1
TÁC GIẢ: Nguyễn Thị Diệu Sương (CN)
Cao Thanh Tâm
Nguyễn Thị Hải Thanh
Phạm Xuân Quỳnh
Nguyễn Thị Sen

TÓM TẮT CÔNG TRÌNH
Công trình gồm có phần chính như sau:
1. Phần mở đầu là phần định hướng cho quá trình nghiên cứu bao gồm:
Lý do chọn đề tài, tổng quan tình hình nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, nội dung nghiên cứu, cơ sở lý
luận, một số khái niệm cơ bản, phương pháp nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, ý nghĩa của đề tài..
2. Phần nội dung
Chương ụ GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NGUỜI HOA Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH: Giới thiệu về lịch
sử hình thành cộng đồng, một số nét chung về văn hóa và đặc điểm gia đình người Hoa ở Thành phố Hồ
Chí Minh.
Chương 2: MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA MẪU NGHIÊN CỨU: Các yếu tố giới tính, ngành học, thời gian
gia đình sang Việt Nam, thông tin chung về gia đình, tôn giáo, nhóm ngôn ngữ, khu vực sinh sống. Đây
là những thông tin làm cơ sở cho sự so sánh, đối chiếu cũng như phân tích các khía cạnh của vấn đề.
Chương 3: BẢO TỒN VĂN HÓA CỦA GIỚI TRẺ NGUỜI HOA Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRUỜNG HỢP SINH VIÊN.
Xem xét trên một số khía cạnh quan trọng như ngôn ngữ, phong tục tập quán, sự tham gia các lễ hội của
cộng đồng, quan niệm hôn nhân và quan điểm trọng nam khinh nữ, tín ngưỡng, tham gia bang hội, các
hình thức giải trí văn hóa, quan điểm chung về văn hóa cộng đồng. Chương này chủ yếu cung cấp thông
tin về nhận thức, thái độ cũng như quan điểm của các bạn sinh viên người Hoa về văn hóa của cộng đồng,
dân tộc Hoa. Và kết quả của chương này cũng chính là hệ quả của việc giáo dục của gia đình cũng như
tác động của cộng đồng sẽ được đề cập rõ hơn ở chương 4, chương 5.
Chương 4: GIÁO DỤC GIA ĐÌNH VÀ VAI TRÒ CỦA GIÁO DỤC GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI GIỚI TRE
NGUỜI HOA gồm 2 phần chính: Các biện pháp giáo dục của gia đình và vai trò của giáo dục gia đình
trong việc bảo tồn văn hóa.



là lý do và cũng là nội dung mà nhổm đề tài sẽ làm rõ trong phần nghiên cứu của mình.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu


3

Nghiên cứu về cộng đồng người Hoa dưới góc độ gia đình trường hợp ở giới trẻ là một hướng đi
khá mới mẻ trong rất nhiều tài liệu chúng tôi đã thu thập và phân tích. Đa số các đề tài đề cập đến văn
hóa người Hoa chủ yếu trên các phương diện văn hóa, lịch sử cũng như quá trình tộc người... ở các ngành
nhân học, lịch sử, văn hóa học...
Một trong những đề tài nói trên là đề tài ‘Tín ngưỡng của người Hoa ở quận 5, thảnh phố Hồ Chí
Minh” , Trần Đăng Kim Trang - Bộ môn Văn hóa học. Đe tài đi sâu nghiên cứu và tìm hiểu vấn đề đời
sống tín ngưỡng của người Hoa quận 5 thành phố Hồ Chí Minh.
Khi đề cập đến lịch sử nghiên cứu tác giả đã có một cách nhìn nhận và đánh giá khá tổng quát và
toàn diện. Minh chứng cho thấy tác giả đã tìm hiểu nhiều những công trình nghiên cứu từ rất lâu, trước
những năm 1975 và cả những năm sau 1975, tuy nhiên tất cả chỉ dừng lại ở bước thống kê mà chưa có
sự đánh giá hay nhận xét điểm mạnh, điểm yếu của những đề tài mà mình đã đề cập đến để có thể bổ
sung và làm rõ trong công trình nghiên cứu của mình.
Mục đích nghiên cứu của đề tài là “ nhằm thấy được vai trò và tín ngưỡng đã và đang có sức ảnh
hưởng đến các lĩnh vực khác như : hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội...của người Hoa ở đây. Nghiên cứu
sự về sự hình thành, quá trình phát triển cũng như biến đổi của các loại hình tín ngưỡng ở khu vực này”.
Một trong những đóng góp về mặt thực tiễn đó là : “ Tín ngưỡng của người Hoa ngày càng có vai trò
quan trọng trong đời sống của họ ở thời kì mở rộng kinh tế thị trường hiện nay và góp phần vào việc giữ
gìn và phát huy bản sắc dân tộc của người Hoa”.
Nhìn chung, đề tài đã tiến hành tuần tự các bước của quá trình nghiên cứu và có sử dụng các
phương pháp nghiên cứu mô hình hóa, hệ thống hóa bằng những biểu đồ, chụp ảnh ...có giá trị tham khảo
khá cao, chủ yếu dưới góc độ tín ngưỡng.
Một đề tài khác cũng chú trọng đến văn hóa người Hoa nhưng ở khía cạnh lễ hội- tôn giáo
là đề tài: “Lễ hội cầu an, cầu siêu của người Hoa ở Đồng Nai”, luận án tiến sĩ chuyên ngành văn hóa
học của Nguyễn Thị Nguyệt.

