BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
----------------------

NGUYỄN THỊ THU PHƯƠNG

PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG
ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC
NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP. Hồ Chí Minh – Năm 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
----------------------

NGUYỄN THỊ THU PHƯƠNG

PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG
THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành

:

Tài chính – Ngân hàng

Mục lục
Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt
Danh mục các bảng
Danh mục các hình vẽ đồ thị

Chương 1: Giới thiệu đề tài các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả
hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn
Thành phố Hồ Chí Minh .....................................................................1
1.1

Lý do chọn đề tài......................................................................................... 1

1.2

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu................................................................. 2

1.2.1 Mục tiêu chung ............................................................................................ 2
1.2.2 Mục tiêu cụ thể ............................................................................................ 2
1.2.3 Câu hỏi nghiên cứu ...................................................................................... 3
1.3

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................. 3

1.4

Phương pháp nghiên cứu ........................................................................... 4

1.5

Bố cục của đề tài ......................................................................................... 4

Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của Ngân hàng

thương mại ............................................................................................................. 17
2.3.1 Nhân tố bên trong ...................................................................................... 17
2.3.2 Nhân tố bên ngoài ...................................................................................... 21
2.4

Tổng quan các nghiên cứu trước đây về các nhân tố ảnh hưởng đến

hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại.................................................. 24
2.4.1 Các nghiên cứu trên thế giới ...................................................................... 24
2.4.2 Các nghiên cứu trong nước ........................................................................ 26
2.5

Mô hình nghiên cứu và đề xuất của mô hình ......................................... 31

2.5.1 Giới thiệu lý thuyết mô hình của đề tài ..................................................... 31


2.5.2 Đề xuất mô hình nghiên cứu của đề tài ..................................................... 34
2.6

Kinh nghiệm nâng cao hiệu quả hoạt động của một số ngân hàng

thương mại và bài học cho ngân hàng thương mại Việt Nam ........................... 35
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ...................................................................................... 37

Chương 3: Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của
các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn Thành phố Hồ
Chí Minh .............................................................................................. 38

3.4.1 Đánh giá chung .......................................................................................... 56


3.4.2 Những điểm đạt được ................................................................................ 56
3.4.3 Những điểm hạn chế .................................................................................. 57
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 ...................................................................................... 58

Chương 4: Đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt
động của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn Thành
phố Hồ Chí Minh ................................................................................59
4.1

Mô hình nghiên cứu.................................................................................. 59

4.1.1 Mô hình ...................................................................................................... 59
4.1.2 Các giả thuyết cần kiểm định..................................................................... 60
4.2

Mô tả dữ liệu ............................................................................................. 64

4.3

Kết quả nghiên cứu .................................................................................. 66

KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 ...................................................................................... 76

Chương 5: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân
hàng thương mại cổ phần trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh 77
5.1


TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

AMC

: Công ty quản lý tài sản

COSR

: Tỷ lệ chi phí hoạt động trên tổng thu nhập hoạt động

EA

: Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản

FGLS

: Phương pháp bình phương bé nhất tổng quát khả thi

FEM

: Mô hình hồi quy tác động cố định

GDP

: Tổng sản phẩm quốc nội (nội địa)


: Ngân hàng trung ương Trung Quốc

Pool

: Mô hình hồi quy Pool

REM

: Mô hình hồi quy tác động ngẫu nhiên


ROA

: Lợi nhuận sau thuế trên tổng tài sản

ROE

: Lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu

SIZE

: Quy mô ngân hàng

TP HCM

: Thành phố Hồ Chí Minh

UBND


Bảng 3.8: Tổng tài sản bình quân của 19 ngân hàng thương mại cổ
phần trên địa bàn TP HCM trong giai đoạn 2010 – 2014 ....................52
Bảng 3.9: Tỷ lệ tăng trưởng GDP và tỷ lệ lạm phát của Việt Nam trong
giai đoạn 2007 – 2014 .........................................................................53
Bảng 4.1: Bảng mô tả mẫu nghiên cứu mô hình ROA ........................65
Bảng 4.2: Bảng mô tả mẫu nghiên cứu mô hình ROE .........................65
Bảng 4.3: Bảng mô tả mẫu nghiên cứu mô hình NIM .........................65
Bảng 4.4: Kết quả kiểm định giả thuyết không bị tự tương quan của
mô hình ROA........................................................................................66
Bảng 4.5: Kết quả kiểm định giả thuyết không bị tự tương quan của
mô hình ROE ........................................................................................68
Bảng 4.6: Kết quả kiểm định giả thuyết không bị tự tương quan của
mô hình NIM ........................................................................................69
Bảng 4.7: Bảng tóm tắt kết quả về mối quan hệ giữa các biến độc lập
và biến phụ thuộc..................................................................................72


DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ ĐỒ THỊ

Biểu đồ 3.1: Kết quả hoạt động kinh doanh bình quân của các ngân
hàng thương mại cổ phần trên địa bàn TP HCM giai đoạn 2012-2014
..............................................................................................................41
Biểu đồ 3.2: Hiệu quả hoạt động bình quân của các ngân hàng thương
mại cổ phần trên địa bàn TP HCM giai đoạn 2010 – 2014..................43
Biểu đồ 3.3: Tỷ lệ tăng trưởng GDP và tỷ lệ lạm phát của Việt Nam
trong giai đoạn 2007 – 2014 .................................................................54


1


2

đặc điểm riêng của các ngân hàng tại mỗi quốc gia hay thời điểm nghiên cứu sẽ mang
lại kết quả khác nhau. Vậy thì các nhân tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của
các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh (TP HCM)?
Cũng như nhân tố nào trong các nhân tố tìm được là ảnh hưởng sâu sắc nhất tới hiệu
quả hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn TP HCM. Để trả lời
cho những câu hỏi này tác giả lựa chọn đề tài “Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu
quả hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn Thành phố Hồ Chí
Minh” làm luận văn thạc sĩ.
1.2

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu chung
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả
hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn TP HCM. Trên cơ sở đó
đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần
trên địa bàn TP HCM.
1.2.2 Mục tiêu cụ thể
Từ mục tiêu tổng quát tác giả lần lượt đi vào giải quyết các mục tiêu cụ thể sau:
-

Làm rõ cơ sở lý luận về việc đo lường hiệu quả hoạt động của các ngân hàng.
Theo đó tác giả đi vào tìm hiểu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động
của các ngân hàng.

-

Đánh giá thực trạng hiệu quả hoạt động và làm rõ nhân tố ảnh hưởng đến hiệu

Có giải pháp nào nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương

-

mại cổ phần trên địa bàn TP HCM?
1.3

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng của nghiên cứu là: Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của
các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn TP HCM.
Phạm vi nghiên cứu:
Về không gian: Đề tài nghiên cứu tại 19 ngân hàng thương mại cổ phần có chi
nhánh hoạt động trên địa bàn TP HCM, không bao gồm các ngân hàng đã bị mua bán,
sáp nhập, các ngân hàng nước ngoài.
Về thời gian: Đề tài nghiên cứu tiến hành theo dõi thực trạng hiệu quả hoạt động
và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương
mại cổ phần trên địa bàn TP HCM thông qua việc thu thập các dữ liệu thứ cấp cả hệ
thống của 19 ngân hàng trên từ năm 2010 – 2014.


4

1.4

Phương pháp nghiên cứu

Để phân tích được hiệu quả hoạt động và các nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt
động của ngân hàng thì đề tài đi phân tích định tính gồm thống kê mô tả, so sánh, phân
tích, tổng hợp đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại cổ phần trên địa

Về ý nghĩa khoa học, đề tài giúp xác định các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt
động của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn TP HCM. Cùng với đó, đề tài
cũng kiểm nghiệm lại kết quả của các đề tài trước đây về sự ảnh hưởng của các nhân tố
bên trong và các nhân tố bên ngoài của ngân hàng.
Về ý nghĩa thực tiễn, đề tài giúp các nhà quản trị của các ngân hàng có cơ sở để có
những đánh giá cụ thể về kế hoạch đã đề ra, xem xét các yếu tố tích cực và yếu tố tiêu
cực để nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Từ đó, các nhà quản trị đưa ra
những chính sách nhằm phát huy yếu tố tích cực và kiểm soát các yếu tố tiêu cực và có
những quyết định đúng đắn nhằm đưa ngân hàng ngày càng phát triển.
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
Trong chương 1, đề tài trình bày chung về lý do chọn đề tài “Phân tích các nhân tố
ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn
Thành phố Hồ Chí Minh”, mục tiêu của đề tài, tiếp đó là trình bày về các đối tượng và
phạm vi nghiên cứu của đề tài. Sau đó đưa ra phương pháp nghiên cứu, bố cục cùng ý
nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài.


