Header Page 1 of 16.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA SINH – KTNN
======

PHÙNG THỊ HUẾ

SỬ DỤNG CÔNG CỤ LEARNING
ACTIVITY VÀO ĐÁNH GIÁ VÀ CẢI
TIẾN BÀI SOẠN SINH HỌC 11
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học Sinh học

Giáo viên hướng dẫn khoa học

Th.S. AN BIÊN THÙY

HÀ NỘI, 2016

Footer Page 1 of 16.


Header Page 2 of 16.

LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này, em bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc
nhất đến cô giáo - giáo viên hướng dẫn khoa học Th.S An Biên Thùy đã tận
tình giúp đỡ và hướng dẫn em trong suốt quá trình thực hiện.
Em xin chân trọng cảm ơn các thầy cô trong khoa Sinh - KTNN, đặc biệt
các thầy cô trong tổ bộ môn Phương pháp dạy học Sinh học, các em học sinh


Header Page 4 of 16.

BẢNG GHI CHÚ NHỮNG CỤM TỪ VIẾT TẮT

Footer Page 4 of 16.

TT

Chữ viết tắt

Đọc là

1

GV

Giáo viên

2

HS

Học sinh

3

LA

Learning Activity



Header Page 5 of 16.

DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ

TT

Số hiệu

Nội dung

Trang

1

Bảng 1.1

Kết quả điều tra GV

30

2

Bảng 1.2

Kết quả điều tra HS

35



53

7

Sơ đồ 2.2

Quy trình cải tiến bài soạn

54

Footer Page 5 of 16.


Header Page 6 of 16.

MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN
LỜI CAM ĐOAN
BẢNG GHI CHÚ NHỮNG CỤM TỪ VIẾT TẮT
MỞ ĐẦU ............................................................................................................... 1
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ................................................................................... 6
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG
CÔNG CỤ LA VÀO ĐÁNH GIÁ VÀ CẢI TIẾN BÀI SOẠN
SINH HỌC 11........................................................................................................ 6
1.1. Tổng quan những nghiên cứu liên quan đến đề tài................................. 6
1.1.1. Các nghiên cứu đánh giá và cải tiến hoạt động giảng dạy trên
thế giới ........................................................................................................ 6
1.1.2. Các nghiên cứu đánh giá và cải tiến hoạt động giảng dạy ở
Việt Nam .................................................................................................. 11

2.1. Khái quát nội dung phần sinh trưởng và phát triển và sinh sản - Sinh
học 11 ........................................................................................................... 39
2.1.1. Về cấu trúc và nội dung ................................................................. 39
2.1.2. Chuẩn kiến thức kĩ năng................................................................. 41
2.1.2.1. Chương III: Sinh trưởng và phát triển ..................................... 42
2.1.2.2. Chương IV: Sinh sản ............................................................... 43
2.2. Bộ công cụ LA ...................................................................................... 44
2.2.1. Thang đánh giá của bộ công cụ LA ............................................... 44
2.2.2. Cải tiến công cụ LA vào đánh giá và cải tiến bài soạn .................. 48
2.3. Giáo án có thể dùng để đánh giá và cải tiến ......................................... 51
2.4. Nguyên tắc cải tiến bài soạn ................................................................. 51
2.5. Quy trình sử dụng LA vào đánh giá và cải tiến bài soạn .................... 51
2.5.1. Giai đoạn 1: Chuẩn bị..................................................................... 51
2.5.2. Giai đoạn 2: Đánh giá bài soạn ...................................................... 52
2.5.3. Giai đoạn 3: cải tiến bài soạn ......................................................... 53
2.6. Ví dụ minh họa quy trình sử dụng công cụ LA vào đánh giá và cải

Footer Page 7 of 16.