giả bao gồm 4 vấn đề: Những tiêu chí để phân loại gia đình; Hình thức và cấu trúc gia đình người Hoa ở
Nam Bộ; Một số chức năng của gia đình; Những nghi lễ gia đình. Từ đó nhằm thấy được sự phát triển và
biến đổi của gia đình người Hoa trong quá khứ trước đây cũng như khi sang định cư, sinh sống ở vùng
đất mới.
Các vấn đề đã được tác giả giải quyết hiệu quả theo hướng rộng, bao quát, cung cấp một góc nhìn
khá đầy đủ về gia đình. Việc sử dụng số liệu là khá phù hợp với mục đích nghiên cứu. Tác giả đưa ra
nhiều bảng số liệu và sơ đồ nhằm làm dẫn chứng để phân tích và làm sáng tỏ nội dung nghiên cứu. Công
trình này có liên quan đến đề tài nghiên cứu của nhóm chúng tôi ở mặt giáo dục gia đình, nói lên được
vai trò của gia đình để bảo tồn văn hóa truyền thống thông qua giáo dục lớp trẻ.


5

Như vậy, qua 3 đề tài mà chúng tôi đã tổng quan mỗi đề tài có một cách nhìn nhận, đánh giá và
giải quyết vấn đề theo nhiều hướng khác nhau. Cùng là một vấn đề nghiên cứu về người Hoa nhưng trong
đề tài của mình chúng tôi sẽ có cách tiếp cận khác, giới hạn đến một địa điểm cụ thể, điển hình đó là giới
trẻ - sinh viên người Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh. Bên cạnh đó chúng tôi sẽ tiếp cận đề tài theo phương
pháp và lý thuyết của xã hội học, khác với hướng tiếp cận của những đề tài trên và trong toàn bộ đề tài
sẽ thể hiện điều đó.
3.

Mục tiêu nghiên cứu
3.1 Mục tiêu tổng quát
Tìm hiểu vấn đề bảo tồn văn hóa của giới trẻ người Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện
nay dưới sự giáo dục của gia đình.
3.2 Mục tiêu cụ thể
> Có những kết quả nghiên cứu ban đầu về nhận thức, thái độ và thực trạng bảo tồn văn hóa
của giới trẻ người Hoa.
> lìm hiểu sự tác động của gia đình đến việc giữ gìn các giá trị văn hóa đối với giới trẻ người
Hoa, vai trò của giáo dục gia đình đặt trong bối cảnh tác động không ngừng của môi trường


Liên hệ với việc giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ thời kỳ hội nhập: đâu là yếu tố cốt

lõi dẫn tới việc lơ là các giá trị truyền thống của giới trẻ? Tìm ra một mô hình


6

thích hợp trong việc giáo dục bản sắc văn hóa cho giới trẻ. Rút ra một số kinh nghiệm cho Việt
Nam trong quá trình giao lưu và hội nhập với văn hóa thế giới.
> Một số khuyến nghị
5.

