BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NGOẠI GIAO

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO
---------------

TRẦN THANH HUYỀN

SỰ ĐA DẠNG TÔN GIÁO Ở ĐÔNG NAM Á
ĐỐI VỚI TIẾN TRÌNH XÂY DỰNG CỘNG ĐỒNG
VĂN HÓA – XÃ HỘI ASEAN (ASCC)

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH QUAN HỆ QUỐC TẾ
MÃ SỐ: 62310206

Hà Nội - 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NGOẠI GIAO

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO
------------------

TRẦN THANH HUYỀN

SỰ ĐA DẠNG TÔN GIÁO Ở ĐÔNG NAM Á
ĐỐI VỚI TIẾN TRÌNH XÂY DỰNG CỘNG ĐỒNG
VĂN HÓA – XÃ HỘI ASEAN (ASCC)

ớ

ộ ASEAN (ASEAN S

– ASCC)‖
ế

N
.C

L ậ

ố.

T

T

H

ộ

ế
-Cultural


ii

ỜI C M



K

Q

T . HCM ề

TS. T
ế (SCIS)
ề

H

K

ệ

TS. L Hồ

V

G

X

ộ

L ậ
Hệ


ớ

.

ờ

Hồ

ố

H

Tế

ố T

.
N

N

T . HCM

.T

ệ

K

Q


S

S

ộ

ề

K

C

K
ậ

TS. L ậ T

D
.

ộ

ố

ệ

ớ

ệ

T
TRẦN THANH HUYỀN


iii

MỤC LỤC
ỜI CAM ĐOAN ..................................................................................................i
ỜI C M

N ...................................................................................................... ii

DANH MỤC T

VIẾT T T..............................................................................vi

DANH MỤC BIỂU ĐỒ .................................................................................... viii
DANH MỤC MÔ H NH .................................................................................. viii
MỞ ĐẦU ............................................................................................................... 1
CHƯ NG 1: SỰ H NH THÀNH CỘNG ĐỒNG VĂN HÓA – X

HỘI

ASEAN ASCC VÀ ĐA DẠNG TÔN GIÁO Ở ĐÔNG NAM Á .................26
11 S

ở

. . . ASEAN –
. . .C

1.1.2.2. Nh ng y u t

............................................................37

Đ

Đ

ở

N

. . .S

ậ ..........................................41

1.2.2. S

ở

. . .S
T

Á .....................................40

ồ

ộ

ố


ệ

ế

N

ớ ở

ố

...............................................................................................58
.............58

...............................................................................................................63


iv

. . . Yế

ố

ố

ASEAN ..........66
..66

...........................................................................................73



V

C

(2004) ...........................................................................................................89
. . . Yế
V

ố

Hế

ASEAN (

ủ

) ............92

ộ

ASCC
. . .V

1
ế

1 ...............................................96

ố

Đ

ủ
Cộ

T

ASEAN

1 .....................................................116

..............................................................................................................119

CHƯ NG : DỰ

ÁO VỀ VAI TRÕ CỦA YẾU TỐ ĐA DẠNG TÔN

GIÁO TRONG QUÁ TR NH PHÁT TRIỂN ỀN V NG CỦA ASCC SAU
2015 ....................................................................................................................121
1 T

ộ

T

Cộ

ASEAN 2025 .................................................................................................121




.....................................................................130
–

.................................................................................................132
Đ

vi

ộ

ủ ASCC

sau 2015 .........................................................................................................139
Ti u k t ..............................................................................................................143
ẾT U N .......................................................................................................146
DANH MỤC CÔNG TR NH CỦA TÁC GI ...............................................151
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KH O ........................................................152
PHỤ ỤC ..........................................................................................................177


vi

DANH MỤC T
T

VIẾT T T

V



Ti ng Anh

Ti ng Vi t

AC

ASEAN Community

Cộ

ồ

ASEAN

AEC

ASEAN Economic Community

Cộ

ồ

K

Security Cộ

ồ

C


ồ

Socio-Cultural Cộ

ồ

ASEAN

ế ASEAN

Community

BBL

Bangsamoro Basic Law

BRN

Barisan Revolusi Nasional

A

ở

ASEAN

V

– X


CAB

Comprehensive Agreement on T
the Bangsamoro
Country of Particular Concern

HDI

Human Development Index

IS

Indonesian

Conference

D

C

Religion and Peace

MILF

Moro Islamic Liberation Front

MNLF

Moro National Liberation Front

Pattani

Q ố

on Hộ

Levant

PULO

ề

ệ

Islamic State of Iraq and Syria/
ISIS

ệ

Bangsamoro

CPC

ICRP

ậ

ớ Hồ

N


D

ộ M L

ố


viii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Bi

ồ . . Xế

Bi

ồ . .T

ố

N

ố

N

..............49
......................52



ố

.....47
II .....90


1

MỞ ĐẦU
1
Hệ

ộ

ố

N

(A

ờ

Nations - ASEAN)
ố
P

S

ậ

ẩy nhanh m c tiêu Cộ

ồ

ASEAN

– xã hội), tháng

ồ

Cộ

C

ở pháp lý và th chế cho việc gia

APSC)

