Đề Bài: Tìm hiểu nội dung, giá trị của sưu tập hiện vật bảo tành nơi
anh, chị khảo sát thu thập tài liệu.

Bài làm
Tìm hiểu bộ sưu tập gốm Lý – Trần (TK XI – XIV).
I.Khái quát về Bảo tàng Lịch sử Quốc Gia Việt Nam
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia được thành lập trên cơ sở sáp nhập giữa Bảo
tàng Lịch sử Việt Nam và Bảo tàng Cách mạng Việt Nam. Đây là các bảo tàng
thuộc hệ thống bảo tàng quốc gia Việt Nam được ra đời từ rất sớm.
thành lập sớm nhất trên cơ sở kế thừa cơ sở vật chất của Bảo tàng Loui
Finô (Louis Finot) - một bảo tàng thuộc Trường Viễn Đông Bác cổ Pháp, xây
dựng năm 1926, khánh thành năm 1932. Năm 1958, Chính phủ Việt Nam
chính thức tiếp quản. Ngày 3/9/1958 BTLSVN chính thức mở cửa đón khách
tham quan.
Hệ thống trưng bày của Bảo tàng Cách mạng Việt Nam được các cán bộ
bảo tàng đầu tiên của Việt Nam xây dựng và đi vào hoạt động phục vụ công
chúng từ ngày 6-1-1959.
Hệ thống trưng bày chính của bảo tàng
Đó cuốn sử sống của dân tộc Việt Nam từ thời Tiền sử (cách ngày nay
khoảng 30 - 40 vạn năm) đến ngày nay. Với diện tích trưng bày gần 4.000 m 2,
với khoảng 10.000 tư liệu hiện vật, hệ thống trưng bày chính của bảo tàng
được thể hiện theo nguyên tắc trưng bày niên biểu, lấy sự phong phú của sưu
tập hiện vật làm ngôn ngữ biểu đạt chính, kết hợp giữa trưng bày phản ánh
giai đoạn và sự kiện lịch sử với trưng bày sưu tập theo hướng trưng bày mở,
1


tạo điều kiện để có thể cập nhật những tư liệu hiện vật mới do công tác nghiên
cứu sưu tầm đem lại, làm cho "diện mạo" trưng bày luôn mới mẻ, hấp dẫn
người xem. Cùng mục đích ấy, bảo tàng thường xuyên tổ chức các cuộc trưng
bày chuyên đề và với hệ thống màn hình ti vi, màn hình cảm ứng hiện đại với

19 đến nay (tọa lạc tại địa chỉ 216 Tông Đản, Hoàn Kiếm, Hà Nội) gồm 3 nội
dung:
- Cuộc đấu tranh giành độc lập của dân tộc Việt Nam từ năm 1858 - 1945
- Ba mươi năm kháng chiến chống các thế lực xâm lược để bảo vệ độc
lập và thống nhất đất nước từ 1945 - 1975
- Việt Nam trên con đường xây dựng dân giàu, nước mạnh, xã hội công
bằng dân chủ văn minh
II. Sưu tập gốm thời Lý – Trần (TK XI – XIV)
Là bảo tàng Quốc gai và là bảo tàng hang đầu về khoa học xã hội Bả tàng
Lịch sử Quốc Gia lưu giữ và trưng bày hàng vạn hiện vật thuộc những bộ sưu
tập khác nhau. Một trong những sưu tập hiện vật có giá trị tiêu biểu là sưu tập
đồ gốm Lý – Trần (TK XI – XIV).
Sưu tập gốm thời Lý – Trần được bảo tàng chia ra nhiều tiểu đề trưng
bày như: Sưu tập gốm men ngọc thời Lý (TK XI - XII), Sưu tập gốm hoa nâu
thời Trần (TK XIII – XIV) và các sưu tập về Phật giáo thời Lý – Trần (TK XI
– XIV).
3