Phương pháp nghiên cứu: chúng tôi sử dụng chủ yếu nhất là phương pháp phỏng vấn

sâu, mục đích:
> Tìm hiểu nhu cầu, thái độ của giới trẻ người Hoa về vấn đề bảo tồn văn hóa cũng như nhìn
nhận chung của họ về văn hóa cộng đồng.
> Tìm hiểu vai trò của gia đình trong việc giáo dục và lưu giữ những nét giá trị văn hóa truyền
thống.
> Những mối quan tâm chính của giới trẻ người Hoa hiện nay, một số biểu hiện về sự đứt đoạn
quá trình xã hội hóa với nền văn hóa của cha ông họ.
6. Cơ sở lý luận:
Với đề tài này chúng tôi sử dụng chủ yếu lý thuyết xã hội hóa và dựa vào lý thuyết này để xây
dựng khung phân tích cho toàn bộ đề tài, tuy nhiên trong khả năng của mình chúng tôi sẽ chỉ nghiên cứu
hai trong ba môi trường xã hội hóa cơ bản là gia đình và xã hội, còn nhả trường chúng tôi sẽ đề cập lồng
ở bên trong yếu tố xã hội, xem đó như một trong những yếu tố cơ bản thuộc về môi trường bên ngoài tác
động đến quá trình giáo dục truyền thống của gia đình cũng như việc bảo tồn văn hóa của thế hệ trẻ.
Nội dung cơ bản của lý thuyết xã hội hóa: Xã hội hóa là quá trình quá độ mà ở đó chúng ta có thể
tiếp nhận nền văn hóa xã hội nơi chúng ta được sinh ra - một quá trình chúng ta đạt được những đặc trưng


> Khách thể nghiên cứu: Giới trẻ người Hoa ( sinh viên người Hoa ở Thành phố Hồ Chí
Minh); Phương pháp giáo dục của gia đình người Hoa và vai trò của gia đình
> Phạm vi nghiên cứu :
+ 14 mẫu phỏng ran sâu ở Thành phố Hồ Chí Minh
+ Thời gian tiến hành: từ thángl 1/2008 tới tháng 4/2009
> Phương pháp chọn mẫu: Phương pháp chọn mẫu theo chỉ tiêu kết hợp mẫu tăng nhanh
9. Các khái niệm có liên quan
Khái niệm Văn hóa: Có rất nhiều hướng tiếp cận vãn hóa và mỗi một hướng tiếp cận đều có nhiều
khái niệm và nhiều cách định nghĩa văn hóa khác nhau. Song nhìn chung, tất cả những quan điểm này
đều có nhìn nhận chung đó là văn hóa là sản phẩm của con người, do con người sáng tạo trong quá trình
sống và nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống. Trong khuôn khổ của đề tài này, nhóm đề tài chúng tôi
sử dụng định nghĩa văn hóa theo hướng tiếp cận của xã hội học xem văn hóa như là một tiểu hệ thống
của toàn bộ hệ thống - tiểu hệ thống văn hóa tinh thần, đó là định nghĩa của Abrơham Môlơ : "Văn hoả
là phương diện tinh thần của thế giới nhân tạo, là toàn bộ yếu tổ tỉnh thần ổn định cổ ở mỗi con người,
hoặc nhóm người, gẳn liền với cải gọi là "ký ức thế giới" hay "kỷ ức xã hội". Chủng được vật thể hoá
thành hiện vật vãn hoả và thành ngôn ngữ". Quan điểm này nhấn mạnh vào chiều cạnh thuộc phương
diện văn hóa tinh thần, bao gồm các lĩnh vực như: văn hoá - nghệ thuật, vui chơi giải trí, tôn giáo, tín
ngưỡng, lối sống, phong tục, tập quán v.v... và những phương diện thuộc về ứng xử của con người.
Khái niệm Phong tục: Toàn bộ những hoạt động sống của con người đã được hình thành trong
quá trình lịch sử và ổn định thành nền nếp, được cộng đồng thừa nhận và tự giác thực hiện, được lưu
truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, tạo nên tính tương đối thống nhất của cộng đồng. Phong tục không
mang tính cố định và bắt buộc như nghi lễ, nghi thức, tuy nhiên nó cũng không tuỳ tiện, nhất thời như
hoạt động sống thường ngày. Nó trở thành một tập quán xã hội tương đối bền vững. Phong tục là một bộ
phận của văn hoá, có vai trò quan trọng trong việc hình thành truyền thống của một dân tộc, địa phương,
nó ảnh hưởng, thậm chí chế định nhiều ứng xử của cá nhân trong cộng đồng. (1)
Khái niệm Tập quán: Tập quán là phương thức ứng xử và hành động đã định hình quen thuộc
và đã thành nếp trong lối sống, trong lao động ở một cá nhân, một cộng đồng. Tập quán gần gũi với thói
quen ở chỗ nó mang tính tĩnh tại, bền lâu, khó thay đổi. Trong những



10.2.

