ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---------------------------------------------

VŨ THỊ HÀ PHƢƠNG

QUÁ TRÌNH TỔ CHỨC TRẬN TẬP KÍCH SÂN BAY CÁT BI
(NGÀY 07/3/1954)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

HÀ NỘI – 2008

1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---------------------------------------------

VŨ THỊ HÀ PHƢƠNG

QUÁ TRÌNH TỔ CHỨC TRẬN TẬP KÍCH SÂN BAY CÁT BI
(NGÀY 07/3/1954)

Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
Mã số: 60-22-54

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
PGS.TS. NGUYỄN ĐÌNH LÊ

dân Pháp
1.2. Sân bay Cát Bi - Một căn cứ không quân lợi hại của thực dân
Pháp trong cuộc chiến tranh xâm lƣợc Việt Nam (1945 - 1954)
1.3. Sân bay Cát Bi trong chiến cuộc Đông xuân 1953 - 1954
Chƣơng II: QUÁ TRÌNH CHUẨN BỊ CHO TRẬN ĐÁNH
2.1. Trinh sát - gây dựng cơ sở
2.2. Xác định phƣơng án chiến đấu
2.3. Xây dựng lực lƣợng và chuẩn bị vật chất
2.4. Tổ chức luyện tập theo phƣơng án chiến đấu
Chƣơng III: DIỄN BIẾN, KẾT QUẢ CỦA TRẬN ĐÁNH
3.1. Tổ chức trận đánh và diễn biến
3.2. Kết quả
Chƣơng IV: ĐÁNH GIÁ
4.1. Một số đặc điểm của trận đánh
4.1.1.Vai trò lãnh đạo tiền phong của Đảng
4.1.2.Tính chất bí mật, bất ngờ
4.1.3. Lực lƣợng chiến đấu nhỏ nhƣng tinh nhuệ
4.1.4.Trận đánh là đỉnh cao của chiến tranh nhân dân ở Hải
Phòng - Kiến An trong kháng chiến chống thực dân Pháp
4.2. Ý nghĩa

1
8
8
21
27
34
34
45
54

thành phố “đi trƣớc về sau” ( nhân dân Hải Phòng phải tiến hành cuộc kháng
chiến từ ngày 20 tháng 11 năm 1946, trƣớc ngày toàn quốc kháng chiến một
tháng và là địa phƣơng cuối cùng mà thực dân Pháp rút quân, ngày 13 tháng 5
năm 1954). Cuộc kháng chiến ở đây của không chỉ lâu dài, mà còn vô cùng
khó khăn ác liệt vì Hải Phòng không có lực lƣợng vũ trang chính quy thƣờng
trực. Thế nhƣng, vƣợt lên tất cả quân và dân Hải Phòng chiến đầu ngoan
cƣờng và làm nên những chiến thắng vang dội, tiêu biểu là chiến thắng trong
trận tập kích sân bay Cát Bi ngày 7 tháng 3 năm 1954.
Với Hải Phòng sân bay Cát Bi đã trở thành một cái tên gắn liền cuộc
kháng chiến chống Pháp. Ngay từ khi thực dân Pháp tấn công Hải Phòng ngày
20 tháng 11 năm 1946, quân và dân thành phố đã anh dũng đứng lên kháng
chiến, và một trong những trận đánh đầu tiên là trận đánh bảo vệ sân bay Cát
Bi. Và trong chiến cuộc Đông xuân 1953 - 1954, trận tập kích sân bay Cát Bi
cũng trở một trận đánh đỉnh cao của lực lƣợng vũ trang địa phƣơng, đóng góp
quan trọng vào thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử.
Ngày nay Cát Bi trở thành sân bay dân dụng lớn của Hải Phòng, địa danh
Cát Bi đã đƣợc đặt tên cho một phƣờng, một con đƣờng của thành phố. Tuy
nhiên thực tế hiện nay cho thấy phần lớn ngƣời Hải Phòng không biết hoặc
biết rất ít về lịch sử địa phƣơng, trong đó có lịch sử kháng chiến chống Pháp
và trận đánh sân bay Cát Bi. Vì vậy, việc nghiên cứu về trận tập kích sân bay
Cát Bi cũng chính là tìm hiểu về một trong những sự kiện lịch sử của thành
phố, thông qua trận đánh cũng hiểu rõ hơn về đặc điểm của Hải Phòng trong
kháng chiến chống Pháp, về những khó khăn của lực lƣợng vũ trang Kiến An

