết tổ chức, lãnh đạo học sinh thực hiện tốt nhiệm vụ bảo vệ môi
trường. Vậy nhiệm vụ chính của giáo dục mụi trường trong nhà trường phổ
thông là: Giáo dục cho học sinh có ý thức, thái độ, hành vi đúng đắn đối với
môi trường và bảo vệ môi trường.
c- Nguyên tắc giáo dục mụi trường qua môn Địa lí trong nhà trường:
- Phải tôn trọng tính đặc thù của môn học. Nội dung giáo dục môi trường
phải lồng ghép vào bộ môn một cách tự nhiên, không gượng ép.
- Những kiến thức mụi trường đưa vào nội dung bài giảng Địa lí phải
tránh trùng lặp, vừa sức học sinh.
- Kiến thức môi trường đưa vào môn học phải phản ánh được thực tiễn về
môi trường của địa phương cũng như đất nước.
Tóm lại: Đó là 3 nguyên tắc cần thiết và quan trọng khi đưa nội dung
giáo dục mụi trường qua môn Địa lí lớp 11 trong nhà trường
III:GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Gi¸o dôc môi trường qua môn Địa lí lớp 11 cã hai h×nh thøc:
- H×nh thøc ngoµi líp vµ ngo¹i kho¸.
- H×nh thøc trªn líp.
1- H×nh thøc ngoµi líp vµ ngo¹i kho¸:
Đây không phải là hình thức phổ biến trong giảng dạy bộ môn Địa lí lớp
11
Thông qua bài thực hành, giáo viên có thể gaio bài tập cho các em về nhà
sưu tầm tranh ảnh, bài viết về những phong cảnh đẹp của đất nước, các tranh
ảnh ô nhiễm môi trường nước, không khí …
Tổ chức cho các em chơi trò chơi bảo vệ môi trường như: thi những bài
hát, bài thơ nói về mụi trường, hái hoa dân chủ trả lời các câu hỏi về môi
trường.


1.Kiến thức
- Biết và giải thích được bùng nổ dân số ở các nước đang phát triển và
già hoá dân số ở các nước phát triển và hậu quả của nó.

- Trình bày được một số biểu hiện ,nguyên nhân của ô nhiễm môi
trường;phân tích được ô nhiễm và hậu quả của ô nhiêm từng loại môi trường;
nhận thức được sự cần thiết phải bảo vệ môi trường.
- Hiểu được sự cần thiết phải bảo vệ hoà bình và chống nguy cơ chiến
tranh
2. Kĩ năng
Phân tích được các bảng số liệu ,liên hệ thực tế,so sánh và nhận xét.
3. Thái độ.
Nhận thức được: Tác động của con người tới biến đổi khí hậu,ô nhiễm
nước,suy giảm đa dạng sinh vật
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC :
- Một số hình ảnh về ô nhiễm môi trường trên thế giới và Việt Nam.
- Bảng số liệu phóng to theo SGK
III. TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG:
1. æn định lớp :
2. Kiểm tra bài cũ :
3. Bài mới :
Mở bài : GV kể một số sự kiện mới nhất về sự già hoá dân số và sự
bìng nổ dân số của mộ vài quốc gia trên thế giới, một số sự cố về môi trường (
chất thải, sự cố tràn dầu trên biển, ), một số tin mới nhất về chiến tranh khu
vực và khủng bố trên thế giới. Sau đó khái quát lại thành các vấn đề. GV hỏi :
Đó là những vấn đề riêng của một quốc gia hay của toàn nhân loại ?
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
HĐ 1 : Tìm hiểu vấn đề dân
số(Nhóm)
Chia lớp làm 6 nhóm, đánh số TT từ

quả của chúng, kết hợp liên hệ với
chính sách dân số ở Việt Nam.
Chuyển ý : Sự bùng nố dân số, sự phát
triển kinh tế vượt bậc lại gây ra vấn đề
toàn cầu thứ hai. Chúng ta cùng tìm
hiểu phần II.

