1

KHẢO SÁT KIẾN THỨC CHĂM SÓC BỆNH NHÂN
NHỒI MÁU CƠ TIM CỦA ĐIỀU DƯỠNG CÁC KHOA NỘI
BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH XXX NĂM 2013
Võ Minh Tâm
TÓM TẮT
Mục tiêu nghiên cứu :Khảo sát những kiến thức chăm sóc bệnh NMCT của điều
dưỡng tại các khoa Nội Bệnh viện đa khoa Tỉnh XXX trong năm 2013”
Phương pháp nghiên cứu : cắt ngang mô tả.
Kết quả Kiến thức chung của điều dưỡng về bệnh Nhồi máu cơ tim (NMCT) nhận
biết dấu hiệu sớm của NMCT 65% Đau thắt ngực ,21% điện tâm đồ có sóng ST chênh .
46,6% NMCT là do tổn thương hoại tử một vùng cơ tim, 22,8% không rõ cơ chế bệnh
sinh của NMCT,40% biết dấu hiệu nguy hiểm của NMCT là cơn rung thất.. Kiến thức
chăm sóc bệnh nhân NMCT,72% phải làm công tác tư tưởng bệnh nhân trước khi làm
thủ tuật, 90% nằm nghỉ tuyệt đối trong cơn NMCT là cần thiết, nguyên nhận thở oxy
trong cơn đau 11,6% điều dưỡng do tim bị tổn thương không đủ khả năng bơm máu,
81,6% bệnh nhân thở yếu và đau ngực. Lý do bệnh nhân cần được giảm đau trong cơn
NMCT 85% đề phòng choáng ,8,3% không rõ lý do vì sao. Hướng dẫn tập luyện cho
bệnh nhân trong sau khi ra viện (67%), tư vấn để loại bỏ căng thẳng tâm lý (91,7%),
hướng dẫn chế độ sinh hoạt, thuốc men (98,3%), khuyến cáo bệnh nhân kiêng bia,
rượu, thuốc lá (100%)


2

ĐẶT VẤN ĐỀ
Nhồi máu cơ tim (NMCT) là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng
đầu ở các nước phát triển. Tại Mỹ mỗi năm có khoảng 1 triệu người bị NMCT, trung
bình mỗi phút có 2 người bị NMCT. Tại các nước đang phát triển trong đó có Việt
Nam, số bệnh nhân NMCT đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng. Theo nghiên cứu

1.1. Định nghĩa
NMCT là tình trạng của một phần cơ tim bị hủy khi lượng máu cung cấp đến
phần đó bị giảm sút. Tùy theo bao nhiêu cơ tim bị hủy, bệnh có thể nhẹ hoặc nặng. Nếu
cơ chưa bị hủy hẳn thì gọi là “đau tim” (Angina).
Trước khi có máy ghi điện tim, không thể nào chẩn đoán chính xác được chứng
NMCT. Năm 1772, bác sỹ William Heberden có viết về chứng “đau ngực” nhưng
chảng mấy ai hiểu về căn bản nguyên nhân cùa loại bệnh tim mạch này.
Năm 1912 James Herrick miêu tả căn bệnh về tim và là người đầu tiên đưa ra
giả thuyết về huyết khối làm nghẽn mạch vành tim. Sau đó mới có khám phá về
nguyên nhân chính (màng xơ vữa bị nứt gây tụ máu).
Năm 1956 các cuộc khảo cứu (của nhóm y sĩ Anh) khám phá về các yếu tố nguy
cơ của bệnh tim mạch – nhất là tác hại của thuốc lá.
Nguyên nhân chính gây ra NMCT là do cục máu đông hình thành làm tắc động
mạch vành, khi mảng xơ vữa bị nứt, vỡ ra (thường xảy ra trên nền của bệnh cảnh động
mạch vành bị hẹp do mỡ tụ trong thành mạch máu và xơ vữa từ trước). Ngoài ra, tình
trạng co thắt mạch vành cũng có thể làm ngừng trệ dòng máu dẫn đến nuôi cơ tim.

