Header Page 1 of 258.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
––––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ NGỌC

SỬ DỤNG TRI THỨC ĐỊA PHƢƠNG TRONG
GIÁO DỤC QUYỀN VÀ BỔN PHẬN TRẺ EM CHO
HỌC SINH TIỂU HỌC TÀY - NÙNG

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2014

Footer Page 1 of 258.


Header Page 2 of 258.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
––––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ NGỌC

SỬ DỤNG TRI THỨC ĐỊA PHƢƠNG TRONG
GIÁO DỤC QUYỀN VÀ BỔN PHẬN TRẺ EM CHO
HỌC SINH TIỂU HỌC TÀY - NÙNG
Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử giáo dục


MỤC LỤC
Lời cam đoan ............................................................................................................... i
Mục lục ....................................................................................................................... ii
Danh mục các chữ viết tắt ......................................................................................... iii
Danh mục các bảng ................................................................................................... iv
Danh mục các biểu đồ, đồ thị .................................................................................... vi
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu......................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu ...............................................................................................2
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu ........................................................................2
4. Giả thuyết khoa học ................................................................................................2
6. Phạm vi nghiên cứu .................................................................................................3
8. Các luận điểm khoa học của luận án .......................................................................5
9. Những đóng góp mới của luận án ...........................................................................6
10. Cấu trúc của luận án ..............................................................................................6
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỬ DỤNG TRI THỨC ĐỊA PHƢƠNG
TRONG GIÁO DỤC QUYỀN VÀ BỔN PHẬN TRẺ EM CHO HỌC SINH
TIỂU HỌC TÀY - NÙNG ........................................................................................7
1.1. Tổng quan.............................................................................................................7
1.1.1. Những nghiên cứu chủ yếu về hoạt động giáo dục quyền và bổn phận trẻ em .......7
1.1.2. Một số công trình nghiên cứu về sử dụng tri thức địa phƣơng trong giáo
dục học sinh...............................................................................................................12
1.1.3. Những nghiên cứu về văn hóa Tày - Nùng và ý nghĩa giáo dục quyền và
bổn phận trẻ em .........................................................................................................13
1.2. Khái niệm cơ bản của luận án ............................................................................17
1.2.1. Giáo dục quyền và bổn phận trẻ em ................................................................17
1.2.2. Tri thức - Tri thức địa phƣơng .....................................................................21
1.3. Tri thức địa phƣơng của cộng đồng dân tộc Tày - Nùng trong giáo dục học
sinh tiểu học ..............................................................................................................23

KẾT LUẬN CHƢƠNG 1..........................................................................................55
Chƣơng 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG TRI THỨC ĐỊA
PHƢƠNG TRONG GIÁO DỤC QUYỀN VÀ BỔN PHẬN TRẺ EM CHO
HỌC SINH TIỂU HỌC TÀY - NÙNG KHU VỰC VIỆT BẮC .........................57
2.1. Những kinh nghiệm thực tiễn về giáo dục quyền và bổn phận trẻ em trên
thế giới và ở Việt Nam ..............................................................................................57
2.1.1. Kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới ....................................................57
2.1.2. Kinh nghiệm giáo dục quyền và bổn phận trẻ em tại Việt Nam .....................58
2.2. Khảo sát thực trạng sử dụng tri thức địa phƣơng trong giáo dục quyền và bổn
phận trẻ em cho học sinh Tày - Nùng tại các trƣờng tiểu học khu vực Việt Bắc ............59

Footer Page 5 of 258.


Header Page 6 of 258.

iv

2.2.1. Những vấn đề chung về khảo sát thực trạng ...................................................59
2.2.2. Kết quả khảo sát thực trạng sử dụng tri thức địa phƣơng trong giáo dục
quyền và bổn phận cho học sinh tiểu học Tày - Nùng khu vực Việt Bắc .................62
2.2.3. Đánh giá chung về thực trạng sử dụng tri thức địa phƣơng trong giáo dục
quyền và bổn phận cho học sinh tiểu học Tày - Nùng khu vực Việt Bắc .................88
KẾT LUẬN CHƢƠNG 2..........................................................................................92
Chƣơng 3: BIỆN PHÁP GIÁO DỤC QUYỀN VÀ BỔN PHẬN TRẺ EM
CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TÀY - NÙNG QUA SỬ DỤNG TRI THỨC
ĐỊA PHƢƠNG CỦA KHU VỰC VIỆT BẮC.......................................................93
3.1. Một số nguyên tắc định hƣớng xây dựng biện pháp ..........................................93
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích của hoạt động giáo dục ..........................93
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo gắn với cuộc sống của học sinh, với thực tiễn đời