Ý nghĩa lý luận:

- Góp phần làm phong phú cho hệ thống lý luận, cũng như các lý thuyết về vấn đề này.


10

- Là nguồn tài liệu mang tính tham khảo cho những người quan tâm về văn hóa, đặc biệt là văn
hóa người Hoa và những người sẽ tiếp tục nghiên cứu về lĩnh vực này

NỘI DUNG
CHƯƠNG I
GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NGƯỜI HOA Ở
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
1.1. Vài nét về lịch sử hình thành và văn hóa
Dân tộc Hoa là một trong 54 dân tộc của nước ta, nhưng quá trình hình thành cộng đồng người
Hoa có nhiều điểm khác biệt với các dân tộc còn lại, đây là kết quả của quá trình di dân khá lâu dài trong
lịch sử, trong quá trình di dân đó thì người Hoa sống rải đều trong các tỉnh thảnh của nước ta, nhưng tập
trung nhất là tại khu vực Đông Nam Bộ, và đông nhất là tại Thành phố Hồ Chí Minh, theo cuộc tổng điều
tra dân số và nhà ở ngày 1-4-1999 thì số người Hoa sinh sống tại khu vực Đông Nam Bộ là 581.905
người, trong đó thành phố Hồ Chí Minh là 428.768 (5)Quá trình di dân của người Hoa sang Việt Nam cũng như các nước Đông Nam Á khác có nhiều
nguyên nhân nhưng có nguyên nhân chính là do các cuộc chiến tranh trong lịch sử của Trung Quốc, như
khi cuộc đấu tranh của các lực lượng “ phản Thanh phục Minh” thất bại thì quân thất trận đã kéo quân
của mình sang các nước khác trong khu vực Đông Nam Á, kể cả Việt Nam, đó là vào năm 1679 chúa
Nguyễn đã cho phép Trần Thượng Xuyên và Dương Ngạn Địch dẫn 3000 người phản Thanh phục Minh
vào sinh sống ở Đồng Nai Gia Định (6), hay gần đây hơn là trong cuộc chiến tranh Trung - Nhật và cuộc
nội chiến thì cũng có một số nhỏm người Hoa đã di cư sang Việt Nam.

nên không thể tồn tại những gia đình lớn kiểu truyền thống như trước kia với số thành viên lên tới hàng
trăm.
Gia đình nhỏ: gia đình nhỏ là kiểu gia đình tồn tại phổ biến của người Hoa hiện nay, trong gia
đình thông thường chỉ bao gồm cha mẹ và con cái. Việc gia đình nhỏ phát triển mạnh là xu hướng tất
yếu, nó giúp các gia đình tự lập về kinh tế, giúp người phụ nữ có được sự bình đẳng so với nam giới.
Quan hệ giữa các thành viên trong gia đình: trong gia đình người Hoa, tôn ti trật tự là vấn đề hết
sức quan trọng, người vai dưới luôn phải nghe lời người trên, người già có tiếng nói quyết định với mọi
công việc. Trước đây tiếng nói của người phụ nữ rất bị coi nhẹ, ngày nay, những quan niệm áp đặt cho
phụ nữ như tam tòng đã giảm đi nhiều, song vẫn còn tồn tại. Quan


12

hệ anh em trong gia đình cũng cũng được xây dựng thành những chuẩn mực, anh em phải đoàn kết, tương
trợ, giúp đỡ lẫn nhau, trong các ngày lễ gia đình như tết, giỗ chạp thì những thành viên trong gia đình
thường quây quần, tụ họp, tăng tình đoàn kết anh em.
Quan hệ gia đình với dòng họ: Dòng họ là đơn vị xã hội có vai trò hết sức quan trọng với người
Hoa. Người Hoa tại thành phố Hồ Chí Minh thường thành lập nên các bang hội, trong đó các bang hội
về khu vực sống là lớn nhất, sau đó là đến bang hội của các họ. Các họ của người Hoa ở thành phố Hồ
Chí Minh được hình thành do quá trình di cư, do đó hầu như các họ ở đây là từ một nhỏm nhỏ của các
họ lớn tại Trung Quốc, bởi vậy quy mô của họ không được lớn như tại Trung Quốc, trưởng họ thường
do con trai trưởng của dòng trưởng đảm nhiệm, tuy nhiên ở thành phố Hồ Chí Minh, nhiều khi trưởng họ
lại do con trai dòng thứ làm, đó cũng do sự di dân tạo nên. Người Hoa ở đây cũng có ghi gia phả, tuy
nhiên chỉ là số ít, nguyên nhân là do cuộc sống trước đây không cố định, nay đây mai đó.

