SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THCS&THPT BÁ THƯỚC
----------

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI:
MỘT SỐ BIỆN PHÁP TRONG CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM
NHẰM GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC VÀ KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC
SINH TẠI LỚP 11A1 TRƯỜNG THCS&THPT BÁ THƯỚC

Người thực hiện: Trịnh Thị Vân
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực: Công tác chủ nhiệm

THANH HÓA, NĂM 2019

1


MỤC LỤC

2

Trang


A. Mở đầu
I. Lý do chọn đề tài
II. Mục đích nghiên cứu

3.5 Tư vấn tâm lý cho học sinh lớp chủ nhiệm.
3.6. Phối hợp với gia đình, giáo viên bộ môn, các tổ chức đoàn thể trong
và ngoài nhà trường để giáo duc đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh .
4.Hiệu quả của đề tài
C. Kết luận
I. Kết luận:
II. Kiến nghị và đề suất.
Tài liệu tham khảo

13
15
18

A. MỞ ĐẦU

3

20
21
21
23
23


I. Lý do chọn đề tài
Giáo dục là quá trình toàn vẹn hình thành nhân cách, được tổ chức có mục
đích, có kế hoạch, thông qua hoạt động và quan hệ giữa nhà giáo dục và người
được giáo dục, nhằm chiếm lĩnh kinh nghiệm xã hội của loài người. Giáo dục là
quá trình tác động tới thế hệ trẻ về đạo đức, tư tưởng, hành vi nhằm hình thành
niềm tin, lý tưởng, động cơ, thái độ, hành vi, thói quen ứng xử đúng đắn trong

bình 6 em, còn có em đánh nhau trong trường học. Đại đa số học sinh trong lớp
chưa xác định được động cơ, mục đích học tập, xem nhẹ đạo đức, tác phong,
sống quen hưởng thụ, lười lao động, thiếu kỹ năng. Xuất phát từ thực tế trên tôi
chọn đề tài “ Một số biện pháp trong công tác chủ nhiệm nhằm giáo dục đạo
đức và kỹ năng sống cho học sinh tại lớp 11A1 trường THCS&THPT Bá
Thước ” nhằm cố gắng giáo dục tốt hơn học sinh lớp tôi chủ nhiệm, góp phần

4


ổn định số lượng học sinh trong nhà trường, đưa các phong trào nhà trường đi
lên vững mạnh và xã hội có được những người công dân tốt trong tương lai.
II. Mục đích nghiên cứu
Sáng kiến kinh nghiệm này cung cấp một số phương pháp giáo dục đạo
đức và kỹ năng sống cho học sinh lớp chủ nhiệm với mục đích:
- Giúp giáo viên chủ nhiệm lớp ở bậc học phổ thông nhận thấy rõ hơn vai
trò ý nghĩa của công tác chủ nhiệm lớp mà việc giáo dục đạo đức, kỹ năng cho
học sinh lớp chủ nhiệm là yếu tố quan trọng không thể xem thường. Đồng thời
tôi muốn qua sáng kiến kinh nghiệm này nói lên những kinh nghiệm của bản
thân trong việc giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh lớp chủ nhiệm để
các thầy cô giáo đồng nghiệp cùng xem xét, bàn bạc trao đổi những mong có thể
ứng dụng vào thực tiễn góp phần nhỏ bé làm tăng chất lượng giáo dục toàn diện
học sinh và làm cho công tác chủ nhiệm lớp đạt hiệu quả cao hơn.
Học sinh hiểu được giá trị của đạo đức, nhân cách, biết sống có trách
nhiệm với bản thân, với gia đình, biết yêu thương ông bà, bố mẹ, biết kính trọng
thầy cô giáo và cư xử đúng mực, hòa nhã, thân tình với bạn bè, với mọi người,
biết cách điều chỉnh hành vi, cư xử của bản thân, biết cách vượt qua những rào
cản tâm lý, những khó khăn trong cuộc sống, học tập, xác định được mục đích,
động cơ học tập rõ ràng, hăng hái học tập, lao động sáng tạo, tích cực tham gia
vào các hoạt động tập thể, …trong quá trình học tập ở trường phổ thông cũng