Cộ

C

AEC)

Cộ

C

ASEAN (ASEAN C



V

ế

ế
–X

ộ

ậ

ộ ASEAN

ộ

ASEAN
ế

Một cộ

ồng

ồ

ậ

–

ộ ASEAN (ASEAN S

áng

ế ho ch t ng th về Kết nố

ờ

ộ : Cộ

ồng

ASEAN

ết khu v
ASEAN

ệ

ộ

ASEAN 2020 với ba tr cột chính (an ninh, kinh tế

11/2007 công bố Hiế

A

ộ

ế

–

ề
ề

ộ
ộ

ộ
.T

ố


2

ở
ề

ớ

ộ

T
ộ

ề

Q ố

ộ



ậ

ờ
ệ... Vì vậy, t t c các

ề

ời là s quan tâm c a tôn giáo. V ệ

ASCC ớ
ộ

ờ
ờ ố

ở ồ

L

ệ

T

ề

ố

ở


ASCC nế

ố

ộ

m th y r ng mối quan tâm c a h
ố

quyết bở
chung. T

ệ
ế
ộ

ớ

ộ
ế

ậ
N

. T i Di

tho i Shangri-La tháng 5/2015, Th

ASEAN
ố


ậ

ờ

ậ

ồ Hồ
ộ
ối

An ninh ch

ớng Singapore Lý Hi n Long c nh báo

trở thành một trung tâm tuy n mộ quan tr ng cho

IS: ―
bi
Á thành m t t nh c
huy

ch H i giáo trên toàn th gi i là m t gi

c ISIS có th thi t l

ứ

ơ


L

(ii)

ộ

ậ

ệ

ậ
ờ

ố

ệ

Cộ

ồ

ớ

ế

ồ

ờ

ờ


(
ề

ộ

ề

k ch b

–

)

.L ậ

ố
ệ

ng

a ASCC với vai trò (tích c c ho c tiêu c c) c a s

d ng tôn giáo ở khu v
(ii)

ế

ở



ậ

ề

ộ ộ

ế

ASEAN).

N
ề

ố

ệ

ế

(iii)

(i)

ệ

ối với tiến trình xây d ng Cộng
ộ

ố ế(

4

ồ

ờ

ế
ộ

ố

Vệ N

ớ

ộ

ề

ố

.

ớ

C
(i)

ớ


Cộ

C

ồ

ASEAN, do
N

ề

ế
-C

Cộ
ở

h c nh
S

ố

)‖

V

ậ

ồ



lu

a

châu Âu:
William H. Swatos, Jr và Kevin J. Christiano trong Secularization
Theory: The Course of a Concept (Lý thuy t Th t c hóa: Quá trình hình thành
m t Khái ni m) giới thiệu cuộc tranh luận về s thế t c hóa vào cuối nh
1990. Sau một cuộc kh o sát d a trên các khái niệm t gi a nh
ến hiện t i, tác gi tập trung vào nh ng yếu tố l ch s và triề

i c ng cố cho

nh ng tuyên bố c a lý thuyết thế t c hóa và nh ng tuyên bố c a bên ch trích


5

chính. Lý thuyết thế t

t trong mối quan hệ c với thuyết Tôn giáo

trong Triết h c Ánh sáng và phát tri

u l ch s tôn

giáo châu Âu suốt thế kỷ 19. Mâu thuẫ

‗ ết

là nó bao g m c s

a các c
ắ

chính tr v
phẩm nh m m

i c nh c a toàn cầu hóa. Tác
ộng c

u nh ng câu h i về

ến

ời, và s phát tri n kinh tế xã hội.
ờng h

Tuy nhiên, tác phẩm l y bối c
T

ng tôn giáo trong xã h i và

ơ

hòa bình và b o l c, dân ch và quyền co

s

n hình là ở các quốc gia


Hế

ế
. L ậ

Tế

ệ

ế

Robert Ken Arakaki

Religion and State-building in Post - colonial Southeast Asia: A

Comparative Analysis of State-building Strategies in Indonesia and Malaysia
(Tôn giáo và Xây d
sánh các Chi