5


- Hải Phòng cũng nhƣ những chiến công vẻ vang của họ. Đồng thời nội dung
nghiên cứu của đề tài nếu đƣợc sử dụng vào việc giảng dạy lịch sử địa
phƣơng Hải Phòng sẽ có tác dụng thiết thực trong việc đƣa lịch sử của thành

―Truyền thống anh hùng của quân và dân khu Ba‖ của Cục Chính trị
Quân khu 3, Hà Nội, 1980;
―Quân khu 3 - Những trận đánh trong kháng chiến chống Pháp‖ của Bộ
tƣ lệnh Quân khu 3, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1990.
Những tài liệu này đã trình bày thực tiễn và kinh nghiệm trên từng lĩnh
vực quan trọng của cuộc kháng chiến chống Pháp ở Quân khu Ba, khu Tả
Ngạn, trong đó có đề cập đến trận đánh sân bay Cát Bi nhƣ là một trong
những sự kiện quan trọng, tiêu biểu.
Thứ hai, có một số tài liệu đã viết về trận đánh trong loạt tài liệu trình
bày về các trận tập kích nhƣ: ―Tập kích sân bay Cát Bi - Gia Lâm - Bạch
Mai‖ của Cục Chính trị liên khu 3, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội,
1962.
Thứ ba, trận đánh này cũng đƣợc trình bày trong phần viết về lịch sử
kháng chiến chống Pháp của Đảng bộ Hải Phòng, Bộ Tƣ lệnh Hải Phòng, hay
lịch sử Đảng bộ của các xã của Hải Phòng nhƣ:
―Lịch sử Đảng bộ Hải Phòng‖ (Tập 1: 1925 - 1955) của Ban chấp hành
Đảng bộ Hải Phòng, Nhà xuất bản Hải Phòng, Hải Phòng, 1991;
―Những sự kiện về lịch sử đấu tranh vũ trang của Hải Phòng‖ (Tập 1:
1930 - 1955) của Bộ Tƣ lệnh Hải Phòng, Nhà xuất bản Hải Phòng, Hải
Phòng, 1979;

7


―Hải Phòng - Lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược‖ của
Nguyễn Trƣờng Xuân, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1986;
―Lịch sử Đảng bộ huyện An Hải‖ của Ban thƣờng vụ huyện uỷ An Hải,
Nhà xuất bản Hải Phòng, Hải Phòng, 1990;
―Lịch sử Đảng bộ xã Hòa Nghĩa‖ (1940 - 2000) của thƣờng vụ Hòa
Nghĩa, Nhà xuất bản Hải Phòng, Hải Phòng, 2001;

kháng chiến chống Pháp của Hải Phòng; đồng thời qua đó cũng hiểu rõ hơn
về cuộc kháng chiến chống Pháp gian khổ nhƣng thắng lợi vẻ vang của nhân
dân Việt Nam.
Thứ ba, luận văn đã khai thác về một phƣơng thức tấn công mới, táo bạo
của lực lƣợng vũ trang Kiến An - Hải Phòng, đó là cách đánh của bộ đội đặc
công tinh nhuệ. Đây là cách đánh sáng tạo của chiến tranh nhân dân mà cuối
những năm kháng chiến chống Pháp và suốt cuộc kháng chiến chống Mĩ vẫn
đƣợc vận dụng và đã trở thành cách đánh truyền thống của nghệ thuật quân sự
Việt Nam.
Thứ tƣ, luận văn góp phần vào nghiên cứu giảng dạy về lịch sử địa
phƣơng, giai đoạn kháng chiến chống Pháp của Hải Phòng. Học sinh sẽ có
điều kiện tìm hiểu sâu về một chiến thắng đỉnh cao trong cuộc kháng chiến
chống Pháp của nhân dân Hải Phòng, một chiến thắng có ý nghĩa đặc biệt,
ảnh hƣởng không nhỏ đến ý chí kháng chiến của quân và dân Tả ngạn Sông
Hồng, góp phần quan trọng vào chiến thắng Điện Biên Phủ lịch sử.
6.Bố cục của luận văn
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, luận văn đƣợc chia thành 4 chƣơng.
Chương I: Bối cảnh lịch sử của trận đánh, gồm 27 trang với các phần:
1.1. Hải Phòng - Kiến An trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