THPT, học sinh dân tộc thiểu số, giáo dục giới tính, tư vấn tâm lý học đường,…
trong các tài liệu, giáo trình giáo dục, các bài tham luận trên Internet.
Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động học và sinh hoạt tập thể của
học sinh.
Phương pháp điều tra: Trò chuyện, trao đổi với các giáo viên bộ môn, học
sinh, hội cha mẹ học sinh, bạn bè và hàng xóm của học sinh.
Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tham khảo những bản báo cáo, tổng
kết hàng năm của nhà trường. Tham khảo kinh nghiệm của các trường bạn.
Tham khảo những kinh nghiệm của các giáo viên chủ nhiệm lớp khác
trong trường mình.
Phương pháp thử nghiệm: Thử áp dụng các giải pháp vào công tác chủ
nhiệm lớp 11A1(2018-2019) tại trường THCS&THPT Bá Thước.
B. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
I. Cơ sở lý luận của đề tài.
1.Cơ sở lý luận
1.1 Khái niệm đạo đức
Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội bao gồm những nguyên tắc và chuẩn
mực xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi cho phù hợp với lợi
ích, hạnh phúc của mình và sự tiến bộ của xã hội trong mối quan hệ người và
người và con người với tự nhiên.
1.2Chức năng đạo đức
Là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng, của ý thức xã hội, đạo đức một
mặt quy định bởi cơ sở hạ tầng, của tồn tại xã hội ; mặt khác nó cũng tác động
tích cực trở lại đối với cơ sở hạ tầng, tồn tại xã hội đó. Vì vậy, đạo đức có chức
năng to lớn, tác động theo hướng thúc đẩy hoặc kềm hãm phát triển xã hội. Đạo
đức có những chức năng sau:
- Chức năng giáo dục.
- Chức năng điều chỉnh hành vi của cá nhân, của cộng đồng và là công cụ
tự điều chỉnh mối quan hệ giữa người và người trong xã hội.
- Chức năng phản ánh.

một tồn tại những khả năng được rèn luyện và đáp ứng các nhu cầu cụ thể của
cuộc sống hiện đại hóa (WHO).
Cũng theo WHO, kỹ năng sống được chia thành hai loại: kỹ năng tâm lý
xã hội và kỹ năng cá nhân lĩnh hội và tư duy, với mười yếu tố như: tự nhận thức,
tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề, kỹ năng giao tiếp ứng xử với người khác, ứng
phó với các tình huống căng thẳng và cảm xúc, biết cảm thông, tư duy bình luận
và phê phán, cách giải quyết, giao tiếp hiệu quả và cách thương thuyết.
Rèn kỹ năng sống cho học sinh không ngoài mục đích đáp ứng mục tiêu
giáo dục toàn diện; phù hợp với 4 trụ cột của giáo dục theo quan niệm của
UNESCO: học để biết, học để làm, học để tồn tại và học để chung sống. Giúp
học sinh thích ứng được với cuộc sống đầy những biến động khôn lường (những
tác động của tự nhiên và xã hội hiện đại). Thúc đẩy những hoạt động mang tính xã
hội, phát huy các nhân tố tích cực, hạn chế nhân tố tiêu cực, xây dựng môi trường
trường học thân thiện, học sinh tích cực. Góp phần tích cực cho việc đổi mới
phương pháp học tập của học sinh.
Phát triển lòng tự trọng và tôn trọng đối với người khác, chấp nhận đặc
tính riêng của mỗi cá thể (cuộc sống là chấp nhận  để sống và để làm việc:
biết nhận và biết cho). Học sinh rèn cách cư xử phù hợp, có hiệu quả. Phân tích
được những ảnh hưởng của gia đình, xã hội, kinh tế và chính trị lên cách cư xử
của con người với con người. Phát triển lòng thông cảm, nhân ái giữa con người

7


với con người. Rèn luyện cách tự kiềm chế bản thân và năng lực ứng phó với
trạng thái căng thẳng (Stress).
2. Cơ sở thực tiễn
2.1. Cơ sở thực tiễn của đề tài
Lứa tuổi THPT là giai đoạn phát triển bắt đầu từ lúc dậy thì và kết thúc
khi bước vào tuổi người lớn. Đặc trưng của giai đoạn này là sự phát triển mạnh

pháp hiệu quả để dục đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh ở lớp chủ nhiệm đạt
kết quả. Vì vậy ở nhiều lớp một bộ phận không nhỏ học sinh có rất nhiều biểu
hiện tiêu cực như bỏ giờ, bỏ tiết, nghỉ học thường xuyên, chơi bời tụ tập, nhuộm
tóc, tụ tập nhóm gây kích động bạo lực học đường, thậm chí còn có những học
sinh bỏ nhà đi, dọa tự tử, tự tử, bỏ học, thậm chí có bầu, kết hôn sớm,... Tỷ lệ
học sinh vắng học, bỏ học ở các lớp trong trường vẫn còn nhiều, ý thức học tập
sa sút, đạo đức nền tảng xuống cấp, thiếu trầm trọng kỹ năng sống. Vì vậy cần

