MỤC LỤC
STT
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26

Nội dung


c. Nguyên nhân
7
2.2. Kết quả của thực trạng
8
2.3. Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc giải pháp đã sử dụng để giải
8
quyết vấn đề.
a. Mục tiêu của giải pháp
8
b. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp
8
c. Các giải pháp
9
d. Thực hiện giải pháp
9
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm với hoạt động giáo dục,
17
với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
a. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm với hoạt động giáo dục
17
b. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm với bản thân, đồng
17
nghiệp và nhà trường
3. Kết luận và kiến nghị
19
3.1. Kết luận
19
3.2. Kiến nghị
19


thông chủ yếu bằng con đường tích hợp, tức là liên kết, lồng ghép với các môn
học có sẵn trong chương trình giáo dục phổ thông một cách hợp lý, nhưng chủ
yếu là môn Địa lý.
Thực trạng môi trường đang ngày càng trở thành vấn đề gay gắt của toàn
nhân loại, khi con người đang ngày phải đối mặt với sự cạn kiệt của tài nguyên
và ô nhiễm môi trường trên khắp địa cầu; song hành với sự phát triển kinh tế
không ngừng trong khi phải chú ý đến việc giữ gìn hành tinh này để bàn giao nó
cho thế hệ sau, bảo đảm một lợi ích cần thiết và sự phát triển lâu dài của mọi thế
hệ. Đó cũng chính là thông điệp chung cho tất cả mọi người trên thế giới.
2


Cùng với sự phát triển khoa học kĩ thuật, tri thức giảng dạy trong nhà
trường là những kiến thức cơ bản, hiện đại sát thực tế là cơ sở để tạo cho các
thế hệ trẻ làm hành trang bước vào thế hệ mới. Việc giáo dục môi trường trong
bài dạy Địa lí trang bị những hiểu biết rèn luyện kĩ năng và cung cấp cơ hội cho
học sinh THCS phát triển khả năng tích hợp kiến thức vận dụng vào thực tế địa
phương. Từ đó các em có thể tiến hành tích hợp giáo dục môi trường có hiệu
quả trong môn Địa Lí
Trong thời gian giảng dạy tại trường THCS Nga Trường bản thân tôi luôn
đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực. Tích cực hoá hoạt động học
tập của học sinh, hình thành các phương pháp dạy học tích cực, tự giác học tập,
chủ động khai thác kiến thức, chiếm lĩnh tri thức bài học. Bản thân tôi luôn lồng
ghép tích hợp các kiến thức cơ bản bài học với việc giáo dục môi trường trong
môn Địa lí. Tuy vậy trước yêu cầu mới của ngành giáo dục, với lương tâm và
trách nhiệm nghề nghiệp đã thúc bách tôi trong việc làm thế nào để môi trường
chúng ta luôn trong sạch, làm thế nào để thông qua môn Địa lí giúp học sinh
nhận thức được giá trị của môi trường và có thái độ đúng đắn đối với môi
trường.
Đó là lí do tôi lựa chọn sáng kiến “Kinh nghiệm vận dụng kiến thức liên

- Phương pháp nghiên cứu:
- Các phương pháp trong dạy học môn địa lý như phương pháp khảo sát,
đối chiếu…
- So sánh để tìm ra những nét nổi bật về tình trạng ô nhiễm môi trường.
- Phương pháp đàm thoại, phương pháp sử dụng các phương tiện trực
quan.
2. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm:
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:
a. Môi trường và ô nhiễm môi trường:
"Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo
quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống,
sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên."
Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi không mong muốn tính chất vật lí,
hoá học, sinh học của không khí, đất, nước trong môi trường sống, gây tác động
nguy hại tức thời hoặc tương lai đến sức khoẻ, đời sống con người, làm ảnh
hưởng đến quá trình sản xuất, đến các tài sản văn hoá và làm tổn thất nguồn tài
nguyên dự trữ của con người.
b. Giáo dục môi trường là gì?
Có nhiều định nghĩa giáo dục môi trường, tuy nhiên trong khuôn khổ của
việc giáo dục môi trường thông qua môn Địa lí ở nhà trường có thể hiểu: "Giáo
dục môi trường là một quá trình thông qua các hoạt động giáo dục chính quy và
không chính quy nhằm giúp con người có được sự hiểu biết, kỹ năng và giá trị
tạo điều kiện cho họ tham gia vào phát triển một xã hội bền vững về sinh thái".

