I. MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Môn Tiếng Việt ở Tiểu học nói chung và lớp 4 nói riêng có nhiệm vụ hình
thành và phát triển cho học sinh các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt để học tập và
giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi. Thông qua việc dạy và học
Tiếng Việt, học sinh được rèn luyện các thao tác tư duy, có những hiểu biết sơ
giản về xã hội, tự nhiên và con người, về văn hóa, văn học của Việt Nam và nước
ngoài. Từ đó bồi dưỡng cho các em tình yêu tiếng Việt và hình thành thói quen
giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con
người mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Trong thực tiễn dạy học hiện nay, việc dạy và học phân môn Luyện từ và
câu ở lớp 4 nói riêng và ở Tiểu học nói chung còn gặp không ít khó khăn, nhất là
chưa thực sự chú trọng đến việc rèn kĩ năng sử dụng vốn từ và câu cho các em,
chưa giúp học sinh thấy được vẻ đẹp của ngôn ngữ trong lời nói, giao tiếp và nhất
là trong văn phong Tiếng Việt. Đồng thời, việc dạy học bộ môn này chưa tạo
được niềm đam mê học tập thực sự cho trẻ. Dẫn đến các em còn thụ động trong
học tập, chưa tích cực và tự giác học tập tiến bộ. Điều đó đồng nghĩa với việc
không ít giáo viên còn gặp khó khăn trong việc tìm ra những phương pháp dạy
học hiệu quả để giải quyết những vấn đề còn tồn đọng trong dạy học bộ môn này.
Ngoài ra, việc sử dụng “trò chơi học tập”, đặc biệt là trò chơi “Tích truyện
dân gian” trong dạy học Tiếng Việt của phần đa giáo viên chưa nhiều, vẫn còn
đơn điệu về hình thức và cách tổ chức, chưa tạo được hưng phấn cho học sinh
trong mỗi tiết học. Điều này dẫn đến việc hiểu nghĩa của từ, cấu tạo từ, câu và
việc sử dụng vốn từ trong đặt câu, viết đoạn, bài văn của học sinh còn gặp nhiều
khó khăn.
Việc đổi mới triệt để phương pháp dạy học nhằm tạo cho học sinh tích cực,
chủ động và sáng tạo trong học tập là vấn đề đang được nhiều người quan tâm.
Chính vì lẽ đó, trong quá trình dạy học, tôi luôn chủ động, tìm tòi và học hỏi đồng
nghiệp, lãnh đạo nhà trường trong việc đổi mới phương pháp dạy học để mỗi tiết
học của các em thực sự cuốn hút và hiệu quả bằng việc mạnh dạn áp dụng: “Kinh
nghiệm rèn kĩ năng sử dụng vốn từ và câu cho học sinh bằng xây dựng trò

dân gian” gần gũi, phù hợp với nội dung kiến thức tiếp nhận của học sinh.
b. Phương pháp điều tra khảo sát thực tế
Đây là phương pháp điều tra nghiên cứu thực tế việc tổ chức dạy và học về
sử dụng vốn từ, câu bằng trò chơi học tập và trò chơi “Tích truyện dân gian”
trong môn Tiếng Việt cho học sinh lớp 4 ở trường Tiểu học Nga Vịnh nói riêng
(dạy học theo mô hình trường học mới Việt Nam - VNEN) và một số trường tiểu
học nói chung trên địa bàn huyện Nga Sơn, Thanh Hóa.
c. Phương pháp thống kê, xử lí số liệu
Sau khi áp dụng giải pháp này vào thực tiễn dạy học tại lớp 4B, trường tiểu
học Nga Vịnh kết hợp thu thập các tài liệu, dữ liệu phục vụ cho đề tài, tôi đã tiến
hành phân tích, tổng hợp các số liệu minh chứng cụ thể qua các thời điểm kiểm
tra của giáo viên, tổ chuyên môn và Nhà trường từng thời điểm cụ thể. Từ đó rút
ra kết luận và hiệu quả về việc áp dụng “Kinh nghiệm rèn kĩ năng sử dụng vốn từ
và câu cho học sinh bằng xây dựng trò chơi “Tích truyện dân gian” trong dạy học
Tiếng Việt lớp 4”.

2


II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Như chúng ta đã biết, trong Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII
(ngày 26/1/2016) định hướng đổi mới căn bản, toàn diện về giáo dục, đào tạo và
phát triển nguồn nhân lực đã nêu rõ: “Phương pháp dạy và học mới không chỉ làm
cho người học phát triển tư duy độc lập, sáng tạo mà còn giúp người thầy thêm
tiến bộ, trưởng thành….Giáo dục cần phải tập trung phát triển mạnh năng lực và
phẩm chất người học, đảm bảo hài hòa đức, trí, thể, mỹ, thực hiện tốt phương
châm mới: Dạy người, dạy chữ và dạy nghề (trước đây là dạy chữ, dạy người, dạy
nghề).” Vì vậy, việc đổi mới phương pháp dạy và học tập trung rèn kĩ năng, bồi
dưỡng năng lực và phẩm chất người học là nhiệm vụ cần được chú trọng trong