6

Chương 2: Lý luận tổng quan về các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu
quả hoạt động của các Ngân hàng thương mại
2.1 Tổng quan về hoạt động của Ngân hàng thương mại
2.1.1 Khái niệm Ngân hàng thương mại
Ngân hàng là một trong những tổ chức tài chính quan trọng của nền kinh tế. Ngân
hàng bao gồm nhiều loại tùy thuộc vào sự phát triển của nền kinh tế nói chung và hệ
thống tài chính nói riêng, trong đó ngân hàng thương mại (NHTM) thường chiếm tỷ
trọng lớn nhất về quy mô tài sản, thị phần và số lượng các ngân hàng.
Theo Trầm Thị Xuân Hương và các cộng sự (2012) thì hiện nay có rất nhiều khái
niệm khác nhau về NHTM tùy theo lịch sử hình thành của hệ thống ngân hàng:
Theo Ngân hàng thế giới: Ngân hàng đó là tổ chức tài chính chuyên nhận tiền gửi

dịch vụ của xã hội, nhằm mực tiêu lợi nhuận.
2.1.2 Đặc điểm của NHTM:
Là doanh nghiệp hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực tài chính – tiền tệ vì mục
tiêu lợi nhuận. Đây là tổ chức đặc biệt vì đối tượng kinh doanh là tiền tệ, hoạt động tín
dụng là đặc trưng chủ yếu được thực hiện chủ yếu bằng cách thu hút vốn tiền tệ trong xã
hội để cho vay.
Hoạt động kinh doanh của NHTM được phân vào nhóm hoạt động kinh doanh có
mức độ rủi ro rất cao.
Sự tồn tại của NHTM phụ thuộc nhiều vào lòng tin và mức độ tín nhiệm của khách
hàng đối với ngân hàng.
Các hoạt động kinh doanh của NHTM chịu ảnh hưởng dây chuyền với nhau.


8

2.1.3 Các hoạt động chủ yếu của ngân hàng thương mại
Theo Trầm Thị Xuân Hương và các cộng sự (2012) thì các hoạt động chủ yếu của
ngân hàng thương mại bao gồm hoạt động nguồn vốn, hoạt động sử dụng vốn và hoạt
động dịch vụ trung gian, cụ thể là
2.1.2.1 Hoạt động nguồn vốn
Vốn chủ sở hữu, là nguồn vốn đóng vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh
của NHTM, quyết định năng lực tài chính, quy mô hoạt động và khả năng cạnh tranh
của NHTM. Đây là vốn không phải hoàn trả trong quá trình hoạt động của ngân hàng,
ổn định và thông thường được dùng cho các mục đích dài hạn. Nguồn vốn này được bổ
sung từ lợi nhuận trong quá trình hoạt động, phát hành thêm cổ phần hay góp thêm vốn,
các quỹ…
Vốn huy động, là nguồn vốn của các chủ thể trong nền kinh tế được ngân hàng tạm
thời quản lý sử dụng để kinh doanh trong một thời gian nhất định và phải hoàn lại cho
chủ sở hữu. Vốn này có tính biến động cao do phải trả cho chủ sở hữu cả vốn và lãi khi
đến hạn, vì vậy các NHTM phải có nguồn dự trữ để kịp thời đáp ứng nhu cầu thanh

toán, thấu chi tài khoản tiền gửi thanh toán, cho thuê tài chính.
Hoạt động đầu tư, nhằm đa dạng hóa nguồn thu nhập và phân tán rủi ro, các
NHTM sử dụng nguồn vốn để đầu tư vào các lĩnh vực khác như hùn vốn, góp vốn liên
doanh với các tổ chức tổ chức tài chính khác, mua cổ phần của các NHTM khác hoặc
các tổ chức kinh tế khác và hoạt động đầu tư vào các loại giấy tờ có giá, các loại chứng
khoán có tính thanh khoản cao trên thị trường chứng khoán.