8


phải tìm hiểu nguyên nhân, đưa ra biện pháp giáo dục hiệu quả trong công tác
giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh là một vấn đề vô cùng cần thiết
trong công tác giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm.
2.2. Thưc trạng vấn đề
Trường THCS&THPT Bá Thước là một trường miền núi thuộc vùng
đặc biệt khó khăn của Huyện Bá Thước. Cơ sở vật chất của nhà trường còn
thiếu thốn, chất lượng tuyển sinh đầu vào thấp, nền kinh tế của địa phương thuộc
vùng tuyển sinh của nhà trường chậm phát triển, nghèo nàn, lạc hậu. Phần đông
học sinh trong lớp có học lực ở mức trung bình và yếu, khả năng nhận thức còn
nhiều hạn chế, các em chưa xác định được động cơ mục đích học tập nên các em
ngại học, lười học dẫn đến vắng học, bỏ học, la cà hàng quán, tụ tập rượu chè,
đua đòi ăn chơi, sa vào các trò chơi ảo trên mạng, smartphone...
Phần lớn học sinh trong lớp là con của các gia đình thuần nông, hoàn cảnh
kinh tế còn nhiều khó khăn, gia đình ít có điều kiện để chăm lo cho việc học tập
cũng như giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cho các em. Đặc biệt một số gia
đình cả bố và mẹ đều đi làm ăn xa, nên các em tự lập, tự lo toan cuộc sống cá
nhân, không nhận được nhiều sự hỗ trợ giáo dục từ phía gia đình như em: Hà
Tuấn Anh, Hà Văn Duy, Lục Văn Dũng, Hà văn Đông, Lương Văn Anh, Hà Văn
Minh, Hà Thị Ngà,... cả bố, mẹ đều đi làm ăn xa...). Số học sinh thuộc diện hộ

để vào đời, đáp ứng các yêu cầu của xã hội hiện đại. Vì vậy, tôi đã mạnh dạn đề ra
một số biện pháp và áp dụng tại lớp 11A1 do tôi làm chủ nhiệm, kết quả đạt
được rất khả quan và tạo được một bước đột phá trong công tác chủ nhiệm.
Những kinh nghiệm nhỏ của tôi xin chia sẻ cùng đồng nghiệp trong SKKN “ Một
số biện pháp trong công tác chủ nhiệm nhằm giáo dục đạo đức và kỹ năng
sống cho học sinh tại lớp 11A1, trường THCS&THPT Bá Thước ”.
3. Các giải pháp thực hiện
3.1. Tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng tới sự phát triển của học sinh trung
học phổ thông.
Học sinh THPT ở độ tuổi 15-18, các em chưa phải là người lớn nhưng
cũng không còn là trẻ con, có khả năng nhận thức nhưng những nhận thức của
các em chưa thật sự chín chắn và có thể sẽ sai lệch nếu không được định hướng.
Đa số các em còn lệ thuộc vào cha mẹ về cả kinh tế lẫn tinh thần. Tuy nhiệm vụ
chính là học tập, nhưng các em thường phải đối mặt với rất nhiều áp lực, từ
nhiều phía: gia đình, nhà trường, xã hội. Ở nhà, đó là những yêu cầu, kỳ vọng
của cha mẹ, ông bà, là bầu không khí trong gia đình, là mối quan hệ giữa con cái
với cha mẹ,… Ở trường, là áp lực về học tập, quan hệ với thầy cô, bạn bè,..
Ngoài xã hội, các em phải đối mặt với những cám dỗ của các trò chơi, các trang
thông tin mạng,… Và riêng bản thân các em cũng phải lúng túng với những vấn
đề mới nảy sinh: những thay đổi về tâm sinh lý, tình yêu tuổi học trò, việc lựa
chọn nghề nghiệp trong tương lai,… Cá biệt, có những em vấp phải vấn đề
nghiêm trọng hơn: lệch lạc về giới tính, bạo hành gia đình, tệ nạn xã hội,… Đối
diện với những vấn đề phức tạp đó, rất nhiều em sẽ không biết nhìn nhận, giải
quyết vấn đề như thế nào cho hợp lý. Trong những trường hợp như thế, học sinh
rất cần đến sự chia sẻ, sự thông hiểu từ người thân: gia đình, bạn bè,… Thế
nhưng trong cuộc sống, người lớn chúng ta thường đòi hỏi các em phải có ý thức
trách nhiệm, có thái độ hợp lý, có tính độc lập, nhưng mặt khác lại cũng đòi hỏi
các em phải chịu sự sắp đặt của người lớn. Vì vậy, thay vì cho con những lời
khuyên, các bậc cha mẹ lại thường nói với con cái những câu đại loại như: Con
phải …, Con người ta … còn con thì …, Hồi đó ba (mẹ) …, … Không muốn bị