hết phải hiểu về trò chơi học tập Tiếng Việt “Tích truyện dân gian” là những trò
chơi được sử dụng trong giờ Tiếng Việt, giúp học sinh nắm bắt tri thức ngôn ngữ
và rèn kĩ năng sử dụng tiếng Việt thêm hứng thú, hiệu quả. Thông qua các câu
3


chuyện cổ dân gian (thần thoại, truyền thuyết, cổ tích,…) như: Tấm Cám; Sơn
Tinh, Thủy Tinh; Thạch Sanh; Cây tre trăm đốt; Cây khế; Sự tích quả dưa hấu,...
giáo viên tổ chức các trò chơi “Tích truyện dân gian” để giúp học sinh củng cố,
rèn kĩ năng về cấu tạo âm tiết, phân biệt về cấu tạo của từ (danh từ, động từ, tính
từ; từ đơn, từ ghép, từ láy), phân biệt, đặt đúng các kiểu câu (câu kể Ai là gì? Ai
làm gì? Ai thế nào?; câu hỏi, câu khiến, câu cảm) hay kĩ năng ghi nhớ các thành
ngữ, tục ngữ, giải câu đố chính tả,…Với trò chơi học tập tiếng Việt dựa theo tích
truyện dân gian sẽ làm tăng tính giả định của trò chơi học tập (mỗi học sinh tham
gia trò chơi sẽ nhập vai vào một nhân vật trong câu truyện cổ dân gian như anh
nông dân nghèo, chàng Sơn Tinh, Thạch Sanh,…hay cả những chú chim sẻ đáng
yêu,… ), nâng cao hứng thú học tập, sự sáng tạo cho học sinh. Nó không những
giúp các em hình thành và phát triển kĩ năng sử dụng vốn từ và câu tiếng Việt mà
còn giúp giáo viên không ngừng tìm tòi, sáng tạo trong đổi mới phương pháp và
hình thức tổ chức dạy học một cách hiệu quả.
2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Thực tế cho thấy, hầu hết việc dạy và học ở các trường tiểu học nói chung
và ở các trường đang dạy học theo Mô hình trường học mới Việt Nam (VNEN)
nói riêng, việc đổi mới phương pháp dạy học trong môn Tiếng Việt lớp 4, đâu đó
ở một bộ phận không nhỏ giáo viên chưa thực sự triệt để. Việc sử dụng trò chơi
học tập tiếng Việt, nhất là trò chơi học tập “Tích truyện dân gian” trong dạy học
Tiếng Việt lớp 4 còn hạn chế và chưa hiệu quả. Học sinh còn lúng túng trong hiểu
nghĩa từ, cấu tạo từ; phân biệt và đặt các kiểu câu hay việc sử dụng vốn từ để đặt
câu, viết đoạn, bài văn chưa hợp lí, chưa hay. Dẫn đến trong mỗi giờ học, các em
chưa hứng thú, chưa tích cực học tập và việc hoạt động hợp tác của học sinh chưa

17,4
16
69,7
1
4,3
Từ kết quả thực trạng trên cho thấy vốn từ và khả năng sử dụng vốn từ và
câu của học sinh lớp tôi nói riêng và học sinh trường Tiểu học Nga Vịnh nói
chung còn nhiều hạn chế. Dẫn đến mỗi tiết học về sử dụng vốn từ và câu hiệu quả
chưa cao; học sinh còn rụt rè, thiếu tích cực và chủ động trong học tập, hoạt động
4


nhóm. Vì vậy mà ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng của môn Tiếng Việt nói
riêng và các môn học khác trong nhà trường nói chung. Như thế là chưa đáp ứng
được yêu cầu đổi mới của nền giáo dục Tiểu học ở Việt Nam hiện nay.
3. Các giải pháp đã sử dụng để rèn kĩ năng sử dụng vốn từ và câu tiếng Việt
cho học sinh lớp 4
Từ thực trạng trong dạy học Tiếng Việt lớp 4 như đã nói, tôi mạnh dạn đưa
ra những giải pháp trong thực tiễn giảng dạy và công tác để giải quyết những băn
khoăn, vướng mắc và những vấn đề còn tồn đọng trong dạy học và giáo dục học
sinh với mong muốn góp phần giúp cho học sinh lớp tôi phụ trách có kĩ năng sử
dụng vốn từ và câu thật tốt; được chủ động, tích cực và sáng tạo trong học tập, để
mỗi giờ học nặng nề trước đây biến thành những giờ học lí thú và hiệu quả. Từ đó
sẽ tạo được môi trường học tập có ích, giúp học sinh phát triển toàn diện; giúp
giáo viên tiến bộ, trưởng thành, không ngừng trau dồi, nâng cao tay nghề. Để thực
hiện điều đó, tôi đã tiến hành một số giải pháp sau:
3.1. Nghiên cứu nội dung, lựa chọn kiến thức, tìm hiểu và tổ chức trò chơi
“Tích truyện dân gian” nhằm tạo hứng thú, nâng cao hiệu quả dạy học Tiếng
Việt lớp 4
Chương trình môn Tiếng Việt lớp 4 phần kiến thức tiếng Việt và văn học sẽ

