A.MỞ ĐẦU
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Tích hợp là một trong những xu thế dạy học hiện đại hiện đang được quan
tâm nghiên cứu và áp dụng vào nhà trường ở nhiều nước trên thế giới. Ở nước
ta, từ thập niên 90 của thế kỷ XX trở lại đây, vấn đề xây dựng môn học tích hợp
với những mức độ khác nhau mới thực sự được tập trung nghiên cứu, thử
nghiệm và áp dụng vào nhà trường phổ thông, chủ yếu ở bậc Tiểu học và cấp
THCS. Trước đó, tinh thần giảng dạy tích hợp chỉ mới được thực hiện ở những
mức độ thấp như liên hệ, phối hợp các kiến thức, kĩ năng thuộc các môn học hay
phân môn khác nhau để giải quyết một vấn đề giảng dạy.
Hiện nay, xu hướng tích hợp vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu, thử
nghiệm và áp dụng vào đổi mới chương trình và SGK THPT. Chương trình
THPT, môn Ngữ văn, năm 2002 do Bộ GD&ĐT dự thảo đã ghi rõ: “Lấy quan
điểm tích hợp làm nguyên tắc chỉ đạo để tổ chức nội dung chương trình, biên
soạn SGK và lựa chọn các phương pháp giảng dạy.” (tr. 27) “Nguyên tắc tích
hợp phải được quán triệt trong toàn bộ môn học, từ Đọc văn, Tiếng Việt đến
Làm văn; quán triệt trong mọi khâu của quá trình dạy học; quán triệt trong mọi
yếu tố của hoạt động học tập; tích hợp trong chương trình; tích hợp trong SGK;
tích hợp trong phương pháp dạy học của GV và tích hợp trong hoạt động học tập
của HS; tích hợp trong các sách đọc thêm, tham khảo.” (tr. 40).
Dạy học Ngữ văn theo định hướng tích hợp vẫn theo đuổi quan điểm “lấy HS
làm trung tâm”, tích cực hoá hoạt động học tập của HS trong mọi mặt, mọi khâu
của quá trình dạy học; tìm mọi cách phát huy năng lực tự học, năng lực sáng tạo
của HS. Do vậy, việc lựa chọn và sử dụng các phương pháp dạy học cần chú ý
bảo đảm các yêu cầu sau:
- Giúp HS tích hợp các kiến thức và kĩ năng đã lĩnh hội, xác lập mối liên hệ giữa
các tri thức và kĩ năng thuộc các phân môn đã học bằng cách tổ chức, thiết kế
các nội dung, tình huống tích hợp để HS vận dụng phối hợp các tri thức và kĩ
năng riêng rẽ của các phân môn vào giải quyết vấn đề đặt ra, qua đó lĩnh hội các
kiến thức và phát triển năng lực, kĩ năng tích hợp.
- Tổ chức, thiết kế các hoạt động phức hợp để HS học cách sử dụng phối hợp

trong thực tiễn cuộc sống. Dạy học tích hợp liên môn cho phép rút ngắn được
thời gian dạy học đồng thời vẫn tăng được khối lượng và chất lượng thông tin.
* Xác lập cách dạy đoạn trích Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm đạt hiệu quả
* Góp thêm một vài kinh nghiệm trong giảng dạy Ngữ Văn THPT.
B. NỘI DUNG
I. Những vấn đề cơ bản
1. Dạy học Ngữ văn theo quan điểm tích hợp không chỉ chú trọng nội dung
kiến thức tích hợp mà cần thiết phải xây dựng một hệ thống việc làm, thao tác
tương ứng nhằm tổ chức, dẫn dắt HS từng bước thực hiện để chiếm lĩnh đối
tượng học tập, nội dung môn học, đồng thời hình thành và phát triển năng lực, kĩ
năng tích hợp, tránh áp đặt một cách làm duy nhất. Giờ học Ngữ văn theo quan
điểm tích hợp phải là một giờ học hoạt động phức hợp đòi hỏi sự tích hợp các kĩ
năng, năng lực liên môn để giải quyết nội dung tích hợp, chứ không phải sự tác
động các hoạt động, kĩ năng riêng rẽ lên một nội dung riêng rẽ thuộc “nội bộ
phân môn”.
Dạy học liên môn trong môn Văn học là giúp người học nhận thức được tác
phẩm văn học trong môi trường văn hóa- lịch sử sản sinh ra nó hay trong môi
trường diễn xướng của nó; thấy được mối quan hệ mật thiết giữa văn học và lịch
sử phát sinh; văn học với các hình thái ý thức xã hội khác đồng thời khắc phục
được tính tản mạn trong kiến thức văn hóa của học sinh.
2. Dạy học tác phẩm văn chương theo quan điểm tích hợp đòi hỏi phải biến
giờ “giảng văn” thành giờ dạy kĩ năng đọc hiểu cho HS, hướng tới làm cho các
em có năng lực đọc hiểu bất kì văn bản nào.
- Đọc hiểu là một trong những năng lực tối thiểu cần hình thành và phát triển
cho HS. Đọc hiểu nói lên hoạt động của HS, phải được thiết kế và thực hiện theo
một trình tự qua các giai đoạn và ở những mức độ khác nhau: từ dễ đến khó, từ
thấp đến cao, từ hẹp đến rộng, từ đọc tích luỹ đến đọc hiểu, từ đọc đánh giá đến
đọc sáng tạo..
- Dạy đọc hiểu tác phẩm văn chương theo quan điểm tích hợp đòi hỏi GV phải
thay đổi cách dạy học:

sáng tạo trong các phương án tiếp nhận của HS, trên cơ sở bảo đảm được chủ
đích, yêu cầu chung của giờ học; Phải làm rõ những tri thức và kĩ năng cần hình
thành, tích luỹ cho HS qua phân tích, chiếm lĩnh bài văn; mặt khác, phải chú
trọng nội dung tích hợp giữa tri thức lí thuyết và lịch sử văn học với Tiếng Việt,
Làm văn, với hiểu biết văn hoá và đời sống, v.v...Phải chú trọng thiết kế các tình
huống tích hợp và tương ứng là các hoạt động phức hợp để HS vận dụng phối
hợp các tri thức và kĩ năng của các phân môn vào xử lí các tình huống đặt ra,
qua đó chẳng những lĩnh hội được những tri thức và kĩ năng riêng rẽ của từng
phân môn mà còn chiếm lĩnh tri thức và phát triển năng lực tích hợp.
+ Nội dung tích hợp của thiết kế giáo án cần tập trung vào những điểm quy tụ,
liên kết nội dung ba bộ phận Văn - Tiếng Việt - Làm văn trong văn bản, kiến
thức các môn có liên quan và kiến thức đời sống để xây dựng các tình huống
tích hợp và các hoạt động phức hợp tương ứng nhằm giúp HS tích hợp tri thức
và kĩ năng trong khi xử lí tình huống. Đó có thể là những từ ngữ, câu thơ, đoạn
văn, những chi tiết, hình tượng, các sự kiện, quan hệ, tình huống mà muốn cảm
hiểu, cắt nghĩa, đánh giá đòi hỏi phải vận dụng tri thức liên văn bản, phải tổng
hợp hiểu biết nhiều mặt về lịch sử, xã hội, tâm lí, văn hoá, văn học, ngôn ngữ...


- Tổ chức đọc hiểu tác phẩm văn chương trên lớp, GV phải chú trọng mối quan
hệ giữa HS và văn bản, buộc HS phải tự đọc, tự học để hình thành thói quen tự
đọc, tự học suốt đời, coi đó cũng là một hoạt động đọc hiểu trong suốt quá trình
học tập ở nhà trường. Tất nhiên là không coi nhẹ việc cung cấp tri thức cho HS.
Vấn đề là phải xử lí đúng đắn mối quan hệ giữa bồi dưỡng kiến thức, rèn luyện
kĩ năng và hình thành, phát triển năng lực, tiềm lực cho HS.
II. Thể nghiệm: Tích hợp liên môn trong đọc hiểu đoạn trích Đất Nước của
Nguyễn Khoa Điềm.
A. Mục tiêu bài học
Giúp HS:
- KT: Thấy được nhận thức mới mẻ về Đất Nước của NKĐ : Đất nước của