giàu ước mơ, hoài bão, bước đầu có kinh nghiệm sống, có khả năng tự quản tốt,
có ý thức tổ chức hoạt động tập thể,…Tuy nhiên đây vẫn là lứa tuổi mong muốn
lớn hơn khả năng, muốn khẳng định mình nhưng chưa đủ kinh nghiệm, tri thức,
…Đặc biệt là những học sinh vùng sâu, vùng xa như học sinh trường chúng tôi,
các em còn thiếu mạnh dạn, dễ bị dao động, dễ tự ti phân biệt dân tộc, có thể
làm được nhưng không dám nói. Xuất phát từ đặc điểm đó về tâm lí lứa tuổi,
việc định hướng giáo dục đối với học sinh là rất cần thiết, giúp các em vượt qua
được những rào cản để đến trường đầy đủ:
Đối với các em có bố mẹ đi làm ăn xa, mồ côi các em ở nhà với ông bà,
chú bác, trở thành lao động chính trong gia đình, tôi luôn quan tâm gần gũi, thi
thoảng đến thăm gia đình các em xem các em cần gì, thiếu thốn gì, trong khả
năng có thể giúp được, hoặc kêu gọi sự giúp đỡ của hội cha mẹ, các tổ chức
đoàn thể trong và ngoài nhà trường, tập thể lớp( ví dụ như em Thuần mẹ bỏ đi
từ khi còn nhỏ, sống với bố tàn tật, ốm đau không có khả năng lao động tôi tổ
chức cho học sinh trong lớp lên thăm, động viên, quan tâm đến bạn, kêu gọi hội
chữ thập đỏ giúp đỡ một phần thuốc men cho bố em, kêu gọi hội cha mẹ hỗ trợ 1
phần kinh phí học tập và làm đơn xin nhà trường miễn giảm một số khoản đóng
góp; khi gia đình các em neo người (em Duy, Hằng, Hà, Anh,Thuần…) vào vụ
thu hoạch tôi thường lên kế hoạch kêu gọi tập thể lớp tranh thủ ngày nghỉ đến
giúp các bạn thu hoạch sắn, lúa,… ngoài hỗ trợ về mặt vật chất, công việc, biết
các em thiếu thốn tình cảm tôi thường xuyên quan tâm, gần gũi, chia sẽ, cảm
thông, tạo mối quan hệ gần gũi thân tình, vì thế các em luôn tin tưởng chia sẽ
những khó khăn trong cuộc sống, tình cảm, tâm lý, … Qua các hoạt động đó tôi
cũng đã lồng ghép giáo dục đạo đức cho các em với tinh thần tương thân, tương
ái, cần cù, sáng tạo, yêu lao động. Qua các hoạt động đó tôi cũng cố gắng rèn
luyện cho các em kỹ năng hợp tác và chia sẻ, kỹ năng thể hiện sự cảm thông, kỹ
năng thương lượng và kỹ năng đảm nhận trách nhiệm.
Đối các em ở xa phải trọ học (em Loan, Huy, Thu Hằng, Chúng, Sinh,
Tuấn, Tuyên) tôi cũng thường xuyên đến thăm nơi các em ở, kiểm tra thường
xuyên, hoặc đột xuất việc học buổi tối của các em ở nhà trọ, uốn nắn những biểu

lệch lạc của bản thân, hình thành cho học sinh nhu cầu, động cơ phấn đấu, rèn
luyện đúng đắn. Qua đó cũng rèn luyện cho các em kỹ năng tự nhận thức và
đánh giá bản thân, kỹ năng lắng nghe tích cực, kỹ năng xác định giá trị và kỹ
năng ra quyết định.
Bên cạnh vai trò giám sát hoạt động của học sinh lớp mình, giáo viên chủ
nhiệm còn là người cố vấn cho các em trong các hoạt động. Giáo viên chủ
nhiệm bằng nghệ thuật sư phạm kích thích tư duy sáng tạo của học sinh, phát
triển tiềm năng trí tuệ vốn có của từng em trong học tập, đề xuất các nội dung,
giải pháp, cách thức tổ chức hoạt động thực hiện các mục tiêu giáo dục của nhà
trường. Ví dụ, ở trường THCS&THPT Bá Thước các buổi sinh hoạt 15 phút
thường xen kẽ giữa sinh hoạt văn hóa, văn nghệ với sinh hoạt học tập. Để tránh
nhàm chán vì sự lặp đi lặp lại, tôi đã gợi ý để học sinh thêm vào các nội dung
như đọc báo, tìm hiểu pháp luật, kiến thức về giới, những kiến thức về tình bạn
tình yêu chân chính, những câu chuyện hay về gương các bạn học sinh vươn lên,
vượt qua hoàn cảnh khó khăn học tập thành tài, những câu chuyện hay về Bác
Hồ,…bên cạnh học hát trong giờ sinh hoạt văn nghệ, hoặc trong giờ sinh hoạt
học tập, không riêng lớp phó học tập mới sửa bài tập giúp các bạn mà khuyến
khích tất cả học sinh trong lớp ai có cách làm hay thì trình bày để cả lớp cùng
tham khảo, hay mỗi em sẽ sưu tầm một bài báo, câu chuyện hay có ý nghĩa thay
nhau lên đọc cho cả lớp nghe,...từ đó kích thích sự sáng tạo và tự khẳng định
mình của các em, làm giảm đi tính rụt rè, e ngại của học sinh trong lớp, giúp cho
học sinh nhận thức đúng các giá trị chân, thiện, mỹ, những giá trị truyền thống
tốt đẹp của dân tộc. Đồng thời rèn luyện cho các em kỹ năng tìm kiếm và xử lý
thông tin, kỹ năng giao tiếp và ứng xử, kỹ năng thể hiện sự tự tin trước đám
đông.
Giáo viên chủ nhiệm không chỉ quan tâm gần gũi học sinh trong các buổi
sinh hoạt mà còn có thể trao đổi cởi mở với các em trong các giờ lao động hay
hoạt động ngoại khóa, không chỉ cung cấp cho các em kiến thức mà còn cung
cấp cho các em kĩ năng sống, tư vấn cho các em về mối quan hệ ứng xử ngoài xã