CHƯƠNG 2
MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA MẪU NGHIÊN cứu
Cuộc nghiên cứu tiến hành với khối lượng mẫu là 14 trường hợp người Hoa sinh ra và lớn lên tại
thành phố Hồ Chí Minh và cả 14 trường hợp đều là sinh viên. Phân tích thông tin từ 14 cuộc phỏng vấn
sâu, chúng tôi có những thông tin chung về đặc điểm của mẫu nghiên cứu như sau:

Từ những thông tin ban đầu này đã đặt ra vấn đề đáng lưu ý là phải chăng những gia đình thuần
Hoa thì việc bảo lưu những giá trị văn hóa sẽ đầy đủ hơn những gia đình có mẹ là người Việt? Và phải
chăng các trường hợp học bên ngành xã hội sẽ bảo tồn tốt hơn? Thứ nữa, phải chăng yếu tố gia đình là
yếu tố quan trọng nhất?
CHƯƠNG 3
VẤN ĐỀ BẢO TỒN VĂN HÓA CỦA GIỚI TRẺ NGƯỜI HOA Ở THÀNH PHỐ
HỒ CHÍ MINH - TRƯỜNG HỢP SINH VIÊN
3.1 về nguồn gốc dân tộc và gia đình
Nguồn gốc gia đình, dân tộc là một yếu tố hết sức quan trọng bởi một người muốn yêu phong
tục, ngôn ngữ của mình thì trước hết phải biết mình là ai và mình sinh ra từ đâu. Có thể nói việc nhận
thức rõ ràng nguồn gốc của mỗi người là cánh cửa tốt nhất để họ có thể giữ gìn và tiếp nối truyền thống
của cha ông.
Khi nói đến nguồn gốc của mình thì đa số người được phỏng vấn cho rằng họ có quan tâm nhưng
mức độ quan tâm hoàn toàn khác nhau. Thí dụ như ở trường hợp phỏng vấn sâu số 4 có trả lời: “ Nổi
chung là cỏ quan tâm nhưng không có nghĩa là muốn biết cặn kẽ quá, chỉ muốn biết sơ thôi”, Trường
hợp số 1: “Đôi khỉ cũng có nhưng công việc bận quá nên không cổ thời gian”, Trường hợp số 2:‘Tạỉ vỉ
những cái cội nguồn của mình là mình phải biết rõ thì mình mới có thể phát triển được”.
Ngược lại cũng có những trường hợp không muốn tìm hiểu hoặc tìm hiểu quá sâu nguồn gốc của
mình như trường hợp phỏng vấn sâu số 14: “ Ví dụ như một đời cần phải cổ gắng nhiều hơn một chút,
còn ở đây cũng khả nhiều đời rồi, với lại môi trường sống ở xung quanh


14

tôi cũng là người Việt... ”. Hay như trường hợp phỏng vấn sâu số 11 “ Không, tại vì cải đó xa quá rồi.
Quan trọng là nhớ được mình đến từ đâu mình là dân tộc gì, rồi bổ mẹ mình sao là được rồi chứ những
đời trước xa quá mình cũng không cần quan tâm, với lại cũng không còn liên lạc nữa nên mình nghĩ
không nhất thiết phải tìm hiểu quá sâu ” . Tức là bản thân đối tượng cảm thấy việc tìm hiểu về nguồn
gốc không còn cần thiết nữa, cũng trong bài phỏng vấn, đối tượng nhận định mình đã hiểu biết về nguồn
gốc gia đình “đủ rồi”, cũng không có nhu cầu tìm hiểu thêm.


