BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

HUỲNH LAM PHƯƠNG

TÁI CẤU TRÚC HỢP TÁC XÃ DỊCH VỤ
THỦY LỢI ĐÁP ỨNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN
NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH TÂY NINH ĐẾN NĂM 2025

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

HUỲNH LAM PHƯƠNG

TÁI CẤU TRÚC HỢP TÁC XÃ DỊCH VỤ
THỦY LỢI ĐÁP ỨNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN
NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH TÂY NINH ĐẾN NĂM 2025

Chuyên ngành
Mã số

: Kinh tế chính trị
: 60310102


1.1.1. Bản chất HTX ................................................................................................ 8
1.1.2. Quan điểm của thế giới về HTX .................................................................... 9
1.1.3. Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về HTX .............................................10
1.1.4. Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về HTX ...........................................10
1.1.5. Quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về HTX ....................11
1.1.6. Vai trò của HTX trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt
Nam .........................................................................................................................15
1.2. Cơ sớ lý luận về tái cấu trúc HTX dịch vụ thủy lợi .........................................18
1.2.1. Nhận thức về tái cấu trúc HTX dịch vụ thủy lợi...........................................18
1.2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình tái cấu trúc HTX dịch vụ thủy lợi .....18
1.2.3. Nội dung về tái cấu trúc HTX dịch vụ thủy lợi ............................................22
1.3. Kinh nghiệm thực hiện tái cấu trúc HTX dịch vụ thủy lợi ở một số địa phương
và bài học rút ra cho Tây Ninh ...............................................................................27
1.3.1. Kinh nghiệm tái cấu trúc HTX dịch vụ thủy lợi ở một số địa phương .........27
1.3.2. Một số bài học rút ra cho tỉnh Tây Ninh .......................................................34
Chương 2: THỰC TRẠNG CẤU TRÚC HTX DỊCH VỤ THỦY LỢI TRÊN
ĐỊA BÀN TỈNH TÂY NINH GIAI ĐOẠN 2010 - 2015 ................................... 35
2.1. Tổng quan về hoạt động của các HTX trên địa bàn tỉnh Tây Ninh giai đoạn
2010 – 2015.............................................................................................................35
2.1.1. Thực trạng .....................................................................................................35


2.1.2. Những chính sách hỗ trợ phát triển HTX dịch vụ thủy lợi của tỉnh Tây Ninh
.................................................................................................................................38
2.2. Quá trình cấu trúc HTX dịch vụ thủy lợi tỉnh Tây Ninh thời gian qua ...........41
2.2.1. Tình hình chung HTX dịch vụ thủy lợi ........................................................41
2.2.2 Nguồn nhân lực quản lý, điều hành HTX dịch vụ thủy lợi ...........................42
2.2.3. Nguồn vốn kinh doanh của HTX dịch vụ thủy lợi .......................................43
2.2.4. Kết quả và hiệu quả kinh doanh của HTX dịch vụ thủy lợi .........................44
2.2.5. Mối quan hệ giữa HTX dịch vụ thủy lợi và các hộ thành viên.....................45

3.4.2. Tổ chức tuyên truyền sâu rộng, thiết thực trong các tầng lớp nhân dân về
đường lối, chủ trương, chính sách, luật HTX, về mô hình HTX kiểu mới trên các
phương tiện thông tin đại chúng .............................................................................79
3.4.3. Tạo môi trường tâm lý xã hội và khung khổ pháp lý thuận lợi, từng bước xác
lập giá trị xã hội của HTX.......................................................................................79
3.4.4. Xây dựng mối quan hệ chặt chẽ giữa kinh tế nhà nước với kinh tế tập thể...79
3.4.5. Thực hiện đồng bộ, có hiệu quả các chính sách đã ban hành; khuyến khích
phát triển mạnh mẽ, rộng rãi các loại hình HTX đa ngành nghề, đa lĩnh vực ........80
KẾT LUẬN ............................................................................................................81