4


Giáo dục môi trường gắn liền với việc học kiến thức, rèn luyện kĩ năng,
hình thành thái độ và lòng nhiệt tình để hoạt động một cách độc lập hoặc phối
hợp nhằm tìm ra giải pháp cho vấn đề môi trường hiện tại và tương lai.

ở vị trí 85/163 các nước được xếp hạng. Từ đó ta thấy, ở Việt Nam ô nhiễm môi
5


trường đặc biệt là môi trường tự nhiên, môi trường xã hội... đang là vấn đề bức
xúc đối với môi trường đô thị, khu du lịch, di tích, khu công nghiệp, các làng
nghề và các địa phương.
b. Thực trạng môi trường ở xã Nga Trường, huyện Nga Sơn, Thanh Hóa.
Xã Nga Trường là một xã nghèo nằm trên địa bàn của huyện Nga Sơn,
người dân chủ yếu làm nông nghiệp. Hiện nay, xã Nga Trường đã và đang chịu
ảnh hưởng ô nhiễm môi trường do quá trình hiện đại hoá nông thôn và nhất là
rác thải sinh hoạt của người dân gây ra.

Rác thải trên đường làng Nga Trường - Ảnh 2015

Bao bì thuốc trừ sâu trên đồng ruộng xã Nga Trường - Ảnh 2015

6


Qua quá trình đi thực tế ở địa phương cùng các em học sinh tôi có kết
luận chung là:
- Đại đa số gia đình các em học sinh đều không có sọt rác gia đình , tất cả
rác sinh hoạt hằng ngày đều vứt bỏ lung tung như: bờ bụi, ao hồ, các bãi đất
trống gần nhà… Làm cho môi trường bị ô nhiễm, gây ô nhiễm nguồn nước và từ
đó gây ra nhiều căn bệnh nguy hiểm cho người dân.
- Trình độ dân trí của người dân chưa cao nên họ chưa hiểu hiểu hết được
tác hại của ô nhiễm môi trường có ảnh hưởng rất xấu đến sức khoẻ con người.
Vì thế ý thức bảo vệ môi trường của người dân còn thấp như: xả rác, bỏ rác bừa
bãi, quy trình chăn nuôi chưa khoa học, người dân sử dụng thuốc trừ sâu, diệt cỏ

giảng dạy, coi đó là phần liên hệ với thực tế chứ không phải là kiến thức cần
thiết.
- Giáo viên chưa xác định được những nội dung cần phải giảng dạy tích
hợp.
- Nội dung kiến thức bài học tương đối nhiều nên giáo viên chỉ chú trọng
đến những kiến thức trọng tâm của bài học.
- Các tài liệu liên quan đến các nội dung cần tích hợp chưa phong phú.
Vì vậy, trong khi giảng dạy bộ môn Địa lý phải biết tích hợp những kiến
thức cần thiết trong các nội dung bài giảng. Những kiến thức này bổ sung cho
những kiến thức mà các em sẽ được học nên việc tiếp thu kiến thức sẽ đựơc sâu
sắc hơn, khả năng vận dụng vào thực tế sẽ dễ dàng hơn.
d. Kết quả của thực trạng:
Tôi đã sử dụng một số câu hỏi trắc nghiệm khách quan những hiểu biết về
môi trường và bảo vệ môi trường trong đầu năm học 2015 – 2016 đối với học
sinh khối 7, kết quả thu được không như mong muốn:
Sĩ số
60