Header Page 8 of 16.

tiến bài soạn ................................................................................................. 55
CHƯƠNG 3. THAM VẤN CHUYÊN GIA ...................................................... 64
3.1. Mục đích đánh giá ................................................................................ 64
3.2. Nội dung đánh giá ................................................................................. 64
3.3. Đối tượng đánh giá ............................................................................... 64
3.4. Phương pháp đánh giá .......................................................................... 64
3.5. Kết quả đánh giá ................................................................................... 64
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHI ............................................................................ 66

nghĩa hết sức quan trọng, giúp cho GV (giáo viên) có được những thông tin
kịp thời, bổ ích để tổ chức, điều chỉnh, quá trình dạy học ngày càng tốt hơn.
Từ đó GV có những định hướng, cải tiến chất lượng giảng dạy giúp tích cực
hóa hoạt động của HS (học sinh) trong quá trình học tập. Vì vậy, việc đánh
giá giờ dạy của GV đòi hỏi phải có một quy trình đánh giá và cải tiến được
xây dựng một cách khoa học.

1
Footer Page 9 of 16.


Header Page 10 of 16.

Đáp ứng yêu cầu việc đánh giá giờ dạy Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban
hành bản hướng dẫn đánh giá xếp loại giờ dạy cho cấp trung học, tuy nhiên
bản hướng dẫn này chưa tách rời được việc đánh giá phần thiết kế giảng dạy
và phần lên lớp, gây khó khăn cho GV trong đánh giá và cải tiến.
1.3. Đặc thù môn học sinh học 11
Sinh học là môn khoa học thực nghiệm. Chương trình sinh học 11 tập
trung đi sâu vào nghiên cứu các quá trình sinh lí trong cơ thể thực vật và động
vật mang tính trìu tượng cao với các kiến thức quá trình: Hô hấp, quang
hợp,…
Do vậy, bài soạn của GV cần có sự kết hợp của nhiều hình thức học tập
đa dạng, sử dụng CNTT (Công nghệ thông tin) trong dạy học kết hợp với các
hoạt động ngooại khóa, nghiên cứu khoa học nhằm giúp HS giải quyết được
các vấn đề thực tế có liên quan đến Sinh học cơ thể.
1.4. Bộ công cụ Learning Activity
Bộ công cụ LA (Learning Activity) được xây dựng và phát triển từ các
nghiên cứu về Dạy và Học sáng tạo (ITF Reserch), được tài trợ bởi chương
trình đối tác học tập của tập đoàn Microsoft kết hợp với các tài liệu từ đề án

Chương III. Sinh trưởng và phát triển và chương IV. Sinh sản thuộc Sinh
học 11 (Chương trình chuẩn).
6. Nhiệm vụ nghiên cứu
6.1. Nghiên cứu cơ sở lí luận các tiêu chí, thang đo đánh giá bài soạn.
6.2. Điều tra thực trạng đánh giá và cải tiến bài soạn sinh học 11.
6.3. Xây dựng quy trình sử dụng công cụ LA vào đánh giá và cải tiến bài
soạn.
6.4. Xin tham vấn chuyên gia đánh giá chất lượng giáo án đã cải tiến.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Nghiên cứu các tài liệu về chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà
nước, bộ Giáo dục và Đào tạo trong đổi mới phương pháp dạy học
theo hướng tích cực.
- Nghiên cứu các tiêu chí, thang đo đánh giá bài soạn trên thế giới và

3
Footer Page 11 of 16.


Header Page 12 of 16.

Việt Nam.
- Nghiên cứu lí thuyết về bộ công cụ LA và các tài liệu, công trình
nghiên cứu làm cơ sở cho đề tài.
- Nghiên cứu nội dung chương trình sinh học 11
7.2. Phương pháp điều tra cơ bản
7.2.1. Đối với GV
Sử dụng phiếu điều tra nhằm thu thập thông tin về:
- Đánh giá và cải tiến bài soạn Sinh học.
- Phương pháp dạy học chủ yếu của yếu của GV trong dạy học Sinh

môn khoa học nói chung và bộ môn Sinh học nói riêng ở các trường
THPT.
9. Cấu trúc luận văn
Mở đầu
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng bộ công cụ LA vào
đánh giá và cải tiến bài soạn.
Chương 2: Biên soạn và sử dụng công cụ LA vào đánh giá và cải tiến bài soạn
sinh học 11.
Chương 3: Tham gia chuyên gia
Kết luận và kiến nghị
Tài liệu tham khảo
Phụ lục