1

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Thứ tự

Chữ viết tắt

Ý nghĩa

1

HTX

Hợp tác xã

2

KTTT


Xã hội chủ nghĩa

8

SX-KD

Sản xuất - kinh doanh

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU - HÌNH
Bảng 2.1: Ngành nghề hoạt động của các HTX trên địa bàn tỉnh Tây Ninh .......... 35
Bảng 2.2: Phân bổ HTX Nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Tây Ninh ........................ 36
Bảng 2.3: Trình độ cán bộ quản lý và nhân viên làm việc trong HTX .................. 37
Bảng 2.4: Phân loại năng lực hoạt động của các HTX ........................................... 37
Bảng 2.5: Nguồn nhân lực quản lý, điều hành và tiền lương quản lý .................... 42
Bảng 2.6: Nguồn vốn kinh doanh của HTX ........................................................... 43
Bảng 2.7: Kết quả và hiệu quả kinh doanh bình quân của một HTX ..................... 44
Bảng 2.8: HTX đáp ứng nhu cầu tưới phục vụ sản xuất nông nghiệp ................... 45
Bảng 3.1: Giá trị sản lượng và cơ cấu kinh tế năm 2015 của tỉnh Tây Ninh ......... 57
Hình 2.1: Kênh tiêu thụ nông sản phẩm của hộ thành viên .................................... 46


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Hợp tác xã đã và đang tồn tại phổ biến, đóng vai trò tích cực trong sự phát triển
kinh tế - xã hội của nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam, từ năm 1955
đến nay, phong trào HTX ở Việt Nam đã không ngừng phát triển qua các thời kỳ, từ kế
hoạch hóa tập trung đến nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cho thấy sự
cần thiết và vai trò quan trọng của HTX ở Việt Nam hiện nay. Khác với loại hình tổ

lợi, từ đầu những năm 1990, Chính phủ đã khởi xướng chuyển giao công trình
thủy lợi nhỏ, thực hiện xã hội hóa theo phương châm "Nhà nước và nhân dân
cùng làm". Tỉnh Tây Ninh đã thực hiện việc chuyển giao nhiều công trình thủy
lợi do Công ty thủy nông quản lý, khai thác cho các HTX dịch vụ thủy lợi quản
lý, khai thác, bảo vệ tu sửa và điều tiết nước đến ruộng cho người sản xuất thông
qua hợp đồng giữa Công ty thủy nông với các HTX dịch vụ thủy lợi.
Hệ thống công trình thủy lợi Dầu Tiếng sau 30 năm đưa vào khai thác đã góp phần
tăng vụ, thâm canh tăng năng suất cây trồng, mở rộng diện tích nuôi thủy sản, khai thác
đất hoang hóa, tăng sản lượng cây trồng, vật nuôi, thủy sản nuôi tạo tiền đề xây dựng nền
nông nghiệp hàng hóa có năng suất, chất lượng, hiệu quả cao và bền vững. Các HTX
dịch vụ thủy lợi được thành lập để thực hiện chủ trương nói trên và bước đầu đã đạt được
những kết quả nhất định như đảm bảo tưới, tiêu cho thành viên, duy tu bảo dưỡng kênh
mương nội đồng, v.v… Tuy nhiên, các HTX dịch vụ thủy lợi sau thời gian hoạt động,
ngày càng bộc lộ nhiều yếu kém như: không đủ chi phí để duy trì hoạt động của HTX,
mối quan hệ hữu cơ giữa thành viên và HTX ngày càng giảm; chất lượng dịch vụ thủy lợi
không đảm bảo phục vụ cho thành viên, tình trạng tranh chấp nước tưới vào mùa khô
thường xuyên xảy ra… các HTX dịch vụ thủy lợi đang cầm chừng và đang đứng trước
nguy cơ phải giải thể bắt buộc hàng loạt vì không tuân thủ các quy định của Luật Hợp tác
xã sửa đổi năm 2012. Chính vì vậy việc chọn đề tài: “Tái cấu trúc hợp tác xã dịch vụ
thủy lợi đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Tây Ninh
đến năm 2025” để đóng góp một phần nghiên cứu của mình trong việc đề ra chính sách
cho tỉnh Tây Ninh nhằm tái cấu trúc các HTX dịch vụ thủy lợi ngày càng phát triển
theo đúng định hướng, sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên nước và góp phần cùng
Đảng bộ tỉnh Tây Ninh hoạch định đường lối phát triển kinh tế tập thể trong nông
nghiệp giai đoạn 2015 – 2020 và những năm tiếp theo.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Đến nay, đề tài về phát triển HTX nói chung và phát triển HTX trong nông nghiệp
nói riêng được nhiều nhà khoa học quan tâm, nghiên cứu:
- Bộ Chính trị (2012). Báo cáo tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết số 13NQ/TW Hội nghị Ban chấp hành TW Đảng lần thứ 5 (Khóa IX) về tiếp tục đổi mới,
phát triển và nâng cao hiệu quả KTTT, Hà Nội. Đã đưa ra những bài học kinh nghiệm