thức, rèn kĩ năng; giữa phân môn Luyện từ và câu với Tập đọc, Kể chuyện, Chính
tả và Tập làm văn. Nói cách khác là sự tích hợp giữa kiến thức – kĩ năng tiếng
Việt với hiểu biết thực tế của học sinh. Trò chơi “Tích truyện dân gian” phải đảm
bảo các tiêu chuẩn: dễ chơi (có luật chơi rõ ràng, dễ hiểu), phục vụ cho mục tiêu
của bài học, có tính giáo dục cao, phù hợp với không gian lớp học, phù hợp với
điều kiện cơ sở vật chất hiện có. Để tăng tính khả thi và hiệu quả, trò chơi học tập
Tiếng Việt phải mang ý nghĩa giáo dục trí tuệ, phù hợp tâm lí lứa tuổi học sinh,
phù hợp với điều kiện thời gian, điều kiện vật chất của trường, lớp và hấp dẫn học
sinh. Trò chơi “Tích truyện dân gian”có thể sử dụng với nhiều mục đích khác
nhau: tái hiện kiến thức của bài; hình thành kiến thức mới; củng cố kiến thức, rèn
luyện kĩ năng sử dụng tiếng Việt.
Tuy nhiên, việc tổ chức cho học sinh chơi trò chơi “Tích truyện dân gian”
để củng cố, rèn kĩ năng sử dụng vốn từ, câu cho học sinh lớp 4 như thế nào để
mang lại hiệu quả giờ học, để tạo hứng thú, sự sáng tạo cho các em mới là quan
trọng.
Để đạt được những điều nói trên thì tôi đã tiến hành tìm hiểu và nắm rõ quy
trình tổ chức thực hiện một trò chơi “Tích truyện dân gian” bao gồm các bước
sau:
Bước 1: Giáo viên giới thiệu tên, mục đích của trò chơi
Bước 2: Hướng dẫn chơi. Bước này bao gồm những việc làm sau:
+ Tổ chức thành lập những người tham gia trò chơi: Số người tham gia trò
chơi, số đội chơi, quản trò, trọng tài.
+ Các dụng cụ dùng để chơi: Giấy khổ to, bút dạ, giấy màu, phấn màu, thẻ
chữ, tên đội, hoa số, cờ, …
+ Cách chơi: Giáo viên nêu tên trò chơi, luật chơi, từng việc làm cụ thể của
người chơi hoặc đội chơi, thời gian chơi, những điều người chơi không được làm.
+ Cách xác nhận kết quả hay cách tính đội chiến thắng hoặc giải của cuộc
chơi(nếu có)
Bước 3: Thực hiện trò chơi
Bước 4: Nhận xét sau cuộc chơi. Bước này bao gồm những việc làm sau:

“đích” đó vào cách chơi, cách tính kết quả cuộc chơi. Cái khéo léo một phần lớn
có được nhờ tìm ra yếu tố giả định của trò chơi. Trong trò chơi, khi mọi thứ đều
thật (từ vẫn là từ, câu vẫn là câu, trò vẫn là trò, thầy vẫn là thầy,…), trò chơi sẽ
bớt phần hấp dẫn. Với lứa tuổi Tiểu học, nhất là học sinh lớp 4B tôi phụ trách,
nếu tên gọi của trò chơi, nhân vật, tình huống, kết quả,…của trò chơi tiếng Việt
được giả định từ nhân vật, tình huống, kết thúc,… của các văn bản truyện cổ dân
gian Việt Nam (thần thoại, truyền thuyết, cổ tích,…) thì trò chơi lại trở nên hấp
dẫn các em vô cùng. Còn gì thú vị hơn khi mỗi học sinh được giả định là một
nhân vật tốt bụng, tài giỏi trong truyện dân gian (như cô Tấm, chàng Sơn Tinh,
chàng Thạch Sanh, người em út, Mai An Tiêm,… hay thậm chí là những chú
chim sẻ đáng yêu.,...) và luôn gặp một cái kết “có hậu” như đã diễn ra trong
truyện cổ. Việc giả định mới mẻ và thú vị này sẽ kích thích tính hiếu kì, giúp các
em chủ động tìm ra kiến thức về từ vựng, về kiểu câu trong từng nội dung bài
học, từng hoạt động cụ thể. Đồng thời giúp các em củng cố và rèn kĩ năng sử
dụng vốn từ và câu tiếng Việt đã học một cách hiệu quả.
3.2. Rèn kĩ năng hiểu nghĩa từ vựng cho học sinh bằng xây dựng trò chơi Tích
truyện dân gian “Khắc nhập”, “Khắc xuất”; “Dâng núi chống lụt” trong các
tiết chính khóa và thiết kế các dạng bài tập ở buổi 2.
Từ tiếng Việt có khá nhiều nhân tố liên quan tới việc hình thành nghĩa của
từ như hình thức ngữ âm của từ, sự vật hiện tượng được gọi tên, khái niệm được
từ biểu thị hay những yếu tố thuộc hệ thống ngôn ngữ chi phối, liên quan đến
nghĩa của từ như tình cảm, thái độ, ý thức, tư tưởng, cách cảm nghĩ của người sử
dụng ngôn ngữ, văn cảnh mà từ xuất hiện. Vì vậy mà việc hiểu nghĩa từ tiếng
Việt đối với học sinh lớp 4 nói chung và học sinh lớp 4B tôi phụ trách nói riêng
gặp rất nhiều khó khăn do vốn sống và vốn hiểu biết của các em còn nhiều hạn
chế. Dẫn đến việc học sinh sử dụng từ ngữ trong đặt câu chưa phù hợp, nghĩa
chưa sáng, chưa hay. Vậy làm thế nào để giúp các em củng cố và rèn kĩ năng hiểu
nghĩa từ vựng?, tôi đã lấy chính cái “khó” trong việc dạy - học này để biến thành
cái “dễ” giúp học sinh hứng thú, chủ động tìm hiểu nghĩa từ vựng, từ đó mà rèn
cho các em kĩ năng hiểu nghĩa từ và sử dụng nghĩa từ phù hợp, linh hoạt, bằng