1.2. Triệu chứng điển hình và thường gặp nhất của nhồi máu cơ tim
- Đau ngực: với cảm giác đau như bị đè ép, bóp chặt ở giữa ngực, diễn ra trong
khoảng 5–15 phút (khác về thời hạn và độ đau với cơn đau ngực thông thường),
thường không quá 1 giờ.
- Cơn đau có thể lan lên vai, cổ, hàm hoặc lan dọc theo cánh tay, đặc biệt là tay
trái.


5

- Các triệu chứng phụ như: Vã mồ hôi, buồn nôn, chóng mặt, bất tỉnh, mệt nhọc,
khó thở, tái nhợt, tim đập mạnh.
- Nhiều trường hợp nhồi máu cơ tim lại có biểu hiện không rõ ràng như tiêu

kinase (CK) và Troponin – dạng I hay T) có thể được dùng để chẩn đoán sự hủy hoại
cơ tim. Điều cần biết là đôi khi mặc dầu bệnh nhân đang bị NMCT nồng độ men tim
có thể vẫn bình thường trong vài giờ đầu. Do đó, trong khi bệnh nhân nằm tại bệnh
viện để theo dõi, điện tâm đồ và nồng độ men tim phải được lập lại sau 6 – 8 tiếng để
xác định bệnh.
Kiểm tra: chụp động mạch vành (Coronary Angiogram) sẽ xác định được mạch
nào bị nghẽn. Đây là cách chắc chắn nhất để xác định, định dạng và quyết định phương
thức điều trị nhồi máu cơ tim. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chẩn đoán xác định
bệnh nhồi máu cơ tim phải có hai trong ba tiêu chuẩn sau:
- Đau ngực thắt (như trên) trên 20 phút.
- Thay đổi trên một loạt 2 (hoặc 3) điện tâm đồ (cách nhau vài tiếng).
- Men tim tăng (rồi giảm).


7

1.4. Điều trị

Hình 1.2. Hình quang tuyến (dùng chất cản quang) động mạch vành tim. Mũi tên chỉ 1
khúc nghẽn.
Nguyên tắc chính của điều trị là đưa oxygen tới phần cơ tim đang bị tiêu hủy vì mạch
nghẽn.

1.5. Cấp cứu
- Bệnh nhân có triệu chứng đau thắt ngực cần được điều trị trong phòng cấp
cứu.
+ Dưỡng khí oxygen.
+ Điện tâm đồ.
+ Aspirin: thuốc này có cộng dụng làm loãng máu và làm giảm sự tăng trưởng
của cục máu đông.

phòng để chữa kịp thời những biến chứng như loạn nhịp tim.


9

Trong thời gian hồi phục sau khi xuất viện, bệnh nhân nên tránh hoạt động quá
sức (thí dụ giao hợp), mang vác vật nặng... khoảng một vài tháng, tránh hồi hộp, căng
thẳng, xúc động mạnh (không xem bóng đá, phim kinh dị...). Nhiều địa phương cấm lái
xe vài tuần. Duy trì Vasopolis ở những bệnh nhân mẫn cảm với thuốc chống đông
khác.
Bác sĩ sẽ gặp lại bệnh nhân sau vài tuần để theo dõi và tra cứu xét nghiệm thêm.

1.5.4. Phòng ngừa biến chứng khác
Đa số bệnh nhân sẽ phải tiếp tục dùng thuốc điều trị tránh bị nhồi máu cơ tim
lần nữa và những bệnh tương tự như tai biến mạch máu não.
- Aspirin: liều thấp, cần theo dõi tác dụng phụ trên đường tiêu hóa (loét dạ dày,
tá tràng, rối loạn tiêu hóa), những trường hợp mẫn cảm với Aspirin có thể dự phòng
bằng các sản phẩm giúp phòng nhồi máu cơ tim khác (Vasopolis).
- Clopidogrel.
- Thuốc ngăn β.
- Thuốc ngăn ACE.
- Thuốc giảm mỡ máu.


10

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU
2.1. Đối tượng nghiên cứu
- Các điều dưỡng viên tại các khoa Nội của BVĐK Tỉnh XXX


CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Kiến thức chung của điều dưỡng về bệnh (NMCT)
3.1.1. Dấu hiệu sớm của bệnh NMCT
Bảng 3.1. Dấu hiệu sớm của bệnh NMCT
Dấu hiệu

Đau thắt ngực

ECG có ST chênh

39

21

65,0

35,0

Kết quả khảo sát
Tỷ lệ %

Có 65% điều dưỡng cho rằng đau thắt ngực là dấu hiệu sớm, 21% xác định điện
tâm đồ có sóng ST chênh là dấu hiệu sớm .