Giỏi
SL
2

Khá
%
3,3

SL
13

%

giúp các em hứng thú học tập hơn. Trau dồi thêm kiến thức cho bản thân, làm
quen với quá trình hoạt động nhóm, kết hợp được “học đi đôi với hành”.
c. Các giải pháp:
Giải pháp 1: Xác định rõ những tiết (bài) cần lồng ghép giáo dục môi trường.
Giải pháp 2: Sưu tầm tư liệu có liên quan đến nội dung cần tích hợp liên môn.
Giải pháp 3: Linh hoạt hướng dẫn học sinh tích cực hoạt động có hiệu quả.
- Tích hợp liên môn giáo dục môi trường qua kiểm tra bài cũ.
- Tích hợp liên môn giáo dục môi trường trong quá trình học bài mới.
- Tích hợp liên môn giáo dục môi trường qua bài kiểm tra, bài tập.
d. Thực hiện giải pháp:
d.1. Xác định nội dung có thể tích hợp liên môn nhằm giáo dục môi trường
trong môn Địa lý 7:
Vấn đề môi
Bài
trường
6

1. Tài
nguyên
rừng bị suy
giảm

10
45
56
17

3. Suy thoái 6
và ô nhiễm
9

- Khai thác hợp lí đi đôi với bảo
vệ môi trường
Ô nhiễm nước, ô nhiễm không khí
Hiện tượng hình thành đá ong
- Nông nghiệp với tác động đến
môi trường
- Diện tích hoang mạc ngày càng
mở rộng
- Sử dụng nhiều nhiên liệu hóa
thạch, nguyên liệu thải ra môi
9


5. Ô nhiễm
biển và đại
dương

58
22
3

7. Các khu 15
công nghiệp
tập trung và
16
ô nhiễm
môi trường
8. Ô nhiễm
môi trường 38
nông thôn

- Việc sử dụng phân bón hóa học
và thuốc trừ sâu

Dân số

- Bùng nổ dân số thế giới và sức
ép tới tài nguyên môi trường

Dân số và sức ép của
dân số tới tài nguyên
môi trường ở đới nóng
Di dân và bùng nổ đô
thị ở đới nóng

- Tác động của bùng nổ dân số
đến tài nguyên môi trường

- Tác động xấu đến môi trường do
đô thị hóa tự phát
- Mối quan hệ giữa phát triển du
55 Kinh tế châu Âu
lịch và môi trường
d.2. Sưu tầm tư liệu có liên quan đến nội dung cần tích hợp liên môn.
11

Sau khi đã xác định được những bài cần tích hợp liên môn để giáo dục
môi trường, chúng ta sẽ sưu tầm các tài liệu phục vụ cho bài dạy. Ở đây có thể là
tài liệu chữ viết hay tài liệu tranh ảnh, video...
Ví dụ: Khi dạy bài 17: Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hòa (Địa lý 7)
- Có thể sử dụng các tranh ảnh từ nguồn Internet để làm rõ nguyên nhân

Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG Ở ĐỚI ÔN HÒA
- Nội dung tích hợp: Ô nhiễm nước và không khí
- Vị trí tích hợp: Mục 1 và 2
Bài dạy:
Hoạt động của GV, HS
Nội dung bài học
1. Ô nhiễm không khí
GV sử dụng máy chiếu cho HS quan sát ảnh:
? Quan sát 2 ảnh H17.1 và 17.2, em có suy
nghĩ gì về vấn đề ô nhiễm không khí ở đới ôn
hoà?
(H17.1: Khí thải => 1 trong những nguyên
nhân gây ra mưa axit.
H17.2: Hậu quả của những trận mưa axit – làm
chết cây cối.
=> Môi trường không khí ở đới ôn hoà ô
nhiễm nặng nề)
? Theo các em hiểu thì “mưa axít” là mưa như
thế nào?
(Vận dụng kiến thức môn hóa học giải thích:
“Mưa axít là hiện tượng mưa mà trong nước
mưa có độ pH dưới 5,6, được tạo ra bởi lượng
khí thải SO2 và NOx từ các quá trình phát triển
sản xuất con người tiêu thụ nhiều than đá, dầu
mỏ và các nhiên liệu tự nhiên khác)
- GV yêu cầu HS quan sát các bức ảnh được
trình chiếu trên bảng và đọc đoạn "Sự phát triển
của công nghiệp .... hô hấp cho con người...... " - Nguyên nhân
và "Sự bất cẩn khi sử dụng ...... vô cùng nghiêm + Do khí thải từ các nhà
trọng"