+ Giáo viên nêu tên trò chơi: “Khắc nhập”
+ Giáo viên phổ biến hình thức chơi, luật chơi, cách chơi, thời gian chơi: Học
sinh thực hiện chơi trong nhóm, mỗi bạn được xem là một anh Khoai, các thẻ từ
và lời giải nghĩa được xem là những đốt tre mà ông Bụt tặng cho anh Khoai. Khi
giáo viên hô “Khắc nhập”, các đội chơi sẽ phải ghép các thẻ chữ phù hợp với
nghĩa đã ghi trong phiếu học tập. Sau khi ghép xong, trưởng nhóm sẽ giơ thật
nhanh thẻ đỏ lên. Thứ tự các đội sẽ được gắn theo số từ 1 đến 6. Mỗi thẻ từ và lời
giải nghĩa đúng tương ứng sẽ nhận được một đốt tre. Sau thời gian 3 phút chơi,
đội nào chưa ghép xong thì bị trừ đi một đốt tre. Đội nào ghép nhanh nhất, nhận
được nhiều đốt tre nhất là đội chiến thắng. Phần thưởng cho đội chiến thắng là
được ông Bụt trao cho lá cờ vinh quang cắm vào “Cờ thi đua” của nhóm.
+ Giáo viên tổ chức trò chơi và nhận xét trò chơi:
- Các đội thực hiện chơi trong thời gian 3 phút quy định
- Các đội chơi giơ thẻ đỏ báo cáo hoàn thành trò chơi
- Giáo viên gắn thẻ số cho các đội chơi trên bảng
- Kiểm tra kết quả các nhóm qua đáp án đúng: a - 4, b - 3, c - 1, d -2,
e - 6, g - 5, h - 8, i - 7.
8


- Tuyên dương, khen ngợi đội chiến thắng: Trong thời gian quy định, 3 đội
về số 1 là đội: Hoa Ban, Hoa Mai, Hoa Sen đã dành được phần thưởng chiến
thắng của ông Bụt.
- Đại diện nhóm nêu lại từ và lời giải nghĩa đúng để khắc sâu nghĩa từ.
Tôi đã thực hiện tổ chức trò chơi “Khắc nhập” trong giờ Tập đọc, kết quả
cho thấy tất cả học sinh rất phấn khích, hào hứng tham gia chơi, các đội chơi đều
ghép thẻ chữ với lời giải nghĩa đúng rất tốt.
Ngoài ra, để rèn kĩ năng hiểu nghĩa từ, trong các tiết luyện Tiếng Việt buổi
2, tôi thường xuyên sưu tầm, thiết kế các dạng bài tập phù hợp với các trò chơi
nói trên áp dụng trong dạy học củng cố kiến thức và rèn kĩ năng về hiểu nghĩa từ

Cách tiến hành và tổ chức trò chơi: Tương tự như trò chơi “Khắc nhập”
nhưng thực hiện trò chơi theo cặp. Khi quản trò hô “Khắc xuất” thì nhóm trưởng
mời cặp đôi làm việc: cá nhân nhanh chóng đọc từ đã cho và thảo luận cặp đôi
các từ có tiếng Tài rồi xếp nhanh theo hai nhóm nghĩa vào phiếu (Tài có nghĩa là
“có khả năng hơn người bình thường” gồm các từ: tài giỏi, tài nghệ, tài ba, tài
đức, tài năng, tài hoa; Tài có nghĩa là “tiền của” gồm các từ: tài nguyên, tài trợ,
tài sản, tài chính)
+ Giáo viên cho đại diện đọc kết quả; học sinh nhận xét; giáo viên đưa đáp
án và tuyên dương các anh Khoai như: em Ánh, Phương Hoa, Nam, Hà,… đã tìm
9