gần

Tự

Xã

nhiên

hội

Có

Không

Hoa

Kinh

14

Nam

nữ

1

1

0



15

một vài phong tục
Biết rõ ràng nhiều phong tục và
ý nghĩa

4

1

3

1

3

4

0

3

1

Bảng 7: Mức độ hiểu biết về phong tục tập quán của các bạn sinh viên người Hoa Có thể đưa ra
một nhận xét đại bộ phận giới trẻ người Hoa trong mẫu phỏng vấn của chúng tôi vẫn biết đến phong tục
tập quán của mình, dù ít dù nhiều. Trong số 14 người được phỏng vấn chỉ có 1 trường hợp không biết gì
( phỏng vấn sâu số 14), ta có thể giải thích điều này như sau: Đây là trường hợp người Hoa nhưng sinh

đó cũng có trường hợp quan tâm nhưng ít có điều kiện tham gia ứng với 8 trường hợp chỉ tham gia thỉnh
thoảng. Giải thích cho vấn đề này, một số bạn cho rằng họ không có thời gian vì bận rộn học tập, làm
việc, số khác cho rằng họ chỉ tham gia khi thực sự rảnh.
Nhận xét về lễ hội, nhiều bạn cho rằng lễ hội bây giờ đang có những thay đổi về nhiều mặt, như
trường hợp của PVS số 11 cho rằng: “Có một sổ lễ hội của riêng dân tộc, bên đây không được tổ chức,
mà mình coi Tivi, khi người Hoa có lễ gì họ tổ chức rất rầm rộ, chung tay nhau tổ chức nhưng bên đây
mình thấy có nhung không mạnh mẽ như bên kia, mờ nhạt lắm, mình có cảm giác không có sự tồn tại của
lễ hội đó Hay như trường hợp phỏng vấn sâu số 13: “ số lượng trò chơi không phổ biến” và “ sống cộng
cư người Việt (...) bị ảnh hưởng người Việt cũng nhiều”. Đây cũng là một trong những lý do khiến sự
tham gia của các bạn trẻ ngừơi Hoa đến lễ hội không nhiều vì chưa tạo được sự hứng thú và khác biệt
cho họ.
Nội dung mà các bạn thích tham gia trong lễ hội thường là ca nhạc, múa lân., trong đó múa lân
với những nét đặc sắc riêng và tính phổ biến trong cả cộng đồng người Việt nên có sức hấp dẫn cao với
các bạn. Còn những trò chơi dân gian của cộng đồng thường ít được các bạn biết đến hơn, như nhận xét
của bạn nam ở trường hợp phỏng vấn sâu số 13 ở trên.
Có thể thấy thêm một điều là, sự quan tâm của những bạn sinh ra trong gia đình thuần Hoa và
sống trong cộng đồng người Hoa vẫn chiếm ưu thế. Vỉ họ có điều kiện hòa nhập với cộng đồng của mình
trong những ngày tổ chức lễ hội, và sự tham gia mang tính liên tục, thuận lợi hơn so với những người
sống tách biệt ra khỏi cộng đồng.
về sự quan tâm thì khối ngành xã hội vẫn lớn hơn các bạn bên tự nhiên rất nhiều khi các bạn bên
xã hội chiếm 7/9 trường hợp, một lần nữa lại được lý giải do tính chất ngành học của họ.
Lễ hội là hình thức sinh hoạt cộng đồng mang tính rộng rãi, là một kênh cung cấp thông tin sinh
động và khá hiệu quả, tuy nhiên giữa bối cảnh xã hội hiện nay khi các áp lực về công việc, học tập nặng
nề cũng như sự phủ sóng rộng khắp của các phương tiện truyền thông đại chúng đã làm cho một bộ phận
giới trẻ giảm đi sự quan tâm đến lễ hội, vô hình chung sợi dây ràng buộc với cộng đồng cũng giảm đáng
kể. Đây chính là một trong những khó khăn của công tác bảo tồn văn hóa.