năng sống cho các em sẽ đem lại hiệu quả cao và thiết thực hơn.
3.4. Xây dựng tập thể lớp đoàn kết, vững mạnh
Nhà sư phạm A.X. Makarenco cho rằng: “Tập thể là một cơ thể xã hội
sinh động thể hiện sức mạnh tổng hợp của các thành viên của nó. Sức mạnh của
các thành viên một khi đã được liên kết lại một cách có mục đích, có tổ chức thì
sẽ tạo ra sức mạnh chung của tập thể mạnh gấp nhiều lần tổng số sức mạnh của
các thành viên riêng lẻ, đồng thời có tác dụng làm tăng lên sức mạnh của từng
thành viên”. Tập thể học sinh còn được xem là một phương tiện đặc biệt quan
trọng và hiệu quả trong việc giáo dục học sinh. Vì vậy trong công tác chủ nhiệm
để giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cho từng cá nhân học sinh, giúp các em có
đủ điều kiện phát triển và bộc lộ về mọi mặt thì bản thân tôi luôn quan tâm và
xây dựng tập thể lớp đoàn kết vững mạnh có kỹ luật, dư luận tập thể tốt, có
truyền thống yêu thương, tương trợ lẫn nhau như:
+ Đề ra những yêu cầu vừa sức, hợp lý cho học sinh: Đầu năm học, tôi
xây dựng và điều chỉnh nội quy lớp(bản dự thảo) phù hợp với điều kiện lớp, nội
quy nhà trường, yêu cầu của trường, Đoàn Thanh Niên, triển khai đến tập thể

14


lớp, cho các em thảo luận, cùng xây dựng, điều chỉnh cho phù hợp trên tinh thần
tập thể lớp đồng ý, nhất trí cao, xây dựng thành nội quy lớp triển khai và yêu cầu
các em phải thực hiện đầy đủ các nội quy, quy định của lớp, của trường. Định
hướng cho học sinh xây dựng các chỉ tiêu lớn của tập thể lớp về học lực, hạnh
kiểm, học sinh giỏi cấp tỉnh,…để các thành viên trong lớp phấn đấu thực hiện
được các mục tiêu đề ra. Việc đề ra các yêu cầu đối học sinh sẽ tác mạnh mẽ đến
từng học sinh, buộc các em phải nổ lực, cố gắng hoàn thành nhiệm vụ của mình
trong các nhóm, trong các tổ tạo sự gắn kết mạnh mẽ giữa các thành viên, tạo
điều kiện để các cá nhân bộc lộ ưu, nhược điểm khi tham gia thực hiện các yêu
cầu. Qua đó hình thành cho học sinh nhu cầu, động cơ phấn đấu, rèn luyện đúng

trong tương lai,... Mục tiêu đó, cổ vũ học sinh cố gắng học tập và rèn luyện để
thực hiện những khát vọng gắn liền tương lai của mình với tương lai của đất
nước và dân tộc. Khi xây dựng thành công hệ thống viễn cảnh của tập thể, tạo

15


được tâm lý hồ hỡi vui tươi, phấn khởi cho các em học sinh, giúp các em sống
lành mạnh, có những khát khao cháy bỏng, có mục đích, động cơ học tập rõ
ràng, từ đó các em sẽ tích cực tới lớp, tới trường chủ động rèn luyện đạo đức, tác
phong và hình thành dần những kỹ năng sống cần thiết.
+ Xây dựng kỷ luật tập thể: Các tác động xây dựng tập thể học sinh
vững mạnh sẽ vô hiệu nếu không có kỷ luật tập thể. Kỷ luật tập thể biểu hiện
qua việc chấp hành những qui định chung, là thói quen quan tâm và tôn trọng
của các thành viên đối với các vấn đề tập thể. Kỷ luật không phải là sự cưỡng
bức mà chính là kết quả của quá trình giáo dục ý thức ở học sinh, là kết quả của
những cố gắng của tập thể. Tập thể có kỷ luật là môi trường rèn luyện, phát triển
tốt cho các cá nhân. Giáo viên chủ nhiệm cần phải ý thức sâu sắc giá trị của kỷ
luật và phải xem đó là một nội dung quan trọng trong công tác xây dựng tập thể
và giáo dục học sinh nói chung: Xây dựng nội quy lớp rõ ràng các hình thức xử
phạt học sinh vi phạm như: Đi chậm, vắng học, nghỉ học vô lý do, bỏ giờ, bỏ
tiết, không học bài cũ, tác phong mang mặc, ….Thông qua đó giáo dục đạo đức
và kỹ năng sống cho các em.
+ Xây dựng dư luận lành mạnh, tiến bộ trong tập thể: Dư luận tập thể
phản ánh những quan niệm, nhận định, đánh giá của tập thể về các vấn đề có
liên quan đến sự phát triển của tập thể và cá nhân học sinh. Nó thể hiện ý thức
tập thể, phong cách đạo đức và không khí tinh thần của tập thể. Vì vậy, việc hình
thành dư luận tập thể lành mạnh, tiến bộ là điều kiện quan trọng để củng cố và
phát triển tập thể, làm cho tập thể thật sự trở thành phương tiện giáo dục có hiệu
quả.