hướng và xây dựng giải pháp phát triển các loại hình hợp tác xã trên địa bàn tỉnh Tây
Ninh giai đoạn 2010 – 2015”, 2011. Đã đánh giá thực trạng hoạt động các loại hình
HTX trên địa bàn tỉnh Tây Ninh giai đoạn 2005 – 2010, từ đó đề ra những định hướng
và giải pháp nhằm phát triển các loại hình hợp tác xã trên địa bàn tỉnh Tây Ninh giai
đoạn 2010 – 2015.


4

- Luận văn Thạc sĩ, Lê Văn Tuyển: Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố
đến sự tham gia vào HTX trong xây dựng nông thôn mới tại Tây Ninh, 2015. Khảo sát
đánh giá mức độ hài lòng của thành viên khi tham gia vào HTX trong xây dựng nông
thôn mới.
Tuy nhiên, vẫn chưa có đề tài nghiên cứu mang tính ứng dụng cụ thể đối với việc
tái cấu trúc HTX dịch vụ thủy lợi trên địa bàn tỉnh Tây Ninh nhằm đáp ứng yêu cầu
phát triển sản xuất nông nghiệp giai đoạn 2015 – 2020 và những năm tiếp theo của
Đảng bộ tỉnh.
3. Mục tiêu của việc nghiên cứu
3.1. Mục tiêu tổng quát:
Trên cơ sở phân tích, đánh giá hiện trạng hệ thống HTX dịch vụ thủy lợi trên địa
bàn tỉnh Tây Ninh về các mặt hoạt động và việc thực hiện các cơ chế chính sách phát
triển HTX thời gian qua, để đưa ra các nhóm giải pháp tái cấu trúc HTX dịch vụ thủy
lợi đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp trên tỉnh Tây Ninh đến năm 2025 và những
năm tiếp theo.
3.2. Các mục tiêu cụ thể:
- Nhận dạng thực trạng các nguồn lực của các HTX dịch vụ thủy lợi trên địa bàn
tỉnh Tây Ninh ở tất cả các mặt: về cơ cấu tổ chức, nhân sự, đất đai, lao động, tài chính,
cơ sở vật chất, điều kiện tự nhiên… để hiểu đúng năng lực hoạt động của các HTX.
- Phân tích và đánh giá nhằm phản ánh rõ những thuận lợi và khó khăn của HTX
trong hiện tại, đồng thời chỉ ra những nhân tố ảnh hưởng đến tái cấu trúc các HTX.

thời gian qua, đặc biệt từ thời điểm BCH Trung ương Đảng ban hành Nghị quyết Trung
ương 5 (khóa IX) năm 2002 về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế
tập thể. Từ đó đề ra một số giải pháp, kiến nghị góp phần làm hoàn thiện hơn cơ sở lý
luận và thực tiễn về tái cấu trúc cho các HTX dịch vụ thủy lợi trên địa bàn tỉnh Tây
Ninh trong quá trình hội nhập và phát triển.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận:
Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng ta, của Tỉnh Đảng bộ Tây Ninh về phát triển HTX.
5.2. Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp luận chung: Vận dụng những nguyên lý, quan điểm, phương pháp
luận của chủ nghĩa Mác-Lê Nin, của Đảng ta vào quá trình phân tích, đánh giá các mặt
hoạt động cụ thể của HTX trên địa bàn.
- Phương pháp cụ thể: Sử dụng phương pháp phân tích tài liệu, phương pháp quan
sát, phương pháp thống kê, so sánh số liệu, điều tra xã hội học, khảo sát thực tế, dự
báo. Đặc biệt là phương pháp tổng hợp - phân tích so sánh để làm sáng tỏ vấn đề
nghiên cứu.