5
Footer Page 13 of 16.


Header Page 14 of 16.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG
CÔNG CỤ LA VÀO ĐÁNH GIÁ VÀ CẢI TIẾN BÀI SOẠN
SINH HỌC 11
Với mục tiêu xây dựng quy trình đánh giá và cải tiến bài soạn bằng
công cụ LA. Trong chương này chúng tôi tiến hành phân tích các thang đo và
tiêu chí đánh giá giảng dạy ở trong và ngoài nước. Đồng thời tiến hành phân
tích và tổng hợp những vấn đề lí luận và thực tiễn có liên quan đến đề tài,
chúng tôi tiến hành tìm hiểu về giáo án, HĐHT (hoạt động học tập), đánh giá
và cải tiến bài soạn và tiến hành điều tra GV và HS về thực trạng đánh giá và
cải tiến bài soạn, phương pháp dạy học chủ yếu của GV, các hình thức học tập

được quan tâm và liên tục đổi mới để đáp ứng nhu cầu không ngừng cải thiện
chất lượng giảng dạy. Phương pháp đánh giá hoạt động giảng dạy chủ yếu là
dự giờ quan sát thông qua các mẫu quan sát lớp học.
Phòng Giáo dục Quận Bedford, bang Virginia, Mỹ đã xây dựng và sử
dụng các tiêu chí trong mẫu quan sát lớp học để đánh giá giờ dạy của GV các
trường công lập trong địa bàn. [8]
(1)

Về kế hoạch lên lớp của giờ dạy: Sự rõ ràng, logic và tích hợp

của kế hoạch dạy học với chương trình dạy học; Sự phù hợp trong việc lựa
chọn phương pháp dạy học; Sự mạch lạc của kế hoạch giảng dạy; Sự đầy đủ
và phù hợp của phương tiện dạy học; Mức độ đáp ứng kết quả mong đợi
trong trong hoạt động học tập.
(2) Về quá trình tiến hành hoạt động giảng dạy: Sự phong phú và đa
dạng của phương pháp và phương tiện dạy học; Sự phù hợp của tốc độ và
nhịp độ của giờ dạy; Sự tham gia của HS trong quá trình dạy học; Sự cá thể
hóa trong dạy học; Sự rõ ràng của việc truyền đạt nội dung bài học; Sử dụng
các phương tiện kỹ thuật - công nghệ; Kiến thức cần và đủ, tư duy phân tích
và giả quyết vẫn đề.
(3) Về hoạt động đánh giá trong giờ học: Sử dụng hình thức đánh
giá chính thức hay ko chính thức (cho điểm hay không cho điểm); Phân tích
đánh giá; Ra quyết định về việc đánh giá; Thời gian, hình thức và nội dung
phản hồi của GV cho HS về đánh giá đó.

7
Footer Page 15 of 16.


Header Page 16 of 16.

8
Footer Page 16 of 16.


Header Page 17 of 16.