HĐ 2 : Tìm hiểu môi trường(Cá
nhân/ Cả lớp)
- Yêu cầu HS ghi vào mảnh giấy tên
các vấn đề môi trường toàn cầu mà các
em biết. Sau đó một số em đọc cho cả
lớp nghe, đồng thời GV ghi lên
bảng.Khi thấy danh mục vừa phù hợp
với các vấn đề môi trường trong SGK,
- Chênh lệch về tỉ lệ gia tăng tự nhiên
giữa 2 nhóm nước ngày càng lớn.
- Dân số nhóm đang phát triển vẫn
tiếp tục tăng nhanh, nhóm nước phát
triển đang có xu hướng chững lại.
- Dân số tăng nhanh gây sức ép nặng
nề đối với tài nguyên môi trường, phát
triển kinh tế và chất lượng cuộc sống.
2. Già hoá dân số

Bước 3: GV kết luận và nhấn mạnh
tính nghiêm trọng của các vấn đề về
môi trường trên phạm vi thế giới.
? Thế giới đã có những hành động gì
đẻ bảo vệ môi trường?
GV kết hợp làm rõ câu hỏi 2 ( cuối bài
)
HĐ 4: Tìm hiểu một số vấn đề
khác(Cả lớp)
? Em hãy kể 1 vài thông tin mới nhất
về nạn khủng bố và hoạt động kinh tế
ngầm của một vài nước trên thế giới.
- HS suy nghĩ, trả lời.
- GV thuyết trình về chủ nghĩa khủng
bố, hoạt động kinh tế ngầm.
- GV nhấn mạnh sự cấp thiết phải
chống chủ nghĩa khủng bố, các hoạt
dộng kt ngầm.

2. Ô nhiễm nguồn nước ngọt, biển và
đại dương. 3. Suy giảm đa dạng sinh học.
III. Một số vấn đề khác:
- Nạn khủng bố đã xuất hiện trên toàn
thế giới


Suy giảm đa
dạng sinh học 2. Thông tin phản hồi
Một số vấn đề môi trường toàn cầu
Vấn đề môi
trường
Hiện trạng Nguyên nhân Hậu quả Giải pháp
Biến đổi khí
hậu toàn cầu
- Trái đất
nóng lên
- Mưa axit.
- Khí CO2
tăng-> hiệu
ứng nhà kính
- Chủ yếu từ
ngành sản
xuất điện và
các ngành CN
sử dụng than
đốt.
- Băng tan
- Mực nước
biển tăng->
ngập 1 số
vùng đất
thấp.

và sinh hoạt.
Ô nhiễm - Ô nhiễm - Chất thải - Thiếu nguồn - Tăng cường

nguồn nước
ngọt,biển và
đại dương
nghiệm trọng
nguồn nước
ngọt.
- Ô nhiễm
biển

CN, NN và
sinh hoạt
- Việc vận
chuyển dầu
và các sản
phẩn từ dầu
nước sạch
- ảnh hưởng
đến sức khoẻ
- ảnh hưởng
đến SV thuỷ
sinh
xây dựng các
nhà máy xử kí
chất thải.
- Đảm bảo an
toang hàng
hải

bảo vệ thiên
nhiên. b. Loại bài kiến thức môi trường được tích hợp vào kiến thức địa lí
Trong chương trình Địa lí 11 có nhiều kiến thức giáo dục môi trường
được tích hợp trong kiến thức địa lí.Có được những kiến thức này phải trên cơ
sở giáo viên quan tâm, lưu ý đến việc kết hợp, bố xung, thêm vào một cách linh
hoạt, khéo léo những kiến thức môi trường. Kiến thức môi trường ở đây
thường liên quan đến những hậu quả của việc phát triển dân số, phát triển kinh
tế, Hoặc những đường lối chính sách, biện pháp của các nhà nước khác nhau
đén việc bảo vệ môi trường và những thành tựu của việc làm này. Ta có thể lấy
một loạt các ví dụ sau :
Bài 1: Sự tương phản về trình độ phát triển kinh tế - xã hội của các
nhóm nước. Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại.
- Mục II: Sự tương phản về trình độ phát triển kinh tế - xã hội của các
nhóm nước.
Những kiến thức môi trường được tích hợp vào mục này là
+ Sự gia tăng dân số quá nhanh ngoài viêc gây nên những sức ép về
kinh tế, giáo dục còn làm môi trường bị ô nhiễm, thay đổi không có lợi.Đó là
nguồn gốc của những vấn đề mang tính toàn cầu.

+ Nền kinh tế của những nước đang phát triển phụ thuộc nhiều vào nền
nông nghiệp đã dẫn tới việc khai thác đất đai mạnh mẽ nhưng không hợp lí,
thiếu khoa học, đã làm cho đất giảm dộ phì, xấu đi, dặc biệt là một số nước khu
vực nhiệt đới Châu á, Châu Phi.
- Mục III: Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại
Kiến thức môi trường ở đây là "sự thay thế giảm bớt việc sử dụng các
nguồn năng lượng, nguyên vật liệu truyền thống"đã làm giảm sự ô nhiễm, sự
phá hoại môi trường nguyên nhân là do sự giảm các chất thải do sử dụng than

