ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

LÊ ĐÌNH TÚ

CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ
CỦA NHẬT BẢN VÀ GỢI Ý ĐỐI VỚI VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU

Hà Nội – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

LÊ ĐÌNH TÚ

CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ
CỦA NHẬT BẢN VÀ GỢI Ý ĐỐI VỚI VIỆT NAM

Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
Mã số:60 31 01 06

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN XUÂN THIÊN

DANH MỤC VIẾT TẮT ............................................ Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ ..................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC CÁC BẢNG .......................................... Error! Bookmark not defined.
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................ 1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN
ĐỀ TÀI VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN .................................. Error! Bookmark not defined.
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ..................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Các công trình nghiên cứu về kinh tế Nhật BảnError!

Bookmark

not

defined.
1.1.2. Các công trình nghiên cứu về Chính sách thương mại của Nhật Bản
.............................................................................. Error! Bookmark not defined.
Chính sách thương mại đóng vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế Nhật Bản.
Chính vì vậy, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về chính sách thương mại
của Nhật Bản, dưới đây là những công trình nghiên cứu tiêu biểu : .......... Error!
Bookmark not defined.
1.1.3. Tổng quan các công trình nghiên cứu ........ Error! Bookmark not defined.
1.2. Cơ sở lý luận tổng quan về chính sách thương mại quốc tế và vai trò của nó
đối với sự phát triển kinh tế ..................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Khái niệm và vai trò của chính sách thương mại quốc tế đối với sự phát
triển kinh tế ........................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Các công cụ được áp dụng trong chính sách thương mại quốc tế .... Error!
Bookmark not defined.
1.2.3. Ý nghĩa của việc nghiên cứu chính sách thương mại quốc tế của các nước
.............................................................................. Error! Bookmark not defined.


Bookmark not defined.
3.2.2. Chính sách thương mại quốc tế giai đoạn 1974 – 1991.Error! Bookmark
not defined.
3.2.3. Đánh giá kết quả thực hiện các chính sách thương mại quốc tế đối với
mục tiêu phát triển kinh tế trong giai đoạn 1974 - 1991.Error! Bookmark not
defined.
3.3. Chính sách thương mại quốc tế thời kỳ toàn cầu hóa nền kinh tế Nhật Bản
(1992 – nay) ................................................................................. Error! Bookmark not defined.


3.3.1. Mục tiêu và nội dung phát triển kinh tế giai đoạn 1992 – nay. ........ Error!
Bookmark not defined.
3.3.2. Chính sách thương mại quốc tế giai đoạn 1992 – nay.Error! Bookmark
not defined.
3.3.3. Đánh giá kết quả thực hiện các chính sách thương mại quốc tế đối với
mục tiêu phát triển kinh tế trong giai đoạn 1992 – nay.Error! Bookmark not
defined.
CHƢƠNG 4: HÀM Ý XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN CHÍNH SÁCH
THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM DỰA TRÊN KINH NGHIỆM
CỦA NHẬT BẢN ........................................................ Error! Bookmark not defined.
4.1. Những điểm tương đồng và khác biệt giữa Việt Nam và Nhật Bản ............ Error!
Bookmark not defined.

4.1.1. Về điều kiện tự nhiên, dân số ..................... Error! Bookmark not defined.
4.1.2. Về chính trị, xã hội ..................................... Error! Bookmark not defined.
4.1.3. Về kinh tế .................................................... Error! Bookmark not defined.
4.2. Mục tiêu và nội dung điều chỉnh chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam
.......................................................................................................... Error! Bookmark not defined.

4.2.1. Mục tiêu phát triển thương mại quốc tế ..... Error! Bookmark not defined.

1. Tính cấp thiết của đề tài
Kết thúc chiến tranh thế giới lần thứ hai và những năm sau đó là thời kỳ gặp
nhiều khó khăn của Nhật Bản. Tuy nhiên, Nhật Bản đã nhanh chóng khôi phục nền
kinh tế của mình và đưa đất nước đi đến kỷ nguyên tăng trưởng nhanh. 40 năm tăng
trưởng như vũ bão sau chiến tranh đưa nền kinh tế Nhật Bản phát triển ngang hàng
với các cường quốc trên thế giới. Bên cạnh các nguyên nhân như tận dụng thời gian
cả thế giới đắm mình trong chiến tranh lạnh để phát triển, sử dụng viện trợ phát
triển sau chiến tranh thế giới II từ Mỹ…, thì hai trong số những nguyên nhân chính
đóng góp vào sự thần kỳ đó có phần quan trọng của hệ thống thương mại quốc tế và
chính sách thương mại quốc tế của Nhật Bản.
Cũng như vậy, Việt Nam là đất nước đã mất mát khá nhiều về người và của
trong chiến tranh. Hòa bình lặp lại nhưng nền kinh tế vẫn bị kìm hãm, phát triển
chậm trong một thời gian dài. Đến năm 1986, chính sách Đổi Mới ra đời, lệnh cấm
vận của Mỹ được nới lỏng thì Việt Nam dần dần mở rộng các mối quan hệ hợp tác
kinh tế quốc tế, gia nhập vào ASEAN, AFTA, WTO, TPP…
Việt Nam mới chuyển sang nền kinh tế thị trường được một thời gian không
lâu (từ 1986 đến nay), có thể nói hoạt động thương mại quốc tế Việt Nam đã ghi
nhận nhiều tín hiệu tích cực đáng khen ngợi, tuy nhiên không thể phủ nhận được
những hạn chế vẫn tồn tại trong hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Nguyên
nhân chủ yếu là do việc chuyển sang nền kinh tế thị trường, hội nhập vào nền kinh
tế thế giới làm cho Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn trong việc ban hành và tổ chức
thực hiện chính sách thương mại quốc tế của mình sao cho hợp lý và đạt hiệu quả
kinh tế cao nhất. Chính vì vậy, việc nghiên cứu chính sách thương mại quốc tế của
Nhật Bản, một đất nước có điều kiện gần giống Việt Nam, từ đó rút ra kinh nghiệm
để có thể tham khảo trong việc hoạch định chính sách thương mại quốc tế phù hợp
với bối cảnh trong nước và quốc tế là cần thiết.