18


20

thì lối sống của em sẽ thay đổi một chủt”( Trường hợp phỏng vấn sâu số 13). Có những trường hợp các
bạn không được sự định hướng của gia đình trong việc lựa chọn người bạn đời cho mình, nhưng chủ quan
các bạn vẫn mong muốn cưới người Hoa, và ngược lại, cũng có bạn quan niệm tùy duyên số trong khi
với gia đình họ, kết hôn với người Hoa là bắt buộc . Rõ ràng ở đây yếu tố mong muốn và nhận thức của
chính các bạn trẻ mới là yếu tố quyết định..
Với câu hỏi " Bạn chọn đám cưới theo nghỉ thức nào? Có 4 bạn chọn theo nghi thức hiện đại, 2
bạn muốn chọn theo nghi thức truyền thống ( của người Hoa) và 3 bạn muốn vừa truyền thống vừa hiện
đại. Các bạn chọn nghi thức hiện đại vì các bạn cho rằng thời đại ngày nay đã tiến bộ hơn nhiều cho nên
muốn làm sao cho thật đơn giản, không quá cầu kì, rắc rối, như câu trả lời của 1 bạn nam như sau: “ bản
thân tui muốn càng tiết kiệm càng tốt theo kiều phương tây á, chào dòng họ xong, 2 người đi hưởng tuần
trăng mật. Nhưng mà ba mẹ không cho, ba mẹ nói là phải phong tục của người Hoa nhất thiết phải giữ
lại, nói đúng hơn là thể diện của dòng họ luôn , bắt buộc phải có” (trường hợp phỏng vấn sâu số 12). Có
1 trường hợp nữ thì bạn nghĩ rằng bạn muốn làm theo nghi thức hiện đại vì làm theo các bước của phong
tục truyền thống rất cầu kỳ, như thủ tục” chặn cửa có thể bỏ qua giờ tốt” nhưng vẫn phải theo gia đình:
“biểt là rất khó bời vì bố mẹ cũng là người thế hệ trước họ không dễ chấp nhận điều đó. Tại vì chữ hiếu
làm đầu mà, đâu có thể làm theo ý kiến của mình được” ( phỏng vấn sâu số 11). Lưu ý rằng cả hai trường
hợp đã dẫn đều rơi vào các đối tượng thuần Hoa được định hướng và bắt buộc rất kỹ vấn đề hôn nhân
theo truyền thống nhưng bản thân họ vẫn có những đánh giá và mong muốn của mình, đó là đơn giản và
nhẹ nhàng. Tuy nhiên sự quyết định của gia đình trong trường hợp này vẫn là trên hết.
Đối với 2 trường hợp chọn theo nghi thức truyền thống, các bạn giải thích là vì gia đình trước
đến giờ luôn làm như vậy, nên các bạn cũng phải làm theo nghi thức của gia đình : “đám cưới thì làm
đủng theo phong tục của người Hoa, bên nội lúc nào cũng vậy ” (trường hợp phỏng vấn sâu số 1), 3
trường hợp chọn đám cưới theo nghi thức vừa hiện đại vừa truyền thống “ sảng tới chiều chắc chắn phải
là truyền thống rồi, vì tới phải kéo cửa, rồi xin vô, rồi mời trà, rồi tối lên nhà hàng, đó là hiện đại rồi”
(trường hợp phỏng vấn sâu số 9) và cuối cùng ý kiến của các trường hợp nói chung vẫn là: “sẽ cỏ một
chút truyền thong ở trong đó. Cái gì cẩn truyền thong thì sẽ truyến thống, cái gì cần hiện đại phải hiện
đại ” (Trường hợp phỏng vấn sâu số 11)..”.


còn đi học, và đa


22

số những người tham gia vào bang hội là những người làm ăn buôn bán lớn và đa số người lớn tham gia.
Cũng có một số trường hợp các bạn muốn tham gia vào các tổ chức của người Hoa như hội họ nhưng
không thể tìm ra ở đâu có hội họ của mình như trường hợp phỏng vấn sâu số 13, 11.
Tóm lại, bang hội và một số tổ chức của người Hoa là những đơn vị không mang tính tổ chức đại
trà mà hoạt động theo các tôn chỉ và nguyên tắc riêng. Do đó đôi lúc ít người biết đến và có thể tham gia
được. Có một điều rút ra từ mẫu phỏng vấn sâu của đề tài này là, những người tham gia bang hội và các
tổ chức xã hội khác của người Hoa thì có xu hướng biết và giữ gìn vãn hóa tốt hơn vì suy cho cùng ngoài
mục đích hoạt động kinh tế- xã hội thì bang hội và các tổ chức xã hội khác của người Hoa còn là phương
tiện để bảo tồn văn hóa tốt hơn. Ngoài ra, khâu định hướng từ gia đình cũng hết sức quan trọng.
3.6 về ngôn ngữ
Ngôn ngữ đóng một vai trò rất quan trọng trong cuộc sống của con người. Nó là phương tiện để
con người giao tiếp với nhau, để trao đổi, hiểu và gần nhau hơn. Ngôn ngữ được xem là thành phần tinh
túy, linh hồn của nền văn hóa.
Ở đây chúng tôi dựa trên mẫu nghiên cứu phân tích những vấn đề của ngôn ngữ như: Biết loại
tiếng Hoa nào( tiếng Hoa phổ thông hay tiếng Hoa địa phương), mức độ nói và viết tiếng Hoa, mục đích
học tiếng Hoa.