Nội dung cần đạt
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
- Nguyễn Khoa Điềm sinh 1943, tại Thừa
Thiên Huế.
- Ông xuất thân trong một gia đình trí thức cách
mạng giàu truyền thống văn chương.
- Nguyễn Khoa Điềm là một trong những nhà
thơ tiêu biểu cho thế hệ trẻ những năm chống
Mỹ.
- Thơ Nguyễn Khoa Điềm mang phong cách
trữ tình- chính luận, giàu chất suy tư, cảm xúc


dồn nén, thể hiện tâm tư của người trí thức trẻ
tích cực tham gia vào cuộc chiến đấu của nhân
dân.
2. Tác phẩm:
- Trường ca “ Mặt đường khát vọng” được
Nguyễn Khoa Điềm hoàn thành ở chiến khu
Trị-Thiên năm 1971 và in 1974.
- “ Mặt đường khát vọng” là bản trường ca viết
về sự thức tỉnh của tuổi trẻ vùng đô thị tạm
chiếm miền Nam về non sông đất nước, về sứ
mệnh của thế hệ mình, kêu gọi mọi người
xuống đường đấu tranh chống đế quốc Mỹ xâm
lược.
- “Mặt đường khát vọng” gồm 9 chương, “Đất
nước” thuộc chương V, đứng ở vị trí trụ cột
trong kết cấu tác phẩm.

những người anh hùng,
nhưng với tôi là của những
con người vô danh, của
nhân dân”.
II. Đọc- hiểu:
- GV: Hướng dẫn HS đọc 1. Đọc:
với giọng tha thiết, trầm
lắng và trang nghiêm.
- GV định hướng về hình
thức đoạn trích có thể chia
thành mấy phần? Vấn đề tác
giả đặt ta ở mỗi phần là gì? * Bố cục:
- Phần 1: 42 câu đầu: Sự lí giải về đất nước của
- Những câu thơ mở đầu của tác giả ở nhiều phương diện: lịch sử, văn hóa,
đoạn trích cũng là những thời gian và không gian địa lý.


câu trả lời của Nguyễn
Khoa Điềm cho câu hỏi:
Đất nước có từ bao giờ?
Theo Anh ( chị) nhà thơ đã
trả lời câu hỏi đó như thế
nào?

- Phần 2: 47 câu còn lại: Tư tưởng đất nước của
nhân dân.
2. Tìm hiểu:
a. Đất nước được cảm nhận bằng chiều dài
của thời gian, chiều rộng của không gian và
chiều sâu của lịch sử văn hóa dân tộc.

răng trắng và tết tóc đuôi sam. Nên trong hịch
đánh quân Mãn Thanh vua Quang Trung viết:
“ Đánh cho để răng đen, đánh cho để tóc dài”.
Từ đó tục búi tóc tiếp tục được dân ta duy trì.
Đặc biệt với người Thái tục búi tóc có sự quy
ước rất chặt chẽ, giữa phụ nữ chưa chồng và có
chồng.

- Để hoàn thiện hơn hình
ảnh đất nước, ngoài phương
diện văn hóa với những
phong tục độc đáo, Nguyễn
Khoa Điềm còn cảm nhận
đất nước ở những khía cạnh
nào?
- Đất nước lớn lên trong đau thương vất vả
cùng với cuộc trường chinh không nghỉ ngơi
của con người.


+ Cuộc kháng chiến chống ngoại xâm gắn với
hình ảnh cây tre - biểu tượng cho sức sống bất
diệt của dân tộc.
+ Đất nước gắn với nền văn minh lúa nước, lao
động vất vả.
- Đất nước gắn với những con người ân tình
thủy chung.

- Từ những cảm nhận trên
của tác giả, hình ảnh đất

giả có phát hiện gì thú vị?
* Sự cảm nhận đất nước ở phương diện chiều
sâu không gian:
- Là không gian hò hẹn của tình yêu đôi lứa.
- Đất nước là nơi sinh tồn của cộng đồng qua
bao thế hệ.
- Đất nước là không gian hùng vĩ tráng lệ với
núi cao, biển cả.
- Ở phương diện này tác giả => Đất nước là sự thống nhất giữa cá nhân và
đã khái quát lên điều gì?
cộng đồng vừa gần gũi thân quen vừa mênh
mông rộng lớn.
* Sự cảm nhận đất nước ở phương diện chiều
dài thời gian:


- Nhìn về quá khứ, theo
chiều dài của thời gian đất
nước được cảm nhận như
thế nào?
- Việc nhắc đến truyền
thuyết Lạc Long Quân và
Âu Cơ gợi cho ta những suy - Đất nước được cảm nhận từ quá khứ với
nghĩ, liên tưởng gì về đất huyền thoại “Lạc Long Quân và Âu Cơ”
nước?
. Lạc Long Quân và Âu Cơ là truyền thuyết về
nguồn gốc của người Việt con Rồng cháu Tiên,
đồng thời giải thích mối quan hệ đồng bào gần
gũi giữa các dân tộc Việt Nam. Nhắc đến
huyền sử này tác giả đã khơi dậy lòng tự hào về