KẾT LUẬN CHƢƠNG 3........................................................................................147
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .......................................................................148
1. Kết luận ...............................................................................................................148
2. Khuyến nghị ........................................................................................................150
CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ..............151
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................152
PHỤ LỤC ...............................................................................................................160

Footer Page 7 of 258.


Header Page 8 of 258.

iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Footer Page 8 of 258.

DH

: Dạy học

DTTS

: Dân tộc thiểu số

GD

: Giáo dục


: Tri thức địa phƣơng


Header Page 9 of 258.

iv

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1:

Đánh giá của CBQL và giáo viên về ƣu thế sử dụng tri thức địa
phƣơng trong giáo dục Q&BP trẻ em cho HSTH Tày - Nùng.................63

Bảng 2.2:

Nhận thức của CBQL và giáo viên về mục đích sử dụng tri thức địa
phƣơng trong giáo dục Q&BP cho HSTH Tày - Nùng ...........................64

Bảng 2.3:

Nhận thức của giáo viên về nội dung quyền và bổn phận đƣợc
giáo dục qua sử dụng tri thức địa phƣơng ...........................................66

Bảng 2.4:

Nhận thức của giáo viên về hình thức và phƣơng pháp sử dụng tri
thức địa phƣơng trong giáo dục Q&BP cho học sinh tiểu học
Tày - Nùng ..........................................................................................67


Bảng 2.11: Yếu tố ảnh hƣởng đến quá trình sử dụng tri thức địa phƣơng trong
giáo dục Q&BP cho học sinh tiểu học ngƣời Tày - Nùng ..................81
Bảng 2.12:

Khó khăn của giáo viên khi sử dụng TTĐP trong giáo dục Q&BP
trẻ em cho học sinh tiểu học Tày - Nùng ............................................85

Bảng 3.1:

Đánh giá về tính cần thiết của các biện pháp ....................................108

Bảng 3.2:

Đánh giá tính khả thi của các biện pháp ...........................................109

Footer Page 9 of 258.


Header Page 10 of 258.

v

Bảng 3.3:

Nhận thức của học sinh về quyền và bổn phận trẻ em trƣớc
thực nghiệm .......................................................................................120

Bảng 3.4:

Thái độ và hành vi của học sinh về các quyền và bổn phận trƣớc

Bảng 3.12:

Điểm TB thái độ của học sinh sau TN lần 2 .....................................133

Bảng 3.13:

Điểm TBC hành vi của học sinh sau TN lần 2 ..................................135

Bảng 3.14:

Tƣơng quan hành vi của học sinh hai tỉnh giữa TN lần 1 và TN lần 2 ...136

Bảng 3.15:

Giá trị TBC ở lớp TN sau hai lần thực nghiệm .................................136

Bảng 3.16:

Kết quả khảo sát kỹ năng thiết kế giáo án (lập kế hoạch tổ chức
hoạt động GD) tích hợp TTĐP của giáo viên trƣớc thực nghiệm .....140

Bảng 3.17:

Kết quả khảo sát năng lực dạy học (tổ chức hoạt động GD) tích
hợp TTĐP của giáo viên trƣớc thực nghiệm .....................................141

Bảng 3.18:

Kết quả khảo sát kỹ năng thiết kế giáo án (lập kế hoạch tổ chức
hoạt động GD) tích hợp TTĐP của giáo viên sau thực nghiệm ........142

sinh tiểu học Tày - Nùng .....................................................................76
Biểu đồ 2.4: Phƣơng pháp giáo dục Q&BP trong dạy học môn Đạo đức theo
tiến trình bài học ..................................................................................80
Biểu đồ 3.1: Tƣơng quan nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh trƣớc và
sau TN lần 1 tỉnh Thái Nguyên .........................................................127
Biểu đồ 3.2: Tƣơng quan nhận thức, thái độ và hành vi của học sinh trƣớc và
sau TN lần 1 tỉnh Bắc Kạn ................................................................128
Biểu đồ 3.3: Tƣơng quan hành vi của học sinh trƣớc TN, sau TN lần 1, sau TN
lần 2 ...................................................................................................136
Đồ thị:
Đồ thị 3.1: Nhận thức của học sinh lớp TN tỉnh Thái Nguyên qua các giai
đoạn TN .............................................................................................132
Đồ thị 3.2: Nhận thức của học sinh lớp TN tỉnh Bắc Kạn qua các giai đoạn TN ...133

Footer Page 11 of 258.


Header Page 12 of 258.

1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu
Giáo dục tiểu học là bậc học đầu tiên ở phổ thông thực hiện mục đích giáo
dục hình thành cho học sinh những cơ sở ban đầu song rất quan trọng cho sự phát
triển nhân cách. Trong quá trình đó, nhà giáo dục ngoài việc cung cấp cho học sinh
nội dung tri thức khoa học của các môn học theo quy định còn cần trang bị cho học
sinh những kỹ năng để vững vàng trong cuộc sống và học tập tốt hơn. Do đặc điểm
lứa tuổi, nhận thức của học sinh tiểu học về mọi mặt của đời sống đều khá non nớt,
sức đề kháng trƣớc các tác động xã hội của các em còn nhiều hạn chế. Bản thân học

2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở những nghiên cứu lí luận về giáo dục quyền và bổn phận trẻ em
và hệ thống hoá tri thức địa phƣơng của cộng đồng dân tộc Tày - Nùng tại khu vực
Việt Bắc đồng thời khảo sát thực trạng giáo dục nhà trƣờng đã sử dụng tri thức địa
phƣơng để giáo dục quyền và bổn phận trẻ em, luận án hƣớng đến mục đích xây
dựng các biện pháp sử dụng tri thức địa phƣơng trong giáo dục quyền và bổn phận
trẻ em đạt hiệu quả cao nhất.
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh tiểu học Tày - Nùng ở
cuối cấp tiểu học.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Mối quan hệ giữa tri thức địa phƣơng với giáo dục quyền và bổn phận trẻ em
cho học sinh tiểu học và mối quan hệ giữa biện pháp sử dụng tri thức địa phƣơng
trong hoạt động giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh tiểu học ngƣời Tày
- Nùng với hiệu quả giáo dục.
4. Giả thuyết khoa học
Giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh tiểu học Tày - Nùng chịu sự
chi phối của nhiều yếu tố khác nhau trong đó có yếu tố tri thức địa phƣơng. Nếu xây
dựng đƣợc hệ thống các biện pháp sử dụng tri thức địa phƣơng trong giáo dục
quyền và bổn phận trẻ em phù hợp thì sẽ giúp giáo viên biết cách khai thác có hiệu
quả những giá trị tích cực của những tri thức đó để giáo dục các quyền và bổn phận
cho học sinh, gắn các quyền và bổn phận trẻ em với đời sống thực tiễn nhờ vậy hiệu
quả của quá trình giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh tiểu học Tày Nùng sẽ đƣợc nâng cao.

Footer Page 13 of 258.


Header Page 14 of 258.


hình thức chủ yếu là dạy học môn Đạo Đức và tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ

Footer Page 14 of 258.


Header Page 15 of 258.