được cây tre trăm đốt giúp anh chàng mô côi nghèo khó được sống cuộc sống
hạnh phúc. Phần thưởng cho những anh Khoai tích cực là bông hoa đủ màu sắc.
+ Cuối cùng đại diện học sinh nêu lại hai nghĩa của tiếng Tài, rút ý nghĩa
trò chơi.
Có thể nói, nội dung học tập tiếng Việt và việc rèn kĩ năng hiểu nghĩa từ,
sử dụng vốn từ tiếng Việt sẽ thú vị và hiệu quả hơn nếu giáo viên dựa trên tích
truyện Cây tre trăm đốt để xây dựng trò chơi học tập “Tích truyện dân gian” cho
học sinh trong các giờ học chính khóa và các tiết học buổi 2. Ngoài ra, giáo viên
còn có thể xây dựng trò chơi “Khắc nhập”, “Khắc xuất” khi dạy về phân tách
tiếng (âm, vần, thanh) hay tách từ (từ đơn, từ phức), tách câu thành các vế câu,
tách đoạn thành câu,… với nội dung và hình thức tổ chức phù hợp, phong phú và
hiệu quả.
3.2.3. Minh họa cách tổ chức trò chơi “Dâng núi chống lụt” nhằm nâng cao khả
năng ứng dụng nghĩa từ khi dạy Bài 24A: Sức sáng tạo kì diệu (Tiết 3)(HDH
Tiếng Việt 4- Tập 2A trang 95)
Việc hiểu nghĩa từ thông qua việc giải câu đố thuộc âm vần, tiếng, từ trong
phân môn Chính tả cũng có vai trò hết sức quan trọng trong việc củng cố, rèn kĩ
năng hiểu nghĩa từ vựng cho học sinh lớp 4. Chính vì lẽ đó, khi dạy giờ Chính tả

Núi Cao được nhận một bông hoa của nàng Mị Nương. Học sinh rút ra ý nghĩa
trò chơi. Giáo viên củng cố về ý nghĩa câu đố.
Khi tiến hành chơi trò chơi“Dâng núi chống lụt” trong giờ học, tôi thấy
các em rất thích thú, tự tin khi chơi, nhiều em tỏ ra rất sắc xảo, nhất là học sinh
rất nhanh nhẹn, chủ động tìm và khác sâu kiến thức. Biến mỗi giờ học về từ vựng
có phần nặng nề trước đây thành một tiết học từ vựng sôi nổi, hiệu quả.
Ngoài ra, từ truyền thuyết Sơn Tinh Thủy Tinh, ta cũng có thể xây dựng trò
chơi “Dâng núi chống lụt” cho những bài tập tìm tiếng, từ có vần nhất định, bài
tập đặt câu theo từ, theo kiểu câu đã học, hay bài tập làm giàu vốn từ, nhận diện
từ, câu,… cần học trong chương trình và rèn kĩ năng ở buổi 2 rất hiệu quả. Vì trò
chơi “Tích truyện dân gian” này kích thích sự tò mò, sự hiếu kì và ước muốn đạt
được điều mình mong ước như trong kết thúc có hậu của những câu truyện cổ dân
gian Việt Nam.
Dựa trên tích truyện Sơn Tinh Thủy Tinh qua trò chơi “Dâng núi chống
lụt”, tôi đã thiết kế các bài tập rèn kĩ năng hiểu nghĩa từ vựng bằng giải câu đố và
thực hiện vào buổi hai trong tiết luyện Chính tả (Trò chơi củng cố), ví dụ:
Giải đố chữ
Để nguyên: thân với bầu trời
Bỏ đầu: thân với miệng môi con người
Thêm sắc: màu của mây trời
Nhởn nhơ trong nắng thu tươi sắc vàng.
Là những chữ gì? (Chữ trăng-răng-trắng)
Có huyền, sao nặng thế
Bỏ huyền thêm hỏi, dùng may áo quần
Giúp cha, giúp mẹ đỡ đần
Ví thêm nặng, phải lãnh phần trông em.
Là những chữ gì? (Chữ chì-chỉ-chị)
Bằng việc tổ chức cho học sinh thường xuyên chơi những trò chơi củng cố
“Dâng núi chống lụt”, “Khắc nhập”, “Khắc xuất” mà tôi đã thực hiện trong các
tiết học chính khóa và những tiết học buổi 2, tôi thấy học sinh lớp tôi thực sự nắm

các tính từ: biếc, vàng. Nói như vậy có nghĩa là khi dạy học từ vựng tiếng Việt
theo cấu tạo thì việc giúp học sinh có kĩ năng phân tách từ theo cấu tạo (từ đơn, từ
phức, từ ghép, từ láy hay phân biệt từ loại là danh từ, động từ, tính từ) một cách
chính xác để từ đó hiểu và viết câu, đoạn, bài văn được tốt là một việc làm vô
cùng quan trọng của người dạy học.
Để giúp việc học và rèn kĩ năng phân tách từ vựng theo cấu tạo của học
sinh một cách hiệu quả, bớt khó khăn, tôi đã thực hiện xây dựng và tổ chức trò
chơi“Tích truyện dân gian” trong một số tiết học luyện tập củng cố, ôn tập kiến
thức ở buổi hai hay những bài ôn tập như trò chơi “Chim sẻ giúp cô Tấm” dựa
theo truyện cổ tích Tấm Cám, trò chơi “Túi ba gang” dựa theo tích truyện Cây
khế, cụ thể như sau:
3.3.1. Minh họa cách tổ chức trò chơi nhằm rèn kĩ năng phân tách và sử dụng từ
vựng qua dạy Bài 3A: Thông cảm và chia sẻ (Tiết 2) – HDH Tiếng Việt lớp 4, tập
1A, trang 41
Để học sinh có kĩ năng phân định được ranh giới từ, chỉ ra được từ đơn, từ
phức trong đoạn văn và đặt được câu văn có từ đơn, từ phức đó, ở hoạt động 2
(trang 42), tôi xây dựng và tổ chức trò chơi “Túi ba gang” dựa vào tích truyện
“Cây khế” như sau:
12