3.1.2. Cơ chế bệnh sinh của bệnh NMCT
Bảng 3.2. Cơ chế bệnh sinh của bệnh NMCT
Cơ chế

Tổn thương hoại tử


Cơn rung thất

Tần số mạch vượt
110 lần/f

Đau ngực
kéo dài

Kết quả khảo sát

24

7

29


13

Tỷ lệ %

40,0

11,7

48,3

Dấu hiệu nguy hiểm nhất của bệnh NMCT là cơn rung thất, có 40% điều dưỡng
xác nhận dấu hiệu nguy hiểm này là dấu hiệu nguy hiểm nhất.


13,3

70,0

Kết quả khảo sát
Tỷ lệ %

3.2 Kiến thức chăm sóc bệnh nhân NMCT của điều dưỡng
3.2.1. Cần động viên giải thích cho bệnh nhân NMCT khi
Bảng 3.5. Cần động viên giải thích cho bệnh nhân NMCT
Thời điểm

Bệnh đã qua
cơn nguy kịch

Trước khi làm bất

17

43

0

28,0

72,0

0


3

54

1

2

5,0

90,0

1,7

3,4


14

Có 90% điều dưỡng cho rằng nằm nghỉ tuyệt đối trong cơn NMCT là yêu cầu
của bệnh và có 3,4% không biết hướng dẫn điều này như thế nào.

3.2.3. Sự hiểu biết của điều dưỡng về lý do bệnh nhân phải được thở oxy
trong cơn NMCT
Bảng 3.7. Sự hiểu biết của điều dưỡng về lý do bệnh nhân phải được thở
oxy trong cơn NMCT
Bệnh nhân phải

Tim tổn thương


81,6

bơm máu
Kết quả khảo sát
Tỷ lệ %

Nguyên nhân bệnh NMCT phải thở oxy trong cơn đau được 11,6% điều dưỡng
cho là do tim bị tổn thương không đủ khả năng bơm máu, tuy nhiên, số đông (81,6%)
giải thích gồm cả lý do bệnh nhân thở yếu và đau ngực.

3.2.4. Lý do bệnh nhân phải được giảm đau trong NMCT
Bảng 3.8. Lý do bệnh nhân phải được giảm đau trong NMCT
Lý do

Cơn đau có

Để làm chậm

Để làm giảm

Không rõ

thể gây sốc

tần số mạch

huyết áp cao

Kết quả khảo sát



Sai

Kết quả khảo sát

54

6

Tỷ lệ %

90

10

Hầu hết điều dưỡng đều hiểu rằng theo dõi mạch huyết áp liên tục là yêu cầu bắt
buộc của bệnh, số không đồng ý lý do này chỉ có 10%.

3.2.6. Tư vấn giáo dục bệnh nhân NMCT
Bảng 3.10 Tư vấn giáo dục bệnh nhân NMCT
Nội dung

Có

Tỷ lệ %

Không

Tỷ lệ %


Điều chỉnh chế độ ăn uống, chế độ thuốc

53

88,3

7

11,7

Bệnh nhân cần đi bộ tối thiểu ngày 2-3 lần

33

55%

27

45%

Mỗi lần đi bộ 20 – 30 phút

42

70,0

18

30,0


60

100

0

0

luyện

men hàng ngày

quá 20 nhịp so với lúc nghĩ

thuốc bên người
Khuyến cáo BN kiêng Bia, rượu, thuốc lá
tuyệt đối
Hướng dẫn chế độ tập luyện cho bệnh nhân trong khi và sau khi ra viện (67%),
tư vấn để loại bỏ căng thẳng tâm lý (91,7%), hướng dẫn chế độ sinh hoạt, thuốc men
(98,3%), khuyến cáo bệnh nhân kiêng bia, rượu, thuốc lá (100%).