3.6.1 Biết loại tiếng Hoa nào
Sống gần người

Tiêu

Nội dung

Biết

Kinh

Tự

Xã

nhiên

hội

Có

Không

Hoa

Kinh

14

6

8

9

5

7


10

3

7

8

2

6

4


23

Không biêt

2

1

1

0

2

1

thấy được là khả năng giao tiếp với gia đình, cộng đồng phụ thuộc chủ yếu vào việc đối tượng có biết sử
dụng tiếng Hoa địa phương chứ không phụ thuộc vào việc biết tiếng Hoa phổ thông.


24

Có 7/8 trường hợp thuộc khối ngành xã hội và 9/9 trường hợp thuần Hoa giao tiếp được một lần
nữa cho thấy sự ưu trội của yếu tố thuần Hoa và khối ngành xã hội.
❖ Viết chữ Hán:
Trong số 10 trường hợp biết tiếng phổ thông ở trên thì có 7 trường hợp viết được lưu loát và diễn
đạt được cảm xúc, 1 trường hợp không viết gì. Chữ Hán hầu như đều được các bạn đánh giá là khó vì có
rất nhiều bộ, nhiều nét phải học thuộc. Đối với các bạn học chữ Hán là một quá trình rèn luyện và phải
thường xuyên tiếp xúc. Ngoài ra, do không sử dụng thường xuyên và thông dụng như tiếng Việt nên việc
ít người viết được lưu loát là điều dễ hiểu.
Trong số 7 trường hợp viết được lưu loát thì hết 6 trường hợp học khối ngành xã hội và 7 trường
hợp thuộc gia đình thuần Hoa. Yếu tố giới tính và việc sống chủ yếu gần người Hoa hay người Kinh là
không ảnh hưởng.
3.6.3 Mục đích học tiếng Hoa :
Dựa vào bảng dưới đây ta có thể thấy nổi bật nhất là mục đích giao tiếp với cộng đồng khi có đến
9 / 1 4 trường hợp lựa chọn, trong đó có 7/8 trường hợp thuộc khối ngành xã hội, 2/6 trường hợp là thuộc
khối ngành tự nhiên. Như vậy là mục đích giao tiếp chiếm ưu thế tuy nhiên lại có một điều đáng lưu ý là
chỉ có 3 trường hợp sống gần người Hoa và lại có đến 6 trường hợp với mục đích học là để giao tiếp với
cộng đồng là sống gần người Kinh. Điều này có thể cho thấy là tuy ở gần người Kinh nhưng như cầu giao
tiếp với cộng đồng người Hoa của các bạn trẻ này là rất cao trong khi đó các bạn ở gần người Hoa thì
việc giao tiếp với cộng đồng là chuyện hằng ngày, bình thường nên không được đề cập đến, hơn nữa việc
giao tiếp trong cộng đồng người Hoa chủ yếu là sử dụng tiếng Hoa địa phương.
Mục đích được đề cập nhiều sau mục đích giao tiếp là mục đích đi làm, có 6/14 trường hợp đã
trả lời trong đó có đến 5 trường hợp là thuộc khối ngành xã hội, chỉ có 1 trường hợp là thuộc khối ngành
tự nhiên. Vì tính chất ngành nghề, khối ngành xã hội có liên quan đến việc sử dụng tiếng Hoa trong công
việc nhiều hơn so với khối ngành tự nhiên. Và tất cả 6 trường hợp đó đều thuộc gia đình thuần Hoa. Hầu


Xã

nhiên

hội

Có

Không

Hoa

Việt

Nam

Nữ

7

7

6

8

9

5


5

6

0

2

4

ông bà cha mẹ 4

2

2

3

1

3

1

3

1

4


3

6

2

2

2

2

2

2

Giữ gìn văn hóa
Đi làm
Làm hài lòng

Biết nhiều ngôn
Mục đích học
tiếng Hoa
(mỗi người có
nhiều phương

ngữ, biết thêm
kiến thức


0

1

1

0

1

0

1

0

1

0

1

1

0