trong môi trường tự nhiên.
quả vô cùng nghiêm trọng.
- GV trình chiếu một số bức ảnh thể hiện hậu
quả của ô nhiễm không khí, HS theo dõi.
- Biện pháp:
? Để giảm các khí thải gây ô nhiễm không khí Kí nghị định thư Ki-ô-tô
ở đới ôn hoà nói riêng và toàn cầu nói chung (cắt giảm lượng khí thải và
thì các quốc gia đã làm gì?
bảo vệ sự trong lành của
? Nghị định thư Ki-ô-tô có vai trò như thế nào không khí)
trong việc bảo vệ môi trường không khí toàn
cầu?
GV nhấn mạnh: Hoa kì là nước có lượng khí
thải độc hại bình quân đầu người cao nhất thế
giới và chiếm 1/4 lượng khí thải độc hại toàn
cầu. Thế nhưng Hoa Kì không phê chuẩn Nghị
định thư Ki-ô-tô. Dư luận cho rằng nghị định
thư Ki-ô-tô một dự án đang đứng trước nguy cơ
bị phá sản vào năm 2012- năm tổng kết tình
hình.
2. Ô nhiễm nước
13


GV sử dụng máy chiếu cho HS quan sát ảnh:
? Quan sát ảnh 17.3 và 17.4 nêu một số nguyên
nhân dẫn đến ô nhiễm nước ở đới ôn hoà.
- HS đọc nhanh đoạn “Việc tập trung phần lớn
các đô thị...ô nhiễm nặng” và “Váng dầu....trên
đất liền”

biển, chất thải rửa tàu, các vụ tai nạn đường
biển...
14


? Theo em các vấn đề trên có phải là vấn đề
giêng của đới ôn hòa?
HS trả lời, GV nhấn mạnh: Biên giới môi trường
không định vị trong khuôn khổ quốc gia, đó là
vấn đề của tất cả các nước và cả địa phương
chúng ta.
 Ví dụ 2: Địa lý 7
Tiết 21 - Bài 20
HOẠT ĐỘNG KINH TẾ CỦA CON NGƯỜI Ở HOANG MẠC
Vị trí tích hợp liên môn: Mục 2 - Hoang mạc đang ngày càng mở rộng
Hoạt động của giáo viên và học sinh

Nội dung
2. Hoang mạc đang ngày càng mở
Giáo viên: hướng dẫn học sinh khai thác rộng:
ảnh 20.5, ảnh chụp các khu dân cư ven
Xahara
? Nguyên nhân hoang mạc hóa hiện
nay.
Học sinh: cát lấn, do con người khai
thác rừng quá mức
? Hai nguyên nhân trên, nguyên nhân
nào thường bị hoang mạc hóa trước
nhất
? Diện tích hoang mạc đang mở rộng - Diện tích hoang mạc trên thế giới

hoang mạc:
+ Đưa nước vào hoang mạc bằng
giếng khoan hay bằng kênh đào.
+ Trồng cây gây rừng chống cát bay
cải tạo khí hậu.