c xây d

c t i Indonesia và Malaysia)
ế

ớ T

: Phân tích so

c H u th c dân

ệ

ệ

a theo A Secular Age (Thờ

thu c chính tr

a th t

. Khung lý thuyết

ởi nó nh n m

các chính ph ASEAN ph
ơ

tr

c nh ng v

i mặt trong kỷ nguyên c a nhi u s bi
ề cậ

. Cách tiếp cậ
ố

xã hội, là hai m t thuộ
ồ



ến khía c

ng cốt lõi ch u s tác ộng c

ề

– Xã hội ASEAN (ASCC).

a :
C

ề

―T

ế

ớ‖

c a Tr n N

: ―V

ề

u c a các nhà khoa h c Trung Quố ‖
P

ơ


n Nghiên cứu tôn giáo hi n
c t p c a việc nghiên c u tôn giáo và

ộ nghiên c u tôn giáo, c th là nghiên c u l ch s

ới

ộ tôn giáo. Ngoài ra, hiện nay không ch nghiên c u tôn giáo về m t l ch


7

s , mà còn nghiên c u tôn giáo về m

i, nghiên c u ở c

ởc

.

ộ quốc gia, c

ộ vùng miề
a

2.2. Nghiên cứu về lịch sử
Nam Á có
ề
ự


Một tác phẩm

N

mà có l ai nghiên c

L ch s

i

c a D. G. E. Hall (1997) - NXB Chính tr

quốc gia. D c theo tiến trình l ch s , cuố
Phần thứ nh t ề cập l ch s

N

c chia làm bốn ph n.
thuở

ế

uc

châu Âu xu t hiện ở khu v c này. Phần thứ hai ề cập l ch s

ời
ớ


… Phần thứ
T

u thế kỷ XX. Phần thứ
N

thiết
ề cậ

ộ

ến s
ộc lập

u thế kỷ XX. Tác ph m d ng l i ở cuối thập niên 1950, khi mà các s
ếp di n vớ

kiệ
thế kỷ XX
ở

é

ng và ch

ớc vào n a sau

ộng. Ngoài ra, trong tác phẩm này, tác gi
T


biế

T

H
nm

a, nh ng yếu tố

ề cậ

ộ ối vớ

ớ

ến yếu tố t thân c a nề
ậ

ến

a.
N

ều b


8

biến c i một cách t nhiên, l ng l mà sâu s


N

ều xu t phát t một quá trình l ch s

phát tri n c a phong trào

ờng quốc th c dân châu Âu, vi

dân tộc chống l

dân t c trong khu vực, s

và

về các v

ịnh các bản sắc

c a

ề b n s c dân tộc, tộ

―

s

x

o lộn trong thời k Nhật can thiệp, và việc thành


ả

o

ự

ề liên k t ASEAN

ghiên cứu về vấ

x

có các tác phẩ
ố

ớ

ứ

ề

N

,

Erik Martinez Kuhonta, Dan Slater, Tuong Vu (2008) trong Southeast Asia in
Political Science – Theory, Region, and Quantitive Analysis
Khoa h c Chính tr - Lý thuy t, Khu v
C



9

và Cân b ng Chi

c Quy n l c

, c a Kai He (2008) trên t p

chí European Journal of International Relations (Vol. 14, No. 3, pp. 489 – 518),
ời c a ASEAN vớ

phân tích r t rõ về b n ch t s
ớ

v

ộ c a các lý thuyết ch

ột t ch c khu

ện th c, ch

do, và ch

ến t o. Ngoài ra, lý thuyết chính mà tác gi s d
N

c cân b ng quyền l c t


I

ở ASEAN có phân

R

m Lý thuyết về Quan hệ Quốc tế ở

‖)

A
D

‖ (―C

S

Michael Yahuda biên tập, trên t p chí International Relations of Asia, c a mình.
T

ề cập vì sao Ch

ến t o có th gi i thích về nguồn gốc và

s phát tri n c a ASEAN, ông kh
ch ng h

ến t

nh ASEAN là s n phẩ


X

ố

ệ

ộ H Nộ

–

:

-2010)

N

.T

ẩ

ế

ộ

N

ẩ

N


10

ố
Cộ

ồ

ASEAN. C ố
ế
ở

ASCC

Cộ

ố

ASEAN

ASEAN.