4

lên lớp. Do vậy việc định hƣớng biện pháp và tổ chức thực nghiệm tuân thủ theo
các hình thức giáo dục đã xác định ở trên.
Đề tài nghiên cứu tổ chức thực nghiệm trên 79 học sinh lớp 5 tại hai địa phƣơng
là Huyện Bạch Thông - Tỉnh Bắc Cạn và Huyện Võ Nhai - Tỉnh Thái Nguyên.
6.2. Khách thể điều tra
Quá trình nghiên cứu thực tiễn chúng tôi tiến hành tại các trƣờng tiểu học
thuộc các tỉnh khu vực Việt Bắc mà chủ yếu học sinh là ngƣời Tày - Nùng. Đề tài
nghiên cứu trên 245 cán bộ quản lí và giáo viên, 618 học sinh tiểu học Tày - Nùng
thuộc hai khối 4 và 5.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Đề tài luận án nêu lên sự kết hợp của TTĐP với nội dung Q&BP trẻ em do
đó cần tiến hành đồng bộ các phƣơng pháp sau:
Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu: chúng tôi tiến hành sàng lọc các tài liệu có
liên quan từ nhiều nguồn khác nhau, đọc, phân tích và ghi chép lại nội dung có liên
quan đến vấn đề nghiên cứu.
Phƣơng pháp tổng hợp, hệ thống hoá: Phƣơng pháp này là căn cứ để tác giả
tổng thuật và đƣa ra định hƣớng nghiên cứu cho đề tài luận án. Trên thực tế, chúng
tôi tổng hợp các quan điểm, ý kiến của các tác giả trong các bài báo khoa học, sách
tham khảo, giáo trình, sách giáo khoa có đề cập đến nội dung quyền và bổn phận trẻ
em để xây dựng khung lý luận về giáo dục quyền và bổn phận trẻ em. Mặt khác,

Phƣơng pháp thống kê toán học, sử dụng phần mềm SPSS để xử lí số liệu thu
đƣợc ở phần thực trạng và xử lí kết quả thực nghiệm.
8. Các luận điểm khoa học của luận án
8.1. Giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh tiểu học ngƣời Tày Nùng chịu sự chi phối của nhiều yếu tố khác nhau trong đó có một yếu tố giữ vai trò
vô cùng quan trọng đó là tri thức địa phƣơng. Những tri thức của đời sống thực tiễn
đƣợc thể hiện đậm nét trong các loại hình văn hóa của địa phƣơng nhƣ phong tục,
tập quán, tín ngƣỡng, tâm linh, lối sống, sinh hoạt, nghệ thuật dân gian…
8.2. Giáo dục quyền và bổn phận trẻ em cho học sinh tiểu học Tày - Nùng
cần gắn với khai thác các tri thức địa phƣơng. Những tri thức đó đƣợc xem nhƣ một
phƣơng tiện giáo dục có ƣu thế đặc biệt khi sử dụng trong tổ chức các hoạt động
giáo dục. Quá trình tích hợp giáo dục có ý nghĩa trên cả hai phƣơng diện, thứ nhất
giúp chuyển tải các nội dung điều luật khô cứng trở nên mềm mại, dễ hiểu, thân
thiện đối với học sinh, điều này phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu
học Tày - Nùng. Mặt khác, quá trình tích hợp này còn phát huy ý nghĩa tích cực,
nhân văn, cao đẹp của những tri thức cộng đồng đƣợc khai thác và sử dụng. Đó
chính là sự hiện thực hóa cách thức giữ gìn, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa
dân tộc của cộng đồng trong xu thế hội nhập hiện nay.

Footer Page 16 of 258.


Header Page 17 of 258.

6

8.3. Biện pháp sử dụng tri thức địa phƣơng trong giáo dục quyền và bổn
phận trẻ em cho học sinh tiểu học Tày - Nùng đƣợc xây dựng trên cơ sở hƣớng vào
phát huy ƣu thế của dạy học môn Đạo Đức và tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ
lên lớp trong trƣờng tiểu học. Các biện pháp đƣa ra đảm bảo sự phù hợp với mục
tiêu giáo dục tiểu học, đáp ứng yêu cầu của nội dung, chƣơng trình giáo dục quyền

Header Page 18 of 258.