9


1.2. Sân bay Cát Bi - Một căn cứ không quân lợi hại của thực dân Pháp
trong cuộc chiến tranh xâm lƣợc Việt Nam (1945 - 1954)
1.3. Sân bay Cát Bi trong chiến cuộc Đông xuân 1953 - 1954
Chương II: Quá trình chuẩn bị cho trận đánh, gồm 30 trang với các phần:
2.1. Trinh sát - gây dựng cơ sở
2.2. Xác định phƣơng án chiến đấu
2.3. Xây dựng lực lƣợng và chuẩn bị vật chất

xã Kiến An (1945 — 1975), Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà
Nội.

4.

Ban thƣờng vụ xã Hòa Nghĩa (2001), Lịch sử Đảng bộ xã Hòa Nghĩa
(1940 — 2000), Nhà xuất bản Hải Phòng, Hải Phòng.

5.

Ban thƣờng vụ huyện uỷ Kiến Thụy (1989), Lịch sử vũ trang khởi
nghĩa và kháng chiến cứu nước huyện Kiến Thụy (1940 — 1975),
Nhà xuất bản Hải Phòng, Hải Phòng.

6.

Ban thƣờng vụ tỉnh uỷ Kiến An, Dự thảo tổng kết lịch sử du kính chiến
tranh tỉnh Kiến An, 1961;

7.

Bộ tƣ lệnh Quân khu 3 (1990), Quân khu 3 - Những trận đánh trong
kháng chiến chống Pháp, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội.

8.

Bộ tƣ lệnh Quân khu 3 (1990), Quân khu 3 – Lịch sử kháng chiến
chống thực dân Pháp, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội.

9.

tranh bảo vệ tổ quốc, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội.
20. Võ Nguyên Giáp (1994), Những chặng đường lịch sử, Nhà xuất bản
chính trị quốc gia, Hà Nội.

12


21. Võ Nguyên Giáp (2000), Điện Biên Phủ - Điểm hẹn lịch sử, Nhà xuất
bản Quân đội nhân dân, Hà Nội.
22. Lê Mậu Hãn (2000), Đại cương lịch sử Việt Nam (Tập 3: 1945 – 2000),
Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội.
23. Hội đồng lịch sử thành phố Hải Phòng, (1990), Địa chí Hải Phòng,
Nhà xuất bản Hải Phòng, Hải Phòng.
24. Hội khoa học lịch sử thành phố Hải Phòng (2003), Hồi kí các nhân
chứng lịch sử thành phố Hải Phòng (quyển 1), Nhà xuất bản Hải
Phòng, Hải Phòng.
25. Đặng Kinh (2001), Mấy vấn đề lớn ở khu Tả Ngạn sông Hồng trong
kháng chiến chống Pháp, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
26. Đặng Kinh (1995), Trận đánh sân bay Cát Bi, Tập san kỷ niệm Hải
Phòng chiến thắng, Sở Văn hoá thông tin Hải Phòng, Hải Phòng.
27. V.I Lenin (1973), Những bài viết nói về quân sự (Tập 2), Nhà xuất bản
Quân đội nhân dân, Hà Nội.
28. Đào Đình Luyện (1996), Từ điển Bách khoa quân sự Việt Nam, Nhà
xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội.
29. Hồ Chí Minh (1966), Bàn về chiến tranh nhân dân và lực lượng vũ
trang nhân dân, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội.
30. Hoàng Minh (1972), Tìm hiểu tổ tiên ta đánh giặc, Nhà xuất bản Quân
đội nhân dân, Hà Nội.
31. Hoàng Phƣơng, (1997), Hậu phương chiến tranh nhân dân Việt Nam
(1945 – 1975), Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội.


14


44. Nguyễn Trƣờng Xuân (1986), Hải Phòng - Lịch sử kháng
chiến chống thực dân Pháp xâm lược, Nhà xuất bản Quân đội nhân
dân, Hà Nội.

15