Muốn làm được điều đó, ngay từ đầu năm học, tôi tìm hiểu thật cặn kẽ
tình hình học sinh thông qua các nguồn khác nhau. Từ kết quả học tập, rèn luyện
của năm học trước, từ bản thân các em, bạn bè, gia đình, thầy cô, các mối quan
hệ của các em ngoài xã hội, trên mạng Internet,... để nắm rõ hơn về hoàn cảnh
kinh tế gia đình, tình hình ở nhà, mối quan hệ gia đình, xã hội, những ước muốn,
sở trường, những khó khăn nếu có,… Với những thông tin đầu tiên này, tôi
thường sàng lọc chọn ra những học sinh có hoàn cảnh đặc biệt, những em học
sinh cá biệt, những em đã có những thay đổi bất thường về tâm sinh lý,... Đối
với những học sinh được đánh giá thật bình thường về hoàn cảnh, về tâm lý,
cũng không nên chủ quan mà phải thể hiện sự quan tâm của mình đến với từng
học sinh, nhưng cũng phải đặt trọng tâm, trọng điểm ở một số học sinh các biệt,
học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Sau khi nắm chắc được tình hình học sinh, tôi
tiến hành bước thứ hai quan sát. Quan sát để phát hiện những thay đổi trong
hành vi, những hiện tượng bất thường trong đời sống học đường, quan sát những
biểu hiện của học sinh có nguy cơ rối nhiễu tâm lý. Đó có thể là những biểu hiện
nhỏ: đi học chậm, không mặc đồng phục, cáu gắt với bạn, … hay lớn hơn: nghỉ
học không xin phép, bỏ tiết. Và nghiêm trọng hơn, như vi phạm kiểm tra, vô lễ
với giáo viên,… Với những học sinh cá biệt, việc nghỉ học, bỏ tiết là chuyện
thường ngày, nhưng với những học sinh vốn ngoan ngoãn, chăm chỉ thì một biểu
hiện nhỏ nhất cũng là điều cần lưu ý. Ví dụ Em Thu Hằng là học sinh khá của
lớp, em chưa một lần đi chậm hay nghỉ học, tham gia rất tích cực các công tác
lớp và đoàn trường một hôm em đi học chậm khi được hỏi trước lớp về lý do đi
chậm, em đã khóc và im lặng. Tôi gặp riêng em hỏi han, em tâm sự: Thời gian
gần đây bố mẹ em hay cãi nhau. Bố em thường xuyên uống rượu say chửi bới
mẹ con em, mẹ em vì buồn phiền nên đã có người đàn ông khác, sáng nay bố
khóa xe đạp lại, em phải đi bộ đến trường, nên bị chậm cô ạ. Em phải làm sao
đây cô? Chắc em không thể đi học được nữa cô ạ. Tôi đã an ủi, phân tích cho
em hiểu, động viên em cố gắng vượt qua hoàn cảnh khó khăn, đến lớp học tập vì
một ngày mai tươi sáng hơn.
Tuy nhiên, không phải lúc nào GVCN cũng có thể ngăn chặn được những

vì để tạo điều kiện tốt nhất cho các em học tập. Với giáo viên bộ môn, cũng cần
phải rất tế nhị, vì những trao đổi có liên quan đến học sinh cũng có thể chạm đến
lòng tự trọng của đồng nghiệp, dễ gây sự hiểu lầm không nên có. Lúc đó,
không giúp được gì cho học sinh của mình mà ngược lại, còn khiến mối quan hệ
thầy trò của các em thêm căng thẳng. Ngoài ra, trong quá trình tư vấn, GVCN
cần phải tranh thủ sự hỗ trợ từ nhiều phía: giáo viên bộ môn, Đoàn thanh niên,
Ban Giám hiệu trường,… nếu thấy cần thiết.
Tóm lại, trong trường trung học phổ thông, việc tư vấn tâm lý cho học
sinh là một hoạt động không thể thiếu của GVCN. Việc làm này đòi hỏi người
thầy phải bỏ ra nhiều thời gian, công sức và tâm huyết. Trước hết, cần chú ý xây
dựng mối quan hệ tốt giữa giáo viên với học sinh trên sơ sở thương yêu, tôn
trọng và chân thành với nhau. GVCN phải thực sự tin tưởng vào các em, tạo
điều kiện để các em phát huy năng lực, sở trường, tạo điều kiện để nâng cao tinh
thần trách nhiệm của các em. GVCN cũng cần tạo cho các em có cảm giác an
toàn trong lớp học bằng cách xây dựng một bầu không khí "gia đình", để các em
thật sự cảm thấy trường, lớp chính là nhà, bạn bè, thầy cô là những người thân
yêu, khi vui có thể cùng nhau cười, khi buồn có thể dựa vào mà khóc. Cần tìm
hiểu để nắm bắt được năng lực, sở trường của học sinh. Việc làm này tưởng như