7

Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỬ DỤNG TRI THỨC ĐỊA PHƢƠNG TRONG
GIÁO DỤC QUYỀN VÀ BỔN PHẬN TRẺ EM CHO HỌC SINH
TIỂU HỌC TÀY - NÙNG
1.1. Tổng quan
1.1.1. Những nghiên cứu chủ yếu về hoạt động giáo dục quyền và bổn phận trẻ em
i. Một số nghiên cứu trên thế giới về vấn đề giáo dục quyền và bổn phận
cho trẻ em
Vấn đề quyền trẻ em đƣợc nghiên cứu bởi các tổ chức và cá nhân trong mối
quan tâm chung về quyền con ngƣời bởi trẻ em cũng đƣợc xem là một con ngƣời
độc lập, quyền trẻ em cũng là quyền con ngƣời có tính đến đặc điểm lứa tuổi.
Những nghiên cứu chính thức về quyền trẻ em đƣợc đẩy mạnh sau khi công
ƣớc quốc tế về quyền trẻ em ra đời. Các vấn đề nghiên cứu tập trung xung quanh trẻ
em cùng bàn luận về các quyền của trẻ em trên nhiều phƣơng diện khác nhau.
Tác giả K’O Connor (1989) [101], tại nhà sách Lucent - San Diego, đã có
công trình nghiên cứu về tình trạng trẻ em vô gia cƣ. Những khó khăn trong cuộc
sống của trẻ không nơi trú ẩn đã cho thấy quyền cơ bản nhất là quyền sống còn của
trẻ bị đe dọa nghiêm trọng. Tình trạng trẻ em không gia đình, không có nơi sinh
sống cố định diễn ra ở hầu khắp các quốc gia cho thấy vấn đề bảo vệ quyền và lợi
ích chính đáng của trẻ em vẫn còn nhiều hạn chế.
Năm 1997, tổ chức lao động thế giới ILO tại New York [102] đã đƣa ra
chƣơng trình giáo dục lao động với nội dung bảo vệ trẻ em trong hoạt động lao
động (Protecting chidren in the work of work). Chƣơng trình khẳng định giáo dục
lao động cho trẻ em là cần thiết nhƣng cần bảo vệ trẻ em tránh khỏi lạm dụng phải
lao động quá sức hoặc trong môi trƣờng độc hại, nguy hiểm.
Ở Thụy Điển, Anh và một số nƣớc Châu Âu, quyền trẻ em đã đƣợc đƣa vào

em dân tộc thiểu số chƣa đƣợc nhắc đến trong các công trình nghiên cứu trên phạm
vi toàn thế giới.
ii. Một số nghiên cứu ở Việt Nam về vấn đề giáo dục quyền và bổn phận
cho trẻ em
Những nghiên cứu về hoạt động giáo dục Q&BP trẻ em trong nhà trƣờng và
các chƣơng trình hành động vì trẻ em có tác dụng giáo dục cộng đồng đã đƣợc thực
hiện. Trong các chƣơng trình này có rất nhiều nhà giáo dục, nhà nghiên cứu đã quan
tâm đƣa ra các vấn đề về Q&BP của trẻ em, bàn luận và khởi thảo các công trình
phổ biến kiến thức, nâng cao hiểu biết cho cộng đồng về các quyền của trẻ em cũng
nhƣ những bổn phận mà trẻ phải thực hiện.
Vũ Ngọc Bình là tác giả tiên phong trong những nghiên cứu về quyền trẻ em
và giáo dục các Q&BP trẻ em. Với rất nhiều cuốn sách viết về nội dung này nhƣ:

Footer Page 19 of 258.


Header Page 20 of 258.

9

“Những điều cần biết về quyền trẻ em” của NXB Chính trị Quốc gia năm 1997,
[12]; “Giới thiệu Công ƣớc của Liên hợp quốc về quyền trẻ em” của NXB Chính trị
Quốc gia năm 2002, [13]. Ngoài các vấn đề bàn luận về nội dung Công ƣớc, tình
hình thực hiện quyền trẻ em trên thế giới, tác giả Vũ Ngọc Bình còn đề cập đến vấn
đề giáo dục quyền trẻ em. Theo tác giả để có hiệu quả thiết thực, giáo dục Q&BP
trẻ em phải đáp ứng các yêu cầu sau:
Thứ nhất, giáo dục phải toàn diện tất cả các quyền trong Công ƣớc.
Thứ hai, giáo dục phải liên tục và hƣớng vào tất cả các nhóm dân cƣ trong xã hội.
Thứ ba, không chỉ phổ biến kiến thức về quyền trẻ em mà còn giúp tạo ra
trong tất cả mọi ngƣời nhận thức là trẻ em có quyền và tất cả các quyền đó không