6

6. Cơ sở lý thuyết về dịch vụ, HTX dịch vụ và dich vụ thủy lợi, HTX dịch vụ
thủy lợi
6.1. Các khái niệm về dịch vụ:
- Theo Luật giá năm 2013: Dịch vụ là hàng hóa có tính vô hình, quá trình sản xuất
và tiêu dùng không tách rời nhau, bao gồm các loại dịch vụ trong hệ thống ngành sản
phẩm Việt Nam theo quy định của pháp luật.
- Trong kinh tế học: Dịch vụ được hiểu là những thứ tương tự như hàng
hóa nhưng là phi vật chất. Có những sản phẩm thiên về sản phẩm hữu hình và những
sản phẩm thiên hẳn về sản phẩm dịch vụ, tuy nhiên đa số là những sản phẩm nằm trong

pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau
trong hoạt động sản xuất nông nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu chung về sử dụng nguồn
nước tưới, tiêu của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân
chủ trong quản lý hợp tác xã.
7. Đóng góp mới và ý nghĩa của luận văn
Luận văn phân tích những nhân tố tác động đến quá trình hoạt động sản xuất kinh
doanh của các HTX dịch vụ thủy lợi trên địa bàn tỉnh Tây Ninh và đề ra các giải pháp
có tính khoa học, thực tiễn về tái cấu trúc HTX trên địa bàn tỉnh đến năm 2025 nhằm
khắc phục những khó khăn, yếu kém trong công tác tổ chức, điều hành hoạt động của
HTX trong giai đoạn hiện nay. Đồng thời định hướng những vấn đề cần thực hiện trong
thời gian tới như:
- Tiếp tục nâng cao nhận thức về phát triển HTX cho cán bộ, đảng viên và nhân
dân trong tỉnh, nhất là những địa phương thuộc vùng tưới tiêu của các HTX dịch vụ
thủy lợi.
- Tiếp tục hoàn thiện các chính sách để thúc đẩy HTX dịch vụ thủy lợi phát triển.
- Đẩy mạnh ứng dụng thành tựu khoa học – công nghệ trong quá trình sản xuất
kinh doanh của các HTX dịch vụ thủy lợi.
- Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở địa phương, đặc biệt là Ban chỉ
đạo xây dựng và phát triển kinh tế tập thể các cấp.
- Tiếp tục phát triển HTX trên địa bàn nông thôn, gắn với chương trình xây dựng
nông thôn mới trên địa bàn tỉnh.
- Đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý HTX đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội
của đất nước và tỉnh Tây Ninh v.v...
Khả năng ứng dụng của luận văn sẽ giúp các cấp lãnh đạo thấy được vấn đề cần
phải làm để góp phần tái cơ cấu HTX dịch vụ thủy lợi tại tỉnh nhà, sử dụng hiệu quả
nguồn tài nguyên nước, trước mắt là hoạch định chiến lược phát triển HTX giai đoạn
2015 – 2020 và những năm tiếp theo.