được tích hợp khi giảng về ngành năng lượng nước Nga.
Bài 10: Cộng hoà nhân dân Trung Hoa
Trong bài này kiến thức về môi trường cần được tích hợp là:
+ Hiện tượng sa mạc hoá ngày càng phát triển mạnh ở 1 số vùng của
Trung Quốc. Nguyên nhân do khai thác tự nhiên không hợp lí nên khí hậu thay
đổi ( các đợt gió cát mạnh đã tiến gần đến ngoại ô Bắc Kinh - Về phía Tây Bắc
)
+ Một số vùng hay mưa lớn, gây nên những khó khăn choviệc bảo vệ
môi trường ( Bắc Kinh, Thượng Hải )
PHẦN THỨ BA:KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

1. Kết quả:
Qua việc giảng dạy môn Địa lí có lồng ghép vấn đề giáo dục bảo vệ môi
trường tôi nhận thấy không khí lớp học sôi nổi hơn, các em hăng hái phát biểu
xây dựng bài, kết quả học tập tốt hơn.
Việc chuẩn bị bài mới trước khi đến lớp tốt hơn, các em chịu khó sưu tầm
tài liệu, tranh ảnh mà giáo viên yêu cầu, giúp cô giáo có sổ tư liệu giảng dạy rất
phong phú.
Các em thường xuyên tham gia lao động ở trường lớp để xây dựng trường
học xanh - sạch - đẹp. Hiệu quả lao động ở trường rất cao, trường lớp sạch sẽ,
Qua những giờ học Địa lý, cô giáo đã gieo những ước mơ về tương lai cho
học sinh. Khi được nghe cô giáo kể về những phong cảnh đẹp của đất nước mà
cô được đi tham quan từ ngày còn là sinh viên khoa Địa lí, nhiều em đã ước
mơ sau này trở thành giáo viên Địa lí để được đi khắp mọi miền của Tổ quốc.

Để có thể đánh giá được kết quả học sinh một cách chính xác, tôi đã tiến
hành kiểm tra khảo sát học sinh với các câu hỏi có liên quan tới vấn đề giáo
dục mụi trường cho học sinh, đa số các em hiểu và làm được bài.
Sau đây là kết quả kiểm tra khảo sát năm học 2011-2012



30,6

9

25,0

16

44,1

17

47,2

11A10

35 10

28,6

8

22,6

16

45,7

15

Cần trang bị đầy đủ sách tham khảo về môi trường.
Sách bồi dưỡng chuyên môn bảo vệ môi trường , nhất là các giáo viên trực
tiếp tham gia giảng dạy các môn có liên quan đến môi trường.
Thường xuyên tổ chức cho giáo viên, học sinh đi thăm quan các danh lam
thắng cảnh, di tích lịch sử, văn hoá của đất nước.
4. Kết luận:
Giáo dục môi trường có ý nghĩa rất quan trọng trong việc đào tạo thế hệ
trẻ. Địa lí là mét trong các môn học có nhiều khả năng giáo dục môi trường cho
HS, vì vậy trong quá trình giảng dạy tôi cũng đã lồng ghép các kiến thức giáo
dục môi trường vào những bài giảng có nội dung phù hợp. Việc đưa các
phương pháp giáo dục môi trường vào hoàn cảnh cụ thể của trường THPT còn
gặp nhiều khó khăn. Việc sử dụng các phương tiện trực quan như : băng hình,
video, phim ảnh vẫn chưa được áp dụng.
Tuy vậy, qua các bài giảng cụ thể HS đ· có những hiểu biết nhất định
về môi trường, có ý thức, thái độ, hành vi tốt đối với môi trường, các em cũng
đã có được một số kĩ năng và biện pháp bảo vệ môi trường thông thường để áp
dụng ở địa phương nơi các em sinh sống.
Giáo dục môi trường ở trường THPT không chỉ có thể áp dụng với môn
Địa lí mà có thể áp dụng với nhiều môn học khác. Đã đến lúc "Mỗi GV phải
trưởng thành một nhà giáo dục môi trường để giảng dạy các môn trong nhà
trường" ( GS.TS Vũ Ngọc Hải)

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lí trung học phổ thông

I. Thuận lợi ,khó
khăn:………………………………………………………………3
II. Cơ sở lí
luận:…………………………………………………………………… 3
III. Giải quyết vấn
đề:……………………………………………………………… 6

PHẦN THỨ BA: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ:
1. Kết
quả:……………………………………………………………………………14
2. Bài học kinh
nghiệm:…………………………………………………………… 15
3.Ý kiến kiến
nghị:………………………………………………………………… 15
4. Kết
luận:………………………………………………………………………… 15