Như vậy, Việt Nam và Nhật Bản là hai quốc gia khác nhau nhưng lại có nhiều
sự tương đồng và giống nhau. Do đó, những kinh nghiệm của Nhật Bản trong việc

phát triển thần kỳ của nền kinh tế Nhật Bản.
Giai đoạn 2 - Chính sách thương mại quốc tế Nhật Bản thời kỳ xảy ra hai cuộc
khủng hoảng dầu lửa và đồng Yên tăng giá (1974 – 1991): Giai đoạn này tập trung
phân tích những chính sách thương mại quốc tế của Nhật Bản sau khi phát triển
mạnh mẽ và cải cách cơ cấu kinh tế nhằm hạn chế tác động của các nhân tố tiêu
cực, bước vào thời kỳ tăng trưởng ổn định và quốc tế hóa nền kinh tế.
Giai đoạn 3 - Chính sách thương mại quốc tế Nhật Bản thời kỳ toàn cầu hóa nền
kinh tế Nhật Bản (1992 – nay): Giai đoạn này làm rõ những chính sách thương mại
quốc tế của Nhật Bản trong bối cảnh kinh tế hội nhập toàn cầu và hạn chế những tác
động tiêu cực của sự tăng giá của đồng Yên.
4. Câu hỏi nghiên cứu
Câu hỏi 1: Nét đặc thù, riêng biệt trong chính sách thương mại của Nhật Bản ?
Câu hỏi 2: Chính sách thương mại quốc tế của Nhật Bản thay đổi như thế nào
qua từng thời kỳ?
Câu hỏi 3: Việt Nam có thể học hỏi được gì trong chính sách thương mại quốc
tế của Nhật Bản
5. Những đóng góp mới của luận văn
Luận văn góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về chính
sách thương mại quốc tế nói chung và chính sách thương mại quốc tế của Nhật Bản
nói riêng,
Luận văn làm rõ quá trình thay đổi chính sách thương mại quốc tế của Nhật
Bản qua từng thời kỳ nhất định, từ năm 1955 tới nay.
Thông qua việc nghiên cứu những thay đổi trong chính sách thương mại
quốc tế của Nhật Bản, luận văn đưa ra một số hàm ý về chính sách thương mại quốc
tế cho Việt Nam trong quá trình hoàn thiện chính sách thương mại nói chung và
chính sách thương mại quốc tế nói riêng trong bối cảnh mới, khi Việt Nam đã và
đang tiến hành hội nhập với những thời cơ và thách thức mới.
6. Kết cấu của luận văn



11. Anh Hưng, 03/2009. Suy thoái kinh tế Nhật Bản đầu những năm 1990 –
nguyên nhân và giải pháp khắc phục.Tạp chí nghiên cứu Đông Bắc Á, trang
13.
12. Thái Văn Long, 06/1996. Kinh tế Nhật Bản đang đứng trước những khó khăn
lớn.Tạp chí nghiên cứu Nhật Bản, trang 7.


13. Bùi Xuân Lưu, 2001. Chính sách ngoại thương Nhật Bản thời kỳ tăng trưởng
và toàn cầu hóa kinh tế. Hà Nội: NXB Giáo dục.
14. Bùi Xuân Lưu và Nguyễn Hữu Khải, 2006. Giáo trình kinh tế ngoại thương.
Hà Nội: NXB Lao động – Xã hội.
15. Phạm Thị Xuân Mai, 10/2002. Chính sách tiền tệ của Nhật Bản từ năm 1998
đến nay. Tạp chí nghiên cứu Nhật Bản và Đông Nam Á, trang 22.
16. Nguyễn Ngọc Mạnh,1996.Chiến lược ngoại thương của Nhật Bản giai đoạn
1955 – 1996. Những vấn đề kinh tế thế giới, số 03/2000, trang 26 – 36.
17. Trần Quang Minh, 09/1996. Vài nét về các giai đoạn phát triển kinh tế Nhật
Bản 50 năm qua. Tạp chí nghiên cứu Nhật Bản, trang 12.
18. Trần Quang Minh, 2000. Lý thuyết về lợi thế so sánh: sự vận dụng trong
chính sách công nghiệp và thương mại của Nhật Bản 1955 – 1990. Hà Nội:
NXB Khoa học xã hội.
19. Shujiro Urata, 04/2005. Chiến lược hiệp định mậu dịch tự do của Nhật Bản.
Tạp chí những vấn đề kinh tế thế giới, trang 38.
20. Nguyễn Xuân Thiên, 2015. Giáo trình thương mại quốc tế.Hà Nội: NXB Đại
học quốc gia Hà Nội.
21. Lưu Ngọc Trịnh, 02/3003. Kinh tế Nhật Bản năm 2002: lại một năm nữa
thất vọng. Tạp chí nghiên cứu Nhật Bản và Đông Bắc Á, trang 3.
22. Lưu Ngọc Trịnh, 02/2005. Kinh tế Nhật Bản hai thập niên đầu thế kỷ
XXI.Tạp chí kinh tế thế giới, trang 17.
23. Lưu Ngọc Trịnh, 1998. Kinh tế Nhật Bản, những bước thăng trầm trong lịch
sử. Hà Nội: NXB Thống kê.