Mục đích: trò chơi giúp học sinh củng cố kiến thức, rèn kĩ năng về xác định
từ đơn, từ phức, đặt câu với các từ đó. Qua trò chơi, học sinh chủ động, tích cực
hợp tác nhóm hiệu quả; rèn sự nhanh nhạy, cẩn thận trong hoạt động học tập.
Chuẩn bị: + Thẻ hoa, cờ thi đua, hoa số, “cục vàng”- bìa xốp vàng hình chữ
nhật , “túi ba gang”- rổ, tên nhóm, bảng, phấn.
+ Thành lập đội chơi: Hai đội Đại Bàng và Biển Xanh mỗi đội gồm 3 nhóm. Mỗi
thành viên trong hai đội sẽ được xem là Em Út- người em thật thà, hiền lành
trong câu chuyện.
Cách tiến hành:

ghép, từ láy; danh từ, động từ, tính từ,… và nhận được hiệu quả giờ học rất tốt.
3.3.2. Minh họa qua dạy Bài 10B: Ôn tập 2 (Tiết 2) (HDH Tiếng Việt- Tập 1A,
trang 159)
Từ tích truyện Tấm Cám rất gần gũi và thân thuộc với học sinh lớp 4, tôi đã
xây dựng trò chơi “Chim sẻ giúp cô Tấm” trong dạy bài Ôn tập 2, ở hoạt động 5,
như sau:
Mục đích chơi: Trò chơi “Chim sẻ giúp cô Tấm” nhằm củng cố, rèn kĩ
năng phân biệt danh từ, động, từ, tính từ một cách chính xác qua việc chủ động
tích cực tham gia chơi của học sinh.
Chuẩn bị: + thẻ từ, bảng phụ, những bông hoa, cờ thi đua
+ Thành lập đội chơi: Hai đội chơi có tên Sẻ Nâu và Sẻ Xám, mỗi đội gồm 4 học
sinh. Mỗi học sinh sẽ được xem như một chú chim sẻ đáng yêu được ông Bụt ban
xuống giúp Tấm nhặt ra thóc, gạo, đỗ riêng biệt.
Cách tiến hành:
+ Giáo viên nêu tên trò chơi: “Chim sẽ giúp cô Tấm”
+ Giáo viên nêu hình thức chơi, luật chơi và cách chơi: Hai đội đứng thành hai
hàng, khi có hiệu lệnh của Ông Bụt, mỗi chú chim sẻ có nhiệm vụ phân loại thóc
ra thóc, gạo ra gạo, đỗ ra đỗ. Ứng với việc chạy thật nhanh đến cầm thẻ từ phân
loại theo danh từ, động từ, tính từ thích hợp. Mỗi đơn vị từ được để lẫn lộn với
nhau và được xem là thóc, gạo và đỗ đã được mụ dì ghẻ trộn lẫn lộn để bắt Tấm
phải nhặt. Kết thúc trò chơi, đội nào phân loại từ theo cấu tạo đúng và nhanh nhất,
đội đó sẽ dành chiến thắng (mỗi từ đúng được nhận 1 bông hoa). Đồng nghĩa với
việc các chú chim sẻ đáng yêu trong đội đó đã giúp được cô Tấm đi trảy hội mùa
xuân và nhận được một phần quà từ ông Bụt.
+ Giáo viên tổ chức cho hai đội tiến hành chơi: Khi nghe hiệu lênh, các chú chim
sẻ trong đội Sẻ Nâu và Sẻ Xám thực hiện chơi trò chơi “Chim sẻ giúp cô Tấm”.
Các thành viên trong lớp cổ vũ hai đội chơi.
+ Giáo viên đưa bảng phụ trưng đáp án đúng và hai đội cùng kiểm tra kết quả
+ Giáo viên đánh giá, tuyên dương hai đội chơi và khen đội thắng cuộc là đội Sẻ
Nâu (đã tìm được 9 từ đúng như đáp án trong thời gian nhanh hơn đội Sẻ Xám)