16

CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
Kiến thức chung của điều dưỡng về bệnh nhồi máu cơ tim (NMCT)
65% điều dưỡng cho rằng dấu hiệu sớm của NMCT là đau thắt ngực, 35% cho
rằng ECG có ST chênh, thể hiện sự hiểu biết khá cao của các điều dưỡng. Thực tế, đau




8,3% điều dưỡng không rõ lý do vì sao phải dùng các loại thuốc giảm đau cho bệnh
nhân (Aspirine, Morpine, Dolargan…)
Hầu hết điều dưỡng đều hiểu rằng theo dõi mạch huyết áp liên tục là yêu cầu bắt
buộc của bệnh, số không đồng ý lý do này chỉ có 10%, nhưng có thể vì một số người
yêu cầu số lần theo dõi mạch huyết áp cần nhiều hơn nữa.
Về tư vấn giáo dục bệnh nhân NMCT
- Khuyến cáo bệnh nhân loại bỏ những căng thẳng tâm lý 91,7%.
- Điều chỉnh chế độ ăn uống, chế độ thuốc men hàng ngày 88,3%.
- Giáo dục bệnh nhân chế độ sinh hoạt/thuốc men 98,3%.
- Khuyến cáo bệnh nhân đem thuốc bệnh thường xuyên bên người và khuyến
cáo bệnh nhân kiêng bia rượu, thuốc lá tuyệt đối đều đạt 100%.
- Cho bệnh nhân sớm vận động nhẹ nhàng, tư vấn đi bộ tối thiểu ngày 2 – 3 lần
có số điều dưỡng ủng hộ thấp (55%- 68,3%), điều này còn có thể do bản thăm dò ý
kiến chưa rõ với các chỉ định cụ thể.

KẾT LUẬN
Kiến thức chung của điều dưỡng về bệnh nhồi máu cơ tim (NMCT) nhận biết
dấu hiệu sớm của NMCT: 65% Đau thắt ngực, 21% điện tâm đồ có sóng ST chênh. Cơ
chế bệnh sinh 46,6% NMCT là do tổn thương hoại tử một vùng cơ tim, 22,8% không


19

rõ cơ chế bệnh sinh của NMCT,40% biết dấu hiệu nguy hiểm của NMCT là cơn rung
thất.
Kiến thức chăm sóc bệnh nhân NMCT: 72% phải làm công tác tư tưởng bệnh
nhân trước khi làm thủ tuật, 90% nằm nghỉ tuyệt đối trong cơn NMCT là cần thiết,
nguyên nhân thở oxy trong cơn đau 11,6% điều dưỡng cho rằng do tim bị tổn thương
không đủ khả năng bơm máu, 81,6% bệnh nhân thở yếu và đau ngực. Lý do bệnh nhân

11. Zimetbaum PJ, Josephson ME: "Use of the electrocardiogram in acute myocardial
infarction". In: N Engl J Med 2003;348(10):933–40. PMID 12621138.

DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 3.1. Dấu hiệu sớm của bệnh NMCT
Bảng 3.2. Cơ chế bệnh sinh của bệnh NMCT
Bảng 3.3. Dấu hiệu nguy hiểm của bệnh NMCT
Bảng 3.4. Bệnh không có nguy cơ liên quan với bệnh NMCT
Bảng 3.5. Cần động viên giải thích cho bệnh nhân NMCT
Bảng 3.6. Hướng dẫn bệnh nhân NMCT
Bảng 3.7. Sự hiểu biết của ĐD về lý do BN phải được thở oxy trong cơn NMCT
Bảng 3.8. Lý do bệnh nhân phải được giảm đau trong NMCT
Bảng 3.9. Lý do BN NMCT cần được theo dõi mạch, huyết áp 2-3h/lần

12
12
13
13
14
14
15
15
16

Bảng 3.10 Tư vấn giáo dục bệnh nhân NMCT

16




Bệnh viện đa khoa

MỤC LỤC
Lời cảm ơn
Lời cam đoan
Danh mục các bảng
Danh mục các hình
Danh mục chữ viết tắt
Mục lục
Trang


22

Tóm tắt

1

Đặt vấn đề

2

Mục tiêu nghiên cứu

3

Chương 1: Tổng quan tài liệu

4

2.3. Phương pháp nghiên cứu

10

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

12

3.1. Kiến thức chung của điều dưỡng về bệnh (NMCT)

12

3.2 Kiến thức chăm sóc bệnh nhân NMCT của điều dưỡng

14

Chương 4: Bàn luận

18

Kết luận

20

Tài liệu tham khảo