(3) Về tiến hành hoạt động dạy học: Truyền tải thái độ nhiệt đình vào
nội dung bài học; Khuyến khích HS tham gia và quá trình dạy học một cách
hiêu quả; Giám sát tham gia tích cực vào hoạt động học tập của HS; Sử dụng
phương tiện công nghệ một cách hiệu quả để nâng cao chất lượng dạy học; Cá
thể hóa hoạt động dạy học; Khéo léo sử dụng các phương pháp dạy học khác
nhau đáp ứng năng lực học tập nhiều đối tượng HS trong lớp học; Chú ý nhu
cầu đặc biệt của HS; Cung cấp thời gian và hướng dẫn HS làm bài tập.
(4) Về đánh giá và phản hồi của HS: Kiểm tra, đánh giá một cách hệ
thống mức độ hiểu bài của HS; Chú ý giải đáp những thắc mắc hay sửa sai
trong câu trả lời của HS; Yêu cầu sản phẩm học tập cụ thể từ HS; Dành thời
gian cho HS suy nghĩ trả lời câu hỏi để tăng cường sự tham gia tích cực, tự
giác của HS; Cung cấp thời gian và hướng phản hồi cho HS; Khuyến khích
HS tự đánh giá.
(5) Về quản lý lớp học: Sắp xếp và bố trí lớp học đảm bảo tạo điều
kiện tối đa cho hoạt động học của HS; Thường xuyên gọi tên HS trong quá
trình giảng bài; Đồng cảm với những suy nghĩ và thắc mắc của HS; Biểu thị
cảm xúc rõ ràng và hành vi ứng xử phù hợp; Duy trì yêu cầu vừa sức trong
quá trình dạy học; Sử dụng hiệu quả hành vi cử chỉ, điệu bộ; Giám sát các
hành vi vi phạm kỷ luật trong lớp; Lưu ý nhắc nhở HS thực hiện nôi quy, quy
định của lớp học nhà trường.
Ở Bổ Đào Nha, Bộ giáo dục của nhà nước này yêu cầu đưa vào sử dụng
mẫu đánh giá hoạt động dạy học trên lớp của GV ở các trường trung học phổ
thông với mục đích đánh giá năng lực giảng dạy của đôi ngũ cán bộ. Mẫu
phiếu đánh giá này liệt kê một cách chi tiết những tiêu chí đánh giá cùng với

Qatar; (11) Nacka, Thụy Điển; (12) Huyton, Knowsley, Vương quốc Anh.
Tương ứng với Dự án nghiên cứu này, bộ công cụ LA đã được xây
dựng, phát triển và sử dụng làm công cụ chính thức trong việc đánh giá hiệu
quả của một HĐHT tích cực. LA xem xét các phương diện khác nhau của một
HĐHT, đó là:
(1) Xây dựng kiến thức.
(2) Hợp tác.
(3) Ứng dụng CNTT.
(4) Tự điều chỉnh.

10
Footer Page 18 of 16.


Header Page 19 of 16.

(5) Giải quyết vấn đề thực tế.
Ở mỗi phương diện đều có thang đánh giá với các mã điểm lần lượt từ
1 đến 4 giúp GV không chỉ có thể tự điều chỉnh việc giảng dạy của mình sao
cho phù hợp với nhu cầu và sự phát triển hiện tại của HS, mà còn có vai trò
định hướng cho GV nhằm tổ chức các HĐHT tốt hơn, giúp tích cực hóa hoạt
động của HS trong quá trình học tập.
1.1.2. Các nghiên cứu đánh giá và cải tiến hoạt động giảng dạy ở Việt Nam
Ở nước ta việc đánh giá giờ dạy đã được nghiên cứu và tiến hành khá
lâu. Hiện nay chúng ta có khá nhiều tiêu chí đánh giá giờ dạy khác nhau:
Hướng dẫn đánh giá giờ dạy của Bộ GDĐT (Giáo dục và Đào tạo), tiêu chí
đánh giá bài giảng điện tử, tiêu chí đánh giá dạy học chuyên đề, tiêu chí đánh
giá dạy học dự án, tiêu chí đánh giá giáo án VNEN...
1.1.2.1. Hướng dẫn đánh giá giờ dạy của Bộ GDĐT
 Nội dung bản hướng dẫn 10227/THPT [1]

1đ

2đ

(3)

(4)

(5)


Header Page 20 of 16.

Sử dụng phương pháp phù hợp với đặc
PHƯƠNG

4

trưng bộ môn, với nội dung của kiểu bài
lên lớp .

PHÁP
5

Kết hợp tốt các phương pháp trong hoạt
động dạy & học.
Sử dụng và kết hợp tốt các phương tiện,

6



KẾT QUẢ 10

Đa số HS hiểu bài, nắm vững trọng tâm,
biết vận dụng kiến thức .

Điểm tổng cộng:

______/20

12
Footer Page 20 of 16.


Header Page 21 of 16.