18


không liên quan đến hoạt động tư vấn tâm lý, nhưng thật ra lại hỗ trợ đắc lực
cho việc củng cố, kích thích ở học sinh lòng tự tin, giúp các em đủ niềm tin để
đưa ra những quyết định đúng đắn. Nếu thấy các em cần giúp đỡ, hãy giúp đỡ
thật khéo léo, tế nhị; hãy chủ động gần gũi trò chuyện với các học sinh có vấn đề
nếu xét thấy các em chưa đủ mạnh dạn tìm đến với mình. Khi học sinh thật sự
cần được tư vấn, có một nguyên tắc vàng mà GVCN phải thuộc lòng: "Luôn
luôn lắng nghe, luôn luôn thấu hiểu". Ngoài ra, muốn cho hoạt động tư vấn tâm
lý đạt hiệu quả cao, người GVCN cần biết phối hợp các lực lượng giáo dục,

Trước hết gia đình là nơi lưu giữ các giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân
tộc, là môi trường đầu tiên hình thành đạo đức, kỹ năng sống cho học sinh. Gia
đình là nơi mà tình yêu quê hương, đất nước, yêu thương con người được truyền
từ thế hệ này sang thế hệ khác. Để giáo dục đạo đức, kỹ năng sống cho học sinh,

19


mỗi gia đình cần giữ gìn đạo đức, nề nếp gia phong, phát huy các giá trị đạo đức
truyền thống, làm cho các giá trị đó ngày càng toả sáng, góp phần bồi dưỡng tư
tưởng tình cảm cao đẹp cho thế hệ con cháu đồng thời cũng dạy dỗ, rèn luyện
hình thành dần các kỹ năng sống cho các em. Kết quả giáo dục muốn thành công
thì phải có sự phối kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường. Vì vậy trong quá
trình làm công tác chủ nhiệm, nắm được đặc điểm địa phương còn nhiều yếu tố
từ phong tục tập quán còn ảnh hưởng nhiều đến học sinh, bản thân tôi luôn tận
dụng triệt để buổi họp phụ huynh đầu năm để trao đổi, thảo luận, trình bày quan
điểm của bản thân, những mong muốn yêu cầu đối với tập thể học sinh, những
tồn tại hạn chế, đồng thời phân tích rõ những yếu tố ảnh hưởng không tốt tới các
em mong các bậc phụ huynh quan tâm, kết hợp giáo dục từ gia đình, lấy số điện
thoại của phụ huynh, lập cam kết, quy tắc ứng xử, phối hợp cùng giáo dục,...
Trong quá trình chủ nhiệm tôi thường xuyên liên lạc qua sổ liên lạc điện
tử, gọi điện thoại trao đổi trực tiếp với phụ huynh học sinh, thông qua đó tôi
cung cấp thông tin và tình hình học tập, rèn luyện của từng học sinh tới từng gia
đình học sinh đồng thời nhận được sự phản hồi thông tin từ phía cha mẹ học
sinh để phối hợp giáo dục, đặc biệt là giáo dục học sinh vi phạm đạo đức, học
sinh cá biệt, học sinh có hoàn cảnh khó khăn, học sinh hay vắng học, bỏ tiết, có
những biểu hiện bất thường, ... để tìm hiểu nguyên nhân kết hợp cùng giáo dục.
Trong quá trình chủ nhiệm lớp, tôi thường lên kế hoạch kết hợp với ban
đại diện cha mẹ học sinh, đến thăm gia đình học sinh, để hiểu rõ hơn hoàn cảnh,
điều kiện gia đình học sinh, tạo mối quan hệ thân tình, gần gủi để tìm biện pháp

giới, giúp các em có định hướng, động cơ học tập đúng đắn để từ đó các em hiểu
giá trị bản thân, tích cực đến lớp, đến trường, tích cực học tập, rèn luyện đạo
đức, tác phong.
Liên kết, phối hợp với các đoàn thể xã hội ngoài nhà trường trong giáo
dục thế hệ trẻ là một nguyên tắc nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức và kỹ
năng sống cho các em. Phối hợp tốt với các đoàn thể xã hội ngoài nhà trường
không chỉ dừng lại ở mức độ nhận thức mà quan trọng hơn cả là xây dựng được
chương trình, kế hoạch hoạt động nhằm thống nhất, khép kín hoạt động của lớp
chủ nhiệm. Các tổ chức, đoàn thể, ngoài xã hội cần quan tâm định hướng tạo
môi trường thuận lợi để học sinh phấn đấu, rèn luyện, trưởng thành. Cấp uỷ
đảng, chính quy ền, mặt trận, đoàn thể, nhất là Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ
Chí Minh tại địa phương cũng cần tổ chức nhiều hoạt động phong phú, đa dạng
để thu hút, rèn luyện học sinh theo các chuẩn mực đạo đức cách mạng. Kịp thời
biểu dương, nhân rộng cách làm hay và kiên quyết uốn nắn những thiếu sót, lệch
lạc, những biểu hiện lệch chuẩn trong đạo đức, lối sống của thanh niên.
4. Hiệu quả sáng kiến kinh nghiệm
Qua quá trình giảng dạy và làm công tác chủ nhiệm thực tế, kết hợp với
sự nhiệt tình của tuổi trẻ, sự yêu nghề, những cố gắng nỗ lực hết lòng vì học sinh
thân yêu, tôi đã áp dụng các biện pháp nêu trên trong công tác chủ nhiệm, năm
học 2018-2019 với lớp 11A1, và đã thu được một số kết quả sau:
HỌC LỰC (học sinh)
GIỎI KHÁ
TB
YẾU
Học kì I
2
20
15
3
Học kì II