* Tích hợp liên môn giáo dục môi trường qua bài kiểm tra, bài tập.
Ví dụ 1:
Sau khi học xong bài 9: Hoạt động sản xuất nông nghiệp ở đới nóng.
Giáo viên giao bài tập 3 (Trang 32 sách giáo khoa): Hãy dựa vào các hình
vẽ để nêu quá trình thoái hóa đất do đốt rừng làm nương rẫy ở đới nóng.
Học sinh: Dựa vào kiến thức môn Vật lý để làm rõ quá trình bóc mòn đất
khi không có sự che chắn của thảm thực vật.
Ví dụ 2:
Sau khi học xong bài 21: Môi trường đới lạnh.
Giáo viên giao bài tập 3 (Trang 70 sách giáo khoa): Giới thực vật và động
vật đới lạnh có gì đặc biệt?
Học sinh: Dựa vào kiến thức môn Sinh học để gải thích thêm về cơ chế
thích nghi với môi trường của thực vật và động vật (Lông dày để giữ ấm, ngủ
đông để giảm tiêu hao năng lượng…)
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm với hoạt động giáo dục, với bản
thân, đồng nghiệp và nhà trường:
a. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm với hoạt động giáo dục:
- Thông qua dạy học lồng ghép các môn học, ý thức bảo vệ môi trường
của học sinh đã nâng lên rõ rệt. Các em say mê hơn trong học tập, chất lượng
16


đại trà cũng như mũi nhọn ngày càng được nâng lên. Các tiết dạy địa lí thêm
phần hấp dẫn, thu hút được sự chú ý của học sinh

đảm bảo mục tiêu, đảm bảo khoa học, đảm bảo tính khả thi...
+ Cần phát huy tối đa khả năng vận dụng kiến thức liên môn của học sinh
trong giáo dục bảo vệ môi trường.
Tháng 4 năm 2016, tôi tiến hành một số bài kiểm tra về nhận thức của học
sinh khối 7 về nhận thức bảo vệ môi trường, kết quả ý thức bảo vệ môi trường
được nâng lên rõ rệt so với đầu năm học, cụ thể ở như sau:
Sĩ số

Giỏi

Khá

Trung bình

Yếu - Kém
18


60

SL
12

%
20,0

SL
21

%

Sáng kiến kinh nghiệm này đã được bản thân tôi - một giáo viên giảng
dạy Địa lý THCS - với nội dung không mới, nhưng chưa được chú ý áp dụng.
Những kết quả trên đây là quá trình đúc rút kinh nghiệm của bản thân mong góp
phần nào nhỏ bé của mình vào quá trình đổi mới nội dung và phương pháp dạy
học nói chung và dạy học môn Địa lý nói riêng ở nhà trường phổ thông. Kính
mong các đồng nghiệp, các cấp quản lí giáo dục tham khảo, góp ý.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN
CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Nga Sơn, ngày 05 tháng 4 năm 2016.
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
………………………………………………………………
mình viết, không sao chép nội dung
………………………………………………………………
của người khác.
………………………………………………………………

19


………………………………………………………………

(Ký và ghi rõ họ tên)

………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………


Chưa bao giờ nghĩ đến việc đó
Không
Có nhưng vẫn mặc kệ
Có và cố gắng giảm thiểu sử dụng
Câu 3: Để góp phần bảo vệ môi trường, bạn có sẵn sàng sử dụng sản phẩm
tái chế (Ví dụ: giày, dép tái chế, giấy tái chế,...) rẻ tiền, không được đẹp mắt?
Sẵn sàng
Tùy loại vật dụng
Không
Câu 4: Gia đình bạn có hay phân loại rác và để dành chai, lọ để bán ve chai?
Có
Thỉnh thoảng
Không
Câu 5: Bạn làm gì với những cục pin đã qua sử dụng?
Bỏ thùng rác
Vứt ở đâu không nhớ
Để riêng và mang đổi quà
Câu 6: Để góp phần bảo vệ môi trường, gia đình bạn có

22