ệ
L ậ

ồ

ệ

ồ


tiên; nh ng v
ASEAN;

ộ

ện c

i sâu s c trên t t c

Đ c Ninh
ề

é

ời sống xã hộ

ớc

ở l ch s

ội

ội; Tính kh thi c a nh ng nộ
ồ

t ra và gi i pháp th c hiện Cộ

ộng qua l i c a Cộ


H

c p Bộ. Công trình kh

(Ch biên) là kết qu c a công trình nghiên c u
ờ

nh r

ế

c Cộng

ồng ASEAN 2015 còn r t ng n, và có r t nhiề
quốc gia ASEAN ph
kế …

c mà các

t qua b ng việc th c hiệ

Vệ N

c tiêu, lộ trình, cam
ẩy hiện th c

c trong việ

ồng này.




11

ố

ộ

ậ

ộ

.Q
ASEAN

ệ

ệ

ộ

ộ.T
ộ

õ

ồ

ồ
ộ


2.4. Về
k

ị

―

ộ

‖

õ é

―

ứ

a

ASEAN

ASEAN ẫ

õ

ASCC‖ ẫ

ộ



), London and New York: Routledge, bao gồm các

bài viết nghiên c u s giao thoa gi a tôn giáo và b o l c ở N

N

ờng h p mô t c th . Việc thiế

Á, thông qua hàng lo

Nam và

ến tôn
ớng th

giáo trong quan hệ quốc tế và nghiên c u an ninh, kết h p vớ

hiện tôn giáo ôn hòa và nh ng l ch s h n chế trong việc nghiên c u tôn giáo,
khiến cho b o l c tôn giáo luôn ở bên lề c a các nghiên c u h c thuậ
ậ

ề

ậ
ế

ậ
ớ


õ

ộ


12

ở

N
ố

ộ ớ

ở

.

John L. Esposito, John O. V

O

với Asian Islam in the

21st Century (H i giáo t i châu Á trong th kỷ 21) NX
ế

ề

Hồ


ố

ệ

ố.

Global Religions and International Relations: A Diplomat Perspective (Tôn
giáo trên th gi i và Lý thuy t Quan h Qu c t : Góc nhìn Ngo i giao) (

)
.

Pasquale Ferrara
T

ề ậ
ố

ế

ề

ế

ệ

ở

ộ


ề

ố

ố

)

ở

ớ

ậ
P

T

ộ – H Nộ (
ở
ố

ậ

ớ
ậ

N

X

ế

) ậ

ớ

ộ

ế

Vệ K
N

ế(

ế

ố

ắ
Vệ N

ệ
ở

)

ớ

ệ


–
ộ

:
,


13

“

ờ

P

,“

.T

ờ

P

ề

ẫ

ẫ


ờ
H

NX V

T
T

Vệ V

(

ậ
P ậ

Hồ

ở

T

ố

t

ồ

ố
ộ


(

ế

ời sống chính tr - xã hội và quá
ớ .C

nh chính sách dối ngo i c a một số
ởng c

rõ vai trò và

ởng c a tôn

n về tôn giáo; làm rõ

ởng) và các t ch

trình ho

c NXB Chính tr Quốc gia – S thật

c biệt làm

ến quan hệ quốc tế ở ba c

ộ: (i) b t

ng gi a các qu c gia v t do tôn giáo và các chính sách liên quan; (ii) các t
chức tôn giáo là các ch th xuyên qu c gia, có sức m nh kinh t và chính tr , có


.

ng (2013) c a mình, H Đ

Nam Á: Th c tr
N

N

ố
t tôn giáo – sắc t c

Trong nghiên c u

v

ẩ

ế

các giá tr

– l ch s . Tác gi nhậ

ộng về kinh
nh chính


14

ề

ộng

.

NCS

ế

ến các

C

III

ộ

(

)

ộ

ASCC.
a

2.5.

ề a

o

gi i quy

nào t

(2006)

Michael

ề

Vatikiotis
ế ẫ

ộ
ộ

ề N

ức t p

T

ế

L .C

ế



.T
ộ

ề

ơ

.L ậ
ứ

ẫ

ầ

ế

ặ


15

ớ
‖ ẫ

―

ề

ậ

ở ASEAN ớ

International

Seminar on Religious Pluralism in ASEAN (H i th o qu c t v
giáo t i ASEAN)
N

T

-

T

T

ASEAN

N

P

L

ớ

P

ứ
ứ


ở

ệ

Building Socio-Cultural Community

Ông

ộ

.

ố

Yusuf

ế

ế

ế
ở

ệ

N

.