Cách xếp loại giờ dạy:
Loại Giỏi

Loại khá

Loại trung bình

Loại yếu

a) Điểm tổng cộng a) Điểm tổng cộng a )Điểm tổng cộng Điểm tổng cộng
đạt từ 17 - 20;
b)

Các

phù hợp thực tế.
Nhược điểm:
- Việc kiểm tra, đánh giá người học chủ yếu mang tính chất tái hiện.
- Mới chú trọng kiến thức lí thuyết, chưa chú trọng thực nghiệm,
thực hành.
- Mới quan tâm đến tương tác một chiều giữa GV và HS, chưa quan
tâm tương tác giữa HS với HS.
 Nội dung bản hướng dẫn 5555/BGDĐT-GDTrH [2]
Căn cứ văn bản số 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 08/10/2014 của Bộ Giáo
dục và Đào tạo về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới phương
pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá; tổ chức và quản lí các hoạt động chuyên
môn của trường trung học;
Bộ GDĐT đã xây dựng tiêu chí đánh giá một giờ học/Chuyên đề dạy
của GV, để đảm bảo sự đồng bộ và thống nhất giữa các cơ sở giáo dục trong
việc đánh giá giờ dạy của tổ chuyên môn, của cấp quản lý giáo dục đối với
GV.

13
Footer Page 21 of 16.


Header Page 22 of 16.

Tiêu chí đánh giá:

Điểm

Nội dung

Tiêu chí

10

hoạt động học 7. Mức độ phù hợp, hiệu quả của các biện
cho học sinh

pháp hỗ trợ và khuyến khích học sinh hợp
tác, giúp đỡ nhau khi thực hiện nhiệm vụ học

10

tập.
8. Mức độ hiệu quả hoạt động của giáo viên
trong việc tổng hợp, phân tích, đánh giá kết

14
Footer Page 22 of 16.

10


Header Page 23 of 16.

quả hoạt động và quá trình thảo luận của học
sinh.
9. Khả năng tiếp nhận và sẵn sàng thực hiện
nhiệm vụ học tập của tất cả học sinh trong 10
lớp.
10. Mức độ tích cực, chủ động, sáng tạo, hợp
III.


Chưa đạt

- Tổng điểm từ - Tổng điểm từ 65 - Tổng điểm từ 50 các trường hợp
80

điểm

trở

lên.
-

đến dưới 80 điểm.
- Các tiêu chí 2, 8,

đến

dưới

65 còn lại.

điểm,

Các tiêu chí 2,

12 đạt từ 7 điểm - Các tiêu chí 2,

8, 10, 12 đạt từ

trở lên,các tiêu chí

Footer Page 23 of 16.

trở


Header Page 24 of 16.

Ưu điểmvà hạn chế:
Ưu điểm:
- Dễ sử dụng, phân hóa được trình độ GV.
Nhược điểm:
- Các tiêu chí đánh giá chưa cụ thể.
- Mới quan tâm đến tương tác một chiều giữa GV và HS, chưa quan
tâm tương tác giữa HS với HS.
1.1.2.2. Tiêu chí đánh giá ở tỉnh Đồng Nai [4]
Dựa trên các tiêu chí đánh giá giờ học của Bộ GDĐT, các tỉnh tiến hành
xây dựng và triển khai các tiêu chí đánh giá
Tiêu chí đánh giá
Mức độ đạt

Nội
dung

Chuẩn
bị

bài

học
(15đ)

Header Page 25 of 16.

Phương
pháp
và

kĩ

thuật
dạy học
(20đ)

3.1. Lựa chọn được phương pháp và kĩ thuật dạy
học tối ưu.
3.2. Sử dụng thiết bị/tài liệu dạy học hợp lý, hiệu
quả.
3.3. Thu thập và xử lí được thông tin phản hồi từ học
sinh.
3.4. Linh hoạt các tình huống sư phạm, xây dựng
môi trường học tập thân thiện.
4.1. Học sinh được hướng dẫn chủ động trong các hoạt
động học tập.
4.2. Tổ chức được các mối quan hệ tương tác trong

Hoạt
động
học của
học
sinh
(30đ)