giả nhƣ Nguyễn Văn Cừ - Nguyễn Thị Lan [19]. Hai tác giả trên đã xuất bản cuốn
sách “Chăm sóc, giáo dục trẻ em” tại NXB Văn hóa dân tộc. Nội dung cuốn sách
phổ biến đến độc giả những điều cần biết về quyền, bổn phận và nghĩa vụ của trẻ
em, trách nhiệm của gia đình, nhà trƣờng và các tổ chức xã hội trong việc bảo vệ,
chăm sóc và giáo dục trẻ. Trong cuốn sách này, các tác giả cũng đã dành sự quan
tâm bàn về vấn đề hiểu trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và vần đề chăm sóc, nuôi
dƣỡng, giáo dục trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Nằm trong xu hƣớng này có tác giả
Nguyễn Trọng An [1] của trƣờng cán bộ phụ nữ TW, đã xuất bản tập bài giảng về
công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em trong thời kì mới - NXB Chính trị Quốc gia năm
2012, đã khái quát nên những vấn đề bảo vệ quyền trẻ em trong xã hội hiện đại nhƣ:
bạo lực, lạm dụng trẻ em, phòng tránh tai nạn thƣơng tích ở trẻ em, vấn đề dinh
dƣỡng trẻ em, sức khỏe tâm trí cho trẻ em, trẻ em bị HIV… đặc biệt tác giả có đề
cập đến nội dung tham vấn trẻ em. Những vấn đề đƣợc trình bày mang tính thời sự,
đảm bảo quyền trẻ em trong xã hội hiện đại cần thiết phải quan tâm đến các nội
dung đƣợc đề cập trong bài giảng trên.
Vấn đề giáo dục Q&BP trẻ em còn nhận đƣợc sự quan tâm của các tổ chức nhƣ:
quỹ nhi đồng liên hợp quốc (UNICEF) và một số tổ chức phi chính phủ tại Việt
Nam nhƣ: PLAN, Radda Barner…đã tiến hành các chƣơng trình giáo dục Q&BP trẻ
em cho các đối tƣợng, đặc biệt là trẻ em thông qua các hoạt động xã hội và công tác
tuyên truyền. Một trong những hoạt động nổi bật để tăng cƣờng giáo dục Q&BP trẻ
em phải kể đến đó là việc mở các lớp tập huấn về quyền trẻ em cho giáo viên và cán
bộ quản lí giáo dục đƣợc khởi thảo bởi tổ chức cứu trợ trẻ em Thụy Điển Radda
Bernen từ năm 2000 đến 2007. Thông qua các đợt tập huấn, giáo viên và những
ngƣời làm công tác quản lí trong các cơ sở giáo dục đƣợc trang bị đầy đủ nhận thức
về các quyền trẻ em đồng thời còn đƣợc rèn luyện các kỹ năng để tổ chức thành
công các hoạt động giáo dục cho học sinh tại trƣờng [21, 94].
Bộ GD&ĐT, trực tiếp là vụ giáo dục trung học cũng đã ban hành tài liệu bồi
dƣỡng thƣờng xuyên dành cho giáo viên THCS giai đoạn 2004-2007 về giáo dục

Footer Page 21 of 258.

cùng nhƣ tăng cƣờng giáo dục nhận thức của cộng đồng về vấn đề đảm bảo quyền
trẻ em nhƣ hỗ trợ dinh dƣỡng trẻ em, chăm sóc sức khỏe, các chƣơng trình vui chơi,
giải trí, các chƣơng trình gameshow thiếu nhi..
Mặc dù đã có những nghiên cứu về vấn đề quyền trẻ em và hoạt động giáo
dục Q&BP cho trẻ em song có thể thấy hiện chƣa có công trình nào đề cập đến nội

Footer Page 22 of 258.


Header Page 23 of 258.