luôn xếp hạng nhất về mọi mặt: học tập, nề nếp, xếp loại chung và các hoạt động
thi đua khác như: Văn nghệ, thể thao, cắm trại,... Tập thể lớp được công nhận là
“Lớp tiên tiến xuất sắc”, chi đoàn đạt danh hiệu “Chi đoàn vững mạnh”.
Số học sinh vắng học hàng tuần giảm rõ rệt, từ chỗ vắng học trung bình
20-40 lượt/tuần(lớp 10) thì nay giảm xuống còn khoảng 2-7 lượt/ tuần. Đặc biệt
không còn học sinh bỏ học(trong năm học 2018-2019, đã phát hiện kịp thời,
ngăn chặn và động viên được 1 em có ý định bỏ học quay lại trường học tập), ý

21


thức học tập của các em cũng được nâng lên, không có học sinh bỏ giờ, bỏ tiết.
Số buổi học các em đi đầy đủ 100% tăng lên, điều mà chưa thấy ở năm học
trước. Các em trong lớp cũng có ý thức hơn trong việc đoàn kết xây dựng tập thể
lớp vững mạnh, một số em trước ít tham gia vào hoạt động chung của lớp, còn
trầm trong học tập thì nay được sự động viên của giáo viên chủ nhiệm, của các
bạn trong lớp, các em đã mạnh dạn xung phong tham gia vào các hoạt động tập
thể như tham gia là thành viên của đội bóng đá, đội nhảy cha cha, đội văn nghệ,
… của lớp để tham gia hoạt động ở trường. Các em cũng tích cực hơn trong học
tập như thường xuyên trao đổi bài với nhau, hỏi bài với thầy cô mỗi khi gặp các
bài khó hoặc không hiểu, các em đã có những kiến thức, nhận định về giới, biết
quan hệ và cư xử đúng mực trong tình bạn, tình yêu,…Gia đình các em cũng có
sự quan tâm tạo điều kiện cho các em như thường xuyên liên lạc với giáo viên
chủ nhiệm để biết tình hình con em mình, trực tiếp gặp để trao đổi với giáo viên
chủ nhiệm để thống nhất biện pháp cùng giáo dục,…làm cho khoảng cách giữa
gia đình và nhà trường trở nên gần gũi hơn, các thông tin hai chiều về học sinh
được thường xuyên cập nhật để cả gia đình và nhà trường cùng quản lí, giáo dục
các em được tốt hơn. Hội phụ huynh lớp cũng thường xuyên thăm hỏi, động
viên các em nhiều hơn, hầu hết các em trong lớp đã ổn định tâm lý, biết cách
giải bầy chia sẻ với bạn bè, giáo viên để tìm biện pháp khắc phục khi gặp khó

học sinh ở trường THCS&THPT Bá Thước nói riêng và tỉnh Thanh Hóa nói
chung.
Trong phạm vi đề tài còn mang nhiều tính chủ quan và không tránh khỏi
những thiếu sót, vì vậy tôi rất mong nhận được sự đóng góp chân thành của ban
giám hiệu nhà trường và quý đồng nghiệp.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
II. Kiến nghị và đề xuất
+ Đối với sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa: Nên tổ chức các lớp tập
huấn công tác chủ nhiệm cho giáo viên các trường thường xuyên hơn. Đưa nội
dung giáo dục kỹ năng sống và tư vấn tâm lý học đường vào trường học.
+ Đối với trường: Nên tổ chức các hội thảo về công tác chủ nhiệm hàng
năm để các giáo viên trao đổi, học hỏi kinh nghiệm.
XÁC NHẬN CỦA
THỦ TRƯỞNG ĐƠN VI

Thanh Hóa, ngày 12 tháng 05 năm2019
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung của
người khác
Người viết sáng kiến này

Trịnh Thị Vân

23


Tài liệu tham khảo
1. Những nguyên tắc đạo đức trong giáo dục- NXB Đà Nẵng.
2. Kỹ năng công tác giáo viên chủ nhiệm- NXB Lao Động.
3. Giáo dục giới tính cho học sinh phổ thông trung học- Vương Gia Lâm