8

- Không tự nguyện mà ép buộc
- Lợi ích phân phối bình quân
theo quy định chung của NHà
nước

2. Mục tiêu tổ
chức

- Tạo ra sản phẩm, dịch vụ theo
kế hoạch Nhà nước chỉ đạo

- Tổ chức kinh tế
- Không tối đa hóa lợi nhuận
nhưng phải hoạt động có hiệu quả
- Tổ chức của cá nhân, người lao
động là chính: Tổ chức kinh tế đối
nhân.
- Tự nguyện
- Mọi lợi ích đều thuộc về thành
viên
- Đáp ứng trước hết nhu cầu chung
về kinh tế, văn hóa, xã hội của
thành viên

Tiêu chí


9

3. Đối tượng

trung sản xuất, không có sản
xuất cá thể, tư nhân

Theo quy định chung của Nhà
nước: chia đều bình quân

- Đối tượng phục vụ là thành viên
HTX
- Luôn có khách hàng; trước khi
thành lập đã có khách hàng
- Thành viên góp vốn vào HTX và
sở hữu tài sản của HTX theo vốn
góp điều lệ
- Thành viên vẫn sở hữu tư nhân
tư liệu sản xuất và hoạt động kinh
tế tư nhân, cá thể
Tài sản chung HTX thuộc sở hữu
cộng đồng xã viên, không được
chia
- Hướng vào làm lợi cho thành
viên
- Quyền biểu quyết bình đẳng giữa
các thành viên (mỗi thành viên 1
phiếu)
Lợi nhuận/thặng dư được chia
theo nhiều tiêu thức khác nhau:
- Mức độ sử dụng sản phẩm, dịch
vụ của HTX;
- Vốn góp;
- Quỹ phát triển sản xuất;

quốc dân, đều nhấn mạnh vai trò quan trọng của hình thức kinh tế hợp tác là con đường
để đưa nông dân đi tới CNXH. Về cải tạo sản xuất nhỏ, cả K.Marx, F.Engels và
V.I.Lenin đều có chung quan niệm là phải lôi cuốn nông dân đi theo chủ nghĩa xã hội.
Trong “Tuyên ngôn thành lập Hiệp hội công nhân Quốc tế” K.Marx đã nhấn mạnh
“muốn giải phóng nông dân, giải phóng quần chúng lao động, thì cần phải phát triển
lao động hợp tác trên quy mô cả nước, bằng con đường kinh tế”. Vì kinh tế HTX có
vai trò hết sức quan trọng, lôi cuốn đại bộ phận dân cư hoạt động trong nền kinh tế,
cũng là hình thức tổ chức kinh tế mà qua đó có thể dần xoá bỏ tình trạng bóc lột, nhưng
mặt khác là hình thức có hiệu quả để đảm bảo được sự kết hợp hài hòa lợi ích của
những tiểu nông với lợi ích của xã hội. Và, trong bức thư gửi Beben, F.Engels khẳng
định “trong bước quá độ lên nền kinh tế cộng sản chủ nghĩa đầy đủ, chúng ta phải áp
dụng nền sản xuất HTX coi như một giai đoạn trung gian trên qui mô rộng lớn” (C.Mác và
Ph.Ăngghen (1984), Tuyển tập, T4 tr 691).
V.I.Lenin làm rõ thêm: HTX là hình thức kinh tế quá độ thích hợp để chuyển từ
tiểu sản xuất sang đại sản xuất, đưa những nhà sản xuất nhỏ lên chủ nghĩa xã hội.
Người viết “HTX tạo điều kiện thuận lợi cho việc liên hợp và tổ chức hàng triệu người,
sau đó toàn thể dân chúng; và tình hình ấy lại là một điều lợi rất lớn cho bước quá độ
tương lai từ chủ nghĩa tư bản nhà nước lên chủ nghĩa xã hội” (V.I.Lênin (1978), Toàn
tập, T43 tr 272).
1.1.4. Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về HTX
Chủ tịch Hồ Chí Minh ngay từ rất sớm đã nhận thức rất rõ ràng về vai trò của hợp
tác xã trong phát triển kinh tế - xã hội và đã đề cập trong tác phẩm “Đường kách mệnh”


11

viết vào năm 1927. Bác viết: “Nhóm lại thành giàu, chia nhau thành khó”, “một cây
làm chẳng lên non, nhiều cây nhóm lại thành hòn núi cao” và Người cho rằng “Lý
luận hợp tác xã đều ở trong những điều ấy”. Người chỉ ra rằng “Trước hết cần nhận rõ
mục đích của việc tổ chức HTX là gì? Là để cải thiện đời sống nông dân, làm cho nông


Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Báo cáo Phương hướng, nhiệm vụ kế
hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2001 – 2005 về “Nhà nước thực hiện các chính
sách khuyến khích phát triển kinh tế tập thể”: Hoàn thành quá trình chuyển đổi các
HTX cũ, đồng thời nghiên cứu bổ sung Luật Hợp tác xã cho phù hợp với tình hình mới.
Phát triển các loại hình HTX bao gồm các thể nhân và pháp nhân. Khuyến khích hình
thức liên doanh, liên kết giữa HTX với doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư
nhân. Có chính sách đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cho HTX. (Văn kiện Đại hội Đảng
CSVN lần thứ IX, 2001)
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Báo cáo phương hướng, nhiệm vụ phát
triển kinh tế - xã hội 5 năm 2006 – 2010 về “Tiếp tục đổi mới, tạo động lực phát triển
có hiệu quả các loại hình kinh tế tập thể”:
- Tiếp tục đổi mới chính sách để khuyến khích, thúc đẩy phát triển mạnh hơn các
loại hình kinh tế tập thể với những hình thức hợp tác đa dạng, tự nguyện, đáp ứng nhu
cầu của các thành viên, phù hợp với trình độ phát triển của các ngành, nghề, trên các
địa bàn.
- Tiếp tục nghiên cứu xây dựng mô hình HTX kiểu mới trên cơ sở tổng kết các
đơn vị làm tốt để tăng sức hấp dẫn, tạo động lực cho kinh tế tập thể, nhất là đối với
nông nghiệp; tiểu, thủ công nghiệp. Đa dạng hoá hình thức sở hữu trong kinh tế tập thể
(có sở hữu pháp nhân, thể nhân). Phát triển các loại hình doanh nghiệp trong HTX và
các hình thức liên hiệp HTX.
- Có cơ chế để HTX có thể phát huy quyền sử dụng tư liệu sản xuất chung tại cơ
sở; tách bạch giữa quyền này với quyền sở hữu của các thành viên. Khuyến khích huy
động cổ phần và nguồn vốn góp của thành viên để không ngừng tăng thêm vốn đầu tư
phát triển HTX. Khuyến khích tăng tài sản và quỹ không chia của HTX. Giải thể hoặc
chuyển các HTX chỉ còn là hình thức sang các loại hình tổ chức sản xuất, kinh doanh
phù hợp với quy định của pháp luật. (Văn kiện Đại hội Đảng CSVN lần thứ X, 2006)
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011) đã nêu rõ: Kinh tế nhà
nước giữ vai trò chủ đạo. Kinh tế tập thể không ngừng được củng cố và phát triển. Kinh

vụ, quyền hạn và tăng cường vai trò, trách nhiệm của Liên minh trong việc phát triển
kinh tế tập thể. Mở rộng hoạt động của hệ thống Liên minh hợp tác xã trong một số lĩnh
vực dịch vụ công” …
Sau tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa IX, Bộ Chính trị
ban hành Kết luận số 56 -KL/TW, ngày 21 tháng 02 năm 2013 về đẩy mạnh thực hiện
Nghị quyết Trung ương 5, khóa IX về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả
kinh tế tập thể xác định: “Các cấp uỷ đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn
thể nhân dân tiếp tục quán triệt và tổ chức thực hiện tốt các quan điểm, nhiệm vụ đã