3.4.1. Minh họa cách tổ chức trò chơi “Giải cứu Công chúa” nhằm nâng cao
khả năng đặt viết câu khi dạy Bài 28B: Ôn tập 2(Tiết 2)(HDH Tiếng Việt- Tập
2A)
Để củng cố kiến thức, rèn kĩ năng nhận diện các kiểu câu kể Ai làm gì? Ai
thế nào? và Ai làm gì? đã học, tôi đã xây dựng và tổ chức trò chơi “Giải cứu
Công Chúa” dựa theo tích truyện “Thạch Sanh” rất thú vị và ý nghĩa ở hoạt động
4(trang 163) như sau:
Mục đích của trò chơi: Trò chơi giúp học sinh rèn kĩ năng nhận diện các kiểu
câu kể đã học, có khả năng hợp tác tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập.
Chuẩn bị: + hoa số, mũi tên được làm từ giấy màu, giỏ hoa, ghế nhựa,
nồi đất (góc cộng đồng).
+ Thành lập đội chơi: Hai đội chơi, mỗi đội 3 học sinh. Mỗi học sinh tham gia
chơi được xem là chàng Thạch Sanh hiền lành, tốt bụng và dũng cảm.
Cách tiến hành:
+ Giáo viên nêu tên trò chơi: “Giải cứu Công Chúa”
+ Giáo viên nêu hình thức chơi, luật chơi và cách chơi: Hai đội Rừu Bạc và Cung
Vàng sẽ đứng thành một vòng tròn lớn giữa lớp. Mỗi thành viên trong hai đội
chơi là mỗi chàng Thạch Sanh sẽ được gắn trước ngực một bông hoa số theo thứ
tự từ 1,2,3( Số 1- kiểu câu Ai là gì?, số 2- kiểu câu Ai thế nào?, số 3- kiểu câu Ai
làm gì?). Mỗi kiểu câu kể được xem như một mũi tên vàng trong câu chuyện mà
Thạch Sanh đã lấy được từ con Trăn Tinh hung ác. Khi quản trò gọi tên số 1,2
hay 3 thì mỗi chàng Thạch Sanh tương ứng sẽ phải nêu lên một kiểu câu kể của
mình. Nêu đúng sẽ được nhận một mũi tên vàng và được bước lên một bước. Nếu
sai thì đứng tại chỗ và không nhận được mũi tên nào. Kết thúc trò chơi trong 5
phút, đội nào nhận được nhiều mũi tên nhất sẽ chiến thắng giải cứu được Công
Chúa và nhận được “chiếc nồi thần kì” được đặt ở giữa vòng tròn - nồi thần mà
Thạch Sanh dùng để nấu cơm cho quân địch ăn mãi mà không hết.
15



Chuẩn bị: + bảng phụ viết đoạn văn gồm 4 câu được đánh số từ 1 đến 4, 8
mô hình quả dưa hấu ghi số câu từ 1 dến 4 cho hai đội chơi, cờ thi đua.
16


+ Thành lập đội chơi: Hai đội chơi: Dưa Vàng, Dưa Đỏ, mỗi đội 3 học sinh.
Cách tiến hành:
+ Giáo viên nêu tên trò chơi: “Thu hoạch dưa hấu”
+ Giáo viên nêu hình thức, luật chơi và cách chơi: Trò chơi được tổ chức giữa hai
đội chơi: Dưa Vàng và Dưa Đỏ. Mỗi thành viên trong đội là chàng Mai An Tiêm,
mỗi câu kiểu Ai làm gì? được xem là một quả dưa đã đến kì thu hoạch. Hai đội
đứng thành hai hàng dọc, khi nghe hiệu lệnh, thì mỗi chàng Mai An Tiêm trong
đội chơi sẽ nhanh chóng chạy lên bảng hái quả dưa ghi số câu kiểu câu Ai làm gì?
gắn vào đội mình. Trong thời gian 3 phút, đội nào thu hoạch được nhiều dưa nhất
và nhanh nhất đội đó sẽ dành chiến thắng, giúp Mai An Tiêm được no đủ, hạnh
phúc và nhận được lá cờ vinh quang.
+ Giáo viên tổ chức cho hai đội chơi: Giáo viên trưng bảng phụ ghi đoạn văn. Hai
đội Dưa Vàng và Dưa Đỏ tiến hành trò chơi khi nghe hiệu lệnh của quản trò.
+ Giáo viên cùng học sinh kiểm tra kết quả hai đội chơi: đội Dưa Đỏ đã dành
chiến thắng tìm ra đúng 3 câu kiểu Ai làm gì? là câu 2,3,4 trong thời gian nhanh
nhất. Và các thành viên trong Đội Dưa Đỏ đã là người giúp Mai An Tiêm có cuộc
sống no đủ, hạnh phúc.
+ Học sinh rút ra ý nghĩa trò chơi. Giáo viên chốt kiến thức về kiểu câu Ai làm
gì?, liên hệ câu chuyện về nguồn gốc quả dưa hấu ở Nga Sơn, Thanh Hóa.

Học sinh lớp 4B trường TH Nga Vịnh chơi trò chơi “Thu hoạch dưa hấu”
Khi thực hiện tổ chức trò chơi “Thu hoạch dưa hấu”, tôi khẳng định học
sinh nắm vững kiến thức về kiểu câu đã học, các em tham gia chơi tự tin, chủ
động và hợp tác với nhau rất hiệu quả.
3.4.3. Minh họa cách tổ chức trò chơi “Đi tìm kho báu” nhằm nâng cao khả

ngợi nhóm Hoa Ban và nhóm Hoa Sen đã cùng tìm được kho báu là từ CÁI ĐẸP
trong thòi gian nhanh nhất. Như vậy những người Em Út trong hai đội Hoa Ban,
Hoa Sen là những người giàu có và hạnh phúc nhất, xứng đáng được nhận những
tràng pháo tay và lưòi khen ngợi của cô giáo và các bạn.
+ Giáo viên giúp học sinh nắm và hiểu về ý nghĩa một số câu thành ngữ, tục ngữ
đó, ví dụ: Cái nết đánh chết cái đẹp (chú trọng phẩm chất bên trong hơn là hình
thức bên ngoài).