12

dung giáo dục các Q&BP trẻ em dành cho nhóm học sinh ngƣời DTTS cƣ trú tại các
tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa. Trong khi nhóm học sinh này cũng đƣợc coi là
nhóm có nguy cơ cao bị vi phạm hoặc lạm dụng các quyền trẻ em cũng nhƣ thiếu
hiểu biết về trách nhiệm và nghĩa vụ của bản thân. Yêu cầu đặt ra khi giáo dục nội
dung Q&BP cho nhóm học sinh tiểu học ngƣời Tày - Nùng là cần nghiên cứu kĩ về
đặc điểm tâm lí, đặc điểm nhận thức của các em để tiến hành theo những cách thức
thuận lợi nhất cho các em đồng thời góp phần tăng cƣờng hiểu biết cho cộng đồng
dân cƣ mà các em đang sống.
1.1.2. Một số công trình nghiên cứu về sử dụng tri thức địa phương trong giáo
dục học sinh
Mỗi dân tộc trong cộng đồng 54 dân tộc anh em của đất nƣớc Việt Nam đều
mang những đặc trƣng văn hóa riêng biệt tạo nên nền văn hóa Việt Nam đa sắc
màu. Vấn đề giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc đã đƣợc thể hiện trong quan điểm
giáo dục của Đảng và Nhà nƣớc khi chúng ta bƣớc vào xu thế hội nhập. Trong sự
trộn lẫn của nhiều nền văn hóa, bản sắc dân tộc chính là sự neo chốt để khẳng định
tinh thần và cái riêng có không thể hòa lẫn của một dân tộc.
Giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc từ lâu đƣợc tiếp cận là nội dung của quá

ý thức tập thể, biết nhƣờng nhịn, tôn trong bạn chơi và các quy định chơi…
Mặc dù chƣa có công trình nào nghiên cứu về sử dụng tri thức của các dân
tộc vào giáo dục nội dung Q&BP trẻ em cùng nhƣ việc sử dụng tri thức địa phƣơng
của ngƣời Tày - Nùng để giáo dục các Q&BP cho học sinh. Song vấn đề lí luận
đƣợc khái quát từ những nghiên cứu trên cho phép chúng tôi khẳng định rằng, văn
hóa đặc trƣng của mỗi dân tộc đều có thể chọn lọc, khai thác và sử dụng có hiệu quả
trong giáo dục toàn diện cho học sinh. Đây là một trong những cơ sở khoa học giúp
chúng tôi định hƣớng nghiên cứu những đặc trƣng văn hóa của dân tộc Tày - Nùng,
khai thác và chọn lọc từ những tri thức đó để sử dụng trong giáo duc các quyền và
bổn phận trẻ em cho con em của chính cƣ dân bản địa.
1.1.3. Những nghiên cứu về văn hóa Tày - Nùng và ý nghĩa giáo dục quyền và
bổn phận trẻ em
Thực tiễn đƣợc công tác, học tập và sinh sống tại khu vực, chúng tôi nhận thấy
cộng đồng dân tộc Tày - Nùng khu vực Việt Bắc sở hữu kho tàng tri thức văn hóa đƣợc
xây dựng từ chính cuộc sống và đã đƣợc kiểm nghiệm qua nhiều thế hệ có ý nghĩa to lớn
trong giáo dục học sinh đặc biệt là những tri thức có ƣu thế để giáo dục Q&BP cho con
em của cộng đồng đó. Các tri thức này đƣợc ghi chép lại trong các tài liệu nghiên cứu
văn hóa và tồn tại với các dạng thức phong phú nhƣ phong tục, tập quán, nghi lễ; quy
ƣớc, luật lệ; những lễ hội truyền thống; văn học nghệ thuật, ca dao tục ngữ hay đơn thuần
đó là những nét văn hóa trong sinh hoạt; kinh nghiệm sống …

Footer Page 24 of 258.


Header Page 25 of 258.

14

Đã có rất nhiều nhà khoa học thực hiện các công trình nghiên cứu văn hóa
Tày - Nùng, họ có thể thực hiện nghiên cứu với mục đích khác nhau song đều có