14

nêu trong Nghị quyết Trung ương 5 khoá IX; tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao
hiệu quả kinh tế tập thể, đưa kinh tế tập thể thực sự là thành phần kinh tế quan trọng,
góp phần cùng với kinh tế nhà nước ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền
kinh tế quốc dân, bảo đảm an sinh xã hội, ổn định chính trị ở cơ sở và đóng góp vào
phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Phát triển kinh tế tập thể phải gắn với tái cơ
cấu nền kinh tế đất nước, chương trình xây dựng nông thôn mới và các chương trình
mục tiêu quốc gia khác” và “Tăng cường vai trò, trách nhiệm và nâng cao hiệu quả
hoạt động của hệ thống Liên minh Hợp tác xã Việt Nam trên cơ sở củng cố, đổi mới tổ
chức hoạt động, bảo đảm thực hiện tốt chức năng là tổ chức đại diện của hợp tác xã và
các nhiệm vụ được quy định tại Luật Hợp tác xã năm 2012...”
Trong Lễ kỷ niệm Năm Quốc tế Hợp tác xã – 2012, tổ chức ngày 7-7-2012 tại
Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng dự và phát biểu
“ ... Liên minh phải làm thật tốt các hoạt động hỗ trợ phát triển đối với kinh tế tập thể,
coi trọng hơn nữa công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý HTX và dạy nghề cho xã
viên và người lao động, kỹ năng quản lý HTX theo tiêu chuẩn mới, nâng cao kiến thức
về thị trường, thông tin, tư vấn khoa học kỹ thuật, xúc tiến thương mại, tham gia triển
khai các chương trình, dự án kinh tế - xã hội, đặc biệt là các dịch vụ mà thành viên
đang có nhu cầu và đòi hỏi cấp thiết hiện nay. Phấn đấu đưa “Hợp tác” trở thành một

cán bộ, thành viên hợp tác xã; xây dựng mô hình hợp tác, xúc tiến thương mại hợp tác
xã trong phạm vi đối tượng thành viên của Liên minh Hợp tác xã; hỗ trợ xây dựng các
công trình kết cấu hạ tầng phục vụ sản xuất kinh doanh cho cộng đồng thành viên hợp
tác xã.
Như vậy, xu thế mới phát triển của kinh tế tập thể ở nước ta, kinh nghiệm phát
triển chung về hợp tác xã trên thế giới và chủ trương, quan điểm của Đảng ta, tư tưởng
Hồ Chí Minh về hợp tác xã là trùng hợp với nhau và có sự thống nhất cao giữa lý luận
và vận dụng phù hợp vào hoàn cảnh thực tiễn ở Việt Nam trong giai đoạn đổi mới.
1.1.6. Vai trò của HTX trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở
Việt Nam
HTX trước hết là một tổ chức kinh tế, HTX phải chịu sự tác động chi phối của quy
luật cạnh tranh theo cơ chế thị trường, trong bối cảnh nước ta đã gia nhập WTO, sự bao
cấp của nhà nước tạo lợi thế cạnh tranh không còn, nhiều doanh nghiệp cùng sản xuất
kinh doanh các sản phẩm dịch vụ tương tự HTX, thành viên và đối tác sử dụng các sản
phẩm và dịch vụ của HTX có nhiều sự lựa chọn, yếu tố quyết định là ở năng suất, chất
lượng và giá cả cạnh tranh. Điều đó đòi hỏi HTX muốn tồn tại và phát triển thì phải
thích ứng với cơ chế thị trường: năng động, nhạy bén, linh hoạt, không ngừng nâng cao
năng suất, chất lượng và hiệu quả, trong khi cơ chế tổ chức, quản lý, điều hành ở nhiều
HTX còn bị ảnh hưởng cung cách cũ, chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Vấn đề đặt ra là


16

cần có sự thay đổi mạnh mẽ tư duy quản lý, điều hành HTX phù hợp với sự cạnh tranh
gay gắt của cơ chế thị trường và hội nhập kinh tế khu vực và thế giới.
Cho đến nay, khu vực kinh tế tập thể vẫn chưa thoát ra khỏi tình trạng khó khăn,
yếu kém, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp - nông thôn, HTX chưa thực sự hấp dẫn
đối với người dân bởi lợi ích đem lại chưa nhiều; chưa thu hút được cán bộ quản lý
giỏi, cán bộ khoa học - kỹ thuật có trình độ cao vào làm việc cho HTX, bởi thu nhập
thấp; thiếu chính sách lâu dài và môi trường tâm lý - xã hội chưa được tôn trọng. Đó là