Học sinh lớp 4B trường TH Nga Vịnh chơi trò chơi “Đi tìm kho báu”
Có thể khẳng định rằng, bằng việc thực hiện tổ chức các trò chơi “Tích
truyện dân gian” như đã nêu trên, tôi thấy học sinh lớp tôi được rèn và nâng cao
kĩ năng sử dụng vốn từ và câu; các em thực sự mạnh dạn, chủ động và sáng tạo
trong tìm kiếm kiến thức và nhất là kĩ năng giao tiếp, hoạt động nhóm, hoạt động
hợp tác của học sinh được nâng cao đồng thời các em rất yêu những câu truyện
18


cổ dân gian Việt Nam, yêu thêm ngôn ngữ tiếng Việt.
4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản
thân, đồng nghiệp và nhà trường
Sau khi áp dụng kinh nghiệm rèn kĩ năng sử dụng vốn từ và câu cho học
sinh bằng xây dựng trò chơi “Tích truyện dân gian”, tôi thấy trong mỗi giờ học
tiếng Việt lớp 4 đã thực sự cuốn hút học sinh, các em chủ động nắm vững kiến
thức về mỗi đơn vị từ, câu tiếng Việt, khả năng hiểu nghĩa từ, phân định từ và câu
theo cấu tạo hay kĩ năng đặt câu, viết đoạn được cải thiện rõ rệt. Đặc biệt hơn,
trong mỗi giờ học, các em đều hưng phấn học tập, thực sự tự tin trong giao tiếp và
hoạt động hợp tác, nhất là hợp tác nhóm. Ngoài ra, các em còn tự mình hoàn thiện
nhân cách tốt, biết yêu thương con người, yêu quý cái đẹp, cái thiện trong ngôn
ngữ tiếng Việt trong cuộc sống các em. Nhờ đó mà mỗi tiết học tiếng Việt đều
mang lại nhiều điều lí thú và bổ ích cho chính học sinh.

hoàn thành

SL

TL

SL

TL

SL

TL

SL

TL

13
15

56,5
65,2

8
7

34,8
30,5


dân gian” trong dạy học Tiếng Việt lớp 4 mà tôi đã thực hiện, tôi thấy học sinh
được rèn kĩ năng về hiểu nghĩa từ, cấu tạo từ và câu đã học; sử dụng vốn từ để đặt
câu, viết đoạn theo yêu cầu rất tốt. Đồng thời, các em có thêm hiểu biết về thiên
nhiên, con người Việt Nam, biết tự bồi dưỡng tâm hồn, tình cảm người Việt; Các
em đã thực sự mạnh dạn, chủ động và tích cực hơn trong giao tiếp, hoạt động. Từ
đó cho thấy, muốn giờ học thú vị, bổ ích và đạt hiệu quả thì mỗi giáo viên phải
sáng tạo trong đổi mới phương pháp và tổ chức trò chơi “Tích truyện dân gian”
trong dạy học; Chú trọng phát triển, rèn luyện kĩ năng, năng lực cũng như bồi
dưỡng phẩm chất đạo đức tốt đẹp cho học sinh, giúp các em biết yêu thương con
người và đất nước Việt Nam. Đó cũng chính là chúng ta đang cùng nhau hoàn
thành tốt nhiệm vụ đổi mới giáo dục, đáp ứng được yêu cầu của xã hội ngày nay.
2. Kiến nghị
Để thực hiện kinh nghiệm rèn kĩ năng sử dụng vốn từ và câu cho học sinh
bằng xây dựng trò chơi “Tích truyện dân gian” trong dạy học Tiếng Việt lớp 4
được hiệu quả và đồng bộ hóa ở các nhà trường, tôi xin được kiến nghị một số
vấn đề sau:
- Mỗi giáo viên cần sáng tạo trong đổi mới phương pháp và tư duy dạy học để
giúp trẻ chủ động nắm bắt kiến thức, phát triển kĩ năng và năng lực hoạt động.
- Khi thực hiện tổ chức trò chơi “Tích truyện dân gian”, giáo viên phải khéo léo
trong lựa chọn nội dung, cách thức tổ chức cũng như cần chú trọng thêm các yếu
tố nhằm hấp dẫn các em tham gia chơi như: các yếu tố giả định trong truyện, các
dụng cụ chuẩn bị cho một trò chơi hay phần thưởng trò chơi (hộp bi mật)
Trên đây là một số giải pháp mà tôi đã áp dụng nhằm nâng cao hiệu quả
dạy học tiếng Việt cho học sinh lớp 4. Trong khi tiến hành thực hiện, do điều kiện
thời gian có hạn, tôi không thể minh họa được qua nhiều tiết học. Các giải pháp
đưa ra chắc chắn vẫn còn nhiều thiếu sót. Tôi rất mong được sự đóng góp ý kiến
của Ban Giám hiệu nhà trường, của các đồng chí lãnh đạo cấp trên để giải pháp
mà tôi thực hiện sẽ đạt được hiệu quả cao nhất.
Tôi xin trân trọng cảm ơn!
XÁC NHẬN