Tổng số hiện vật trong sưu tập gốm Lý – Trần được trưng bày trong Bảo
tàng Lịch sử Việt Nam với hiện vật gốm đất nung, hiện vật gốm men trắng, đồ
gốm kiến trúc và gia dụng gồm khoảng 250 hiện vật. Ngoài ra còn có các
tượng nhỏ và các đầu tượng. Trong những hiện vật đó gốm kiến trúc chiếm
hơn 100 hiện vật, gốm men trắng gần 40 hiện vật, men ngọc gần 49 hiện vật,
men nâu 50 hiện vật.
2.1.Sưu tập đồ gốm men ngọc, men trắng
*Đồ gốm men ngọc
Gốm men ngọc là loại sành trắng phủ lớp men mầu với nhiều sắc độ
mầu khác nhau như màu nước biển , màu cỏ úa, màu da trời. Gọi là men ngọc
vì mầu men gây ấn tượng là ngọc thạch. Riêng ở Việt Nam thì loại gốm này

có một vài hiện vật là sản phẩm dùng trong việc thờ cúng và trưng bày như
bình, lọ.
Tổng số hiện vật trưng bày ở đây gốm 41 hiện vật. trong đó
Bát có 17 hiện vật, đĩa có 4 hiện vật, ấm có 7 hiện vật, âu có 1 hiện vật,
liễn có 2 hiện vật, bình có 3 hiện vật, lọ có 2 hiện vật, mảnh bánh có 3 hiện
vật.
Đồ gia dụng chiếm số lượng lớn trong tủ gốm men ngọc. Với kích thước
là vừa và nhỏ.
Bát và đĩa có chung đặc đểm là đáu nhỏ, miệng loe trên miệng có lượn
sóng. Dáng bát đĩ dựa theo hình tượng hoa sen thanh mảnh. Bat và đĩa được
5


trưng bày có niên đại từ thời Lý (Thế kỷ XI – XIII) hoặc thời Lý – Trần ( Thế
kỷ XI – XIV) nên không co sự khác biệt lớn về kiểu dáng. Đặc điểm chung là
thường có 5 con dấu kê trong lòng sản phẩm. Ấm các loại men ngọc trưng bày
không nhiều nhưng mang đậm đặc trưng rất riêng của Việt Nam. Chúng có
kiểu dáng khác nhau với các loại kích vừa, nhỏ, dáng dấp tự nhiên.
Âu – liến trưng bày tại Bảo tang Lịch sử Quốc gia có niên đại Trần (Thế
kỷ XIII - XIV ), Trần - Lê sơ ( Thế kỷ XIV – XV). Chúng có dáng tròn, bầu,
chắc, khỏe. Dáng liễn cũng được phỏng theo hình bông sen đang nở.
Bình chiếm số lượng ít song cũng thể hiện được đặc điểm của bình cao
cổ và bình tròn. Miệng hơi loe, trên thon dưới phình. Có niên đại thời Lý –
Trần (Thế kỷ XI – XIV).
Lọ hiện vật trưng bày không nhiều, cỡ nhỏ, miệng loe rộng, đế thon và
phong phú về loại hình.
Kỹ thuật trang trí Trang trí trên gốm men ngõ Lý – Trần qua hệ trưng bày
chủ yếu thể hiện theo 3 cách: khắc, in và đắo nổi.
Bát, đĩa trang trí theo lối khắc chìm, tạo độ nổi trong và lòng sản phẩm
hoặc kỹ thuật in.