người dân. Nguyên Chủ tịch nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, đồng chí Trương Tấn
Sang đã nhấn mạnh: Phát triển kinh tế tập thể không chỉ có ý nghĩa lớn đối với phát
triển kinh tế mà còn có ý nghĩa chính trị- xã hội sâu sắc, đó là con đường đi lên chủ
nghĩa xã hội của những người sản xuất nhỏ, phù hợp với trình độ và nhận thức của họ.
Phát triển HTX, bộ phận nòng cốt của KTTT, để KTTT cùng kinh tế nhà nước ngày
càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân, là một trong những yếu tố
quyết định bảo đảm định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường ở nước ta. Đây chính
là cơ sở để Đảng, Nhà nước ta luôn coi trọng, đánh giá cao vai trò của KTTT đối với
sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho
phát triển các tổ chức thuộc khu vực KTTT.
Thông qua thực tiễn, nghiên cứu có chọn lọc kinh nghiệm thế giới, nhất là các tổ
chức quốc tế lớn như: ICA, ILO, Đảng ta đã đưa ra khái niệm và các đặc trưng về mô
hình HTX kiểu mới, đó là:
HTX là tổ chức KTTT do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân, cả người ít vốn và
người nhiều vốn, cùng góp vốn và góp sức, có nhu cầu, lợi ích chung lập ra, trên cơ sở
tôn trọng nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi và quản lý dân chủ, nhằm phát
huy sức mạnh tập thể và của từng thành viên tham gia HTX, cùng giúp nhau thực hiện
có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao đời sống vật chất, tinh
thần, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
HTX có tư cách pháp nhân, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính
trong phạm vi vốn điều lệ, vốn tích luỹ và các nguồn vốn khác của HTX theo quy định
của pháp luật.
Những đặc trưng của mô hình HTX kiểu mới hiện nay:
-

Thành viên tham gia HTX bao gồm cả thể nhân và pháp nhân

-

Cả người ít vốn và nhiều vốn, cả góp vốn và góp sức.

trị, bản chất HTX nhất định khu vực HTX sẽ có những đóng góp quan trọng vào sự
nghiệp CNH - HĐH đất nước.
1.2. Cơ sở lý luận về tái cấu trúc HTX dịch vụ thủy lợi
1.2.1. Nhận thức về tái cấu trúc HTX dịch vụ thủy lợi
Trong từ điển Anh - Việt từ "Restructuring" được dịch là "Tái cấu trúc" đó là quá
trình thực hiện những thay đổi căn bản trong doanh nghiệp nhằm giúp cho doanh
nghiệp hoạt động có hiệu quả hơn. Hay nói một cách khác "Tái cấu trúc HTX" là quá
trình tổ chức, sắp xếp lại HTX nhằm tạo ra "một hình ảnh", "một trạng thái" tốt hơn cho
HTX để thực hiện những mục tiêu đặt ra.
Như vậy, cụm từ trên đã cho chúng ta thấy, nội dung của hoạt động "Tái cấu trúc
HTX dịch vụ thủy lợi" chính là làm cho HTX vượt qua được mọi ốm đau, bệnh tật để
có một sức khỏe tráng kiện hơn, một thể trạng lành mạnh hơn, dựa trên nền tảng của sứ
mệnh, tầm nhìn, mục tiêu, định hướng, chiến lược sẵn có của HTX.
Tái cấu trúc HTX dịch vụ thủy lợi thực chất là quá trình đổi mới mô hình, cơ cấu
tổ chức, cơ chế quản lý HTX, đổi mới sự hoạt động của các bộ phận hình thành nên mô
hình cấu trúc đó; các HTX đã có những cấu trúc, mô hình và đã thực hiện lâu nay,
nhưng do sự đòi hỏi của thực tiễn và đặc biệt là quá trình quốc tế hóa, bản thân cấu trúc
mô hình đó không còn phù hợp nữa, dẫn đến kìm hãm sự phát triển của HTX, điều đó
gây ra tình trạng niềm tin của xã viên và xã hội về HTX bị xói mòn. Thuật ngữ tái cấu