* Suy ngẫm của tác giả về trách nhiệm của thế
hệ mình với đất nước: Đất nước là máu xương
hóa thân trong mỗi con người phải biết gắn bó,
san sẻ và hi sinh để bảo vệ đất nước.
b.Tư tưởng cốt lõi: Đất nước của nhân dân.
- Tác giả soi ngắm, cảm nhận đất nước ở tầng
sâu địa lý, lịch sử và văn hóa của đất nước.


nước của nhân dân bằng
cách nào?
- Ở phương diện địa lý
Nguyễn Khoa Điềm nhắc
tới những danh thắng nào?
- GV: cho HS trình bày
những hiểu biết và thảo luận
về những danh thắng mà HS
biết.

+ Về địa lý: Nhà thơ ngắm đất nước qua những
danh thắng từ Bắc chí Nam: Núi Vọng phu,
hòn Trống Mái, núi Bút, non Nghiên, Ông Đốc,
Ông Trang, bà Đen, Bà Điểm.
. Những người vợ nhớ chồng - Hòn Vọng Phu
nằm trong quần thể di tích động Tam Thanh,
Lạng Sơn có núi Vọng Phu. Trên sườn núi cao
có hình người đàn bà ôm con mãi nhìn về
phương xa. Khối đá này gắn với truyền thuyết
về một người thiếu phụ bồng con lên núi chờ

- Văn hóa là mảng không . Đất nước là nơi quy tụ những giá trị dân gian
thể thiếu trong bức vẽ về đất cao quý, đậm bản sắc tâm hồn Việt: say đắm


nước. Ở mảng này, tác giả trong tình yêu, quý trọng tình nghĩa và kiên trì
có phát hiện gì?
trong đấu tranh.
- Trong những thể hiện tư
tưởng Đất nước của nhân
dân của Nguyễn Khoa
Điềm, theo Anh ( chị) đâu
là những phát hiện riêng
mới mẻ, độc đáo?

- Tư tưởng Đất nước của nhân dân:
+ Nguyễn Khoa Điềm không đi vào ngợi ca sự
trù phú, giàu đẹp của đất nước mà chú ý đến
những miền đất, những địa danh, những con
người bình dị, nhìn sâu hơn về những trầm tích
bên trong, cảm nhận được sự hóa thân của nhân
dân cho dáng hình xứ sở.
+ Tác giả đưa ra một định nghĩa giản dị:
Đất nước này là đất nước của nhân dân, Đất
nước của ca dao thần thoại.
c. Nghệ thuật:
- Thể thơ tự do, phóng túng.
- Sử dụng nhiều chất liệu dân gian: ngôn từ,
hình ảnh.
- Giọng thơ trữ tình- chính luận.
- Nhận xét về nghệ thuật thơ * Ý nghĩa VB:

phương tiện khám phá, lĩnh hội kiến thức mới trong bài; Phù hợp trình độ nhận
thức, tâm sinh lí của học sinh; Giáo viên tránh biến giờ học thành phô diễn sự
uyên bác của mình; Không vì tích hợp mà làm bài học nặng nề kiến thức, quá tải
cho học sinh hoặc giáo viên tham tích hợp nên bỏ qua kiến thức cơ bản học sinh
cần đạt trong chính tiết học đó.
- GV cần: Xác định đúng nội dung kiến thức nào trong bài cần tích hợp, tích hợp
với kiến thức thuộc môn học hay lĩnh vực nào, tích hợp ở mức độ nào; Chọn
hình thức tích hợp: giáo viên diễn giảng bằng lời, cung cấp trên giáo cụ trực
quan hay đưa ra nhiệm vụ học sinh thu thập, tìm hiểu ở nhà trước hoặc sau bài
học.
- Qua quá trình thực hiện chyên đề, tôi xin trân trọng cảm ơn quí thầy cô và bạn
bè đồng nghiệp đã đọc và đóng góp những ý kiến quý báu để chuyên đề của tôi
được hoàn thiện hơn.
Phê duyệt của tổ chuyên môn
Ngày 10 tháng 10 năm 2013
Tổ trưởng
Người thực hiện
Lê Văn Đại

Trương Thị Hằng