đó:

7


Bát có 2 hiện vật, đĩa hoa sen có 3 hiện vật, ấm óc 10 hiện vật, bình có 2
hiện vật, chân đèn có 1 hiện vật, liễn có nắp 2 hiện vật, chén có nắp 1 hiện vật,
lọ 3 hiện vật, khuôn gốm 7 hiện vật, đài sen có 1 hiện vật, âu có 1 hiện vật.
Các loại hình gốm men trắng được trưng bà cũng chủ yế là đồ gốm da
dụng phục vụ cho việc ăn uống. Đặc biệt ở phần trưng bày này có loại hình
men trắng hiện vật là các loại khuôn gốm.
Chủ yếu là những đồ vật có kích thươc nhỏ cới hình dáng mang phong
cách của cả hai thời Lý, Trần.
Dáng bát, đĩa miện loe, có chiếc lượn sóng hặc gờ cắt khấc, than cong,
vát tròn nhỏ tạo dáng tựa bong sen.
Hiện vật được trưng bày chiếm số lượng nhiều hơn cả, tạo dáng của các
sản phẩm dựa theo nhữa loại hoa quả có trong thiên nhiên như: dáng quả dưa,
quả hồng,…
Các loại âu liễn có nắp cũng là sản phẩm cỡ vừa và nhỏ.
Trong tủ gốm men trắng, sản phẩm gốm dùng cho việc thờ cúng ngoài
bình, lọ có dáng gần giống với gốm men ngọc còn xuất hiện thêm một số loại
hình như đĩa hoa sen, các loại đài hoa sen.
Kỹ thuật trang trí gốm men trắng thời kỳ này dung kỹ thuật in nổi, đắp
nổi, khắc chìm.
Kỹ thuật đắp nối chủ yếu dung cho sản phẩm gốm là ấm, liễn, đài sen,
đĩa hoa sen, chân đèn. Kỹ thuật in nổi, khắc difng chủ yếu cho sản phẩm là bát
âu bình.
8



Nhóm đồ gốm hoa nâu thế kỷ XI – XII là các loại đồ dung gia dụng và
phục vụ tôn giáo. Loại hình gồm các thạp, bình, lọ, đài sen, bát đĩa âu, liễn…
Nhóm đồ gốm thế kỷ XIII – XIV: gồm các loại thạo, liễn hũ âu chậu
bình, thống,…Phần lớn là đồ đựng nên dáng gốm thồi kỳ này nhìn chung
thường mang hình ống mập mạp và có chiều cao đáng kể.
Hoa văn chủ yếu kết hợp chạm khắc nổi, ngoài ra còn được tạo bằng nét
chìm và tô nâu.
Đề tài trang trí phong phú mô típ thông dụng là hình cây nhỏ mới nảy
mầm, hoa sen hoa súng, hoa cúc. Các con vật lông vũ thường gặp là cò, công.
Các con vật dưới nước: cá chép, cá mương được trang trí sinh động trong các
ô trang trí trên gốm. Bên cạnh đó còn có hình ảnh người đấu giáo, phản ánh
tinh thần thượng võ dân tộc.
3. Các loại tượng và đồ gốm trang trí kiến trúc
Các loại tượng
Trong trưng bày sưu tập gốm Lý – Trần các loại tượng, gốm trang trí
kiến trúc được trung bày trong một tủ. Gồm các loại tượng nhỏ đọc lập trung
bày ở đây có niên đại triều Lý, một vài tượng có niên đại Lý – Trần.
Nhóm niên đại thời Lý bao gồm:
10


Gốm hoa nâu: Sư tử, tước hình vẹt, tượng vẹt, voi, mèo, cóc. Gốm men
ngọc: Sư tử. Gốm đất nung: sư tử, đầu tượng ông lão, tượng nữ thần chim, tiên
nữ, tượng người cầu nguyện, tượng võ quan. Gốm men xanh: tượng nghê, các
loại tượng bùa: tượng đầu người, tượng đầu thú, ma quỷ.
Nhóm tượng Lý – Trần gồm: Gốm đất nung: tượng đất nung, tượng mặt
người, tượng phộng, các loại đầu tượng. Gốm men trắng: các loại tượng đầu
người. Gốm men nâu: tượng người quỳ, các loại tượng đầu người, đầu thú.
Đồ gốm trong trang trí kiến trúc
Đồ gốm trang trí kiến trúc Lý – Trần trưng bày tại Bảo Tàng chiếm một