10

2.1.2.3 Hoạt động dịch vụ trung gian
Ngoài hai hoạt động cơ bản là hoạt động nguồn vốn và hoạt động sử dụng vốn thì
các NHTM cũng thực hiện các dịch vụ trung gian cho khách hàng của mình. Dịch vụ
này được gọi là dịch vụ trung gian bởi vì khi thực hiện hoạt động này NHTM đứng ở vị
trí trung gian để thỏa mãn nhu cầu của khách hàng để được hưởng hoa hồng và phí dịch
vụ. Dịch vụ này ngày càng phát triển về cả số lượng và cả chất lượng, gồm nhiều loại
dịch vụ khác nhau như thu hộ chi hộ cho khách hàng có tài khoản tiền gửi tại ngân
hàng, dịch vụ ngân quỹ, dịch vụ giữ hộ tài sản, dịch vụ tư vấn tài chính, dịch vụ chi
lương hộ cho doanh nghiệp, dịch vụ khấu trừ tự động.
Hoạt động nguồn vốn, sử dụng vốn và hoạt động dịch vụ trung gian là các hoạt
đồng cơ bản của ngân hàng. Các hoạt động này có mối quan hệ mật thiết, tác động hỗ
trợ lẫn nhau phát triển, tạo uy tín cho ngân hàng. Có huy động vốn mới có nghiệp vụ
cho vay, cho vay có hiệu quả thì mới phát triển kinh tế, từ đó có vốn huy động vào. Và
muốn hai hoạt động này tốt thì ngân hàng phải làm tốt vai trò trung gian. Chính sự kết
hợp đồng bộ này tạo thành quy luật trong hoạt động của ngân hàng và tạo thành xu
hướng kinh doanh tổng hợp, đa năng của NHTM.
2.2 Hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
2.2.1 Khái niệm
Đối với bất kỳ tổ chức hay nhà kinh tế nào cũng đều quan tâm đến hiệu quả hoạt
động kinh doanh, bởi bất kỳ hoạt động nào của doanh nghiệp cũng hướng tới mục đích

thấp nhất.


12

Hiệu quả hoạt động của các NHTM có thể được chia thành hai nhóm là hiệu quả
hoạt động tuyệt đối và hiệu quả hoạt động tương đối.
Hiệu quả hoạt động tuyệt đối được đo lường bằng cách so sánh giữa doanh thu thu
vào và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Đối với cách đánh giá này sẽ phản ánh
được quy mô, khối lượng của đối tượng tại không gian và thời gian cụ thể. Tuy nhiên
cách này không thể dùng để so sánh hiệu quả của các đối tượng, không cho biết đối
tượng nào đã sử dụng lãng phí hay tiết kiệm yếu tố đầu vào. Cụ thể là không thể đánh
giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng lớn hơn là hiệu quả hơn ngân hàng nhỏ do lợi
nhuận của ngân hàng lớn cao hơn ngân hàng nhỏ nếu ngân hàng lớn phải bỏ rất nhiều
chi phí để mang lại doanh thu cao, còn ngân hàng nhỏ bỏ chi phí thấp và thu lại doanh
thu thấp hơn.
Hiệu quả hoạt động tương đối được đo lường bằng cách xem xét tỷ lệ giữa kết quả
đầu ra và yếu tố đầu vào, cách đánh giá này giúp thuận tiện trong việc so sánh giữa các
đối tượng có quy mô khác nhau. Trong phạm vi đề tài tác giả chủ yếu đi vào tìm hiểu về
hiệu quả tương đối.
2.2.2 Chỉ tiêu đo lường hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại
Để đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng, các nhà nghiên cứu thường sử
dụng các chỉ tiêu chính gồm chỉ tiêu lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), chỉ tiêu lợi
nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) và chỉ tiêu thu nhập lãi cận biên (NIM).
2.2.2.1 Chỉ tiêu lợi nhuận sau thuế trên tổng tài sản (Return on asset –
ROA)
ROA =
Là chỉ tiêu để đánh giá khả năng quản lý nguồn lực tài chính và tài sản thực của
ngân hàng để tạo ra lợi nhuận, cho biết khả năng sinh lời trên mỗi đồng tài sản của ngân