của nền văn hóa Lý – Trần. Tính đa dạng, phong phú của hiện vật sưu tập
cùng với những giá trị kết tinh ẩn giấu trong hiện vật không ngừng thu hút
khách tham quan bảo tàng. Qua đó tạo được ý thức khôi phục và ý tưởng sáng
tạo mới cho thê hệ chúng ta ngày nay đồng thời cũng mang thông điệp về ý
thức về bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa quý báu đó.
Sưu tập đồ gốm men thời Lý-Trần trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quốc
gia góp phần minh chững một bước tiến đặc biệt trong lịch sử gốm cổ Việt
Nam. Những hiện vật, không chỉ khẳng định tính thẩm mỹ cao mà còn khẳng
định một tinh thần phục hưng các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc,
góp phần chứng minh tính chất đặc thù chuyên biệt của loại đồ gốm men dùng
trong cung đình. Thông qua những sản phẩm này chúng ta có thể hiểu rõ hơn
12


về mối quan hệ, giao lưu văn hóa của Đại Việt với các quốc gia láng giềng
như Trung Quốc, Chăm pa. Đồng thời đây cũng là căn cứ quan trọng chống lại
các luận điểm của một số học giả nước ngoài về nghệ thuật Việt Nam.

KẾT LUẬN

Đồ gốm thời Lý - Trần thể hiện một bước tiến đặc biệt trong lịch sử gốm sứ
cổ Việt Nam. Đồ gốm Lý đã đạt một đỉnh cao trong tạo dáng và trang trí. Lối tạo
dáng trau chuốt, tỷ mỷ đã tạo ra mỗi đồ gốm như một tác phẩm nghệ thuật.
Xương gốm đã được lọc luyện pha chế với kỹ thuật cao khiến cho cốt gốm sau
khi nung rất đều, không bị sệ, nứt. Lớp men phủ đã tôn vẻ đẹp trang trọng cho đồ
gốm bởi độ trong bóng và sâu. Nếu hoa văn trang trí gốm giai đoạn Bắc thuộc
chỉ chủ yếu là văn hình học thì giờ đây, trên đồ gốm Lý - Trần đã thấy phong
phú rất nhiều: cây cỏ, hoa lá, chim muông, rồng phượng, con người, mây trời
sóng nước đã xuất hiện trên đồ gốm. Đặc biệt, đề tài hoa lá sen - biểu trưng của
13

Hà Tây. Đồ thờ

15


Đá cửa trang trí rồng. Đá triều Lý, Sư tử đá triều :ý. Chùa Phật Tích, Tiên
chùa Phật Tích, Tiên Du, Bắc Ninh. Du, Bắc Ninh. TRang trí kiến trúc
Vật liệu trang trí kiến trúc

16


Các loại đầu tượng người. Gốm Cốc, bát, đĩa, gốm men ngọc, men
men nâu và trắng, triều Lý – Trần, trắng và nâu triều Lý - Trần, thế kỷ
thế kỷ 11 – 14. Tượng trang trí
11 – 14.

Các loại tượng. Gốm đất nung, đá, Tượng vịt (uyên ương) trang trí trên
triều Lý, thế kỷ 11 – 13, Yên Lãng, ngói nóc. Đất nung, triều Lý – Trần, thế
Ngọc Hà, thành Thăng Long. Tượng kỷ 11 – 14, Vĩnh Phúc, Ngọc Hà, Quần
trang trí.
Ngựa. Thành Thăng Long (Hà Nội)

17


Gạch xây tháp trang trí chim thần Đài sen, chén, chân đèn,…Gốm men
GARUDA. Đất nung triều Lý, thế triều Lý thế kỷ 11 – 13, Thanh Hóa và
kỷ 11 – 13, Văn Lãng, thành Hà Tây. Đồ thờ
Thăng Long. Vật liệu kiến trúc.